Produced by Laurent Vogel, Enrico Segre, and the Online Distributed
Proofreading Team at http://www.pgdp.net.
ALOISIAE SIGEAE
SATYRA SOTADICA
_Hujus editionis_
_exemplaria centum impressa sunt_
_in charta Hollandica_
ALOISIAE SIGEAE
TOLETANAE
SATYRA SOTADICA
_De arcanis Amoris et Veneris_
_Aloisia_ Hispanice scripsit
Latinitate donavit Joannes _Meursius_.
Re vera auctore
NICOLAO CHORIER
PARISIIS
_Cura et studio_ ISIDORI LISEUX, _editoris_
Rue Bonaparte, no 25
_Venit apud_
THEOPHILUM BELIN, BIBLIOPOLAM
Quai Voltaire, no 29
1885
NOTICE
SUR
NICOLAS CHORIER
L'auteur de l'_Aloisia_, Nicolas Chorier, ne a Vienne (Dauphine) en
1612, recu docteur en droit en 1639, exercait la profession d'avocat a
la Cour des Aides de sa ville natale. D'un esprit cultive, ami passionne
des lettres, Latiniste de premier ordre, il ne consacrait aux affaires
du barreau qu'une assez faible partie de son temps. Au sortir de
l'Academie des Jesuites et pendant le cours de ses etudes de droit, il
s'etait deja essaye dans les genres les plus divers, tant en Francais
qu'en Latin: sylves, elegies, odes, epopees, tragedies, tragi-comedies.
La composition de l'_Aloisia_, le premier jet du moins, car il dut
retoucher souvent cette oeuvre capitale, remonte tres probablement a
cette epoque. "J'ecrivais alors," nous dit-il dans ses _Memoires_[1],
c'est-a-dire avant d'etre avocat, "des Epitres, des Discours, la Vie de
Pierre de Villars, eveque de Vienne, une dissertation politique sur
l'Alliance de la France avec l'Empire Ottoman; l'_Eucharisticon_,
l'_Alithium_, et deux Satires, l'une Menippee, l'autre Sotadique."
[1] V. la _Curiosite litteraire et bibliographique_, IIIe et IVe
Series (Paris, Liseux, 1880-83).
En 1640, il publia sous le titre de _Doremation_ son premier livre, un
Eloge de quatre archeveques de Vienne, de la maison de Villars, bientot
suivi d'un traite moral: _Sentiments de l'honnete homme_ (1641), du
_Magistratus causarumque patroni veri ac perfecti icon absolutissima_
(_Type absolu du magistrat et du veritable et parfait avocat_), qui
etait un portrait idealise de Pierre de Boissat, bailli de Vienne
(1646), et de la _Philosophie de l'honnete homme_, autre traite moral,
dedie au chancelier Seguier (1647). Chorier meditait des lors sa grande
_Histoire du Dauphine_ et il en rassemblait de toutes parts les
materiaux; il la fit preceder d'un ouvrage plein d'erudition: les
_Recherches du sieur Chorier sur les Antiquites de la ville de Vienne,
metropole des Allobroges_ (1658), qui accrut sa reputation de savant. Il
etait entoure de la consideration generale, ses travaux l'avaient mis en
relation avec presque tous les lettres de l'epoque, son cabinet d'avocat
lui rapportait des emoluments considerables, lorsque la suppression de
la Cour des Aides de Vienne vint menacer sa fortune. Reduit aux maigres
affaires d'un bailliage, il n'aurait pu gagner sa vie; il resolut donc
de se transporter a Grenoble avec toute sa famille, et de s'y creer une
nouvelle patrie. C'est a cette epoque meme (1659-1660) qu'il fit
imprimer, a quelques exemplaires seulement, pour ses amis, la premiere
edition de l'_Aloisia_. Le livre fut imprime a Lyon[2].
[2] Sur cette edition originale, ignoree de Brunet et que les auteurs
du _Supplement_ au _Manuel du Libraire_ ont mentionnee sans en
reconnaitre l'importance, voir une Notice dans la IIe Serie de la
_Curiosite litteraire et bibliographique_.
A Grenoble, Chorier ne tarda pas a conquerir une situation tout au moins
equivalente a celle qu'il venait de quitter. Son _Histoire generale du
Dauphine_, dont il publia le premier volume en 1661, fut si bien
accueillie, que les Etats, reunis cette annee meme, lui voterent un don
de cinq cents louis, somme qu'il ne recut pas, a la verite, le Parlement
ayant refuse de l'ordonnancer, mais qui n'en temoigne pas moins de la
bonne volonte de ses concitoyens a son egard. En 1666, Du Gue de Bagnols
fut nomme intendant de Lyon; c'etait un haut et puissant personnage.
Beau-frere du chancelier Le Tellier[3], oncle de Louvois, pere de Mme de
Coulanges, l'aimable correspondante de Mme de Sevigne et l'amie de Mme
de Maintenon, Du Gue avait de grands appuis a la Cour; il devint l'ami
et le protecteur de Chorier dans des circonstances fort honorables pour
le jurisconsulte Dauphinois. L'intendant de Lyon avait ordre de
poursuivre dans sa Generalite, composee des quatre provinces de
Lyonnais, Beaujolais, Forez et Dauphine, la grande enquete commencee par
toute la France, des 1661, sur les usurpations de titres de noblesse; il
choisit Chorier pour remplir l'office de Procureur du Roi pres de la
commission qu'il presidait. En cette qualite, Chorier etait charge de
faire les informations, d'examiner les dossiers et de requerir; un grand
nombre de nobles durent comparaitre. L'enquete ne se termina qu'en 1670,
apres que les assises se furent tenues successivement a Grenoble, a
Vienne et a Lyon. Cette recherche des usurpations de titres nobiliaires
etait delicate; bien des amours-propres se trouvaient froisses par cette
sorte d'inquisition royale; on cherchait a y echapper par tous les
moyens, dont le plus simple etait de corrompre les juges. Guy-Allard,
secretaire de la commission, et quelques autres agents inferieurs, en
furent ignominieusement chasses pour s'etre laisse seduire et avoir
prete la main a la falsification de certains dossiers. Chorier suivit
partout le commissaire et deploya pres de lui un zele et une integrite
que Du Gue de Bagnols se plut a reconnaitre: telle fut l'origine de leur
etroite intimite, de la protection constante accordee par l'intendant de
Lyon a l'homme qui l'avait le mieux seconde dans ces longues et
difficiles investigations.
[3] Le Tellier et Du Gue de Bagnols avaient epouse les deux soeurs.
