maken aan die bezorgdheid, zou men God een boven-persoonlijk wezen
(über-persönliches Wesen) kunnen noemen, niet om zijn wezen daardoor
te bepalen, maar om aan te duiden, dat Gods wezen in de richting van
vermeerdering, niet van vermindering van menschelijk-geestelijk leven
te zoeken is."
[32] Van Spencer's "Opvoeding" bestaat een Hollandsche vertaling
van Leopold.
[33] Afzonderlijk verscheen: J. P. N. Land, De Wijsbegeerte in de
Nederlanden. Het werk, door den auteur zelf niet geheel voltooid,
is door Mr. Van Vollenhoven voor den druk gereed gemaakt, en bevat
ook een belangrijk levensbericht van de hand van Prof. C. Bellaar
Spruyt. Lezing zij aanbevolen aan wie zich interesseert voor dit
onderwerp.
[34] Zie zijn Samenspraken, door Dr. Singels vertaald in de
Wereldbibliotheek, waarin binnenkort ook een vertaling verschijnt
van het beroemde: Lof der Zotheid.
[35] Een aardige teekening van een Spinozistisch predikant geeft
Schimmel in zijn roman: Sinjeur Semeyns.
[36] Zie Wereldbibliotheek.
[37] Over hem Dr. Laske: Ph. W. van Heusde. 1908.
[38] Zij, die geen Engelsch lezen, of Fransch of Duitsch (Mill is
daarin vertaald), zullen met de lezing van Opzoomer's: "De weg
der wetenschap" hun voordeel kunnen doen. Het boekje is beknopt
en helder. De eerste druk verscheen 1851, de tweede vier weken
later. (Amsterdam, Gebhard en Comp.).
[39] Amsterdam, Gebhard en Co. 1859. Ook dit is een helder, beknopt
werk.
[40] Metafysica beteekent na de fysica, omdat Aristoteles geschrift
over de eerste beginselen nà de fysica geplaatst was.
[41] Zie bijv. het in de Wereldbibliotheek opgenomen werk van Sighele:
De menigte als misdadiger.
[42] Lombroso's-theorieën worden vrijwel verlaten. Zoo hij nog geprezen
wordt, geschiedt dit om zijn enorme vlijt, zijn groot feitenmateriaal,
dat hij verzamelde, maar vooral om zijn stimuleerenden invloed. Tal
van geleerden hebben zich intusschen zeer geërgerd aan zijn minder
nauwgezette onderzoekingsmethoden, zijn veel te haastige conclusies.
[43] Belangstellende lezers vinden beknopte maar vrij volledige en
zakelijke inlichtingen in Klootsema's "Misdeelde Kinderen."
[44] Deze naam werd indertijd voorgesteld door Prof. Van Hamel.
[45] Alois Riehl, Philosophie der Gegenwart.
[46] Vergelijk: De drager der mythologische wereldvoorstelling
is de geest der massa, die der wijsbegeerte de geest van den
enkeling. (Paulsen.)
[47] J. Th. Beysens schreef de systematische werken (Logica,
Criteriologie, Metaphysica, Zielkunde); Aengenent, het Handboek voor
de Geschiedenis der Wijsbegeerte. (Amsterdam, v. Langenhuysen).
[48] v. d. Wijck schrijft in Onze Eeuw, Bolland o. a. in De Twintigste
Eeuw, De Boer in De Beweging, Heymans in De Gids.
[49] Cursiveering van mij.
[50] Het boek geeft veel méér, dan de titel belooft. Het is een
bijna volledige geschiedenis der wijsbegeerte, getuigend van groote
en zeer zorgvuldige studie; en kan als een scherpzinnige inleiding
tot studie van wijsbegeerte dienen. Goedkoope Duitsche uitgave bij
Reclam, duurdere en mooier bij Baeseker, en bij Alfred Kröner.
[51] De indruk, dien het nu nog op jonge Duitsche gemoederen maakt,
ziet men bijv. geteekend in Stilgebauers roman "Götz Krafft".
[52] Men hoort soms beweren, ten onrechte, dat Nietzsche heel zinnelijk
geweest moet zijn. 'n Man van zoo grooten hartstocht in gevoel en taal
zou geen passie gekend hebben!--Intusschen blijkt, dat menschen van
zijn type weinig sexueelen hartstocht kennen. (Heymans, Klassificatie
v. karakters).
[53] Zij luidt: De gewaarwording is evenredig aan den logarithmus
van den prikkel.
[54] Zie Gids 1896. Een laboratorium voor experimenteele psychologie.
[55] Tijdens de correctie lees ik, dat Paulsen op 62jarigen leeftijd
te Berlijn overleden is.
[56] Soms komt een zwakke prikkel niet tot bewustzijn of slechts flauw,
wijl ze door een grootere belemmerd wordt. We zien bijv. overdag de
sterren niet. Bij hevige pijn gevoelt men een klein pijntje niet. In
een roezemoezige zaal wordt 't vallen van een speld niet gehoord.
[57] Wel in de Voordrachten der Secties voor Wetenschappelijken
arbeid. No. 8.
[58] Wanneer wij met Berkeley zeggen dat "zijn" is "waargenomen
worden."
[59] Onder de correctie lees ik, dat de zoon van Charles Darwin in
een natuurwetenschappelijke lezing ook het bewustzijn van planten
heeft verdedigd.
[60] Ik verwijs naar Fechner's boekje, ook in Hollandsche vertaling
verschenen.