the crows ride him._
Als de zak vol is, reegt hij zijn oren. _When the sack is full it
pricks up its ears._
Als de zotten ter markt kommen, so krijgen de kramers geld. _When fools
go to market, pedlars make money._
Als een muis in de meelzak gevallen is, meent zij dat zij de molenaar
zelf is. _When a mouse has fallen into a meal sack, he thinks he is the
miller himself._
Als een oude hond blaft, zo ziet uit. _When an old dog barks, look
out._ (_When the old dog barks, he giveth counsel._)
Als één schaap over den dam is, volgen de anderen. _When one sheep is
over the dam, the rest follow._
Als elk voor zijn huis veegt, zoo worden alle straten schoon. _Were
every one to sweep before his own house, every street would be clean._
Als God een land plagen wil, dan beneemt hij den heeren hunne wijsheid.
_When God means to punish a nation, He deprives its rulers of wisdom._
Als God een mensch plagen wil, dan bijt hem wel een muis dood. _When it
is God’s will to plague a man, a mouse can bite him to death._
Als God niet wil, dan kan de heilige niet. _When God will, the saint
cannot._
Als had komt, zo is hebben te laat. _When had comes, have is too late._
Als het God belieft, zoo regent het met alle winden. _When God pleases,
it rains with every wind._
Als hij lang genoeg wacht, wordt de wereld zijn eigendom. _If he waits
long enough the world will be his own._
Als men hem den vinger geeft, neemt hij de geheele hand. _Give him your
finger and he will seize your hand._ (_Give him an inch and he’ll take
an ell._)
Als men van den duivel spreekt, dan rammelt reeds zijn gebeente. _Talk
of the devil and you hear his bones rattle._
Als men van den wolf spreekt, ziet men weldra zijn staart. _Talk of the
wolf and his tail appears._
Als niet komt tot iet, zo kent het zich zelf niet. _When nought comes
to aught, it does not know itself._
Als ’t geluk u tegen lacht, sta dan op de wacht. _When prosperity
smiles, beware of its guiles._
Als ’t hoofd ziek is, is al ziek. _When the head is sick the whole body
is sick._
Als ’t varken zat is, zoo stoot het de trog om. _When the pig has had a
bellyful it upsets the trough._
Als ’t wel gaat zo is het goet raden. _When things go well it is easy
to advise._
Als twee honden vechten om een been, loopt de derde er meê heen. _When
two dogs fight for a bone, the third runs away with it._
Als u vijand gaat te rug, maakt hem vrij een gulden brug. _When thine
enemy retreateth, make him a golden bridge._ (_For a flying enemy make
a silver bridge._)
Als uws buurmans huis brandt, is ’t tijd uit te zien. _When thy
neighbour’s house is on fire it’s time to look about thee._
Al te goed is buurmans (_of_ allemans) gek. _All too good is every
man’s fool._ (_He that makes himself a sheep will be eaten by the
wolf._)
Arbeid verwarmt, luiheid verarmt. _Labour warms, sloth harms._
Arenden brengen geene duiven voort. _Eagles don’t breed doves._
Arenden vangen geene vliegen. _Eagles catch no fleas._
Arme lui wijsheid gaat meest verloren. _Poor folk’s wisdom goes for
little._
Armoede is luiheids loon. _Poverty is the reward of idleness._
B.
Bedelaars erf ligt in alle landen. _A beggar’s estate lies in all
lands._
Belofte maakt schuld, en schuld maakt belofte. _Promises make debts,
and debts make promises._
Beloven en houden zijn twee dingen. _Promising and performing are two
things._
Beloven is een, en woord houden is twee. _Promising is one thing,
performing another._
Bemin wel and’ren, maar u zelven boven al; zijt aan den goeden goed,
doch mijd uw ongeval. _Love others well, but love thyself the most;
give good for good, but not to thine own cost._
Beter alleen dan kwalijk verzelt. _Better alone than in bad company._
Beter arm met eere, dan rijk met schande. _Better poor with honour than
rich with shame._
Beter arm te land, dan rijk op zee. _Better poor on land than rich at
sea._
Beter bedorven dan verloren land. _Better a ruined than a lost land._
Beter benijd dan beklaagt. _Better be envied than pitied._
Beter buik geborsten, dan goede spijs verloren. _Better belly burst
than good victuals spoil._
Beter de hand als den hals uit te strekken. _Better stretch your hand
than your neck._ (_Better beg than steal._)
Beter door een’ ezel gedragen, dan door een paard in ’t zand geslagen.
