Gallu grymus fu gwladgarwch erioed, ac er daioni bob amser. Y mae
hunan-aberth ynddo, collir hunan mewn gwlad; y mae ymsancteiddio
ynddo,—llosga hunanoldeb fel sofl sych a difa’r hen lid teuluol sy’n
chwerwder bywyd barbaraidd, a dug ddyn yn nes at Dduw. Yng ngrym ei
wladgarwch y mae nerth pethau goreu cymeriad dyn; yn erbyn gwladgarwch y
mae’r pethau gwaelaf yn ei gymeriad,—awydd am elw, cas at ei gyd-ddyn,
rhagfarn. Ai arwydd o ddiffyg gallu mewn gwleidyddwr yw gwladgarwch? Os
felly, condemnier Alffred Fawr, y brenin galluocaf fu gan y Saeson
erioed? Ai arwydd o wendid meddyliol ydyw? Os felly condemnier Dante, y
gŵr o feddwl cawraidd wnaeth i syniadau’r Canol Oesoedd fyw byth.