Hooge zang van werkers galmde uit, achter stekjes en rijzen, den
Juni-ochtend in. Prachtige zangklanken, die zeilden in sonore trilling
door diep luchtenblauw, uit de overal dichtgegroeide en omzonde
groente-tuinen.—In kleur-klatering goudde de aarde, en overal uit de
gaarden, van singelgroen en hagen ingesloten, dampte ochtendgoud van
jongen zomer, nevelvroege dauw, die vonkvuur schoot en paarlen spatte
tusschen grashalmen en bladeren. Achter de hagen, als groene sierwanden
tusschen elken akker òpgegroeid, schemerden blauwkielen door, werkers
die hurkten òver het lichtverstuivend prachtgroen van aardbeibedden.
Jonge, zoete geuren-hitte trilde uit de gouden aarde en lichtelijk
schroeide de zon Wiereland. Tegen den middag alleen, beefde zwaarder
hitte boven het groengoud van velden, flonkerde diep ’t licht tusschen
de bladeren, stond stil de zanglust van werkers, wèg in zwaren zwoeg.
Dirk en Kees werkten in ’t paarse schaduwlommer, bij Gerrits
aardappelengrond. Aan één zij achteruit, lag hun akker begrensd door
woest, reusachtig tuinbrok van rijken, stillevenden kweeker Waarmer.
Tot vlak achter de meidoornhaag van beukenlaan naar ’t duin, liep diens
tuin, groot en wild. ’n Lompe, nijdige heereboer, stil-levend en
kwaadaardig, was Waarmer. Z’n huis in ’t tuinbrok, lag er stil
dicht-gegroeid en belommerd in groene schemerkoelte, tusschen reuzige
olmen, eiken, beuken en diep gepoort van pracht-wilde lanen. Voorstuk
met ijzerdraad afgepiekt keken de werkers in, schemerwoeste diep van
den tuin, die nu in den Juniochtend te wonderen groeide, in
sproke-atmosfeer van groengoude scheemring en kleurrankende
bloeipracht. Glans-statige kippetjes liepen los, rond te kokkelen en te
kukelen druk en jolig door het gras, doken glans-schuchter, met
punt-wiegelende staartjes wèg in ’t hooge, blanke waterster, dat er
neergesneeuwd wemelde in vonkschitter bedauwdrupt, broos en wiegelend
op teeren, slanken stengel; hooge boeketten van blank licht, tusschen
diep scheemrend goudgroen. Jonge abeeltjes stonden in wilden
stammekronkel te sneeuwen met hun witte donsblad, te zilver-wuiven
tegen luchtglanzen. En weeke luwte-schuifel zong om ze, als koelende
zingende zomerregen in ruisch-tuin.—
En laag in ’t wilde boomgroen, stond, in oud-goud rood baksteen,
teer-tonig, verzakt en ingeslonken, ’t stalhuis achter sierdans van
gouden regen, slanke stammetjes, met hun gouden trossen, trossen in
prachthang, als lanen waartusschen zonnewebben te verglanzen ragden, in
trillend waas. Midden in tuinbrok kringde open, schemering van groen
grasvlaktetje, goud-zonnig uitduikend onder woeste beuken. Blanke
ganzen waggelden ’r rond, teer ’t oranje van hun bekken, en om hen
dribbelden jonge blonde, kale kuikentjes, veerloos en druk, wegzakkend
in de grashalmen, in eeuwig eetgepik, kopjes-golvend door ’t pluimgras,
achter elkaar, in waggelend rijtje.—
Hoog, hals-gerekt, in zij-lingschen oogstaar, waakte vadergans, in
blanken waggel achter de pikkende kuikens áán, soms even stappend in
natten zonneschitter, dat er licht van z’n blanke veeren droop;
drentelde moeder-gans méé, achter beschermd jeugdje, in het
schitter-zonnige, zoete grasgroen. Oud bemenied hekwerk, stond in
