Onder het vertellen door was Racier nu stil bedroefd geworden,--z'n
gezicht zoo zwakjes bleek en weggetrokken; en z'n oogen zagen rood
van 't verknepen schreien. Uit z'n fanatieke fantasieën scheen hij
nu moe neergezakt in echt menschelijke kleingevoeligheid, de zielige
held van eigen ziekelijke verbeelding.
Hij had toch ook zoo ziels veel van dat wijf gehouden!--brak even
z'n stem.--En nog telkens trok ze 'm. Wáár ie dan ook in de wereld
zweeft,--as 't teminste in geen cel is, dat 't verlangen na z'n
liefde in z'n hart schiet--maar dan mot en zal ie na De Haag. En
stiekum sluipt ie as 'n dief dat ongelukkige straatje in, waar d'r
man die slaapstee houdt. "As 't mooi weer is, zit ze dan nog wel
's buite op d'r stoel, want ze is netuurlijk lam hè, zooas die vent
haar heeft mishandeld ... Dat het ze an mijn verdiend ... Wat er naast
valt is nòg zonde ... Zoo zit die haat vast ingekankerd in mijn borst
... Want as 'k 'r zie, oud en verslete met d'r verstijfde lijf, dan
zien 'k nòg in dat gezicht die trekke van mijn beeldschoone meid ...
"Zoo'n edel vrouwmensch as Carlien toch was! De adeldom lag in d'r
heele weze; 'n gezicht, man ... blank en gaaf as van een lelie,
met zwart lang krulhaar... en 'n houding, hè ... 'n ras, niet te
dik en niet te mager ... schoon, beeldschoon... twee druppels water
'n prinses ... 'k Heb 'r nog 's op de Bosscher kermis late loope met
zoo'n orgel, op z'n Italiaansch verkleed, dat al wat man was rilde!
"Ja, ze was 'n echte edelvrouw, toen ik in Middelburg op logement
kennis an d'r kreeg ... Ze reisde met zoo'n mandje met zeep, gare
en band, en ik as doofstomme liep netuurlijk met Brabansche kant
... Maar daar vond ze mijn veels te goed voor. "Wa's dat nou voor
'n leve voor zoo'n knappe kerel als jij ben?"--zei ze--"Gaat met mijn
same, la me 'n flinke wage met handel zien te koope, dan zal ik voor
jou óók wel spreke."
"Dat ging zoo vier jare goed, en nooit had dat mensch mijn stem nog
gehoord. Maar toe wier me dat in ééne te mats, en vroeg ik op zekere
nacht op me vingers: "Ka' jij 'n geheim beware tot in jou graf?"
"Misschien wel"--zeit zij--"as 'k maar eerst wist met wie ik toch
eigenlijk sprak. Want we ben nou al vier jare same, en ik heb nog
nooit 'n woord over je lippe hoore komme. Dus bijaldien je mijn dat
geheim niet zegt, wat er in jou hart leeft, dan kan je wel 's een
moord hebben gedaan, en ik leg met geen moordenaar onder één deke."
"Toe schrijf ik op me leitje: Een moordenaar ben ik niet, maar ... uw
man Charles Edouard Racier ken spreke, en niet alleen in één, maar
in verschillende tale!
"Nou, da' begrijp je, hoe die vrouw toe' verschoot. "Wel"--zeit
ze--"spreek dan eris."
"En meteen komt dat eerste geluid van vier jaar over mijn mond,
en spreek ik de woorde: "Geef me me pakkie tabak eris an, da'k een
pruimpie neem!"
"Maar dat wijf dat schrikt zoo, dat ze immédiatement van d'r zelve
leit ... angezien zij nog nooit ondergeteekende z'n lijfelijke spraak
had vernome.
"Goed ... da's netuurlijk 'n heele heibel op zoo'n logement--we sliepe
in 't Wape van Utrecht an de Amunitiehave drie en twintig--en die
bure komme op dat gille af en brenge d'r bij. Maar zoodra die weg
benne, en we legge weer same in bed, eisch ik netuurlijk van haar de
verklaring bij de almachtige God--waar ondergeteekende as atheïst
zijnde voor z'n eige tòch niet an glooft--maar dat zij mijn eeuwig
trouw blijft. "Jawel"--zeit ze--"daar zal nooit geen haan na kraaie."
