Met wilden schrik in z’n oogen kwam ouë Gerrit ’n paar dagen later op
’t land, achter z’n huis uit, op Dirk en Piet àf die tusschen de boonen
schoffelden. Kees hurkte op ’t paadje, met z’n groote handen snel
tusschen het sierfijn uitgeknipt wortelenloof, wiedend.
—Nou maa’ne, klonk ontsteld Gerrit’s stem, daa’s ’n bakkie! Hoho....
hoho!.... ’t raip in de heule keet oarebaiê.... op ’t Duin bai de
oarepels!....
Z’n stem beefde. Meer kon ie niet uitbrengen van ontroering, keek ie
pal in verbaasde oogen van Dirk.
—De heule keet!?.... tien aggele?.... donderejenne.... komp gain duut
van t’regt....
—Wà hoek, vroeg Piet suffig na, die al broeide in de warme zon, en
kreukeltjes trok in z’n gezicht, als om beter te verstaan.
—Nou de heule hoek in ’t Duin.... hoho! heule blad f’rvrete!.... aa’s
kittels stonge de vruchies.
—Main kristus, riep Dirk, nu pas angstig bewust wordend de schade,
daa’s ’n bakkie, dá’ mo’k sien!!.... da’ mo’k hoàring of kuit van
hebbe!....
—Sien?.... sien?.... huhu! d’r is niks te sien.... en wait òp sitte de
slakke hier duimdik in de kole.... Rooit noà niks! noa niks!
—Moar, komp ’r t’met rege, schreeuwde Piet, bestig veur ’t raip!
Bezorgde klank zat ’r in ’t gepraat. Dàt was oogstverlies! Ouë Gerrit
voelde dubbele benauwing. Voor zich uitstarend suffig, stond ie te
berekenen hoeveel ’m dat schelen kon.... Most ’n meroakel-slechte oogst
worde.—En midden in z’n gepeins en onrustig gereken, schoot knaging,
dat ie zich dat zelf gelapt had.... Hai was ommirs ’n dief.... ’n
gannef!..
Star stond ie, met rooien kop van angstigen bloed-aandrang te rukken
aan z’n baard. Stil, met iets van bang ontzag, bleven de jongens, de
schoffels in de hand, ’m bekijken. Dat maakte Gerrit onrustiger nog.
Hij voelde, dat ze wisten wat ie dee.. aêrs souë se sain nie soo
ankaike.... godskristus.... Wà’ stonge die kerels dà’ f’rsloàge noa
sain te loere.... noa sàin..
Nou saie sullie niks, om Kees.... moar ’t sou komme.... Jesis! da’
skeulde sain t’met ’n poar honderd pop!.... dà was nie bai te
rooie!.... nooit nie.... nooit nie!.... Hoho! die kerels.... dà kaike
noar sàin.... Ja nou, da’ voelde ie.... sullie hadde dokter ook
sproke.... die hep ook sien.... en sain waif.... en Guurt.... en
alderlai volk!..........
Angst, zware angst, klauterde weer naar z’n strot. Van de heele vrije
lucht om ’m, kon ie nog maar heel kleine teugjes inademen. Rond z’n
keel, schroefde benauwing; lichter luchthaaltjes gingen er nog net even
door, met moeite, als of ie stikken moest.—De manschappen waren
langzaam weer aan ’t werk gegaan. Met groote passen liep ouë Gerrit
tusschen de regels en bedden in. Bij de put op ’t erf, zag ie vrouw
Hassel staan, met kousen in ’r handen. Haar grauw-suf gezicht maakte ’m
woedend.... Dat waif was z’n armoe.... en dá’ die vervloekte Kees op ’t
land werkte; ongeluk lai op ’t huis!.... Dá’ waif kostte sain geld....
En sai.... sai.... sai hep sien s’n spulle.... dà’ loeder!.... da’
loeder.... nou sou die ’r de kop kenne splaite.... aa’s tie moar
mocht!.... mi’ de skoffel op ’r pins hakke.... want sai hep loert....
sai hep f’rteld....
Razende drift kwam in ’m opduizelen.... Tien aggele honderde guldens
kwait, mit de koole.... puur kwait!.... En niks om te betoale!.... nou
most ie poere en teekene veur s’n dokter-skuld,—veur ’t waif.... veur
Piet’s been.... veur drankies!.... ho! ho!.... daa’s Kees op ’t huis,
dá’ komp ’t al uut!.... dá’ komp ’t al uut!
Dirk en Piet keken naar de driftstappen van den Ouë. Nooit hadden ze ’m
zoo bleek en woest-vertrokken van gezicht gezien, bij ’n
oogst-tegenvaller.