_Better be carried by an ass than thrown by a horse._
Beter een been gebroken dan de hals. _Better a leg broken than the
neck._
Beter een blind paard, dan een leege halter. _Better a blind horse than
an empty halter._
Beter een die ’t heeft gezien, dan van hooren zeggen tien. _Better one
eye-witness than ten hearsay witnesses._
Beter eene vogel in de hand dan tien in de lucht. _Better a bird in the
hand than ten in the air._
Beter een half ei dan een ledige dop. _Better half an egg than an empty
shell._
Beter een hond te vriend dan te vijand. _Better have a dog for your
friend than your enemy._ (_Better a dog fawn on you than bite you._)
Beter een jaar op een goed paard gereden, dan zijn gansche leven op
een’ ezel. _Better ride a good horse for a year, than an ass all your
life._
Beter eens in den hemel dan tienmaal aan de deur. _Better once in
heaven than ten times at the gate._
Beter in de vogelen sang dan in ’t ijzeren klang. _Better where birds
sing than where irons ring._
Beter in de vogelgang, dan in der heeren klang. _Better afield with the
birds than hanging on lords._
Beter laat dan nooit. _Better late than never._
Beter met een ouden wagen in de heide dan met een nieuw schip op zee.
_Better on the heath with an old cart than at sea in a new ship._
Beter nog een anker kwijt dan het geheele schip. _Better lose the
anchor than the whole ship._
Beter scheel dan blind. _Better squinting than blind._
Beter ten halve gekeerd dan ten heele gedwaald. _Better return half way
than lose yourself._
Beter vrede houden dan vrede maken. _Better keep peace than make peace._
Bij alle feesten dient een zotje. _There is a fool at every feast._
Bij de vromen wordt men vroom. _With the good we become good._
Bij de wal langs vaart men zekerst. _It is safest sailing within reach
of the shore._
Bij nacht zijn alle katten graauw. _By night all cats are grey._
Bijt mij niet, ik heet beetje; had ik een staartje zoo was ik een
leeuwtje. _Bite me not, my name is little grizzle; had I a little tail
I should be a little lion._
Blaffende honden bijten niet. _Barking dogs don’t bite._
Blijven doet beklijven. _Biding makes thriving._
Bloemen zijn geen vruchten. _Blossoms are not fruits._
Boomen die men veel verplant gedijen zelden. _Trees often transplanted
seldom prosper._
Booze reden bederven goede zeden. _Evil words corrupt good manners._
Borgen maakt zorgen. _Borrowing brings care._ (_He that goes a
borrowing goes a sorrowing._)
Brood bij de ligt, kaas bij de wigt. _Eat bread that’s light, and
cheese by weight._
C.
Centen-wijsheid en daalder domheid. _Cent-wisdom and dollar-folly._
(_Penny wise and pound foolish._)
D.
Daar behoort meer ten dans dan een paar dans schoenen. _More belongs to
dancing than a pair of dancing-shoes._
Daar gaan veel woorden in een zak. _Many words go to a sackful._ (_Many
words will not fill a bushel._)
Daar komen zo wel kalver huiden als ossen huiden te markt. _There come
as many calf-skins to market as ox-skins._
Daar men ’t minst verwacht, springt de haas uit de gracht. _When we
least expect it, the hare darts out of the ditch._
Daar niets goeds in is, gaat niets goeds uit. _Where there’s no good
within, no good comes out._
Daar speelt de duivel mee, zei Saam, vier azen en niet eéne troef. _The
devil’s in the cards, said Sam, four aces and not a single trump._
Daar ’t een mensch wee doet, daar heeft hij de hand. _Where a man feels
pain he lays his hand._
Daar twee kijven hebben ze beiden schuld. _When two quarrel both are in
the wrong._
Daar vloog nooit vogel zoo hoog, of hij moet zijn kost op de aarde
zoeken. _Bird never flew so high but it had to come to the ground for
food._
Daar was nooit kap zoo heilig of de duivel krijgt er zijn hoofd wel in.