rood-felle schittering, half bezond, in sier van vuurlijnen voor ’n
gedrochtelijk-uitgeholden boomknoest, monster dat gaapte, met
nijlpaarden-muil, aan ingang. En heel diep, in half-bladerduister,
blankte zacht òp, ’t witte huisje van Waarmer, beluwd onder
koelend-groen uitgeurende kastanjes. Rondom, in ’t wild, danste kring
van reuzevarens een woesten horlepijp, fijn in rankte spitsen hun
krullende toppen, als vingeren slank ver-strekkend. En heel naar achter
lag de woeste tuin dichtgegroeid, brak het lentelicht er in, tot
zilver-koele glanzen, mat-blauwig, dampig licht onder blader-donker, in
al gamma’s van schaduwdiep, geheimvol verruischend ’t lied van de
lommerstilte. Als boven graf van gestorven saizoenen, zoemde er stil,
in zilverblauwig waas, gebroken licht, al ijler uitgezeefd en
onderschept door weer ander boom-groen en struik; dreven daar rond,
geheimen van natuurleven, zalig in eenzamen groei, poëzie van het
stilste, zwijgendste lommer.—
Groote heesters bogen in ranken wiegel òver naar wilde graspluim, en
fijn ruischte ’r koele suizel rond van wind, ruischende eolusharpen, in
fluisterenden zangespraak met bloemengroei en boomleven. Op ’t koele
woningmuurtje, vermarmerd blank, ging in schaduwsier van varen en
takjes, geheimvol leven rond van silhouetten, waartusschen
rondgestrooide goudlichtjes en tril-vonkjes flitsten, verpijld door
hooge tak-kronkels.
In de stille, omlommerde vensterruitjes, droomde koel licht van tuin,
teruggeglansd in zachte vegen van gelen gloor, dof en heimelijk. En
naast ’t hekwerk, brokkelde scheef verzakte, donker bemoste, roestige
kringmuur, verweerd en duister, als ruïne van oud kreunend leven,
waarop pauwenpracht uitwaaierde, bronzen goudscherm van veeren,
groenstalen, kijkende schitterings-oogen van glans alléén. Zacht
hondengeblaf dofte soms òp uit den stillen, binnensten goudschemer van
roerlooze lanen.
In den hoek waar Kees en Dirk werkten, lag achter hagedoorn, ’n plek
als leeggehakt, openend gouden tuinhart. Bleek-schoone, lila-seringen
als jonkvrouwen in biechteenzaamheid gevangen, slankten plots òp uit
gloeiende zonneplek, in lange rijen achter elkaar. Fijn, hun geurige
kroonselen zoetten reuken door de lucht, en boven de rij van bleeke
lila’s, dromden verdonkerend bronzen beuken, als wolken rood-violet
licht, hooger òp doorvlamd van zonnegloed, felle zang van smachtend
rood, tegen het bleeke lila, dat èven er onder uitgeurde, z’n fijne
droomtonen, ijl in bedwelmende sfeer. Telkens zoo éven, schoot, uit de
groen-gouë koelte van tuinwoesten groei, ’n plek open in zon, blankten
wat rijtjes narcissen áán, of vruchtboomen in nabloei, purperend en
sneeuwend, met zwoelenden geur-adem. Gloed zong van
kastanje-kroonselen, die te geuren ijlden in ’t teer-heete Junigoud. En
sterker kwamen uitranken verderop, zangerige lila-trossen, en kranzen
hooger. En enkele seringen buiten de zon, slankten verbroosd in
vochtigen wasem van gebroken zilverende lichtsfeer, koel.—
Op zoog de beukenlaan, vóór Van Ouwenaar’s landgoed, geurzwijmel van
woesten tuin, die ijl te ademen hijgden. Seringen-adem en jasmijnen,
dennengeur, en vochtige boschzoetheid, stoof in zacht en zwijmel naar
de lichtgrot, tusschen al hoogzingender groen van jong geboomte uit
jonkheer’s landgoed.