Chorier n'en poursuivait pas moins la composition des ouvrages qu'il
avait entrepris; en 1669 il fit imprimer l'_Histoire de la maison de
Sassenage_; en 1671, l'_Etat politique du Dauphine_; en 1672, la seconde
partie de l'_Histoire generale du Dauphine_; en 1680, la _Vie de
Boissat_ (en Latin), qu'il dedia a Du Gue de Bagnols. C'etait au meme
personnage, mais sans le nommer expressement, qu'il avait dedie deux ans
auparavant (1678) une seconde edition, plus complete, de l'_Aloisia_. La
premiere, celle de Lyon, 1660, ne contenait que six dialogues:
_Velitatio_, _Tribadicon_, _Fabrica_, _Duellum_, _Libidines_, _Veneres_;
il en ajouta un septieme, intitule _Fescennini_, qui affecte de n'etre
qu'une suite de fragments, soit que l'auteur l'ait ainsi voulu, soit que
l'imprimeur n'ait eu en sa possession qu'un manuscrit plein de lacunes.
Chorier n'en a pas moins mis sa marque a cette edition, tant par sa
longue epitre: _Summo viro Aloisia ex Elysiis hortis_, ou il parle
beaucoup de lui-meme et de son protecteur Du Gue, que par l'adjonction
de deux pieces de vers Latins dont il a toujours avoue la paternite[4].
Par une bizarrerie qu'on ne s'explique pas bien au premier abord, la
scene qui, dans les six premiers dialogues, est placee a Rome, se
trouve, dans le septieme, transportee en Espagne, et les
interlocutrices, Tullia et Octavia, tout en restant les memes, sont
devenues Espagnoles, d'Italiennes qu'elles etaient. Ce changement est
une consequence de l'attribution que Chorier avait fait de l'ouvrage a
Luisa Sigea, de Tolede (_Aloisia Hispanice scripsit, Latinitate donavit
Joannes Meursius_), attribution a laquelle il ne songeait sans doute
aucunement en composant cette satire Sotadique, et que plus tard il
entreprit de justifier.
[4] Sur l'enigmatique Epitre: _Summo viro_ et les pieces de vers
Latins: _De laudibus Aloisiae_ et _Tuberonis Genethliacon_, dont
la derniere renferme de curieuses allusions a un episode de la vie
de Chorier, voir dans la IIIe Serie de la _Curiosite litteraire_
l'article intitule: _Eclaircissements sur le "Satyre Sotadique de
Nicolas Chorier, connue sous le noms d'Aloysia, de Meursius."_
Chorier mourut en 1692; il laissait manuscrits une grande quantite
d'ouvrages, parmi lesquels on a imprime depuis son _Nobiliaire du
Dauphine_ (1697, 4 vol. in-4o); ses _Memoires_, en Latin (_Nicolai
Chorerii, Viennensis jurisconsulti, Adversariorum de Vita et rebus suis
libri III_) dont le texte a paru dans le _Bulletin de la Societe de
statistique du departement de l'Isere_ (1844); sa _Vie d'Artus Prunier
de Saint-Andre_ (Paris, Alph. Picard, 1880, in-8o).
En reimprimant l'_Aloisia_, on s'est propose de donner de ce
chef-d'oeuvre le texte le plus soigne qui ait paru jusqu'ici. La
premiere edition faite par Chorier en 1660 est elle-meme tres fautive:
encore les editeurs du _XVIII_e siecle ne l'ont-ils pas connue, et
n'ont-ils pas pu profiter de l'_Errata_ ou Chorier avait corrige bon
nombre de fautes d'impression. Ils ont altere beaucoup d'endroits,
qu'ils comprenaient mal, et au Latin de Chorier substitue le leur; une
ponctuation defectueuse, le manque de guillemets, etc., rendent, de
plus, ces diverses editions d'une lecture assez malaisee. Les amateurs
seront heureux d'avoir enfin de ce livre de chevet un texte correct,
clarifie, et d'une belle execution typographique. Ils y trouveront
l'oeuvre tout entiere, telle que l'auteur l'a donnee lui-meme,
c'est-a-dire les six dialogues de l'edition originale, completes par le
septieme de l'edition de 1678, et les trois pieces qui l'accompagnaient:
l'epitre _Summo viro_ et les deux petits poemes Latins, _De Laudibus
Aloisiae_ et _Tuberonis Genethliacon_. Quant aux autres morceaux de
prose ou de vers, inseres generalement a la suite de l'_Aloisia_ dans
les editions modernes: le _Fututor effoetus_, la _Formica_ de Giovanni
della Casa, les _Diversorum veterum Poetarum in Priapum lusus_, les
Lettres d'Antoine a Soranus et de Soranus a Antoine sur les dereglements
de Cleopatre, le Discours d'Heliogabale aux courtisanes Romaines, les
fragments de Seneque, de Procope et d'Arnobe, ils sont entierement
etrangers a Chorier et nous n'avions pas a en tenir compte[5].
[5] De tres mediocres imitations Francaises de l'_Aloisia_ ont ete
faites sous divers titres des la fin du _XVII_e siecle, et
frequemment reimprimees depuis; il n'en existe qu'une seule bonne
traduction: _les Dialogues de Luisa Sigea, ou Satire Sotadique de
Nicolas Chorier_ (Paris, Liseux, 1881, edition mixte, 4 vol. petit
in-18), et _les Dialogues de Luisa Sigea sur les arcanes de
l'Amour et de Venus_ (texte Latin et traduction complete, Paris,
Liseux, 1882, 4 vol. in-8o, imprimes a cent exemplaires).
Paris, Mars 1885.
ALOISIAE SIGEAE
TOLETANAE
SATYRA SOTADICA
DE
ARCANIS AMORIS
ET VENERIS
_Aloisia_ _Hispanice scripsit_
_Latinitate donavit_ _Ioannes_
_MEVRSIVS_
V. C.
MONITUM LECTORI
------------
Vivebat ante annos centum et triginta Aloisia Sigea, Hispana, Toleti
nata. Ingenio, eruditione, forma praestitit, et omnibus virtutum dotibus
quae laudari solent plurimum et ingenuas maxime decent, excelluit. Sed
non in abjecta et stupida animi demissione, non in sordida rei
familiaris cura, non in vili nugarum studio virtutem sibi positam
habebat: liberalibus navare operam disciplinis, scriptis aeternam sibi
parere famam, ad summam sapientiam niti, non ad summas contendere opes,
id demum optimum putabat et praedicabat; quod tamen pleraeque foeminae
omnes per ignaviam negligunt, homines multi per socordiam stultam et
furentem contemnunt. Quamobrem veri amans, libere malas insectabatur;
quae sentiret, ultro faciebat palam, et velut quandam morum e curuli
sella Censuram exercebat, quam suspicerent omnes, et cujus ob os ora
obverterent sua. Se imprimis nobilium mulierum flagitiosis foedisque
voluptatibus infensam ostendebat, et quo, injecto saltem pudore, ad
meliorem revocaret frugem nihil non agebat. Pati non poterat, ut
dicebat, specie praelucentes, nobilitate commendabiles, brevis gaudii
aut spe aut gustu velut emotas mente, in ludibria ipsas se vertere.
