_»La Hollande politique. Un parti Catholique en pays Protestant.«[1]
Zoo luidt de titel van een tamelijk-lijvig boek, ten vorigen jare door
Paul Verschave bij de Librairie académique Perrin et Cie. te Parijs
uitgegeven._
[1] De staatkundige toestand in Nederland. Een Roomsch-Katholieke partij
in een Protestantsch land.
_Dat boek, door een geloovigen Roomschen vreemdeling over ons land en
volk geschreven, heeft natuurlijk zijn fouten. Nederlands kerkelijke,
staatkundige en maatschappelijke toestanden zijn zóó ingewikkeld en
eigenaardig, dat het zelfs den Nederlander groote moeite kost om daar
een juist beeld van te teekenen. De taak, welke Verschave op zich
nam, werd nog aanmerkelijk daardoor verzwaard, dat hij als lid van
de Roomsche Kerk het leven en streven moest beschrijven van een
volk, dat meer dan eenig ander onder den invloed van het Calvinisme
staat--grootendeels onbewust en ongewild, maar voor het overig deel
met des te grooter zelfbewustheid en taaie wilskracht._
_Des te meer moet het de bewondering van alle Nederlanders wekken, dat
deze vreemdeling, door fijne opmerkingsgave en langdurige nauwgezette
bestudeering van zijn moeilijk onderwerp, zich zóó uitnemend goed op de
hoogte van den toestand heeft kunnen stellen en er zulk een juist beeld
van heeft kunnen ontwerpen. Op dat punt zijn wij, Nederlanders, waarlijk
niet verwend!_
_Het boek was om meer dan één reden, waard, bij ons volk bekend te
worden. Voor een vertaling is het te uitgebreid en geeft het soms te
veel van hetgeen bij ons overbekend is. Maar een bewerking, die ook
bekorting inhield, kon haar groote nut hebben._
_En dat voornamelijk om drieerlei redenen:_
_Ten eerste is het van belang te weten hoe een deskundig vreemdeling
over ons oordeelt._
_Ten tweede leert dit boek ons hoe onze Roomsche landgenooten hun eigen
positie beschouwen._
_Ten derde bevat het menigen nuttigen wenk, die niet zonder groote
schade kan verwaarloosd worden._
_De ouderen onder ons, die gedurende de laatste veertig jaren den strijd
meegemaakt hebben, zullen bij de lezing van dit boek gedurig gelegenheid
vinden om zich te verwonderen over de groote nauwkeurigheid van den
schrijver, maar nog meer wellicht over zijn uitnemende onbevangenheid en
onpartijdigheid. Hij vleit zijn geestverwanten niet en hij »vindt niet
al kwaad, wat hij doet, dien men haat«._
_En de jongere lezers, die nog niet zoo lange jaren in onze gelederen
hebben gediend of zich nu pas ten strijde aangorden, kunnen van de
lezing en bestudeering van dit werk groot nut hebben. Zij vinden hier
een overzicht zoo beknopt en tevens zoo volledig als zij elders
totnogtoe vergeefs zoeken._
_Het boek is bekort. Maar nergens is den schrijver iets anders in de pen
gegeven dan hij bedoeld heeft._
_Uitgever en bewerker hebben Verschave aan 't woord gelaten. Ook daar,
waar zijn zienswijze niet geheel of in 't geheel niet de hunne was.
Zij bedoelden weer te geven wat het oorspronkelijke werkelijk is: geen
leerboek om de Nederlandsche geschiedenis van de laatste zestig jaren
te leeren kennen, maar een rijp, helder, leerrijk oordeel van een
vreemdeling over ons land._
De Vertaler.