Als laatste dagpracht van lentefeest, geurde de beukenlaan,
volgedronken van zwoele arooms uit tuinbrok, zwommen in gons, zang-teer
de bijen en vliegen rond, ging lentezwijmel ten offer aan het licht,
het licht dat gloeien en koken wou, naar de gouên grot, aan ’t
laan-eind. In zalige weelde, glansde en praalde ’t daggoud, vonkte ’t
licht, klaterden de kleuren van bloemen, rond grond en boomen, lag
Wiereland honing te zwelgen uit gouden bloeme-schalen, in geuren-zoet
te zwijmen, in rook van licht en vocht. En overal juichten en
klaroenden de vogels hun zilveren zang door het groen.
Kees was wat later opgehouên dan anders. Er waren karren met bakken van
de haven teruggehaald. Piet had gevent, goed verkocht, en Kees had van
Dirk ’n gulden boven z’n zweetloontje gebeurd. Noodig voor z’n
hongerend nest van dertien, waar ook nù nog, gevochten werd om
broodkruimels.—Voor ’t eerst, met wat geld in z’n zak, stapte ie naar
’t duinkrot. Stil laat-lichtende lanen liep ie door, blij met ’t groen,
dat ie eerst niet gezien had. Nou was ’t net, of er iets in z’n ruw
leven, z’n driftziel, verzachtte tegen alles. Er woelde een geur om ’m
heen van zoetheid, ijle reuk van bloemen, en er was iets blij’s in ’m,
als hield ie toch van ’t leven.—
Luidloos, in prachtstralende zinking van licht was de vroege Juniavond
om ’m, aan ’t sterven.—Jonge popels lichtelijk bebladerd slankten ver
in avondrood, zachten gloed die als reuzige glansschild d’aard kwam
overdekken.—
Rag en éven groen-verdonkerd lijnden de twijgen in ’t rozerood en
stille murmeling van zoet landgeklank ruischte van akker-verten àf, als
fluisterde nachtleven rond z’n beenen.—Zalig en zoet geurde bezonken
dagzwijmel na, de aarde glansgroenend en glansvergouênd in
droom-rozigen luchtbrand van zonnezink, madonna-gouïg en heilig
ver-aureolend door laantjes en boomblâar.
Dennetjes, licht-groen gezoomd aan donk’re takkransen, stonden dwars
doorlicht in rooien gloed, als heilige kandelabers in reuzige
kathedraal zacht te branden, met de jonge kaarsjes tot den top in vlam
geploft, zacht-glanzend, roereloos kaarselicht, aangestoken in ’t
wonder-teere avondgoud. Aan wegkanten van weiland en glooiigen
duingrond, bloedde éven doorvlamd fijn rood gepunt van eiken hakhout,
teer als bladknipsels, looverig rood getintel, dat arabeske lijntjes
droop van zonnig rood door ’t struikgroen. Fijn paarse hondsdraf
toortste, lichtelijk gekringd in stoetjes, in ’t avond droom-fijne
glanslicht, levende wezentjes, zelf bestarend den zonnezink. En rond,
in verre kransen, kroop bijéén in ’t lokkende goud-zachte gevlam de
eereprijs, heel teere blauwe lichtjes, dwaalzwammetjes in ’t grazend
innig-schitterende weigroen.—Als weggewaaide kleurvedertjes van
zwaluwstalig licht, stipten en trilden ’t blauw-zilverige
avondgebloemte in de glanszonne, maar lichter, weeker van wéérgloedjes,
tusschen de blanke boeketjes van geel-kransige madeliefjes en
akkerkoorn, die heel broos, heel blank kuste ’t licht.—Teer wit, in
blank gevloei van licht, al teerder en fijner, zilverden de
witjes-madelieven òp tusschen het schitter-fijne vergelend gras. Van
alle kanten staarden uit den wond’ren lichtstroom van ’t
goud-doorzeisde grasgroen, de bloemgezichtjes. Overal zongen laat
licht, en laat doorgloeide kleuren in den volstijgenden lentetooi, en
’t diep violet, ’t purper, ’t rood, vloeide en deinde tusschen ’t
dauwende avondpaars. En ’t landschap zong in avondvergouïng, met
keeltjes van duizenden harpenaren.
