Aleksis Kivi, finna verkisto, naskigxis la 10:an de Okt. 1834 en la
parohxo Nurmijarvi, kie lia patro estis vilagxa tajloro. La hejmo
estis malricxa. Malgraux tio oni decidis, ke Aleksis, la plej juna el
kvar fratoj estu sendota al lernejo, cxar ne placxis al li la metio
de la tajloro nek kamparaj laboroj. Dekdujara li do alvenis al
Helsingforso, kie lin unue instruis en la sveda lingvo maljuna
maristo. (Tiatempe cxiuj lernejoj estis svedlingvaj.) Poste li estis
akceptata en la liceo. La tiama rektoro estis docento Fr. Cygnaeus,
kiu ludis gravan rolon en la civilizacio kaj li cxiam restis
protektanto de Kivi. Li farigxis studento 1857, sed premata de
malsano kaj malricxeco. Li jam inklinis al poezio. Lia memoro pri la
hejmvilagxo, gxia serioza popolo kaj netusxita naturo prezentis al
lia poezio firman fundon. Kaj li vastigas cxirkauxon de sia fantazio
legante alilandan literaturon, precipe Homeron, dramojn de
Shakespeare, "Don Quijote" de Cervantes kaj danajn teatrajxojn ekz.
de Holberg, plue biblion kaj Kalevala[10]. Lia unua publikigita
verko estis "Kullervo". Klara observado kaj humoraj ekbriloj meze de
la mallumaj pratempaj legendoj same kiel la trafaj popolaj turnigxoj
meze de la solene patoza stilo atentigas jam en tiu verko pri la
direkto de lia talento, kiu lin igis sxerchumore priskribi la
kamparan vivon kaj karakterojn tiajn, kiajn li ilin efektive
estis vidinta. Tiamaniere li sin prezentis en "Nummisuutarit"
(La botistoj), kiu aperis en jaro 1864. Gxi estis la unua, vere
originala finna komedio, kiu altigxis al la nivelo de plej bonaj
karakterteatrajxoj de la mondliteraturo. Gxiaj personoj ne disflugadas
en la aero, sed staras solide sur krusto de l' tero, kiel
reprezentantoj de malrapida kaj obstina tavastlanda gento, de
cxiuflanke bone lumigita. La verkisto sekvas iliajn ekstreme simplajn
pensojn kaj instinktajn farojn per vera senpartia fervoro de
humoristo kaj kun ridetanta simpatio faras el la modesta motivo
grandan serion da bildoj de plej primitivaj personoj kaj komikaj
okazoj. Kivi ricevis premion de la sxtato pro tiu verko. En jaro 1866
aperis de li nova majstra verko "Kihlaus" (La fiancxigxo), skribita
en sama humora stilo kiel La botistoj. Poste aperis kajereto da
lirikaj poeziajxoj kaj kelkaj dramoj kun motivoj el la vivo de l'
nobelaro. En jaro 1869 aperis la lirika unuakta teatrajxo "Lea".
Tiu, sur la bibliaj rakontoj sin bazanta ekstaza proza teatrajxo
alvokas iluzion pri la sankta lando dum tempo de Kristo, kaj
profunde tusxas konatajn kordojn en koro de l' publiko. Samtempe
li verkis la kamparidilion "Yo ja paiva" (Nokto kaj tago), al
kiu la dana romantika teatrajxo de H. Hertzen "La filino de la regxo
Rene" donis la eksteran motivon. La cxefverko de Kivi, la granda
romano "Seitseman veljesta" (Sep fratoj) aperis en jaro 1870, kaj
estas de la arte kreanta spirito la plej alta kaj dauxra rezultato en
nia lando.
La plej multaj produktoj de Kivi maturigxis en la kampara soleco, en
dometo Fanjunkars, cxe frauxlino Charlotte Lonnkvist. Dank' al tiu
virino Kivi povis, liberigita almenaux de la plej urgxa zorgo pri la
ekzistado, sin dedicxi al siaj literaturaj okupoj.
La vivo en tiu izolita angulo, kiel la verkiston premis cxiama manko
da mono, kunuloj kaj suficxa literaturo, farigxis al li ofte enua,
kaj por forigi la enuon li kelkfoje tro klinigis la glason. Plue la
korpa trolacigo iom post iom alkondukis al melankolio, kiu fine 1870
finigxis per spiritmalsano. Kiel nesanigebla li estis sendita al sia
hejmregiona malricxulejo.
Li mortis la 31:an de decembro 1872 en parohxo Tuusula, en dometo de
sia frato Alberto kaj estas enterigita en tiea tombejo.
Kivi estis la unua originala kaj forta poetpersoneco en la finna
literaturo. Lia kvieta kaj grandtrajta, cxiam en vereco sin
bazanta arto altigita de fantazio kaj persone stilita, en kiu
profunda humorajxo donis apartan stampon, estis modelo kaj instigo
jam al pli ol unu verkistgeneracio. Kaj ne nur la finna teatrajxo,
kies efektiva pioniro li estas, sed ankaux la romana kaj gxenerale
proza beletristiko sorbas per siaj radikoj el li. Li estis ankaux la
unua finna majstro de proza stilo, kiu ellogis el nia lingvo la
muzikajn valorojn kaj donis al siaj frazoj antauxe nekonitan
belsonon, forton kaj esprimon. Ludo kaj vereco, delikata kaj kruda,
romantiko kaj realismo kunfandigxas en lia stilo senafekte kaj
farigxas per la flua fantazio kaj impreso sentema kaj nuancricxa
spegulo.