_Never was hood so holy but the devil could get his head into it._
Daar zijn meer dieven als er opgehangen worden. _There are more thieves
than are hanged._
Dat biertje hebt gij zelf gebrouwd, en moet het ook uit drinken. _That
beer’s of your own brewing, and you must drink it._
Dat gij wilt alleen weten, zeg het niemand. _Tell no one what you would
have known only to yourself._
Dat is bedelaars kost, zei de vrouw en zij bakte eijeren met metworst.
_That is beggar’s fare, said the dame, when she fried eggs with the
sausages._
Dat is een man als een boek. _He is a man as a book._
Dat is goed en wel, maar geld is beter. _That’s all well and good, but
gold is better._
Dat is hem noodig, als eenen bedelaar het goudgewigt. _’Tis as
necessary to him as gold weights are to a beggar._
Dat is het ambacht van dikken Michiel: drinken, eten, en wandelen. _The
trade of thick-headed Michael: eating, drinking, and idling._
Dat muisje zal een staart hebben. _That mouse will have a tail_ (i. e.
_The thing will have a long train of consequences_).
Dat te zwaar is, laat liggen. _Let lie what is too heavy to lift._
De adel der ziel is meer waardig dan de adel des geslachts. _Nobility
of soul is more honourable than nobility of birth._
De afwezigen krijgen altijd de schuld. _The absent always bear the
blame._
De armoede is de moeder van alle kunsten. _Necessity is the mother of
invention._
De beste mesting is des heerens oog. _The best fodder is the master’s
eye._
De beste mest op den akker is des meesters oog en voet. _The master’s
eye and foot are the best manure for the field._
De beste stuur-lieden zijn aan land. _The best pilots are ashore._
De beste zaak heeft nog een goed’ advocaat noodig. _The best cause
requires a good pleader._
De boer zit op een’ cent als de duivel op eene ziel. _The boor looks
after a cent as the devil after a soul._
De boog kan niet altijd gespannen zijn. _The bow must not be always
bent._
De boom valt ten eersten slage niet. _The tree does not fall at the
first stroke._
De bosschen hebben ooren, en de velden oogen. _Woods have ears and
fields have eyes._
De derde man brengt de vreugd aan. _The third person makes good
company._
De dertiende man brengt den dood an. _The thirteenth man brings death._
De deugd beloont zich zelve. _Virtue is its own reward._
De dood kent geen’ almanak. _Death keeps no almanack._
De druiven zijn zuur, sprak de vos, maar hij kon er niet bij. _The
grapes are sour, said the fox, when he could not get at them._
De duivel heeft mede onder de menschen zijne marteren. _The devil has
his martyrs among men._
De duivel is zoo zwart niet, als hij wel geschilderd wordt. _The devil
is not so black as he is painted._
De duivel zit achter het kruis. _The devil sits behind the cross._
De dwaasheid heeft arends vleugelen, maar uils oogen. _Folly hath
eagle’s wings, but the eyes of an owl._
De een doet het uit liefde, de ander om eere, de derde om geld. _One
does it for love, another for honour, a third for money._
De eene dienst is den anderen waard. _One good turn deserves another._
De eene hand wascht de andere, en beide het aangezigt. _One hand washes
the other, and both the face._
De eene kraai bijt den andere geen oogen uit. _One crow does not peck
out another’s eyes._
De eene spijker drijft de andere in. _One nail drives in another._
De een slaat op de haag terwijl de ander vogels vangt. _One beats the
bush and the other catches the bird._
De eerambten veranderen de zeden. _Honours change manners._
De exter kan haar huppelen niet laten. _The magpie cannot leave her
hopping._
De ezel en de drijver denken niet eveneens. _The ass and the driver
never think alike._
De ezels dragen de haver, en de paarden eten die. _Asses carry the oats
and horses eat them._
De gans blaast wel, maar bijt niet. _The goose hisses, but does not
bite._
De gebraden ganzen kommen u niet in den mond vliegen. _Roast geese
don’t come flying into your mouth._
De gedaante nabootsen van eenen pot met twee ooren. _The counterfeit
image of a pot with two ears._
De geleerdsten zijn de wijsten niet. _The most learned are not the
wisest._
De gelegenheid maakt den dief. _Opportunity makes the thief._
De gekken vragen naar de klok, maar de wijzen weten hunnen tijd. _Fools