Addebat, ut Virtuti honestum et gloriosum est nudam sisti ob oculos
mortalium, sic Vitiis esse ignominiosum. Quae meretricie viverent, ideo
voluit e fornicibus suis in quibus latebant in scenam humanae vitae
nudas educere, quae essent documento impune non peccari, mulieres
quasdam superbi nominis et oris, et alto cretas sanguine. Nam quas
Tulliam, Octaviam, Semproniam, Victoriam vocat, eae fuerunt Ducum,
Marchionum, Comitum aut uxores aut natae. Nihil de his enarrat quod vere
factum non sit, et ut erat a mendacio et ab omni dissimulationis specie
alienissima, liberiori omnia sermone executa est, qui solus conveniebat.
Satyram Sotadicam inscripsit opus, quod Colloquiis septem complexa est,
ac Eleonorae Marguaridae Roderici marchionis uxori, sodali suae,
dedicavit, qua jubente susceperat, qua urgente, ut in quadam epistola ad
illam data, loquitur, intra mensem absolverat. De Sotade nihil est quod
dicam; rerum amatoriarum scriptorem fuisse liberrimum fugit neminem. Sed
foeminam ad scribendum his de rebus animum appulisse, non mirum videri
debet: nam Elephantis puella, et aliae quaedam, hoc fuere scriptionis
genere celebres. Praeterea aptiores sunt foeminae his rebus depingendis,
si quae sint cordatae et non fatuae procacitatis; siquidem libidinum
ipsae sunt campus in quo nascuntur omnes, in quo vigent, et, ut verbo
dicam, in quo oriuntur et occidunt gaudia illecebrosa, et amoeniores
joci. Forte nec tam dura fuit ut ullo nollet voluptatis sensu emollire
sibi mentem ad carpenda vitae dulcia, et pars etiam puto fabularum ipsa
suarum fuit non poenitenda. Hispanice scripsit; vir doctus Joannes
Meursius, Lugdunensis apud Batavos Academicae lumen clarissimum,
adolescens, et vix ex ephebo egressus, Latinitate donavit; etiam de suo
adjecit quaedam quae Aloisiae vix persuaserim mihi venisse in mentem.
Sed periit liber Aloisiae; manuscripta Meursii haec tantum lucubratio,
aut si mavis commentatio, pervenit ad me: nihil ausim pro certo
affirmare. Quicquid id est, non infelicis ingenii, non proletariae
eruditionis partus sunt haec Colloquia, quae nec fastidium legenti
creent, nec stomachum vere Sapienti moveant. Quinque priora, quae
faustis avibus in manus nostras delata sunt, luci damus, quibus utique
carere huic aetati bonis litteris amicae turpe esset, et studiosis
arduae sapientiae durum. Duo, quae supersunt, haec aiunt longe, et arte
et procacitate ingeniosa, antecellere. Sextum figuras objicit ob oculos,
non tantum describit. Septimum fabellis et narratiunculis, quae ad hanc
rem pertinent, mirabiliter recreat, et hoc velut cibo Attico sale
condito pascit animos, cujus nulla unquam capit satietas. Et propediem
juris publici fient meo itidem munere. Nam invideri tam salsa, tam
lepida, tam etiam utilia bene vivendi praecepta, quis aegre molesteque
non ferat saxeus et veternosus? Bonos utique mores Orator laudet
Tullius; Philosophus doceat Plato: melius sane suadebunt Publius Syrus,
Laberiusque Mimi. Ferit mentem et movet qui miscet utile dulci: a qua
plerumque aberrat laude verbosus Orator, strigosus Philosophus.
Medicamentis vires addit dum horrorem et odium adimit, qui in bellaria
format solers Medicus: haec Aloisiae fuit cogitatio, et omne sibi
punctum videbatur tulisse, quae tam ingeniose, tam facete utile dulci
miscuisset. Vale.
_De Aloisia Sigaea Toletana_
JOANNIS VASAEI
_Hisp. Chron. Cap. 9._
TESTIMONIUM
----
Ut omnes alias Latinis litteris tinctas silentio praeteream, dabit
Hispania Aloisiam Sigaeam Toletanam, sed in aula Lusitana per multos jam
annos educatam: quinque linguarum adeo peritam, ut non immerito Paulus
tertius, Pontifex Maximus, litteras illius ad se scriptas Latine,
Graece, Hebraice, Syriace, atque Arabice laudibus sit prosecutus,
admiratus tam multiplicem ingenii fructum, et donum tam multiplicis
linguarum scientiae, in viris quoque rarum, nedum in foeminis: sic enim
sonant verba Diplomatis. Debetur haec laus optimo patri, et viro
doctissimo Didaco Sigaeo. Nec in ea solum hanc operam posuit, sed
alteram quoque filiam Angelam, Graece, Latineque, pro aetate et sexu non
mediocriter eruditam, tam exacta Musices scientia curavit perdocendam,
ut vel cum praestantissimis hujus artis professoribus contendere posse
putem.
SUMMO VIRO
ALOISIA
EX ELYSIIS HORTIS
S. D.
----
Vernant et florent, _VIR SUMME_, per anni tempestates omnes, Elysiis in
campis amoeni et ridentes horti: parens felicis et uberis soli aequor
adeo hortus unus est nitens et suaveolens. Non noti mortalibus generis
flores, rosae et herbae spirant ambrosios odores, qui beatis Manibus
tenui pro anima sunt. Laeta semper coeli facies, laetus sol, puri lucis
ignes: non concreta nimbis dies, non coeno lux oblita. Qualis ipse sibi
sol in se est, talis est semper et nobis, nitidus et coruscans: cum
radiis continuo depluit fluxu e supero orbe delicias et festivos jocos.
Patulae in lucis arbores, quas vester non insevit, non vidit Vertumnus,
non longo salutant intervallo sidera, et aestus temperant. Nectare
fontes scatent, et aerio fluunt melle rivi. Voluptates, sed verae, sed
honestae, et verae quia honestae, aera hunc nostrum percursant
innumerabiles, ut vestrum illum tenebricosum leves atomi, rerum caeca
principia. His in plagis nulla a furentis libidine fortunae pendet
felicitas, qui felicitatis apex est arduus verae et constantis. His vero
in locis centum jam abhinc annos laetam et fortunatam laeta et beata
agito vitam. Undique et undequaque delectant et juvant omnia. Sane ultra
nihil esse putabam, quod irrequietae vellem mentis correpta, ut olim
fiebat, vertigine concupiscere. Attamen erat. Miraberis, _VIR MAGNE_:
tot inter gaudia Satyram Sotadicam tibi meam placuisse, et id mihi
gaudium fuit longe maximum, et omnium cumulus. Esse acceptam tanto viro
mihi gratulor et triumpho. Illum ingenii mei partum fovisti in sinu
nudum et aegrum: paterno complectens tutatus es amore, quem videbar
abjecisse et abdicasse.
