Produced by Andrew Sly, Axel Rousseau and the Online
Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net Thanks
to Espéranto-France for providing the original book
Esperanto
Kolekto de la Revuo.
LAUROJ
KOLEKTO DE LA ORIGINALAJ VERKOJ PREMIITAJ
en la
UNUA LITERATURA KONKURSO DE "LA REVUO"
Paris
LIBRAIRIE HACHETTE ET Cie
79, BOULEVARD SAINT-GERMAIN, 79
1908
Tous droits reserves
UNUA PREMIO
LA FILINO DE LA FEINOJ
Esperanta fabelo.
I
Kvankam ghin montras nenia landkartaro, tamen la lando de la feinoj
ekzistas, kiun ofte vizitis chiuj revemuloj kaj fantaziuloj; ili ja
scias, ke ghi estas rava kaj sorcha lando, simila je vastega
ghardeno, kie, la tutan jaron, floradas nekonataj floroj, kreskadas
arboj chiamverdaj, fluadas arghentaj riveroj kaj pepadas oraj birdoj,
kies melodia kanto neniel pensigas pri la verkoj de niaj nuntempaj
muzikistoj. Tie, la suno senripoze disjhetas ghojan radiaron sur la
fruktodonan teron, kiu, pluvon ne bezonante, chiam surportas
richegajn rikoltojn; tie, facila venteto moderigas la varmon de
l' tagastro, konsistigante la sezonojn el printempo chiama.
Pri la loghantaro de chi tiu mirinda lando estas senutile insisti,
char, se malkleruloj ankorau trovighas nekonantaj la landon de la
feinoj, chiu homo, inda je tiu nomo, jam de sia frua infaneco
konatighis kun la feinoj, ilin amis, ilin admiris kaj kriis al ili
por helpo, okaze de disrevigaj projektoj au de forflugemaj iluzioj!
kaj, kvankam en la fabeloj ili ofte sin kashas sub la formo de
maljunulino au de ghiba almozulino kun krochaj nazo kaj mentono,
tamen, chiufoje, kiam oni imagas al si feinon, shi prezentighas al la
homaj okuloj kiel altkreska kaj eleganta belulino, kun bukla hararo
ondanta sur nudaj shultroj, kun admirindaj brakoj kaj delikataj
manetoj, el kiuj unu sin apogas sur longa ora bastono, kun trenajha
diverskolora robo el nepriskribebla shtofo, tra kies flanka
malfermajho elighas kruroj sendifektaj.
Tiaj ankau ili estas en sia sorcha lando, kaj tiaj ili estis en la
tempo, kiam okazis la mirinda aventuro, kiun al vi, karaj legantoj,
mi tuj ekrakontos.
II
Iam, la feinoj estis festintaj la nomtagon de sia reghino; en shia
palaco, el lazura marmoro, solena festeno estis ilin kuniginta, kaj
la plej strangaj manghajhoj estis alportitaj sur la oran
manghotablon: formikaj koroj trapikitaj per abela pikilo kaj kuiritaj
sur la flamo de lampiro; ovajho el kulaj ovoj; akridajho rostita;
salato el konvalaj floretoj, k.t.p., k.t.p.. La feinoj lauvole
satighis per tiu malpeza nutrajho, kiu tamen plene sufichas por tiel
delikataj kreitajhoj. Ech, kiam ili eliris el la palaco por promenadi
en la paradizaj ghardenoj, ili estis iom ebrietaj pro troa trinkado,
el floraj kalikoj, de matena roso, likvoro plej shatata de la
feinaro.
Sed, dum la ebrieco malbonigas la homojn, ghi kontraue dolchigas la
koron de la feinoj kaj ilia bonhumorigas. Ili do promenadis lau
disaj grupetoj, babiladante pri amaj aferoj, el kio chiam konsistas
la konversacio de la feinoj, kiel ankau de la mortemulinoj.
Subite, audighis ekkrieto kaj ia feino, kiu marshis antau siaj
kunulinoj, ilin alvokis, signodonante, ke ili rapidu:
--Vidu fratinoj,--shi diris al la alkurintinoj,--vidu kion mi jhus
ektrovis!
Kaj shi, mirante, montris infanineton, apenau unutagan, kushantan
sub la folioj de dikega brasiko, kiu estas, kiel scias multaj,
naskema legomo[1].
Scivole kaj jam ameme sin klinis la feinoj al la senkulpa kreitajho,
kies vizagho lilia, meze de la verda foliaro, shajnis la plej bela el
chiuj floroj de l' sorcha ghardeno.
La reghino siavice alproksimighis, momenton enpensighis, kaj fine
parolis per vocho pli dolcha ol la kanto de enamighanta turtino:
--Char ni trovis chi tiun etulinon en la tago de mia nomfesto, mi
volas, ke shi farighu la plej bela kaj la plej felicha el chiuj
estintaj, estantaj kaj estontaj estajhoj! Por tio, chiu el ni faru al
shi po unu donaco, tiamaniere, ke shi estu fine provizita je chiuj
eblaj perfektajhoj!
Kaj unu post alia, la feinoj komencis donacadi al la infanineto.
--Shi havu,--diris la unua,--okulojn nigrajn kaj vaste fajrajn, kiel
tiuj de Hispanino!
--Mi donacas al shi,--diris la dua,--tian hararon blondan, longan kaj
buklorichan, kian oni vidas che la Germaninoj!
--Shiaj vangoj estu tiel delikataj kiel matura persiko,--aldonis la
tria;--shia frunto paligu la liliojn; shiaj oreloj similu
travideblajn markonketojn; kaj shian admirindan kapon, kiel gracia
kolono, subportu kolo sendifekta!
Sinsekve la feinoj antaudonis al la estonta belulino la diafanecon
de Anglino, la charmon de Rusino, la brakojn, shultrojn kaj bruston
de Italino, la elegantecon de Francino, k.t.p., k.t.p..
