De heer W. C. Wansleven Jr. heeft dezer dagen een verzameling zijner
verspreide lettervruchten onder den titel Kleine verhalen het licht
doen zien.
De geachte auteur heeft de bijzondere goedheid, om de genoemde verhalen
door een kort woord tot mij gericht, te doen voorafgaan.
De heer Wansleven vangt aldus zijn schrijven aan:
"Als ik er met de uitgave van deze mijne Kleine verhalen niet
te best afkom, zal ik het verdriet daarover grootendeels aan u
te wijten hebben. Gij toch hebt met zeldzame volharding op die
uitgave aangedrongen. Ik weet wel waarom gij het deedt...." en de
schrijver zegt dat hij er alleen het bewijs mijner belangstelling in
ziet. "Maar," zoo vervolgt hij iets later, "gij hebt waarschijnlijk
niet bedacht dat er sedert het opstellen van het jongste dezer
novellen al verscheidene jaren zijn verloopen en de smaak van ons
lezend publiek in die jaren aanmerkelijk is gewijzigd, zoodat ook
gij voorzeker, als gij ze nu voor de eerste maal laast, er u niet
zoo mee ingenomen zoudt betoonen als ge als knaap en jongeling deedt."
Dit schrijven, het pleit m. i. slechts voor de buitengewone nederigheid
van den geachten auteur.
Ofschoon volgaarne toestemmende dat de smaak van ons lezend publiek
in de laatste jaren is gewijzigd--ik meen ten goede gewijzigd--zoo
begrijp ik echter niet hoe die smaak in een tijdsverloop van nauwelijks
vier jaren--de tijd die er sedert de eerste verschijning der genoemde
"jongste novelle" verliep--zoozeer zou kunnen gewijzigd zijn, dat
men nú zal verwerpen wat toen met graagte gelezen, en o. a. door een
geestig en zeer begaafd beoordeelaar, in een goed bekend maandwerk,
ten zeerste geroemd werd.
"Ons Spieker," zoo schreef T., in het Maart No. van De Tijdspiegel,
jaargang 1859. "Ons Spieker van W. C. Wansleven, wien wij alleen
verwijten dat hij zoo zelden als schrijver optreedt, tintelt van
waarheid; de eigenaars van dat Geldersche buitentje zijn uitnemend
geschetst, al verschillen ze onderling niet weinig, terwijl het geheel
overvloeit van lessen voor wie ze er uit halen wil."
Mij dunkt dat mijn stelling geen nadere verdediging behoeft. Ofschoon
ook het uitgebrachte oordeel over Ons Spieker niet gelden kan voor
het overige zevental novellen, zoozeer van elkander verschillende;
waar deze ons voert naar het paleis van Galilea'a viervorst, Herodes
Antipas; of gene naar Bethulië als een Judith er zegevierende
binnentreedt met het hoofd van Israëls vijand; of een ander
weder naar Smyrna, waar in de tweede eeuw onzer jaartelling de
grijze Polycarpus als Christen blijmoedig den marteldood sterft;
of ook waar die overige verhalen ons terugvoeren naar het midden
dezer eeuw, en ons op aandoenlijke wijze de slachtoffers toonen van
kwalijk begrepen eergevoel, van een zoogenaamd "goed huwelijk", van
geloofsdwang en lagen hartstocht in 't eind; ja, ofschoon het niet te
verwachten is dat de kritiek--waar zoo velerlei smaak en richting haar
bestuurt--over al deze verhalen een oordeel zal vellen, zooals er over
het genoemde juweeltje werd uitgebracht,--ik geloof in waarheid dat
de geachte schrijver, waar hij met een verwijt als het bovenstaande
vereerd werd,--zijn onderstelling met de meeste gerustheid had kunnen
terughouden, evenals naar sommiger meening wellicht den geheelen brief,
die het boekske tot inleiding strekt.
En toch, al had ik zelf den heer Wansleven het schrijven van dien
brief moeten ontraden, nu hij geschreven is, nu verheug ik mij er in,
want slechts door hem kon ik er toe komen om dit woord te spreken,
en openlijk den innigen wensch te uiten, dat de waardige auteur--aan
wiens talent en dichterlijk gevoel de jongere vriend zooveel te danken
heeft, die in zijn vriendelijke woning of aan zijn zij in Lochems
schoone dreven zooveel onvergetelijke indrukken ontvangen mocht--dat
hij zal terugkomen van zijn besluit "om de pen te laten rusten",
maar de Nederlandsche litteratuur nog dikwijls zal verrijken met de
vruchten van zijn geest en zijn hart, het allerliefst geplukt in den
rijken gaard zijner dagelijksche omgeving.
's-Gravenhage, 9 Sept. 1863.