Tusschen wilgenzilver en abeelensneeuw ging suizeling, die fluisterde
dat lente sterven moest, ging laatste tril nog, in zoete koortsigheid
van grondgeur en jong gras. Hoog, uit de boomen, van kruinen en
dieperen avondglans, zong jubel plòts van nachtegaal, afscheidszang aan
lente.
Tusschen de zoete zomergeuren van wei en tuin en lichtval, die tooverde
roodgoud rond de struiken,—overgoude stof die verwasemde de avondstille
wegjes, rood-zandige kronkelpaadjes en nauw-door-elkaar harpende
boomen,—zilverde neer hun lyrische jubel.—
Laag op wilgentak, grauwde klein lijfje van nachtegaal. Z’n oogjes
glansden nog van avondrood geluk, en staar en stil, luisterde ze naar
triolenden lokzang, uit eigen wond’re zilverkeeltje, lokzang opgroeiend
in de heilige landstilte, tot zuiltje van parelend kwinkeleer en zoet
tierelier.—Teer verhaperde eerst nog z’n lokkend vleiend fluitkeeltje,
z’n kristallen gorgeltje, wat zangerige weemoeds-neuriing. En telkens
brak z’n liedje, verstomd stil-staand in de vergoudende avondrust.
Dan plots borrelde zilveren tremolo, ’t kristallen keeltje òpzwellend
in klank-zoet vleiend streelewijsje. Oogjes glansden rooder in gloed,
z’n kopje luisterde zoet. Weer zette dierke in, kwam er smachting in ’t
streelewijsje, spoot ’n trillenspartel jubelend hoog, borrelde voller,
klare zilveren toontjes in ’t kristallen gorgeltje. Al luider en
zoetvloeiender beefden de slagen òp uit z’n keeltje, kristallige
spartel en fonkel; al passiënder zwòl de jubel.
Zwijmelende zange-wellust van minnaartjes-drift stortte uit, een
kristalweb van zilveren trillers, en hoog in de lucht sloeg áán een
golf, ’n zoet, zacht, rillend, weemoeds-deinend, jubelend, spartelend
scherzo, klaar als tingelden en klingelden klokjes van kristal,
eind’loos hoog in den hemel rond.
Dan stilte plots; ’t dierke, wèg in eigen jubel, de oogjes rood in
zonnetoover, een takje lager huppelend rond wilgenzilver.
Van verre ruischte hevig-zacht nu, zangestem van aeolus uit
serafientje, een ruischend gevloei van lichte aanslagwijsjes, héél
roffelend-teer, in de diepte van andere keeltjes.—En sterker parelde ’t
ààn, kristallen golfjes-ruisch in gouden zomeravondstilte.
Als in druisch van regenkristalletjes, stortten tegen elkaar in
nachtegaal en merel, zanglijster en leeuwrik, zang en kweel van allen
kant.
Sterfhymne aan de lente.
Uit hun donkre, grauwe nachtegaal-borstjes bleef klinken de snik van ’t
minnen, ’t zoete lieven; door hun grauwe stille borstjes ging één kramp
van uitstortend jubelgeluk. En engelenkeeltjes filomeelden in zoeten
jubel mee, hoog, van uit ’n hemelschen toren.
Avondschemer donkerde neer over de zoete murmelende landstilte. Rond
het laatste luchtenrood weefden de kristallen vogelen-gorgeltjes hun
webjes van minnebegeerten. En donkerte rondom zonk uit, de schemer. Als
zachte streken op violenkwint, fluweel-streelde, weende in ’t
duisterend groen hun zanggekweel na. En als kinderkoortjes vèr, in
gewijd lied, doorhuiverd van heiligen klank, tremoleerden terug, uit
andere avondlijke schemerboschjes, broozer en reiner de
vogelenkeeltjes, weenend van weemoed naar God.