ask what’s o’clock, but wise men know their time._
De gewoonte is eene tweede natuur. _Custom is second nature._
De goede betaler is meester van eens anders beurs. _He who pays well is
master of another’s purse._
De hennen leggen gaarne waar zij een ei zien. _Hens like to lay where
they see an egg._
De honig is zoet, maar de bije steekt. _Honey is sweet, but the bee
stings._
De jonge dwazen meenen dat d’oude razen, maar d’oude hebben meer
vergeeten als de jonge dwazen weten. _Young fools think that the old
are dotards, but the old have forgotten more than the young fools know._
De jonge raven zijn als de oude gebeit. _The young ravens are beaked
like the old._
De kaars die voor gaat die licht best. _The candle that goes before
gives the best light._
De kap maakt de monnik niet. _It is not the cowl that makes the friar._
De keel kost veel. _The maw costs much._
De kleederen maken den man. _Clothes make the man._
De kleine dieven hangt men, de groote laat men loopen. _We hang little
thieves, and let great ones escape._
De koe weet niet waar haar de staart toe dient, voor dat zij die kwijt
is. _The cow does not know the value of her tail till she has lost it._
De kruik gaat zo lang te water dat zij eindelyk breekt. _The pitcher
goes so long to the well that it breaks at last._
Dek toe den pot, daar is aal in. _Cover up the pot, there’s an eel in
it._
De kwade schuwt het licht, gelijk de duivel het kruis. _The wicked shun
the light as the devil does the cross._
De liefde begint eerst met zich zelven. _Charity begins at home._
De mensch wikt, maar God beschikt. _Man proposes, God disposes._
De monnik preekte dat men niet stelen mogt, en hij zelf had de gans in
zijne schapperade. _The monk preached against stealing, and had the
goose in his larder._ (_The friar preached against stealing, and had a
pudding in his sleeve._)
De morgenstond heeft goud in den mond. _The morning hour has gold in
its mouth._
De mug vliegt zoo lang om de kaars, tot dat zij zich brandt. _The fly
flutters about the candle till at last it gets burnt._
De muuren hebben ooren. _Walls have ears._
Den behoeftige is de schaamte onnut. _Bashfulness is of no use to the
needy._
De nood doet een oud wijf draven. _Need maketh the old wife trot._
Den rook ontvlugtende valt hij in ’t vuur. _Escaping from the smoke he
falls into the fire._
Den slapende wolven loopt geen schaap in den mond. _No sheep runs into
the mouth of a sleeping wolf._
De olie is best in het begin en de honig op het einde, maar in het
midden dient de wijn. _Oil is best at the beginning, honey at the end,
and wine in the middle._
De oogen zijn groter dan de buik. _The eyes are bigger than the belly._
De open deur roept den dief. _The open door invites the thief._
De paarden achter den wagen spannen. _To harness the horses behind the
cart._ (_To put the cart before the horse._)
De pot verwijt den ketel, dat hij zwart is. _The pot upbraids the
kettle that it is black._
Der bedelaren hand is eene bodemlooze mand. _A beggar’s hand is a
bottomless basket._
De rijken vreten de armen en de duivel vreet de rijken, zoo worden
allen gevreten. _The rich devour the poor, and the devil devours the
rich, and so both are devoured._
De rozen vallen af, maar de doornen blijven over. _Roses fall, but the
thorns remain._
De schoone veêren maaken den schoonen vogel. _Fine feathers make fine
birds._
De sikkel in eens anders koorn slaan. _To hang your sickle on another
man’s corn._
De stille zeug eet al den draf op. _A still sow eats up all the draff._
De splinten in eens anders oog zien en de balk in zijn eigen niet. _To
peer out the mote in another’s eye and not the beam in your own._
De tijd brengt rozen. _Time brings roses._
De tijd die voorbij is en komt niet weer. _Time past never returns._
De tijd gaat, de dood komt. _Time goes, death comes._
De tijd is aan God en ons. _Time is God’s and ours._
De tijd wischt alles uit. _Time destroys all things._
Deugd bestaat in de daad. _Virtue consists in action._
De uitkomst zal het leeren. _The proof of the pudding is in the eating._
De vogel is geern daar hij gebroed is. _Where the bird was hatched it
haunts._
De vorsch huppelt weder in de poel, zat hij ook al op een gulden stoel.
