Drie jaar waren verloopen. Fonske werd nu zeventien. Hij was lang
uitgegroeid en mager opgeschoten, en een fijn, bruin snorretje
beschaduwde zijn bovenlip, maar verder droeg zijn smal gezichtje
nog altijd iets van die schuchtere, weemoedig-getrokken uitdrukking
der kinderjaren, alsof vroeg verdriet en stille armoede er een
onuitwischbaren stempel op hadden gegrift.
Om hem heen ging 't leven den gewonen gang, waarin het nu eenmaal
scheen vastgegroeid. Steeds leefde hij alleen met zijn moeder in het
kleine dorpshuisje, steeds ging hij werken bij en met Van Belleghem,
steeds trok hij iederen zondagochtend naar de teeken-academie in de
stad, en steeds ook kwamen met de lente en vertrokken met den winter
de bewoners der regeerende kasteelen. Meneer de graaf hinkte wat
aristocratisch-stijver op zijn stokje, meneer de baron opende een
steeds ruimer uitzicht over 't groene wei-landschap tusschen zijn
waggelende o-beenen; en meneer Gaëtan, heel lang en slank geworden,
droeg nog steeds zijn griezelig-weggekamden "boulevard" op 't zwarte
achterhoofd en beoefende verder velerlei sporten: jagen, paardrijden,
automobielen, het laatste dikwijls in gezelschap van jonkvrouw Elvire
en haar engelsche gouvernante.
Van jonkvrouw Elvire kreeg Fonske af en toe nog eens bezoek. Het
meisje, dat nu een mooie, jonge dame was geworden, bleef belang
stellen in haar beschermeling, doch haar jeugdige geestdrift
van den eersten zomer, toen ze zijn talent ontdekt had, was toch
nooit teruggekomen. Sinds den dag, dat ze Fonske gezien had, in
kladpotterskiel op den ladder aan 't kasteel, was er iets in haar
bejegening veranderd, alsof zij pas dan had gevoeld een afstand,
die niet mocht overschreden worden.
In de eerste tijden had Fonske sterk daaronder geleden. Voor hem
toch had die verandering geen reden van bestaan, al voelde hij
ook instinctmatig wel, dat die verhouding juist de eenig mogelijke
was tusschen hem en een meisje van haar stand. Hij had er soms 's
nachts in zijn bed om geschreid en dat onbevredigd gevoel tegenover
jonkvrouw Elvire had hem ook bestendig de zachte genegenheid doen
verwaarloozen van Lisatje, die na haar eerste en eenige pruilbui,
weer dadelijk zoo lief-toeschietelijk naar hem toegekomen was. Iets
van verbitterde teleurstelling was diep op den bodem van zijn zieltje
blijven liggen; en, zonder dat hij 't zelf vermoedde, hadden de jaren
en het ontwikkelingsproces van zijn groeiend leven, dat pijnlijk gevoel
scherp in hem wakker gehouden. De minste aanraking van 't teeder
onderwerp deed de zieke snaar weer trillen, en hoe meer ze trilde,
hoe meer het heimelijk leed, door allerhande bijoorzaken onderhouden
en gevoed, zijn angel in de wond omkeerde.
Een van die bij-oorzaken, een der scherpste en gevoeligste, kwam van
buiten af op hem inwerken. In den loop der jaren had hij van lieverlede
inniger aanraking gekregen met enkele leerlingen der teeken-academie,
en wel voornamelijk met twee: Florimond Brandt en Sylvain Van Wetering.
Zij waren alle bei zoowat anderhalf jaar ouder dan Fonske. Sylvain
had reeds schilderijen op tentoonstellingen geplaatst gekregen en
verkocht; en Florimond, die als aspirant-beeldhouwer was begonnen,
scheen langzamerhand een kentering in de uiting van zijn kunstgevoel te
volgen, en was bepaald op weg om dichter en schrijver te worden. Beiden
waren geboren stedelingen. Florimond's ouders hielden een klein
handeltje en de vader van Sylvain was klerk bij een notaris.
Het waren twee eigenaardige typen: Florimond, een en al uitbundigheid;
Sylvain geconcentreerd en stug. Twee contrasten, ieder op zichzelf
heel sterk-individuëel, en beiden een onbewust-krachtigen invloed
uitoefenend op Fonske, die met een soort bewonderende vereering naar
hen opzag.