Laste parolis la reghino kaj diris:
--Chiam restu pura kaj virga nia filino, kaj tamen donu plenan kaj
netakseblan felichon al chiuj, kiuj enamighos en shin!
Kaj shi prenis la etulinon sur siajn brakojn, shin kisis kaj portis
en la palacon, kie chiuj feinoj lauvice zorgis pri shia nutrado,
lulado, vartado kaj edukado.
III
La tagon, kiam la knabino farighis dek-okjara, la feinoj are kunvenis
en salonon de la reghina palaco kaj, post diversaj paroladoj kaj
diskutadoj, decidis, ke shi devos, dum kelkaj jaroj, vojaghadi
eksteren, pliperfektigonte tra la mondo sian edukitecon. Shi estis
tiam la plej charma belulino, kiun oni povas imagi. Shia korpo
superis la plej neriprochindajn chefverkojn de la antikva kaj
nuntempa skulptarto. Shiaj movoj, shia irado, shia sintenado
montrighis nekredeble graciaj, kaj kiam shi dancis sur la herbaro
de l' ghardenoj, ech la feinoj vane provis shin imiti; shi estis
altkreska, kun shultroj larghaj kaj mole deklivaj, kun koksoj dolche
kurbaj kiel artoplena amforo; sub admirinda brusto, shia talio tiom
mallarghighis, ke ghin shi preskau povus zoni per sia chirkaukolo!
Oni apenau komprenis, kiel povas shin porti tiaj malgrandaj piedoj,
kaj oni ekmiregis konstatante, ke shiaj manetoj havas nekredeblan
forton. Priskribi shian vizaghon estus entrepreno malfacila! Antau
chio oni rimarkis nigrajn okulojn, akre kontrastantajn orajn brovojn
kaj richegan hararon, en kiu kunmiksighis chiuj plej diversaj nuancoj
de l' blondeco: grengarba flavo, sunradia oro, kashtana helbruno kaj
kupra rugho. Nenia perlo atingis la blankecon de shiaj dentoj, nenia
rubeno la rughecon de shiaj lipoj, nenia kamelio la delikatecon de
shia hauto!
Ni ne forgesu aldoni, ke kompreneble shi posedis chiujn plej
shatindajn ecojn de l' koro, de l' spirito kaj de l' karaktero.
Resume, shi estis la plej admirinda el chiuj vivantaj kreitajhoj. Nur
oni povis riprochi al shi iom da strangeco, pro tiom da kontrauaj
belajhoj kunigitaj sur shiaj korpo kaj vizagho.
Char estis decidite, ke shi bezonas vojaghadi kaj konatighi kun la
homoj, iun tagon, akompanata de unu el la feinoj, kiu prenis sur sin
la formon de respektinda onklino, la junulino ploregante adiauis la
tutan feinaron. Ambau migrontinoj suriris la flugilojn de grandega
drako, kiu nevidite ilin transportis Rusujon.
IV
La unuan fojon, kiam shi aperis en balo, chiuj ekmiregis, vidante
tiel belan kaj strangan fraulinon. Sed baldau la impreso pri
strangeco superis la impreson pri beleco. Kelke da virinoj komencis
jhaluze rideti; pro flatemo ilin imitis junuloj, kaj iom post iom
eklevetighis mallauta murmurado:
--Chu vi vidas?... Kio estas tio chi?... Tiaj larghaj shultroj kun
tia maldika talio!... Kaj kia brusto!... Tiel vaste nigraj okuloj
kun blonda hararo!... Blonda?... Tute ne, rugha! Ne! flava... ne!
helbruna!... Shi estas tro altkreska!... Shiaj movighoj estas
malkonvene flekseblaj!... El kie shi venas?... Kiu shin konas?..
k.t.p., k.t.p..
La murmureto plilautighadis, ghis ghi farighis mallauda bruego.
Nur kelkaj seriozuloj, impresitaj de tia neniam vidita beleco, provis
kontraubatali la atakantojn; ilin oni tiel mokis kiel shin mem; ilin
oni nomis stranguloj, fantaziuloj, apartighemuloj, k.t.p.... La
mokadon, la riprochojn, la malshaton ili elportis kuraghe, senlace
rebatis chiujn mallaudojn de la enviuloj, kaj, char la fraulino
estis ilin unufoje rigardinta per siaj sorchaj okuloj, ili tuj
enamighis en shin kaj de tiam sin sentis plene felichaj!
Tagon post tago, alighis al tiu malgranda kerno novaj admirantoj
logitaj de la nekonata belulino; sed la plimulto daurigis malshati
shian belecon kaj ridi je shiaj senegalaj ecoj.
Same okazis en Svedujo, en Norvegujo, en Danujo sinsekve vizititaj de
la junulino. Kelke da fervoraj amantoj; multe da insultantaj
malamikoj.
V
Tiam shi kaj shia akompanantino decidis iri Francujon, kies anoj, oni
diras, tre shatas la belajn virinojn. Efektive, en tiu lando estis al
shi pli bone. Kompreneble, multaj ankorau ridis je shia strangeco,
multaj shin mokis kaj ech rifuzis shin ekrigardi; sed char la plej
famaj eminentuloj en Parizo kaj en aliaj gravaj urboj interesighis
pri shi, laute proklamis shian belegecon kaj al ghi kantadis
laudojn, iom post iom la popolamaso, kiel kutime, ekiris sur la
vojon montritan de ghiaj kondukantoj. En chiuj partoj de la lando,
homoj chiurangaj konatighis kun la filino de la feinoj, kaj shin
amis. Plej strange estas, ke nenia jhaluzeco ekzistis inter la chiam
pli kaj pli multaj amantoj de la junulino. Kontraue, tuj kiam iu
viro eksentis amegon al shi, li tuj kuris al siaj amikoj dirante:
--Chu vi konas la okan mirindajhon de l' mondo? Kia belulino! Kaj
tiel charme stranga! Rapidu konatighi kun shi! Vi, kiel mi mem, shin
amos kaj via felicho estos nepriskribebla!