_The frog will jump back into the pool, although it sits on a golden
stool._
De vrucht valt niet ver van den stam. _The fruit falls not far from the
stem._
De waarheid is eene dochter van den tijd. _Truth is the daughter of
time._
De wereld is een schouwtooneel; elk speelt zijn rol en krijgt zijn
deel. _The world’s a stage; each plays his part, and takes his share._
(The earliest collection in which we find this Shakspearean proverb is
_Winschooten’s Seeman_, Leyden, 1681.)
De wereld wil bedrogen zijn. _The world likes to be cheated._
De woorden zijn goed, zei de wolf, maar ik kom in ’t dorp niet. _The
words are fair, said the wolf, but I will not come into the village._
De zee en de visschen verzwelgen. _To swallow both sea and fish._
De zee met sponsen opdroogen. _To wipe up the sea with a sponge._
De ziekten komen te paard, en gaan te voet weêr heen. _Sickness comes
on horseback and departs on foot._
De zotten maken de feesten en de wijzen hebben de geneugten. _Fools
make feasts and wise men eat them._
Die aan den weg timmert, heeft veel berechts. _He that buildeth upon
the highway hath many advisers._
Die aan God geen woord houd, houd geen woord aan menschen. _Who don’t
keep faith with God won’t keep it with man._
Die bij kreupelen woont, leert hinken. _He that lives with cripples
learns to limp._
Die de honig wil uithalen moet het steken der bijen ondergaan. _He who
would gather honey must brave the sting of bees._
Die de duivel op zijn hals haalt, moet hem werk geven. _He that has the
devil on his neck must find him work._
Die de gemeente dient, dient eenen kwaden heer. _Who serves the public
serves a fickle master._
Die de kern wil hebben moet de dop kraken. _He that would have the
kernel must crack the shell._
Die de schande niet ontziet, komt niet tot eer. _Who fears no shame
comes to no honour._
Die de spraak kent, komt overal te regt. _Who knows the tongues is at
home everywhere._
Die de wereld wel beziet, men zag nooit schoonder niet. _He that well
considers the world, must own he has never seen a better._
Die een ander jaagt zit zelfs niet stil. _He that chases another does
not sit still himself._
Die een boer bedriegen wil, moet een’ boer medebrengen. _He who would
cheat a peasant must take one with him._
Die een goude poorte wil maken, breng er elken dag een nagel. _He that
would make a golden gate, must bring a nail to it daily._
Die een hond smijten wel vind ras een knuppel. _Who wants to beat a
dog, soon finds a stick._
Die een hoofd van boter heeft moet bij geen’ oven komen. _He that hath
a head of butter must not come near the oven._
Die een kwaad wijf heeft, diens hel begint op d’aarde. _Who has a bad
wife, his hell begins on earth._
Die eens steelt is altijd een dief. _Once a thief always a thief._
Die eerst komt, die eerst maalt. _Who comes first, grinds first._
Die eieren hebben wil, moet der hennen kakelen lijden. _He that will
have eggs, must bear with cackling._
Die geboren is om te hangen, behoeft geen vrees te hebben van
verdrinken. _He that’s born to be hanged will never be drowned._
Die goede dagen moede is, die neme een wijf. _Whoso is tired of happy
days, let him take a wife._
Die heden was een ridder, word morgen wel een bidder. _Who to-day was a
haughty knight, is to-morrow a pennyless wight._
Die heden wat spaart, morgen wat heeft. _He that spares something
to-day will have something to-morrow._
Die hem zelf kittelt, lacht als hij wil. _He that tickles himself, may
laugh when he will._
Die het geluk heeft leidt de bruid ter kerk. _He that has the luck
leads the bride to church._
Die het in het vuur verloren heeft, moet het in de asch zoeken. _What
is lost in the fire must be sought in the ashes._
Die iets vindt eer ’t verloren is, sterft eer hij ziek is. _He that
finds something before it is lost, will die before he is sick._
Die in een kwaad gerucht komt, is half gehangen. _He that hath an ill
name is half hanged._
Die jaagt met katten, en vangt maar ratten. _Whoso hunteth with cats
will catch nothing but rats._