"Dus toe' die morge anbrak ging ik door een valsche naam gedekt weer
uit met mijn handel, waar 't bordje op hong: "doof en stom". Ja,
netuurlijk, a'k 'n rol begin, doen 'k 'm goed, en 'k had weke dat
't mijn vijftig gulde opbrocht ... Maar waar niet en is verliest de
keizer z'n baard. Mot je hoore:
"Die vrouw van mijn had met 'r geheim geen rust noch duur. Daarom
kleedt ze d'r eige die eigenste morge nog erg netjes an, gaat huilende
na de commissaris toe en spreekt: "Weledelgestrenge heer, wa' ben 'k
vannacht toch geschrokke, want mijn man, die doofstom is, kan prate!"
"Heb jij 'n boterbriefie?" vraagt hij.
"Nee"--zeit me vrouw--"dat brengt ons mensche nooit geen geluk an."
"Goed"--zeit die commissaris--"omdat jij dan zoo'n beeldschoone
vrouw bent za'k vanavond een rechercheur in dat nachtlogies sture,
om die zaak te bespieë." Want hij dacht: wellicht is die vrouw niet
als te wel bij haar hoofd, en dan ben d'r geen getuige ...
"Dus: zoo gezeid zoo gedaan. Ik kom 's avens op logement werom met me
cente, weet van niks en denk: da's alles vergete en vergeve. En toe
dat afgeloopen was, heb 'k 'r in eer en deugd weer gezoend. Nou lagge
me natuurlijk met de kindere op zoo'n vijfpersoonskamer, die ik altijd
afhuurde, om alleenig te weze. Want as je daar zoo tussche de slapers
in leit, kan 'n mensch wel 's hard motte droome, en was 'k verlore
... Hoewel ondergeteekende daar ook veels te dom voor was, en nooit
in 't publiek sliep zonder knoop in z'n mond, met een lappie daarop
genaaid, da' je'm niet inslikte. Dus die volgende morge heb ik weer
gepraat, zonder erg, en wist van de prins geen kwaad. Maar die stille
klabak het dat netuurlijk bespeurd, en jawel, 'n uur later, da'k op
de Mauritskade de huize langs leur, wor 'k van die straat opgenome.--
"Nou schrikt ondergeteekende nooit. Maar zoodra ik gearresteerd wor,
ruik ik lont, en door me sterke zelfbeheersching weet 'k da'lijk
me rol.
"Ze brenge me voor die commissaris, en die zeit: "Vrind, dat ziet er
niet rooskleurig voor u uit, want u kunt spreke."
"Omdat die man geen baard draagt, kan ik an die beweginge van zijn
lippe zien wat hij zegt, want 'k ben ook doof gebore. Zoo laat ik hem
direc deur die mande valle, en schrijf op me leitje: "doof en stom."
"Toe is daar bijgehaald een medicijnarts om dat ongeluk te
constateere. Die nam mijn mee na 't ziekehuis, maar daar wier eerst nog
een andere commissaris geroepe, die wèl een baard had, dat ik zijn mond
niet zou kenne zien. En die snijer zeit: "ik zou maar spreke, want je
eige vrouw is 't komme verklappe ..." Daar gaf 'k natuurlijk geen asem
op, was 'k te dom voor, en gaf 'm me leitje, dat ie 't maar op mos
schrijve ... "Je kunt gaan!"--zeit die dokter. Ik blijf natuurlijk,
want 'k hoor dat niet. Hij zet 't op dat leitje. As 'k de deur in me
hand heb, om de trap af te gaan, roept ie me werom ... Ik hoor niks,
ga stiekem deur. Maar op de trap schiet die man een revolver af achter
mijn; ik keerde m'n eige geen oogenblik om, gaan kalm na huis ... Ja,
mot je lef voor hebbe! Maar dat was allegaar nog kindere-spel.