Kaj ja tiel okazis....
La famo pri la filino de la feinoj transflugis la landlimojn de
Francujo; ghi dissemighis, disvastighis chiuflanken, kaj tia
scivolemo chie vekighis, ke tiama poeto ghin esprimis ekkriante:
"En la mondon venis nova sento!"
Tial Anglujo, Germanujo, Italujo, Hispanujo, ech la plej malproksimaj
landoj, siavice venigis al si la charmulinon kaj ghojis shin
akceptinte, char chiu popolo malkovris en shi la belajhojn, kiujn ghi
plej multe shatas kaj kiujn ghi kutimas admiri che siaj aninoj.
VI
Pasis kelke da jaroj kaj la venko de la belega fraulino chiutage
plikredeblighis. Chiutage malpliighis la nombro de shiaj
malshatantoj; chiutage multoblighis la nombro de shiaj admirantoj;
kaj sciigoj pri shia sukceso, per flugiloj de facila vento, alvenis
en la landon de la feinoj, kiuj kune ghojadis kaj sin reciproke
gratulis.
Fine venis la tago de l' triumfo!
Kelkaj el la plej fervoraj amantoj de la belulino iam decidis, ke ili
shin venigos en iun difinotan lokon, kie ili solene shin festos,
gloros, amindumos kaj precipe dankos pro la felicho, kiun ili de shi
ricevis!
La afero okazis en malgranda apudmara urbeto kaj estis tia triumfo
por la fraulino kaj tia ghojigo por shiaj amantoj, ke ili neniam
forgesos la neforgeseblan semajnon pasigitan en Bulonjo-che-maro!
Kompreneble el chiuj landoj antaue vizititaj de la charmulino estis
alvenintaj shiaj unuaj kaj chiam fidelaj admirantoj, kaj la bela
amatino senprefere sin montris same afabla, dolcha kaj dankema al
chiuj siaj amikoj novaj au malnovaj, junaj au maljunaj, richaj au
malrichaj, belaj au malbelaj. Cetere, pro la ricevita ghojo, chiuj
estis junaj, kaj richaj, kaj belaj!
Sed ju pli granda estas felicho, des pli ghi postlasas en la homaj
koroj deziron pri renovigo. Tro bela estas la filino de la feinoj,
por ke unusemajna amindumado povu por chiam kontentigi shiajn
amegantojn. Ili do decidis, ke la festo rekomencighos, kaj, antau
kelkaj monatoj, ghi rekomencighis en Svisujo.
Antau dek-nau jarcentoj, tri reghoj orientaj, portantaj oron,
aromon kaj mirhon, marshadis tra senlimaj dezertoj, celante
malgrandan urbon; tien ankau, sur alia vojo, iradis pashtistoj
pelante antauen siajn multenombrajn brutarojn; kaj chies okuloj
avide rigardis radiantan stelon, kiu montris al ili la vojon al nova
estonteco!
Tiel same, vidu! El chiuj partoj de l' terglobo, homoj chiunaciaj,
chiurangaj, chiuaghaj, sur cento da diversaj vojoj, rapidas al
malgranda Europa lando, kaj chies okuloj avide rigardas verdan
steleton, kiu montras al ili la vojon al nova estonteco!
Ghenevo! Ghenevo! En la koro de la filino de l' feinoj, en la koro de
chiuj shiaj amantoj, tiu chi nomo por chiam estas enskribita, flanke
de l' vorto Bulonjo!
Sub suno origanta la supron de l' majesta montaro kaj rebrilanta en
la senmova spegulo de l' lazura lago, sep tagojn triumfis la
belulino, sep tagojn shin adoris shiaj anoj felichegaj, sep tagojn
shi disvershis sur ilin la fajron de siaj sorchaj okuloj, la mielon
de sia dolcha parolo, sep tagojn, kiuj forflugis kiel sep minutoj!
Adiauante unu la alian, chiuj diris: "Ghis la revido!" char de
nun ili chiujare renovigos _sian semajnon_, kaj Anglujo estas
elektita por la venonta kunveno....
Chiam pli kaj pli multenombraj estas kaj estos la amantoj de la
belulino; kaj, char pro sia amo al shi, pro influo de shiaj
admirindaj ecoj, ili farighas pli bonaj, pli frataj, pli pacemaj kaj
pli inteligentaj ol la malmultaj skeptikuloj, kiuj kontraustaras
ankorau, la feinoj, vidante, kian bonon ilia filino alportis en la
mondon kaj ghojante pro sia filinigo, unu lastan fojon are kunvenis
en la palacon de la reghino kaj decidis, ke la juneco, la beleco
kaj chiuj ecoj de la fraulino daurados eterne, ke shi neniam
difektighos, neniam maljunighos, unuvorte chiam restos sama por la
ghojo kaj felicho de la enamighinta homaro!
Rene Artigues.
PIEDNOTO:
[1] En Francujo, kiam infano demandas siajn gepatrojn pri
sia naskigho, ili kutime respondas, ke ghi estas trovita sub brasiko.
DUA PREMIO
LA KRISTOFIGURO DE LA LUMO
Rakonto.
La preghejtura horlogho estis jhus elbatinta la dek-duan noktan
horon. Densa mallumo chie regis en la Kastiluja[2] urbeto A...,
kushanta apud malgranda rivero, kies akvofluado senchese, kadence kaj
iom malakre murmurbruetis en tiu vintra, frosta kaj senluna nokto. De
tempo al tempo blovetis malvarma vento, sed tiel dolche kaj senbrue,
kvazau timante per sia frapetsono elveki la profunde dormantan
loghantaron de la kvieta urbeto. Kaj nur malofte tra la aero
audighis la timiga helkrio de ia noktevigla birdo, okaze sencele
preterfluganta.