Confabulabamur ego, et animae magnae, Lucilius, Varro, Horatius,
Ovidius, Persius, Juvenalis, Sulpicia, Petronius, Boccacius, Petrus
Aretinus, Bernius, Rabelesius, Rapinus, Barclajus et Boccalinus, sub
umbrosa ulmo. Nam vobis cibus sunt, quo enutriuntur corpora vestra,
mortalibus far et vinum; nobis vero collocutiones immortalibus mutuae,
quibus pascimur, dapes et cupediae. Maia gnatum videmus cito advolare ad
nos cursu. Lectum animas venerat quibus altera, his diebus, fato corpora
debebantur. Ut prope factus est, et oculos et vocem ad me convertit:
"Euge, Aloisia," inquit, "euge.--Atenim hanc evocas ad superas auras,"
interpellat commotior Petronius, "quae nudiustertius huc demissa non ita
longe distat a vita? Me praeteris qui mille ante annos exulo? O fatui
injuriam fati!--Ego vero," ait Horatius, "eruditae et ingeniosae meae
nugae adblandiri solitae erant maximo, qui unquam fuit, rerum
moderatori: et audio in Celtico solo imperare alterum Augustum. Redde
me, Mercuri, Principi meo, redde Horatium Deo suo.--Nam," adjicit
Lucilius, "magna desunt ingenia magni Principis laudi.--Tu," ait
Persius, "secuisti, Lucili, et Mutios et Lupos, et Urbem totam. Tu vafer
omne tangebas, Flacce, vitium ridenti amico, et dimissus circum
praecordia ludebas. Ut ringeres, Lucili, ut obgannires, Horati! In illa
Celtarum Roma scripturiunt omnes: unus aut alter scribit. Cantillant
balba de nare rancidulum quid: unus aut alter heroice canit Heroi.
Fugient, si velis, hi Lemures. Restituetur Musis suus honos, si nobis
vita.--Sed et sexus mei," subdit Sulpicia, "illecebrosa amat decora; et
sexui meo decus fui, et sum. Juvenem non fallit Heroa in ingenio
pulchrae puellae multo majorem elucere pulchritudinis partem. Placebo,
laudabit, si viderit decimam Musam. Et, si laudaverit, provocabo ad
cantum novem sorores. Raucae silebunt fulgentis aulae cornices, et
garrulae picae.--In pravos aetatis meae mores," inquit Varro, "Satyricam
commovi bilem. Menippaeum strinxi stylum, doctissimus Romanorum. Nullius
peperci vitiis, sed nullius animum laesi: arte temperavi industria
acerbam medicinam, sed salubrem. O si!..."
Plura volentem interrupit succensens Aretinus:--"Dum essem in humanis,"
ait, "audiebam Flagellum Principum. Timuere Aretinum, qui Jovem non
timebant.--Apage, lavernio," refert Bernius, "qui indoctis tuis et
insulsis scurrilitatibus non tam notasti mores, quam corrupisti; qui, si
scarabaei non nascerentur, nequidem natus esses. Ego vero Procerum
ulcera acri tabo fluentia lavi aceto, sed roseo, sed odoro. Perfricui
sale, sed Attico. Medicinam feci sanus. O si!...--Enimvero in nugis et
tu et ille," infit Boccalinus, fuistis toti. Reges mihi et regna solerti
ludus fuerunt ludenti, ut solent esse fortunae. Per me saltarunt libere,
cachinnos edidere altos et sonoros, et tetricum posuere supercilium
Politicae artes, et, ut loqui solebas, Persi, aerumnosi Solones. Effusi
sunt et ipsi in cachinnos sonantes.--Cui non lecta Satyra Menippaea
mea?" reponit Rapinus. "Cui non placuit? Malae causae dum personam
detraho, qua superbiebat, bonae opi fui. Novum instruxit Minerva mea
armamentarium pugnanti Marti Gallico. Ex hoc sumpsit tela, quibus
perduellium prosterneret animos, ut pectora et urbes aliis perfringebat
fulminans Heros."
--"Atenim quid vobis vultis, cari Manes?" infit Mercurius indignans.
"Exspectatis compescam ego motus hos insanos delinificae virgae minis?
Nam evocat Jupiter Alexandrum Macedonem et Machiavellum Florentinum,
nescio quid magni parans. Omnia scilicet in terris improba et felici
ille temeritate, dolis hic malis et caecis artibus susque deque
miscebunt, furentes una et fallentes. Non eo sunt in statu res humanae,
cui pro merito debeatur Horatius aut Varro. Toti sunt qui laudantur in
gerris; toti in fabulis qui ingeniosi audiunt, et ipsi AEsopicae fabulae
loquentium et disserentium bestiarum. Qui lucubrationum laude
praedicantur, striges sunt. Florere jactitant per se ambitiosi ingenuas
disciplinas; marcescunt excisae. Se tamen amant homines nihili, invicem
se mirantur: muli mulos alternis scabunt. Videntur sibi esse belli
(loqui sic solebas, Varro), festivi, saperdae, cum sint {~GREEK CAPITAL
LETTER KAPPA U+039a~}{~GREEK SMALL LETTER ALPHA WITH OXIA
U+1f71~}{~GREEK SMALL LETTER PI U+03c0~}{~GREEK SMALL LETTER RHO
U+03c1~}{~GREEK SMALL LETTER OMICRON U+03bf~}{~GREEK SMALL LETTER IOTA
U+03b9~}. Iniqui judices, nihil habent in pretio praeter somnia sua
nullius pretii. Tibi tamen, Aloisia, nulla irascitur in terris livoris
malignitas. Satyrae Sotadicae qui plausus negant, blando favent murmure.
Eruditi osculantur, boni gaudent, quod demum inveneris viam floribus
consitam, qua iretur ad virtutem. Nam mira opifex libero sermone bonos
optime condoces mores, et malis suades exemplis; obliqua ad honestatem
ducis via ingenuo delinitas ludo mentes. Non ocius alii recta irent.
Compendiaria haec est.--Id mihi quidem, cum animum ad scribendum
appuli," respondeo, "fuit, Mercuri, propositum. Produxi ab intimis
Amoris et Veneris arcanis, quos libido fervens infundit furores
insanientibus malis. Palam feci quae fieri solent stulta et foeda, hoc
ut spectaculo a faciendo deterrerem quibus honor curae esset, pudorem
libidinosis injicerem, odium libidinum incuterem. Non sum, ut alii bene
multi, excogitando assecuta quae contaminatos et temulentos fieri
possent inter amantes. Quae vere facta nossem, scripto mandavi. Quasi
per pompam traduxi spurca ludibria. Ope mea, forti et fideli, de
scelerata Venere triumphanti virtuti ferculum id fuit opimum. Nam proba
fuit vita et pudici mihi mores. Scis, Mercuri."