—Nou Ouë.... wá’ hai je? Je sien puur ’n laik! hou je kalm! aa’s ’t
eene teuge loopt, loopt miskien vaif mee, goeiigde Dirk.
—En de sinte!.... de sinte!.... de dokter hep weer ’n hypeteekie nome
op main grond.... veur skuld van moeder en Piet.... en de sinte....
aa’s d’r strak-en-an de landheer komp!.... bai màin hoale sullie de
sinte.... jullie suip moar.. suip moar.. hep lol in Amsterdam.... ho!
ho!.... ho! ho! jullie gokt d’r op los.... moar ikke.... ikke stoan d’r
veur.... aa’s de boel veur de wereld lait!....
Woest staarde z’n vergramd kindergezicht de kerels áán. Nijdig,
ingekrampt, met grauw-bleeken kop, liep ie ’t erf op achter-end in, om
wat te drinken.
Guurt met ’r rokken de hoogte ingesjord, in knoopsel achter haar
schortbanden, klomp-kloste drentelig en druk op ’t beklinkerde
erfstraatje, sjouwde met kommen en waterbakken heen en weer, bukte
telkens,—met één been stevig neergeplant op den grond, het andere, wijd
opgelicht in kuitstrekking,—over put heen, in rammelige bonken
wateremmertjes òpbeurend en leegspattend in klettering over ’t
straatje. Om ’r heen klaterde en bruiste ’t water. Ze schrobde in
zwaren boen, forsch, met d’r dik-bloote armen in heftige stooten vóór-
en achteruit, dat harige bezemborstel griste, siste en schuurde, ’r
zwaar lijf te waggelen stond van drukke doenigheid. Den Ouë had ze net
zien aanhollen, bleek en haastig.—
—Wa’ is dur? zong met Wierelandsche intonatie ’r stem.
Gerrit was doorgeloopen, zonder antwoord, recht op ’t achterend af, met
verblufte achterlating van stomp-neuzige klompen tegen drempeltje.—’t
Maalde en draaide in z’n kop, of ie zoo ’n beroerte zou krijgen. Vast
en seker gong ie noar de grond. Nou mòst ie dood.... dood!.... Daar had
ie nou juist angst voor, schrikkelijke, klemmende angst, die
vastschroefde iets in z’n keel, dat ie geen lucht kon krijgen; die
zwaar plette op z’n handen, z’n armen, z’n beenen.—En tusschen z’n
angst, zalig verlangen toch naar z’n spullen.... Nou ie zooveul had kon
ie s’n aige nog betere.... Kort maar bleef ’t gevoel voor z’n goed.
Gauw overrompelde ’m weer wilde angst, nauw keel-toepersend gedreig om
’m heen, van allemaal dingen waar ie vroeger nooit ’n minuut aan
gedacht had.... Waar z’n spullen zouën blijven, als ie dood was? of
onze lieve Heer ’m zou ranselen, dat ie ’r bij neerviel?.... of Dirk,
of Piet ’t eerst z’n spullen zouen zien?.... En of slechte aardbeien
met rijp nog wat konden opbrengen.... En of ie met z’n baard voor onze
lieve Heer verscheen?.... Zoo, dolle gedachten duizelden door z’n kop,
en benauwings-toeschroeving van z’n strot, erger, stikkender. En overal
holde dreig-angst met ’m mee, wààr ie ’n stap deed. Angsten, als ’n
altijd omringende macht van zorg-schimmen, waar ie naar greep, die ie
wou wegduwen, maar vervloeiden in z’n handen, door z’n vingers; toch
strak-zwijgend weer om hem heenstonden, als ie keek. Of ie z’n oogen
sloot of open deed, dat hielp niets. Altijd bleef ie ze zien, met oogen
dicht, nog duidelijker en zwarter. ’t Bangst maakte ’m de
angst-beklemming op z’n maag, dat ’r noodzweet op z’n gezicht klamde.
Dat was doodskramp, benauwde ’t in ’m, druk van den duivel. Z’n hoofd
voelde ie woelen in iets lauws, vochtigs, dat àl sterker verhitte, tot
’t ging gloeien, koortsen, branden op z’n huid, wangen en hals, en dan
plots afkoelde om nà ’n paar minuten weer áán te gloeien.
Maar hij zou wel bedaren, suste ie zichzelf weer, rillend in
kakebeving. Nooit had ie ’r toch om gegeven.... Veur wá’ noù wel?....
aa’s sullie moar niks wiste.... aa’s tie sullie moar beet had.... aa’s
tie sullie allegoar moar ’n loertje kon droaie.... God ook’n
loertje.... want gekkighaid.... die kon nie overal te g’laik saine....