La chefa strato de la urbeto sin montris silenta kaj senhoma; longa,
tre longa ghi ja estis, sed mallargha, malebena kaj tordolinia,
kvazau silka rubando, kiu senorde disvolvita kushas sur kudrotablo,
antau ol ornami per siaj rondetoj, turnighoj kaj bandetoj la belan
festveston de ia ankorau pli bela junfraulino.
En la tempo, kiam okazis nia rakontajho, tiu strato havis en sia mezo
antau fasadangulo de la luksdomo, loghita de la nobela kavaliro
Don Diego de Gevara, ian simplan kapeleton, en kies interno staris
senarte skulptita Kristofiguro el shtono, kiun dum nokto lumigis
pendanta olelampeto. Tiun shtonan Kristopecon oni nomis en la urbeto
_La Kristofiguro de la Lumo_, kaj antau ghi, en vesperoj, fervore
genufleksis kaj faris krucosignon chiuj strataj preterpasantoj.
Apenau estis trasoninta la lasta bato de meznokta horo, kiam sur la
chefstrato senbrue aperis preskauglite pashanta viro, tre modeste
vestita kaj havanta chirkaue dudek jarojn. Atinginte la lokon, kie
staris la Kristofiguro, li haltis, genufleksis krucsignofarante kaj
anstatau daurigi sian rektiradon, li turnis sin maldekstren kaj per
la fingrostetoj de sia mano malforte frapis al alta surterstaranta
kradofenestro.
La frapeto ne bezonis ripetighon, char la fenestro tuj
malfermetighis, kaj el interne sin montris juna kaj gracia knabino,
kiu afable ridetis al la jhusalveninto.
--Kiom vi malfruis hodiau,--shi riprochete ekparolis,--jam elsonis
la meznokta horo, kaj mi komencis timi, ke vi ne venos.
--Kial ne veni, karega Eloizeto?--respondis li per amdolcha mallauta
vocho.--Chu estus eble al mi kviete dormi ne jhus vidinte mian
charman amatinon? Tute ne, neeble. Nur antau kelkaj horoj, mi sidis
apud vi, kiel chiuvespere; mi iom kun vi parolis kaj multe kun viaj
gepatroj, tiuj bonkoraj personoj, kiuj konsentas pri nia amo kaj
permesas, ke mi al vi faru chiuvesperan viziteton; kaj tamen, mi
koravidis tiun chi revidon, por paroli kun vi sen alestantoj; shajnas
al mi, ke nun viaj amvortoj estas pli karesaj kaj delikataj, via
vocho pli dolchesona, viaj okuloj pli ensorchrigardaj, via vizagho
pli bela kaj charma; mi ja figuras al mi, ke vi, kun mi tutsola,
estas pli mia, ol antaue, ke via amo estas pli varma, kaj chial tiuj
chi intimaj interparoletoj estas por mi la plej felichaj momentoj de
mia vivo.
--Ankau por mi ili ja estas; sed vi, senkorulo, venis hodiau pli
malfrue, ol kutime, kaj mi preskau mortis de senpacienco kaj
malghojo.
--Pardonu, mia plej kara, sed tio ne estas mia kulpo. Mi akurate
estis elirinta el mia domo por veni al vi, kaj trovighis je kelkaj
pashoj de via fenestro, kiam ia kavaliro kun glavo kaj vizaghon
kashanta mantelo eniris tiun chi straton. Tuj mi haltis kaj min
kashis en ian pordosojlon atendante, ke li baldau foriros, sed
bedaurinde la kavaliro komencis promeni kaj repromeni antau la
domo de Don Diego de Gevara, kaj, char tiamaniere li pasigis
duonhoron, mi devis tial prokrasti mian alvenon, atentante vian
ripetitan admonon, ke ni plej zorge evitu esti vidataj de ia
preteriranto.
--Kaj vi plej saghe faris, mia Jochjo. Vi ne povas imagi, kia terura
timego min kaptas, dum mi vin audas che la fenestro. Ho, se miaj
gepatroj ekscius, ke mi estas sufiche malsagha por resti apud vi en
horo tiel malfrua! Ili sendube indignus, min akre riprochegus; kaj,
se la najbaroj povus ion suspekti, kiom da murmuroj, malicaj
rimarkoj, ech kalumnioj pri mia honesta konduto de virino! Kelkajn
fojojn mi diris al vi chi tion, penante min eltiri el viaj logaj
karesvortoj: chiam la koro venkis la prudenton, amo superregis
singardon: sed jen hodiau estos la lasta nokto....
--Ho, ne estu kruela, mia anghelo! Chu pro infana timo ni devas ja
senigi nin je plej rava felicho? Ech se viaj gepatroj ekscius pri
tiuj noktaj interparoloj, ili komence koleretus, sed poste al ni
pardonus tian naturan faron, kiun naskas la fervoreco de nia amo: ili
estas tre konvinkitaj, ke mi vin amas ghis frenezo kaj honeste celas
farighi via edzo. Cetere, restu trankvila, la strato estas malluma
kaj neniu nin vidos. Tiu Kristofiguro estas nia sola atestanto, kaj
ghi ne nin denuncos; mi plej fervore preghas al ghi chiuhore, ke ghi
protektu nian amon, kaj kredu al mi, ghi ne chesos nin gardi kaj
defendi, vidante la purecon de nia korinklino kaj la senkulpecon de
niaj deziroj.
--Ankau mi havas al ghi grandan konfidon, sed mia timo ne estas
senkauza. Vi ja scias, ke en tiu angula domo de la apuda strato,
loghas jam de unu monato Don Diego de Gevara. Lia filino Donja[3]
Izabelo estas famkonata pro sia belegeco, kaj multaj kavaliroj shin
amindumas. Shia patro devigas shin chiam resti hejme, kaj nur chiudimanche
shi iras en preghejon audi meson. Tial ne estas malfacile antauvidi,
ke fine shi akceptos ies amon, kaj, por paroli kun sia amato, shi
lin atendos nokte, kiel mi mem faras. Tiam niaj interparoloj estos
neeblaj.