--"Scio," respondet.--"Et nos omnes pariter scimus," succinunt stridulo
tinnitu circumvolitantes Manes.--"Nec, per hanc barbam meam! me fallit."
Dicens, barbam longam, hircinam Aretinus laeva mulcebat. "Egregiis famam
compararas tibi studiis incredibilis honestatis. Lusitanorum Regi
praestans de te erat opinio, adeoque Italiae toti, et terrarum capiti
Romae. Audieram de tuis Colloquiis." Tacere jussit Mercurius:--"Noli,"
inquit, "laudare virginem, leno! Operam non dabas instituendis bonis
moribus: opus difficile, nec tuum. Probrosas scurrilium facetiarum
ineptias venditabas Osco sermone. Ingeniose desipiebas balatro amens.
Meliores habet Aloisia laudatores. Nam tuis habent in Colloquiis,
Aloisia, Italae et Gallicae Musae, quos non habent in suis cum Apolline,
meros Nectaris succos. Te eruditi et ingeniosi trans et cis Alpes suam
volunt, amant et colunt:
"Te legit omnis ibi juvenisque, senexque, puerque.
"Verum tibi sit unus pro omnibus. Procum habes, cujus sit amor vel
praestantissimae virtuti pro praestantissima laude. Placet sibi in tuis
scriptis ut in dulcissima voluptate. Excellit ingenio, excellit et
dignitate. Sinceriorem certe non viderunt Celticae stellae. Splendidis
cumulatiorem dotibus non habet Sequana fluviorum princeps.--Erat mihi
patronus in aula Domitiani," reponit Sulpicia, "Plinius Secundus, vir in
aetate corruptissima integerrimus, cum canerem:
"Dic mihi, Calliope, quidnam pater ille Deorum
"Cogitat? An terras et patria saecula mutat?
"Quasque dedit quondam morientibus eripit artes?
"Indignationem meam autoritate armavit sua vir sanctus. Illo ducente
invenit delitescentem, cum Caleno meo, me gloria, sub injustitia et
inclementia vecordis saeculi. Et obstetricatus est Valerius Martialis
nascenti famae.--Solus nemo unquam aperuit sibi," infit Ovidius,
"honoris difficilem aditum. Facilius multo est et proclivius laudem
promereri, et laude dignum videri, quam laudari. Me Fabius Maximus,
"... Romanae gloria prima togae,
"Augusto familiaris, habuit familiarem. Maximo commendante, non ausus
est perstrepere raucus livor. Sidera nosse et syrtes, et navigationis
callere artem, id haudquaquam navigantibus satis est, ni adspiraverit
velis favens aura. Ita nec pergentibus ad gloriam bonae sufficiant
artes, non ingenium, non eruditio, ni etiam opportuno impulerit flatu
cymbam favens aura.--Fateor," aio ego, "parum mihi meriti, at famae
multum fuit. Gratiae multum fuit apud optimum quemque. Nascenti nimirum
risit stella tua, Mercuri. Si placui et vigui, tuum est. Sed amabo,
perge dicere, care Mercuri, de illo nominis mei patrono, et
commentationum tutore."
--"Pergam," reponit, "et suave erit. Vis primum dicam de fortunae bonis?
Natus est clara et nobili stirpe in magnis opibus, et Leucotetiae, quae
mater urbium, ut loquitur Ammianus. Vis de animi bonis? Suae solus genti
sit ipse satis ornamenti, vel deessent caetera ornamenta omnia quae
abundant. Nam, ab ineunte aetate, liberalibus singularem dedit operam
disciplinis, acie pollens ingenii et proba solertia. Buleutis Celticis
adscitus adolescens, civium salute, honore et fortunis habuit nihil
antiquius. Nullus gratiae in judiciis apud illum locus, nullus odio,
nullus saevienti irae. Sunt qui alteri non gauderent bene fecisse, nisi
se scirent alteri male fecisse. Scopus est illis male facere, et
interdum ad scopum via bene facere. Qualem optaret sibi aeterni numinis
mentem, talis illi mens erga reliquos homines. Sic aliis Deus erat
hominibus homo, ut bene multi his constituti in dignitatibus, aut
praedae aut sanguinis avidi, videntur lupi, prostituta ad infamiam fama.
Ad sublimiores promotus honorum gradus, animum non mutavit. Nunc adsidet
Buleuta Regi, Regum Celtico Jovi. Igitur, difficillimis admotus
negotiis, visus est major. Gloriosum est quam plurimis honorum luce
fulgentibus, non omnino negotiis esse impares: huic, invenisse nulla
quae ingenio usu rerum confirmato et politicae dexteritati paria essent.
"Patrono huic tuo, Aloisia, in proclivi expedita et aperta sunt, quae
aliis plerisque in arduo, obscura et impedita, pecudibus superbis.
Descenditur illi ad res difficiliores genii praestantia, ut aliis,
nitenti gressu, adscendendum opacitate ingenii. Nec supercilio terrorem
incutit adeuntibus, nec inani insultat fastu trepidis. Vere homo,
hominibus se praestat humanum. Nam qui, praeter se, nihil amant, nihil
aestimant, belluas dixeris, non homines. Oblitus humanitatem jam bellua
est, quandoquidem hominem exuit. Non vultus, sed mores faciunt hominem.
Credulos et fidentes non ludit verborum praestigiis, non conjicit
adulans in errorem. Pereant, pereant fraudum improbi artifices! Osculis
petunt, quos et insidiis petunt. Amplectuntur, laudant, quibus perniciem
moliuntur. Mens huic viro, ut frons, aperta. Suis de rebus nihil vult
latere securus et constans, praeter benefacta. Ostendit se factis, non
verbis ostentat, inanique simulatione. At enim optantem et allaborantem
suis finxere manibus Virtutes et Musae. Instillarunt affectus, quos non
puderet Virtutes et Musas suos fateri et agnoscere. Subcisivas non
corrupit horas turpi otio. Sane quae libidinibus et nugis pars vitae
datur, de vita expungitur; vitae perit. Accersit ad se amicas Musas.
Conveniunt: laeta et beata cum iis ducit commercia. Hoc coelos et terras
auspicio peragrat, philosophico pernix volatu. Omnia aetatum et temporum
indefessus pervolat animo intervalla, historiae fido ductu. Sic hac in
nostra natus, per omnes unus vivit aetates: sic quos oculis non vidit,
celebres laude heroas habet in familiarium numero. Miscet et cantus cum
Pegasidibus puellis. Lepida erudito ore fundit carmina, respondent
alternis Musae. Nugae etiam illi, nec nugae sunt. Boni igitur omnes
amant, cui nihil nisi boni et honesti cordi est. Colunt et praedicant
uno consensu, uno concentu Leucotetii, Unelli, Ergosiavi, et Alpini
Ariobriges. Humaniorem hactenus non viderant, nec commodis suis
opportuniorem. Hunc ad se missum esse virum, quem a vera honoris via
nulla averterit unquam lucri fames, nulla pravi affectus insania,
gaudent, sed puro, sed sincero gaudio.