Dá’ was puur malligheid om je bang van te moàke... aa’s hai ’s nachts
in de kelder was gonge.. had ie puur pal ’t luikie veur ’t roampie
set.... hep onse lieve Heer vast nie sien kenne.... moar aa’s God....
aa’s God nou erais sàin die sorge had toebedeeld?.... Kon die moar
skraive.. en lese!.... hoho! kon die moar.... Dan sou ie sien.... of
dá’ in de baibel stong .... enne of d’r vroeger ook sulleke minse weust
binne aa’s hai!.. Nee.... tug nie lese.... miskien stong dur, dat ie
nog meer, nog meer onhail kraige most!.... Bai s’n broer stong alles
goed.... tien voet van sain of.... Dá’ was woarskuw van God....
Moar.... moar.... huhu! aa’s tie nou es,.. bai Grim keek.... da’ stong
alles in ’t raip.. sou die.... sou die ook soo gannefe aa’s hai?....
Sou die?.. Moar die had wel de duufel in, moar.... tug nie bang aa’s
hai!.... Nie bang.... sel ie moar segge.. en niks niemedal gain angst
in s’n strot.... soo klam.... soo in doôssweet, aa’s hai. Enne bai
Reeker.... hewwe muise.... twee bed bolle affrete!.... En....
kaike?.... hoe stong die d’rbai?.. Joa.... woedend aa’s die was....
netuurlik.... Enne bai de Grouw.... oarepelestruike doodvrore.... Hoho!
Neenet!.... hai was ’t puur nie allainig. Nou had ie nie allain.... nie
koorakter!.... Nou.... hai sou moar bedoàre.... ’t was puur niks!
kaik.... nou was ie weer kalm!.... Enne nie bleek ook... Nee.. moar
aa’s tie dá’ gevoel had.. dá’ bai s’n moag.. hu! wà benauwd!.... aa’s
tie nou erais dood most.... En was d’r nou ’n hel?.... Godskristus, dá’
’n mins op die deele heulegoar gain vastighaid hep.... ’s Nachs.... ’s
nachs wist ie ’t altaid vàst, dat ie d’r was.... Moar op dag, gong ’t
weg!.. Kaik da’ ha je se weer.... Nou stonge se weer om sain.... ’n
heule bende swarte kerels!.... En nou stonge se weer an s’n strot te
trekke.... kaik!.... soo weer aldegoar sterretjes veur s’n ooge....
huhu!.... pal d’r veur.... Enn.... nou.. kaik!.... wá’ donker ’t
word.... hoho!.... enne.... enne.. tùg dag.... was ’t strak-en-an!..
Sou die in de hel komme?.. enne.... Spulle waa’s nooit van sain....
nooit had ie wá’ f’rkocht.... nooit sou ie s’n spulle weer anroàke!....
Enne.... hai sou weggaife.... teruggaife.... alles.... alles! Aa’s ie
nou moar nie dood hoefte!.... Jesis wá’ wàrm om s’n hoofd.. begon ’t
weer te gloeie, om s’n kop.—kaik!.... nog donkerder.... veur s’n
ooge.... Jesis waa’n benauwing!....
Zitten, doodstil, bleef ie ’n poos, verkneed in hijgenden
lucht-snakkenden angst, met z’n handen woest-grabbelend aan z’n kiel,
of ie iets wou loswringen dáár. Langzaam eindelijk zakte weer gloeiing
van z’n kop, begon ie weer te peinzen, stil.. Nou sat ie nie meer in
donker.... Moar kaik!.... de kerels.... die swarte kerels van sain,
woare weg! Moar tug most ’r ies skrikkeliks beure mit sain. Da’ was
vast woar!.. vast woar.. hoho!.... Net of d’r swoare onweer in de lucht
sat.... soo bangelik, beverig en angstig, gejoagd, en keliekig voelde
ie s’n aige!.... Hai wou wel loope.... loope.... Want al die swoare
wolke.... satte op sàin kop.... dá’ voelde ie puur. En nou kwam ’r weer
donkerte veur sain ooge.... donker wier ’t.... heul donker....
Schuifelend was ie in den leegen koel-beschaduwden stal, in ’n duister
hoekje op ’n steen neergezakt, met z’n hoofd tegen ’t rem. En z’n
handen, slap en trillerig, hingen langs z’n lijf.
Nou mostie moar bedoàre.... stilletjes.... sain gangetje goan.... dà
konne.... de wolleke soo op s’n kop drukke.... en.... aa’s d’r bliksem
kwam.... kon die nie bai sàin.... nie sien.... want veur sain ooge was
’t donker.... stikke donker.... heulegoar puur nacht.... nou most ie
bedoare.... puur nacht.... stikke benauwd.... puur nacht!....