--Mi konfesas, ke via penso iras tre antauen, bela Eloizeto. Lasu
min, almenau ghis tiam, ghui tiun senkomparan felichon, kaj ne
parolu plu pri tio. Mi havas por raporti al vi ian gravan sciigon,
kiu tre rilatas al nia amo. Ghi estas plej ghojiga novajho, kiun vi
sendube ne divenos.
--Certe mi ne divenos, sed raportu al mi tuj.... Mi brulas pro la
deziro tion ekscii kaj estas pendanta de viaj lipoj.
--Plachu al Dio, ke tio estu vera! Havi vin pendantan de miaj
lipoj!... Mi ja certigas, ke vi de ili ne falus.
--Ho, malspritulo, kiel vi moketas miajn vortojn. Rakontu al mi, mi
petas, mi estas senpaciencega, mia koro.
--Mi faros ghin, sed kun kondicho, ke....
--Kondichon ankorau! Chu eble, ke mi morgau vin atendu chi tie?....
Konsentite, sed rapidu.
--Mia kondicho estas alio pli facile efektivigebla.
--Bone, mi konsentas do: vi tuj raportu.
--Chu vi ne pentos poste?
--Ne, tute ne, mi plenumos mian promeson, se nur vi tuj ekdiros.
--Dankon, Eloinjo! Mi rapidos: unu el miaj parencoj, fraulo tre
richa kaj maljuna, kiu loghas ekster Hispanujo, decidis chi tien veni
por pasigi kelkan tempon kun mia familio. Sciigita, ke mi havas
fianchinon kaj varmege shin amas, li proponis cheesti la edzighon kaj
aranghi la feston, kondiche, ke ghi okazos baldau--dum li tie chi
restos--kaj ke li donacos al la gefianchoj belan doton. Morgau mem
mi tion transsciigos al viaj gepatroj, kaj, se ili konsentos, vi
estos baldau mia edzino kaj mi ne bezonos trafrostighi por resti
apud vi chiunokte.
--Ho kiel bela surprizo, mia Jochjo! Chu tio estas vera? Mi sentas
min la plej felicha....
--Jes, tre vera, mia bela: kaj nun plenumu la promeson.
--Volonte! Vi nur diru, kio....
Shi ne povis daurigi: oni tiam audis pashadon sur la strato de iu
alproksimighanta kaj Eloizo kun timego fermis tuj la fenestron,
dirante al sia fiancho per karesa vocho: "morgau, morgau, mia
kara...."
Jozefo malgaje ekmarshis, transpasis la stratan angulon kaj ien
sin kashis. Pense li malbenis la ghenulon, kiu interrompis lian
interparolon en la plej interesa momento. Profitante la mallumon de
la strato, li atendis kun espero revidi ankorau sian fianchinon, tuj
kiam malproksimighos la preteriranto.
Ghi estis altkreska kavaliro kun bela sintenigho, eleganta mantelo
kaj granda chapelo. Alveninte antau la domon de don Diego de Gevara,
li haltis, ekfajfis kaj atendis. La dekstra malalta balkono de la
domo malfermighis kaj aperis belega virino kun blanka vesto.
--Tre kuragha vi estas, Don Juan,--shi sensalute ekdiris.--Ne
sufichis, ke vi min amindumis dum mia loghado en la chefurbo. Vi ech
venas chi tien por daurigi vian aman persekuton. Chu eble vi ne
scias, ke mia patro proponis min, kiel edzinon, al Don Henriko de
Mendoza, ke mi devas obei al li kaj sekve, ke nenia espero restas jam
al nia amo?
--Jes, mi chion scias kaj mi tro amas vin por ghin akcepti. Granda
estas la potenco de patro, sed ghi nur devas helpi al la felicho de
gefiloj. Edzinigi vin kun neamata viro, tio ja estas malfelichigi vin
por chiam kaj obeante al via patro senkontraustare, vi montras tute
klare, ke via amo al mi ne estas tiel varma, kiel vi jhuris iam.
--Ho, Don Juan, ne aldonu vian riprochon al mia malfelicho. Chu vi
povas ankorau dubi pri mia amo? Chu, atendante vin chi tie, mi ne
pruvas al vi plej elokvente la blindecon de mia pasio?
--Pardonu, pardonu, mia aminda. Mia chagreno estas la kauzo, ke mi
vin ofendis. Sed kial vi ne konfesas al via patro, ke vi malamas Don
Henrikon, kaj ke, edzinighinte kun li, vi estos malfelicha? Per
senchesa petado vi sukcesus nuligi lian decidon.
--Tio bedaurinde ne helpos, Don Juan: mi sufiche konas la karakteron
de mia patro. Li donis sian vorton de honoro, kaj ech se tiu edzigho
estus por mi mortiga, li ne shanghus sian decidon.
--Ho tirana krueleco! Sed tio estas neebla, Donja Izabelo. Kiel mi
povus perdi vin por chiam? Preferinda estus la morto mil fojojn!
Auskultu kaj min kompatu: nur unu vojo povas konduki nin al felicho.
Forkuru kun mi, mia anghelo. Ni tuj edzighos sekrete kaj venos peti
la pardonon de via patro. Li ne rifuzos tiam....
--Sufiche, Don Juan, sufiche: ne logu min per viaj flamaj vortoj.
Mian devon mi tre bone konas kaj neniam konsentos fari malvirtajhon.
Ne, tute ne: mi estos plej malfelicha, sed ne riprochita pro ia
malhonorajho. Forgesu min, kaj ne....
Shi ellasis teruran krion kaj fermis rapide la balkonon. Don Juan kun
plej granda surprizo chirkaurigardis kaj tuj komprenis la kauzon de
shia subita malapero. Jhus transpasinte senbrue la domangulon, ia
kavaliro kun vizagho kashita per mantelo kaj chapelo, jen staris
kontrau li silenta kaj minaca.