"Gratuleris et tibi, Aule Persi: obvolvisti ipse te caeca nocte: videri
nolebas. Altam versibus et versuum sensibus superfudisti caliginem.
Nolebas intelligi, forte et tu non intelligebas. Non fecerunt venientem
at te nox et caligo, ut exerraret. Venit: discussit noctem et caliginem.
Te proxime videt. Perspectum id omne habet, ut tute loqueris,
"Quod latet arcana non enarrabile fibra.
"Eripuit tibi te neganti conspectum. Latebas intra te, ne te curiosa et
erudita inveniret sagacitas. Eras ipse involucrum tibi. Quis vero fuit
furor ille tuus?--Nulla," exclamo ego, "deleat unquam Maecenatis mei
memoriam oblivio! Supremus sit illi dies qui soli erit et coelis!--Vivat
tanti viri nomen," subjicit Persius, "in ea luce quam fugi! Effundat id
in caput suos omnes gloria immortalis radios! Obsolescat nunquam celsae
virtutis honos! Favet virtuti: faveant et illi virtutes! referant
laudantes et plaudentes gratias quas habent!" Subridet Mercurius et
caduceum movet.--"Audite, pii Manes," inquit. "Diuturnior est vita quae
suis cuique venit a benefactis: nam et verior est. Non ita diuturna quae
venit a parentibus. Jupiter rerum arbiter, cujus
"Pondus adest verbis, et vocem fata sequuntur,
"duris hanc statuit Parcarum legibus legem: corpora quidem dedant neci;
gloriam et laudem letho eximant. Instabili non subest rerum mutationi
virtus, nec virtutis merces."
Cum diceret, perculit aures dissipatus longe rumor, et confusae
convenientium voces. "Ecce, ecce," pergit dicere Mercurius, "venit ad
vos humanitate clarus in Musas, ortu clarissimus, Furbinus Oppedius.
Eruditionem, florens dum manebat vita, maximum duxit esse mortalium
bonum Oppedius. Principem debet inter vos locum tenere. Ingenuis favit
disciplinis, ex animo favit, apud leves et turbidos Salyes togae
princeps. Sed enim et acceptissima fuisti Oppedio, Aloisia." Audiit
ille:--"Libros bono numero collegi," reponit. "Et in tuis, Aloisia,
scriptis magna cum voluptate conquiescebam. Eruditos, quotquot voluere,
in clientelam et fidem meam suscepi: suscipite et vos, pii Manes, in
fidem vestram me. Sed te, Aloisia, commendarat mihi tum adprobantis
testimonium famae, quum hominum ingeniosorum et doctorum de te judicium.
Eras mihi amoenum et florens diverticulum a politicis curis.--Raros
esse," respondeo, "altero sub coelo, Barclajus et Boccalinus
conqueruntur, qui sui putent esse pensi in lucentibus dignitatum positi
gradibus, litteris et litteratis fera subigere invidiae odia. Laetor
igitur vehementer, nove hospes, meum tibi quicquam dulce et gratum tanto
viro fuisse."
--"Et jure conquerimur," refert Barclajus. "Enimvero mihi multa
intercedebat cum Peyreskio amoris necessitudo. Meis delectabatur
commentationibus et moribus. At plurimum Argenidis oblectabatur
historia. Commendavi regiam virginem longe commendatissimo in litterarum
Republica viro. Edit ille in lucem, vult vivere nobilem ingenii mei
partum. Vide temporum iniquitatem, summe Furbine; hominum malignam vide
stoliditatem. Non placuit varicosis Magnatum ingeniis liberalis
Argenidis forma: non placebat stola Romana. Non amarunt in Latio natam
pulchritudinem. Bibliopola magno, quod sumptus quos fecerat in ornanda
et comenda, nullus inveniretur emptor qui refunderet, succensebat pudore
offusae. Piper et thus minabatur. Erat Argenis toga cordyllis et paenula
olivis futura, ni Marcassi opem obtestaretur, non magni viri, non
ingenio sublimis, non doctrina locupletis. Commendavit litteratorum
plebi plebeius, nec nobilis scriptor. Rem ridiculam! Principibus viris
placuit Argenis, postquam ineptis et fatuis placuisset. Quos graves
putant et summos esse viros, interdum noxae sunt viles et stulti. Si
nudos, detracta opinionis larva, contempleris, homines non credes; aut
nihili homines credes."
--"Melius tecum, Aloisia," inquit Oppedius, "fatui actum benevolentia
fati. Nam inepti et ignavi illaudatam reliquerunt: magnae et excellentes
mentes laudarunt, foverunt. Sunt immo qui ex animo amant, et tamen
obloquuntur. Secum ipse laudat Tubero: vafer, vappa, in perniciem famae
suae et bonorum ingeniosus, qui et fruitur Dis iratis, Tubero. Coram et
palam illaudatam temnit. Bene sensit et male dicit, simulator improbus.
Sed non tulit impune.--Feriit indignans aether sacro fulgure vanum et
perfidiosum caput," inquit Mercurius. "Ignominia merserunt nequam
nebulonem ulciscentes Musae. Adfui nascenti Tuberoni," adjicit, "cum
Laverna et Cotytto; et cum poenas dedit, adfui exsultabundus: colaphos
ipse impegi.--Magni sane viri, sublimes animae," refert Oppedius, "ut
viderunt, laudibus cumularunt: deperiere.--Jure fit," reponit Mercurius,
"ut qui auro, non meritis, emerunt dignitates, id solum plurimi faciant
quod auro venit, non quod ingenio. Ne quidem, paucos si exceperis magno
e numero, primora labra Pegaseio latici admoverunt. Igitur probro sibi
verti putant, quae laudes conferuntur in litteratos. Velles amarent
Parnassum, e cujus vident arce cudi tela, quibus petantur ut ferae
bestiae?"