"Op logement dee 'k net of 'k wist van niks. Zij ontving me
vrindelijk. Ik gaf me geld over. Toe kon ze zich niet houwe, en vroeg
of me niks overkomme was, maar ik zeg: nee.
"Jawel hoor, de andere dag word ik door de politie voor dat
geneeskundige onderzoek na 't ziekehuis gebracht. En zeve deskundige
profesters met dokters èn artse wachte mijn daar op.
"Eerst wor ik spiernakend uitgekleed, en zoo in 't dooje-huisje op dat
marbel-blad gelege. Dat was de kou-proef. Ik hou me gedekt.--Toe stak
d'r een in me zevende rib met zijn lancet ... 't dee' 'n eeuwige pijn,
maar ik gaf geen teeke van spreke.
"Maar de tweede perfester zei: "die man is doofstom, 't is werkelijk
waar, en ik zal 'm niet pijnige." De derde zeit: dito; de vierde:
dito; de vijfde: dito. Komt die zesde z'n beurt. Die zeit: "ik zal
'm toch nog 's eerst effe neme." 't Was de Judas. Hij laat me me
groote toon van me rechter voet uitsteke, en gaat daar met een naald
in staan pikke. Want zie je, dat is de zenuw die bove op je harses
correspondeert ... Maar ondergeteekende gaf geen teeke van spreke.
"Dus ze hale dat groote document al tevoorschijn, dat alle zeve de
profesters motte onderteekene, toe de zevende uitroept: "nou zal ik
'm dan toch nog 's effetjes kwelle!" Die gelast an ze knecht: "breng
me gereedschapskist 's", en daar haalt ie een geëmailleerde pan uit
met kokende lijnolie. "Hou nou je hoofd achterover"--duwt ie mijn,
en me mond spert ie wagewijd ope. En as ik zoo leg, neemt ie een
lepel kokende lijnolie en houdt die vlak boven mijn mond. "Mot je
maar slikke,"--zeit ie. Maar ik doch': dat doet ie toch nooit. En
'n andere profester ving nog net een druppel op, die anders pardoes
in me keel was gevalle ...
"Toe was 't dus welletjes. "Doet wat je wil met die man"--zeie ze in
't Latijnsch tege mekaar--"maar hij is werkelijk doofstom." En de
kiste met die marteltuige konne meteen weer na huis.
"Zoo kreeg ik mijn verklaring van zeve profesters geteekend, dat alle
gesprokene over Charles Edouard Castergoni,--zooas ik toentertijd
hiette--leuges ware, en dat patiënt waarlijk was ... sourd et
muet. Bovedien ontving ik van de deskundige as schadevergoeding de
somma van f 65, mèt een briefie door burgemeester Gevers Deynoot
eigehandig onderteekend, dat ik door heel Nederland vrij mocht vente
zonder patent, as zijnde beproefd doof èn stom.
"Toch zei ik die zelfde nacht nog tege me wijf met me lijfelijke mond:
"jou vlieger is niet opgegaan, hè? Maar as 'k dat gat goed schoon zien,
maak ik jou kapot."
"Helaas, zoover ben ik tot hede niet kenne komme!"... 't Was wonderlijk
zooals Racier dan, zijn roesje weldra bekoeld, met een welhaast
verlegen meewarigen glimlach mij even onderuit aan kon kijken, of ik
't toch niet àl te schrikkelijk had opgenomen.
"Kom"--zei hij--"'t is nacht. En as ik nou strakkies weer tussche
al die gedalleste scharrelaars leg, dan kan 'k soms nòg denke:
toch feitelijk mooi van de Natuur, dat ie zoo'n oud varke as
ondergeteekende nog weer 'n fijne dag met 'n ami-intime het vergund
.... Tabé, kameraad, jij kruipt maar weer onder de zij' in 't dons
... z'n Excellentie de Generaal begeeft zich ... over 't lijntje ..."
En tòch klonk bij 't afscheid z'n schorre lach nog wel oolijk
ondernemend.