Freneza pro kolero, Don Juan eltiris sian glavon kaj parolis al li
malafablege:
--Kiu vi estas, malnobla kavaliro? Kian rajton vi havas por
interrompi mian interparolon? Chu tiel maldece vi kutimas konduti pri
honorindaj sinjorinoj? Eltiru tuj la glavon, friponego, se vi ne
volas, ke mi mortigu vin, kiel hundon.
--Kvietighu, Don Juan, mi petas, oni devas ja pli afable paroli kun
kavaliroj. Shajnas, ke en tiu chi afero, vi estas la ofendito kaj
ghuste okazas la malo. Tiu virino, kun kiu vi parolis, estos baldau
mia edzino kaj mi ja, nur mi, devas postuli klarigojn pri via
malhonesteco....
--Vi, do, estas Don Henriko, mia abomenata malamiko? Ho kiel mi
dankas la chielon, ke ghi difinis min por vin mortigi! Pretigu vin
por tuja batalo kaj ne daurigu per paroloj, char en tiu chi afero la
kavaliroj, kiuj kredas sin bravaj, nur devas argumenti per armilo.
Oni tuj audis la fortan alfrapighon de la glavoj. Tute solaj en la
mezo de la strato kaj lumigitaj per la lampeto de la Kristofiguro, la
du kavaliroj furioze duelis. La batalo dauris tre mallonge. En la
flameco de atakado Don Juan faris ian mallertajhon kaj Don Henriko
rapide ghin profitis por pushenigi sian glavon en la bruston de sia
kontrauulo.
Don Juan shancelighis, metis ambau manojn al sia vundo kaj peze
falis teren, ellasante profundan ekghemon. La alia kavaliro rapide
forkuris kaj post kelkaj momentoj malaperis, helpata de la nokta
mallumeco.
--Helpon! helpon! mi mortas!--diris ankorau per malforta vocho la
forlasita vundito.
Pasis kelkaj sekundoj kaj Don Juan petis ree helpon, per vocho
preskau neaudebla. Iu viro subite aperis kuranta kaj rapide sin
klinis al li. Ghi estis Jozefo, kiu venis por helpi al la vundito.
Vidante lin, Don Juan penis ion eldiri, sed forto mankis al li por
tio; lian korpon trakuris granda ektremo, kaj li mortis en la brakoj
de Jozefo.
--Ho la malfelicha kavaliro!--diris la junulo kaptita de terura
emocio--Dio helpu min en tiu chi okazo!
Kaj li komencis ekmarshi por iri hejmen, kiam oni audis bruon el
proksime. Jozefo haltis timigita, ne sciante kion fari.
La bruo gradige plifortighis, ia lumo shajnis disvastighi tra la
strato kaj tuj aperis nokta gardistaro kun lanternoj en manoj.
--Helpon chi tien, sinjoroj,--diris Jozefo kun tremanta vocho.--Jen
sur la strato kushas mortinta kavaliro.... Oni jhus lin mortigis.
--Kaj kion vi faris chi tie en tia malfrua horo?--severe demandis la
gardestro.
--Mi okaze preterpasis,--respondis timeme la junulo.
--Kaj jen viaj manoj kaj vesto estas tre sangmakulitaj!
--Jes, sinjoro, mi klinis min al la mortinto por helpi kaj kredeble
la sango de lia vundo....
--Sufiche, sentaugulo, ni ja tion detale klarigos. Gardistoj, ligu
liajn manojn kaj piedojn kaj konduku lin en malliberejon. Dume, ni
helpos al la kavaliro, se estas ankorau tempo.
Vane Jozefo plendis kaj plorante protestis, ke li estas senkulpa. Oni
senkompate lin arestis kaj enshlosis en ian senluman kaj malvarman
chambron.
* * * * *
La sekvantan tagon en la urbeto oni interparolis nur pri la mortigo
de don Juan de Molina kaj la aresto de Jozefo. Char neniu povis
imagi, kio vere estis okazinta la antauan nokton, chiu kredis ke
efektive Jozefo estas la mortiginto kaj ech kelkaj supozis, ke don
Juan estis aminduminta Eloizon kaj tial Jozefo, furioza pro jhaluzo,
estis venghinta sin al la kavaliro.
La proceso tuj komencighis por klarigi la aferon kaj puni la
krimulon. Malgrau la senkulpeco de Jozefo chiuj cirkonstancoj estis
al li malfavoraj. Nur Don Henriko kaj Donja Izabelo sciis la veron de
chio, sed ili ambau silentis; la unua--por eviti kondamnon; la
dua--por kashi sian noktan interparolon.
Char la mortigo okazis sen alestantoj kaj oni trovis Jozefon,
trempitan de sango, apud la kadavro de Don Juan en malfrua nokta
horo, la jughisto baldau konvinkighis, ke la krimo estis farita de
la malfelicha junulo.
Chiutage la patro de Eloizo iris en la jughejon por sin informi pri
la proceso kaj poste prisciigi sian familion. Malfeliche, la afero
iradis tre malbone, kaj la kondamno de Jozefo shajnis neevitebla.
Eloizo, konvinkita pri la senkulpeco de sia fiancho, plorante
konfesis al siaj gepatroj, ke shi estis parolinta kun Jozefo che la
fenestro, jhus antau la mortigo de don Juan, kaj plej kompatinde shi
permeson petis de ili por tion sciigi al la jughisto, en la celo
pravigi la cheeston de Jozefo en la loko de la terura okazintajho.
Nun estis al shi tute indiferente, chu en la urbeto oni ekscios pri
shiaj noktaj interparoloj kun Jozefo: la chefa afero estis savi lin
el malglora kondamno.
Sed ho ve! ech tiu rimedo ne helpis. La jughisto ne kredis al tio,
kion al li jhuris Eloizo. Li supozis, ke ghi estas nur elpensita
artifikajho por senkulpigi la krimulon.