--"Erant in Neapolitano Praetorio, meo tempore," reponit Boccacius,
"tres excetrae: Romulus, Elpinus, Valens, vaferrimi conflandis fraudibus
et calumniis triumviri. Romulus cohortem duxerat, lepusculo timidior,
cerva fugacior. Elpinus sacerdotem induerat: pessimum nebulonem non
exuerat. At Valens, aetate provectior, in re augenda per fas et nefas
totus erat. Astutam vapido sub pectore servabat vulpeculam; dulce de
labris loquebatur, corde vivebat noxio. Accidit, volentibus Diis,
calumniatorem insurgere in me nescio quem de lutulenta plebecula,
egenum, mente captum, effrontem, Satyrum. Me insimulat criminis, me
rerum repetundarum, Mercuri! me peculatus, o Musae! me! Indignabantur
boni, gratulabantur sibi tres hi laverniones. Exsultabant prurienti
amentia. Celebritatem nominis sperabant sibi, qualem qui Ephesinum
Dianae templum subjectis flammis corrupit, qualem qui Vestalem vivam
defodit insontem. Boni concupiscunt sibi gloriam, mali famam. Dire
minitabantur. Dicebant sancti et probi cognitores e re sua esse me male
haberi, et ignominia Boccacium mergi vel immerentem. Urgebant
calumniatorem adhiberet accusationi acta, ut loquuntur, produceret
testimonia, subornaret testes, acta confingeret. Volebant non veritati
opem adesse, sed innocentiae deesse, veritatem opprimi, obrui
innocentem.--Abeat hic in malam crucem nugator! dicebat Romulus. Ausus
est, quem voluit nostrum, pediculosis illis fabulis, quas misit in
lucem, contaminare. Mihi quidem librorum hi scriptores odio sunt. Nam
pilum mittere, ferro pugnare, hostem ferire didici, non legere; fortiter
facere, non sapienter loqui. Omnia non emerim Musarum dona
teruncio.--Nam qui doctrina vigent, grunniebat Elpinus, nos flocci non
faciunt: nimirum pretium in nobis nostrum inveniri debere contendunt.
Auro nos perduxerunt Regis diplomata, qui plumbei eramus, aut ahenei.
Aureos ideo stulti e plebe credunt: eruditi, malum! aheneos vident esse
aut plumbeos; et irrident. Simulata pietate, affecto ire ad gloriam.
Fallaci vultum larva improbum tegi. Stupet et veneratur jejuna
plebecula, ac si jam viverem cum Jove. Pestes hominum, eruditi
perspectam habent in intimis fibris mentem; contaminatam sceleratis
cupiditatibus vident et oderunt. Pereant hi lynces sua cum
perspicacitate! Malo noctuam Minervae mihi, quam Minervam.--Erumpebat
Valens in cachinnos.--Non ita odi litteras ac tu, dicebat. Nam fuit mihi
non ineruditus pater. Qua valebat gratia, derivavit in domum meam
quicquid habet ornamenti et decoris. Sed supina superbiunt interdum
contumacia viri docti. Quod velis nolunt; quod nolis volunt. Cui non
doleat? Haud libenter ego tulerim. Audivi qui, orando causas, captiosis
dictorum praestigiis me in curuli sedentem impeteret; qui sordes ultro
objiceret insultans. Sed ea malignitatem arte effutiebat, ut ne quidem
hiscere auderem. Impune oblatrabat furi, quia ingeniose. Pereant ingenio
suo liberius evagante, et nostro severius ulciscente! Et Rempublicam
persuasum habeo, plurimum a litteris capere detrimenti. Nec sunt utiles
sibi litterati, nec rei apti faciendae. Legunt, commentantur, scribunt:
quid id est prae nummis? Non emerim tribus assibus trecentos
Aristoteles, nec teruncio mille Petrarchas. Malim mihi auro plenam esse
crumenam, quam doctrina cerebri sinus. Philosophis et Oratoribus, mea
sententia, antestant longe sartores, cerdones, pistores. Deturbaverim
libens e civitate mea id genus otiosorum, si legislator fiam, et in tres
classes distinxerim cives. Primas tenebunt sedes Magistratus, ut nos
sumus; secundas Sacerdotes, ut tu es, Elpine; inferiorem locum agricolae
et opifices.--Ineptum istud, respondebat Elpinus. Ineptum te
legislatorem! Nam primo sunt in loco Sacerdotes. Quis dubitet, nisi
amens et impius?--Accepi, reponebat Valens, jureconsultum, nescio quem,
magni nominis, nam nimis curiosus nunquam fui, dicere Magistratus omnes
Themidis esse Sacerdotes. Ergo qui sunt et Magistratus et Sacerdotes, ut
tu es, Elpine, praestant Sacerdotibus. Sed oriatur nulla inter nos rixa,
nulla contentio, nulla animi laesio. De Boccacio fieri quicquid
jusseris, et id ego fieri jubeo. Innocens scilicet erit quem oderimus?
Meo damnare calculo, vel frugi, vel innocentem, vel sanctum certum est.
Et blandiens nummi refulget spes?
"Tros Rutulusve fuat, nullo discrimine habebo,
"ut quidam inquit poeta magnus, puto, Donatus. Nam alium non memini me
legere. Dein id erit quod judicaverimus, non quod vere est. Res judicata
facit de albo nigrum, de nigro album. O coeleste, per Ditem et Plutum,
numina mea, prudentiae juris effatum! Nam quid commodius et opportunius?
O utile nobis, non ita sapientibus, ex arcana sapientia oraculum!--
"Quid plura, sancti Manes? Regi Roberto (cui non dictus Robertus Rex?)
re intellecta, non potuit continere se placidissimus Princeps, quin
sacro conciperet iram pectore dignam se optimo, maximo, dignam Deo
optimo maximo. Nec mora: verbis castigat amaris excitos ad se. Dein
sublimi e sede, quam dehonestabant, agit fulminatrici manu praecipites:
abdicat magistratu, quem incestabant. Romulum Thrasonem, ne fabulae quid
deesset ridiculi, et tamen duri, lixis exercitus, quem coegerat in
Insubres, praefecit moderatorem, et calonibus. Nosocomio incurabilium
abdit Elpinum; Valentem vero avarum et praedae inhiantem Judaeo Manassi,
Portorii apud Calabros redemptori, sufficit.--O infelicitatem temporum
meorum! ingemebat coelo dignus Princeps. Boni et honesti vocabantur ad
Judices: in lupos incidebant et leones. Discant hoc reliqui exemplo
justitiam! Suos discant mores in sacraria Justitiae non inducere. Dignum
quidem fortitudine, qua se jactat amens Romulus, munus cepit. Lixis et
calonibus ducem praefeci. In impedimentis exercitus, impedimentum ipse,
Martem aget; insultabit Alexandro. Elpinum detrusi in Nosocomium
incurabilium: nam quis aegrum ira, avaritia, superbia curarit unquam
belluae animum vel homo vel Deus? Nulla mansuescunt arte his in verbis
animarum morbi. Sed mortuo suffeci Judaeo Valentem. Conquerentur, scio,
Calabri Judaeum decessisse Judaeo, forte et Arabem e Mahometis secta
missum conquerentur: videbimus.--Sic acta est fabula, quibus ferocire,
nocere, pessumdare ludus erat."