Die jocken wils, moet jocken verstaan, ’t is anders beter ongedaan. _He
that would jest must take a jest, else to let it alone were best._
Die kaatsen wil, moet den bal verwachten. _He that plays at racket must
watch the ball._
Die kan lijden en verdragen, vind zijn vijand voor zijn voeten
geslagen. _He that can be patient finds his foe at his feet._
Die keur heeft, heeft angst. _He that has a choice has trouble._
Die komt ongeroepen gaat weg ongedankt. _He that comes unbidden goes
unthanked._
Die kruipt en valt niet. _He that creepeth falleth not._
Die laag blijft kan niet hard vallen. _He that abideth low cannot fall
hard._
Die maar een oog heeft bewaar dat wel. _Who has but one eye must take
good care of it._
Die met den duivel ingescheept is, moet met hem overvaren. _He that is
embarked with the devil must sail with him._
Die met gouden wapens vecht, heeft altijd het beste regt. _They who
fight with golden weapons are pretty sure to prove their right._
Die met honden te bed gaat, staat met vlooijen weder op. _He who goes
to bed with dogs will get up with fleas._
Die met wolven omgaan wil, moet mede huilen. _He that lives with
wolves, must howl with wolves._
Die mij geeft, die leert mij geeven. _Who gives to me, teaches me to
give._
Die mild is, geeft zich rijk; de gierigaard neemt zich arm. _The
generous man enriches himself by giving; the miser hoards himself poor._
Die niet oppast ziet zijn geld niet wassen. _Who watches not catches
not._
Die niet te raden is, is niet te helpen. _He that will not be
counselled cannot be helped._
Die op borg geeft, verliest zijn goed en zijn vriend. _Who ventures to
lend, loses money and friend._
Die op de zee is heeft de wind niet in zijn handen. _He that is at sea
has not the wind in his hands._
Diepe zwemmers, hooge klimmers ziet men zelden op bed sterven. _Deep
swimmers and high climbers seldom die in their beds._
Die schuld ontkent, schuld bekent. _Who excuses, accuses._
Die te goed is, wordt van de boozen verongelijkt. _Who is righteous
overmuch is a morsel for the Old One._
Die te veel onderneemt, slaagt zelden. _Who undertakes too much,
succeeds but little._
Die ’t klein versmaad is ’t groot niet waard. _He that despises the
little is not worthy of the great._
Die van den hond gebeten is, moet van hetzelfde haar daaropleggen. _He
that is bitten by a dog must apply some of its hair._
Die van verre komt heeft goed liegen. _They who come from afar have
leave to lie._
Die veel dienstboden heeft, die heeft veel dieven. _Who has many
servants has many thieves._
Die veel dingen te gelijk doet, doet er zelden een goed. _Who
undertakes many things at once seldom does anything well._
Die veel hoort, hoort veel liegen. _He that hears much, hears many
lies._
Die verkoopt hoeft maar een oog, die koopt hoeft er hondert. _Who buys
wants a hundred eyes, who sells need have but one._
Die voor de bladeren bang is, moet niet in het bosch gaan. _He who is
afraid of leaves must not go into the wood._
Die voor een ander borg blijft, betaalt voor hem. _He who is surety for
another, pays for him._
Die vuur begeert, die zoek ’t in de assche. _Who wants fire, let him
look for it in the ashes._
Die vuur wil hebben moet de rook lijden. _He that will have fire must
bear with smoke._
Die wel bemind kastijdt zijn kind. _He that loves his child chastises
him._
Die wil wandlen achter land, neme vrij zijn beurs ter hand. _He who
would travel through the land, must go with open purse in hand._
Die zich zelven honig maakt wordt van de bijen opgegeten. _He who makes
himself honey will be eaten by the bees._
Die zijn gat brand, moet op de blaêren zitten. _He who burns his
posteriors must sit on blisters._
Die zonder den waard reekent, reekent kwaalijk. _Who reckons without
his host must reckon again._
Die zwijgt bewilligt. _Silence gives consent._
Distels en doornen steken zeer, maar kwade tongen nog veel meer.
_Thistles and thorns prick sore, but evil tongues prick more._
Dochters moeten wel gezien maar niet gehoord worden. _Daughters may be
seen but not heard._