Jam estis la proceso preskau finita kaj chiu antauvidis, ke Jozefo
estos al morto kondamnita. La malfelicha Eloizo ploradis senkonsole
sian malfelichon kaj Donja Izabelo de tago al tago sin montris pli
pala kaj malghoja. Shia patro devis prokrasti la edzighon kun Don
Henriko, char shi plej obstine rifuzadis kaj ech firme aldonis, ke
shia neshanghebla decido estas formondighi kaj por chiam eniri
monahhinejon.
Fine la jughisto mortkondamnis Jozefon. La decido estis baldau de
chiuj konita en la urbeto, sed oni plej zorge ghin kashis al Eloizo,
timante eblan gravan malsanighon.
Jozefo eksciis pri ghi plej emocie, kaj ankorau ripetis, ke li estas
senkulpa.
Jam chiuj preparajhoj estis faritaj, kaj la sekvanta tago estis
difinita por la ekzekuto.
Petita, kiel kutime, ke li, antau ol morti, eldiru sian lastan
deziron, li plorante respondis, ke li nur volas iom preghi lastfoje
antau la Kristofiguro de la Lumo.
Lia peto estis kompreneble akceptita kaj senprokraste plenumita.
Inter kelkaj gardistoj kaj manligita, oni kondukis Jozefon antau la
Kristofiguron de la Lumo. La jughisto iris kun li, kaj multenombra
popolanaro el chiuj flankoj alkuris kun granda scivolemo por cheesti
lian strangan solenajhon.
Kiam Jozefo alvenis al la domo de don Diego de Gevara, tiu chi kaj
Don Henriko staris sur la balkono amike babilantaj.
La malfelicha mortkondamnito pie surgenuighis antau la Kristofiguro
kaj komencis preghi kun granda fervoro. Fininte sian preghon, li
daurigis sur genuoj, kaj parolis al la Kristofiguro per lauta kaj
tremanta vocho:
--Dio mia, vi ja scias, ke mi estas senkulpa kaj konsciencpure povas
al vi preghi. Malfavoraj cirkonstancoj kredigis, ke mi estas la
mortiginto de don Juan de Molina, sed tio ne estas vera. Chu vi, Dio
justa kaj kompatema, permesos ja, ke senkulpulo pereu malglore kaj
hontinde?
Chiuj audantoj restis kortushitaj kaj konfuzitaj. Kelkaj virinoj
ploretadis. Chiuj rigardoj celis Jozefon kaj la Kristofiguron, sed
tiu chi staris silenta kaj senmova.
--Ho Dio mia,--daurigis li,--mi nur petegon al vi prezentas. Savu
min el plej terura maljustajho: montru publike al chiuj la veron de
miaj diroj. Se mi estas kulpa--signu min per via mano: se mi estas
senkulpa--montru ankau per mano la mortiginton de Don Juan, se li
chi tie staras!
Granda korpremo kaptis la cheestantojn post audo de tiuj
vortoj. Chies okuloj sin turnis nun al la Kristofiguro, kvazau
antausentante ion misteran kaj grandiozan. Tiun chi fojon la
Kristofiguro ne restis senmova. Ghi eklevis sian dekstran brakon kaj
firme direktis ghin al la loko, kie staris Don Henriko.
La popolanoj tremis pro miro kaj avide rigardis al la balkono. Don
Henriko falis palega sur genuojn, dirante:
--Estu plenumata Via volo!
Kaj sin turnante al la jughisto, li daurigis:
--Mi ja estas la sola kulpulo: sed mi mortigis Don Juan'on en duelo,
noble kaj senperfide. Mi fordonas min al vi por la jughado.
Tre solenaj estis tiuj momentoj. Oni audis surdigan popolkrion:
"Miraklo! miraklo! Vivu Jozefo, la senkulpa!" kaj malgrau la
cheesto de gardistoj oni elprenis lin, kaj sur la shultroj de
popolanoj li estis triumfe portata en sian domon.
Dank' al la miraklo de la Kristofiguro, Jozefo estis savita kaj post
unu monato edzighis kun sia kara Eloizeto.
Nenion raportas la historio pri la sorto de Don Henriko, nek pri tio,
kio farighis kun la bela Donja Isabelo.
Sed oni scias plej nedisputeble, ke Jozefo kaj Eloizo vivis felichaj
multajn jarojn kaj, ho mirinda dankemo! ili ech ne unu solan nokton
forgesis ekbruligi la lampeton de la Kristofiguro de la Lumo, kiu
estis la protektanto de ilia amo, kaj kies dekstra brako nun estas
etendita lau sama direkto, kvazau ghi volus ankorau signomontri la
mortiginton de la brava kaj nobla kavaliro don Juan de Molina.
Vicente Inglada.
PIEDNOTOJ:
[2] _Kastilujo_ = nomo de hispana regiono.
[3] _Donja_, hispane _dona_ = samvalora moshtesprimo, kiel
_don_, kiun oni uzas por paroli kun virinoj. La formo _don'in'o_,
uzita de S-ro N. Borovko en "Shtona gasto", estas tro longa.
TRIA PREMIO
KRISTNASKA NOKTO
Fabelo.
Supre sur la Alpaj altajhoj, che la nudaj rigidighintaj montaroj,
malghoje fluadas la vintro. Dum longaj monatoj, la tero restas
kovrita de negho, kaj chio malaperas sub ghia blindige blanka
shutajho, kiu formortigas chiujn vivajn estajhojn. La montaj
krutajhoj fiere enprofundighas en senviva, timiga silentado, sekighas
torentoj kaj kovrighas per glacioj. En la vilagheto, homoj kaj bestoj
trankvile kunvivadas en la kajutoj, kie chiam brulanta fajro
dissendas iom da fumo kaj varmo. Pri vivo ekstera nur sciigas malofte
alvenanta leteristo, kaj kontrau la mizeroj kaj prizorgoj, kiuj
naskighas en la mondo malsupra, shirmas la izolulojn amasoj de negho
kaj teruraj profundegajhoj, kien enghemas la vento. Plej ofte,
superkovras la dezertajn vastajhojn densa, seka, malvarma nebulego,
kiu ghisvenas la domojn kaj ellekas la fumojn malrapide flugantajn el
la tegmentoj. Sed ne chiam dauras tia malghojeco. Iafoje, sunradio
pli brila ol ora somersuno, pli dolcha ol dia rigardo, forpelas
grizajhon, kaj enportas reghojon en la dometojn, dum, super la
ebenajhoj, che la malproksimaj, profunde kushantaj homejoj, chion
rigidigas la nevenkebla premado de l' vintra sezono.