Reeds hun uiterlijk boezemde 't eenvoudig kind van 't platteland
zulk een ontzag in. Zij waren alle twee een hoofd langer dan Fonske,
sterk en flink als echte mannen, met oogen vol zelfvertrouwen en een
baard, dien zij maar lieten groeien: blond bij Florimond, bruin bij
Sylvain. Hun geest, hun ideeën, waren als de uiting zelve van hun
fyziek wezen. Alles bij hen klonk affirmatief-beslist, sterk voor of
sterk tegen iets, zonder toegevendheid noch middelmaat. Er waren geen
vraagstukken, op welk gebied ook, waar ze geen verstand van hadden
en waarvoor ze niet dadelijk de oplossing vonden. Zij wisten het en
transigeerden nooit; 't was zoo en niet anders, en wie dat niet aannam
was minder dan niets en had geen reden van bestaan. In een paar dozijn
droge woorden brak Sylvain de gansche teeken-academie af en bouwde
een nieuwe, onaantastelijke kunstleer op; met enkele grootzwaaiende
gebaren haalde Florimond beeldhouwkunst, poëzie, litteratuur en tooneel
omver en rees zelf, als een jonge Titan, op de puinen daarvan in de
plaats. Zoo had Fonske hen dikwijls bezig gehoord, de een exuberant en
praterig, de andere koel en stil, en zoolang had hij in bewondering
naar hen staan gapen, tot zij hem eindelijk opgemerkt en, door zijn
stille vereering gevleid, eenigszins in hun midden opgenomen hadden.
Zij toonden belang in hem te stellen en hadden gevraagd wie hij was
en hoe hij op de teekenacademie was gekomen.
Fonske, met kleurende wangen, vertelde hun van den graaf, en van
den baron, en van jonkvrouw Elvire, en van meneer Wattenberg. Bij
het hooren van dezen naam schimpten zij vinnig: dat was een uil, een
ploert, een vent van niks, maar de bescherming van den graaf en zijn
dochter stemde de twee intransigante estheten tot grondiger nadenken,
en weldra uitte de prater van het tweetal, zijn ideeën over het geval
en wat er van kon komen.
--De kunst, zei hij, stond boven alles. Dat was het hoogste en
eigenlijk het eenigste. Al het overige was niets, bestond niet. Fonske,
als schilder met talent,--en dat zou hij worden--stond hooger,
duizend maal hooger dan de graaf, en de baron, en de jonker, en de
jonkvrouw. Maar Fonske was arm en dat maakte hem ondergeschikt. Hij
moest dus, als het kon, zien rijk te worden. Zij allen, artiesten,
moesten trachten rijk te worden, hadden het recht en zelfs den plicht
zoo spoedig mogelijk rijk te worden, omdat rijkdom vrijheid was en
vrijheid, volle, onbezorgde en onbegrensde vrijheid onontbeerlijk voor
't ontbloeien van de kunst. En in Fons' speciaal geval was de weg
zeer eenvoudig en zeer helder aangewezen: de jonkvrouw was rijk, zij
had zich voor hem geïnteresseerd, hem onder haar bescherming genomen:
hij moest het er dus maar op aanleggen om haar zoo spoedig mogelijk
tot de zijne te maken. Nog eens: Hij was in niets haar mindere;
wel integendeel in alles haar meerdere, behalve in 't fortuin. De
jonkvrouw mocht zich zeer gelukkig achten als ze door haar geld,
door haar ellendig geld, later een groot kunstenaar tot echtgenoot
kon hebben.
Fonske luisterde vreemd op, en vroeg zich even af, of die twee hem
soms voor den gek hielden. Doch neen, in 't geheel niet, zij waren
volkomen ernstig; de stille beaamde met gewichtig hoofdgeknik de
woorden van den prater, en beweerde in een paar korte zinnen, dat
zulke dingen veel gebeurden, dat er ontelbare voorbeelden van waren.
Vol van tegenstrijdige gedachten en gewaarwordingen ging Fonske dan
naar huis en bespiegelde tot in 't oneindige de mogelijkheid van
de hem voorgetooverde illuzie. Dat leek hem alles wel bereikbaar en
gemakkelijk zoolang hij ginds in de stad was en de moed-ingevende,
opbeurende woorden van Florimond en van Sylvain aanhoorde, maar hier,
in 't nederig dorpje waar eigenlijk iedereen gebukt ging, en vooral
in het armoedig huisje van zijn moeder, zoo zwak en klein, onder de
wel-beschermende, maar tevens benauwende schaduw der twee machtige,
regeerende kasteelen, hier leek het plotseling weer domme waan en
onzin, en de jongen werd boos op zichzelf, dat hij ook maar één enkel
oogenblik ernstig zulk een ongerijmde hersenschim kon koesteren. Hij
schudde 't als een gekheid van zich af, hij wilde er niet meer aan
denken, hij wilde aan niets meer denken dan aan zijn kunst, die hem
meer en meer in beslag nam en waaraan hij tot de laatste minuutjes
van zijn zoo zeldzame vrije uren opofferde.