--"Belle, belle!" exclamat Oppedius. "Nam is non fui de quo quicquam
litterati queri possint agitasse unquam animo consilii, quod Musis
injuriosum videretur.--Nomen igitur tuum et decus," infit Mercurius,
"commendabunt litteratae immortalitati. Sempiternum per aevum volitabis
vivus, ut gloriabatur de se moriens Ennius, per ora virum. Sed me vocant
jussa Jovis. Valete, cari Manes. Fruimini laeti et securo in otio,
Elysii campi deliciis, et vobis fruimini alter altero. Vetant quae habeo
in mandatis esse vobiscum diutius." Tunc celeri raptus alarum remigio
evolavit.
Superest vero mihi, _VIR SUMME_, ut paucis de me dicam, quo sim notior
tibi, quam esse possum, si non dixerim. Vivebam ante annos centum in
Hispania, Toleti nata. Ingenio, eruditione, forma praestiti, et omnibus
excellui virtutum dotibus, quae ingenuas decent. Non in abjecta animi
demissione, non in sordida rei familiaris cura, non in vili nugarum
studio virtutem mihi positam habebam: liberalibus navare operam
disciplinis, scriptis pulchram mihi et aeternam parere famam, ad summam
sapientiam niti, non ad summas contendere opes, id demum optimum
putabam, laudabile praedicabam: quod tamen foeminae pleraeque omnes per
ignaviam negligunt; homines multi, per socordiam stultam et furentem,
contemnunt. Quamobrem veri amans libere malos insectabar; quae sentirem
de flagitiosis et impuratis ultro intonabam. Velut quadam in curuli
sedens sella, morum Censuram exercebam, plaudente e coelo Pudicitia. Me
suspiciebant omnes, et ob os ora obvertebant sua. Nobilium imprimis
foeminarum spurcis infensa libidinibus infremebam: quo injecto saltem
pudore ad meliorem revocarem frugem, nihil non agebam: pati non poteram
specie praelucentes, nobilitate commendabiles, brevis gaudii aut spe aut
gustu, velut emotas mente, ipsas in ludibria se vertere. Dicebam, ut
Virtuti honestum et gloriosum est nudam sisti ob oculos mortalium, sic
Vitiis esse ignominiosum. Quae meretricie viverent, ideo volui e
fornicibus suis, in quibus latebant, in scenam humanae vitae nudas
educere, quae essent documento impune non peccari, mulieres quasdam
superbi nominis et oris, et alto cretas sanguine. Nam, quas Tulliam,
Octaviam, Semproniam, Eleonoram, Isabellam voco, eae fuerunt Ducum,
Marchionum, Comitum aut uxores aut sorores. De his enarro nihil quod
vere non factum sit, et ut eram a mendacio et ab omni dissimulationis et
simulationis specie alienissima, liberiori omnia sermone exsecuta sum,
qui solus conveniebat.
Satyram Sotadicam inscripsi opus, quod Colloquiis sex complexa sum, et
infra mensem absolvi. De Sotade nihil est quod dicam. Rerum amatoriarum
scriptorem fuisse liberrimum, neminem fugit. Sed puellam ad scribendum
his de rebus animum appulisse, post Elephantidem et Philaenim, nihil
mirum videri debet. Fuerunt et aliae hoc scriptionis genere celebres. Et
sane aptiores sunt foeminae his rebus depingendis, si quae sint
cordatae, si quae non fatuae procacitatis. Libidinum ipsae sunt campus
in quo nascuntur omnes, in quo efflorescunt, in quo vigent, oriuntur et
occidunt. Hispanice scripsi: vir doctus Joannes Meursius, Lugdunensis
apud Batavos Academiae clarissimum lumen, Latinitate donavit adolescens;
etiam adjecit, quae mihi sane non venerant in mentem. Sed liber periit
meus Hispanice scriptus, Meursii superest commentatio, non infelicis
ingenii, non proletariae eruditionis partus, quae nec fastidium legenti
creet, nec stomachum moveat Sapienti. Attico sale condita omnia.
Invideri tam salsa, tam lepida, tam etiam utilia bene vivendi praecepta
huic aetati tuae bonis litteris amicae turpe esset, et studiosis arduae
sapientiae ingeniis durum. Quis aegre molesteque non ferret? Bonos
utique mores laudet Tullius; Philosophus doceat Plato: melius sane
suadebunt Publius Syrus, Laberiusque Mimi. Ferit mentem et movet qui
miscet utile dulci; a qua plerumque aberrat laude verbosus Orator,
strigosus Philosophus. Medicamentis vires addit, dum horrorem et odium
adimit, qui in bellaria format solers Medicus. Haec mea fuit cogitatio.
Omne mihi visa sum punctum tulisse, quae ingeniose, quae facete utile
dulci miscuissem. Dura tamen amori silex fui: pectus nullo fixi telo.
Inaccessa libidini malae, sanctam constanter duxi vitam. Severiori
virtuti assidua haesi comes. Mores laudarunt boni, reveriti sunt mali.
Et his et illis eram acceptissima. Ut Regibus, et principibus in
Republica viris, sic et plebi placui miranti. Me et litterati coluerunt,
litterarum, ut dicebant, bono natam. Cave de pura et proba, _VIR BONE ET
SANCTE_, hac judices ex libertate loquendi quae sentirem. Foedas depinxi
rerum species, non amavi. Depinxi, quia odio habebam. Inique feceris, si
velis has, adversus Aloisiam tuam, pictas tabulas testimonia esse, et
Tulliam, Octaviam, testes. Humanius age. Famam consule; gloriam consule
nominis mei, quae nulla obsolevit annorum injuria. Uni judicium
accommoda. Vale.
ALOISIAE SIGEAE
TOLETANAE
SATYRA SOTADICA
_De arcanis Amoris et Veneris_
COLLOQUIUM PRIMUM
VELITATIO
_Tullia, Octavia._
T_ullia._ Dulce est, cognata mihi luce dulcior, tuas tandem cum Caviceo
pactas esse nuptias: ejus enim in amplexibus, crede mihi, quae te nox
mulierem faciet, omnium longe maximam voluptatem tibi allatura est; te
modo, ut digna est haec forma tua coelestis, fortunet Venus.
_Octavia._ Dixit hodie mane mihi mater, postridie hujus diei nupturam me
Caviceo. Et domi video, quae ad ejus rei pompam pertinent, magna
apparari cura: lectum, cubilum, et cetera alia. Haec vero plane in
mentem meam gaudii minus quam timoris injiciunt; nam, quae tandem illa,
de qua loqueris, possit esse voluptas, cognata omni mihi voluptate
gratior, nec scio, nec etiam opinione concipio.
_Tullia._ Te ejus aetatis, et tam teneram (nam annum vix decimum quintum
attigisti), mirum minime videri debet id nescire, quod ego aetate
provectior cum nupsi, penitus ignorabam quid esset, quod pollicebatur
Pomponia delicii, jam per tres annos experta, ac tantopere praedicabat.