Malghoje, trankvile, pasadas la vivo sur la Alpaj altajhoj. La
tieularo estas fortika, brava, pacienca; la akra malvarmo, kiu
tie-supre reghadas dum ses monatoj en jaro, fortigis la rason, ghin
kutimigis al tiu shajne mizera vivado; kaj la vintro estas por la
montanoj la plej bona kaj kara sezono, char, nur dum ghia daurado,
ili estas ree liberaj. Somere, ilin konfuzis fremduloj, ilian landon
trapasadis bandoj de turistoj, la monton malpie, sentime esploradis
homoj nekonataj; sed, nun, dum la vintraj tagoj, la monton ili denove
posedas; ghi refarighas ilia mem proprajho; sole ili konas ghiajn
sovaghajn profundegajhojn, ghiajn blankajn, puregajn neghkampojn,
ghiajn minacajn furiozojn, ghian ensorchan charmon, kiu iafoje kaptas
mizerajn vagantojn kaj ilin perfideme tiras al morto.
Dum la vesperoj, la familianoj arighas en la kuirejo de la kajuto,
chirkau la tablo, kaj dormeme auskultas rakontojn, dum ilin
nekontraustareble allogas la litoj, kie varme estos al la homoj.
Malghoje, trankvile fluadas la vesperoj sur la nudaj altajhoj..., kaj
pri la bruado en la arboj, pri la movado de la cetera homaro, neniu
precize scias, neniu klare pensas, char chiam sama, de la fortikaj
malnovaj prapatroj ghis la fortikaj junaj nepoj, forpasis la vivado;
kaj chiam samaj estis la vesperoj, meze de l' negha naturo, en la
malgranda kuirejo, kie ronketas la fajro.
Sed, kiam proksimighas la jarfino, iom da movado, iomete da bruado
naskighas che la kajutoj. Baldau okazos Kristnasko! Baldau chirkau
tablo, najbaroj kunvenos, ghoje festenos, kunridos, kunkantos, kaj
estos rakontataj belaj historioj pri la pasintaj Kristnaskoj, dum la
gefianchoj kisos sin unu la alian, dum la maljunuloj trankvile
disrevos pri la estintaj jaroj. Tage, la geknaboj iras en la arbarojn
por dehaki la abion, kaj vespere, la kunvenintaj familioj ghin
ekbruligos, dum, tre malproksime, che la profundajhoj, kie sin movas
la ceteraj homoj, eksonos la hhoroj, kaj ekbrilos miloj da lumetoj
por festi la naskighon de Kristo.
Ghuste tiun tagmezon dekok-jara junulino sola pashadis tra la arbaro.
Antau kelkaj horoj, jhus diris al shi la patro:
--Manjo, iru en la arbaron kaj deportu la abion; ghi jam estas
dehakita.
Shi do iris, ghoja pro tiu festo, ne nur char vespere cheestos shia
fiancho, sed ankau char okazos ia shangheto en la unutona, senlime
sama vivado de l' domanoj.
Dormis la tero sub dika negha sternajho, en kiun tiel malfacile
internighis la piedo, kiel en shtonan muron. Reghadis profunda,
malgajiga silentado; forflugintaj estis chiuj vivaj estajhetoj, chiuj
mallautaj bruetoj, kiuj somere ghojigadis la arbaron. Oni nur vidis
la longajn skeletojn de la abioj, kiuj chi tie kaj tie metis malhelan
koloron sur la blankan, puregan, unutonan naturon. Sed pri la
koloreco de l' chirkauajho ne atentis Manjo, char tion shi chiam
vidis; lau shi, la vintro estas la sole bona sezono, dum kiu izolaj
estas la arbaroj kaj senhomaj la sovaghaj altajhoj. Shi shatis
solecon; neniu el la ordinaraj timigiloj al la urbanoj shin kaptis.
La arbaron neniam timas la chi supruloj, char, en ghi, ili laboradis
de la frua agho, kaj la malvarmo, kaj la frosto, kaj la prujno
kvazau rebrilas en ilia animo, tiel ke sen tiaj maldolchajhoj ili
malfacile elportus la vivon.
Vojirante, Manjo iomete pensis pri la vespera festo, gaje, simple nur
tial, ke tiu chi festo estas ghojiga kaj bonporta. Shi ja lernis, ke
en tiu vespero, ie, tre malproksime, al la homoj naskighis Savonto,
pri kies vivo shi bone sciis; tion shi tre kredis, sed tio estis tiel
enradikigita en shi, ke la penso pri ghi estis tute senutila. Shi do
preferis sin okupi per tute nespiritaj aferoj: kiajn novajhojn pri la
valanoj alportos la fiancho, kion al shi donacos la patro, kiu venos
che la festenon. Dume, tiel pripensante, shi alvenis al la loko, kie
kushas la jam dehakita abieto. Brave shi sharghis per ghi siajn
shultrojn kaj tuj foriris, char jam ekvesperighis, kaj la vojo al la
domo estis malfacila kaj longa.
Terura, akra, senkompata malvarmo reghadis, sed pri ghi shi estis
sufiche sperta; tamen, shin iom timigis la densa nebulego, kiu, che
l' vesperigho, pliakrighas en la arbaroj.
La pala lumo, kiu tra la nebula vualo, ghispenetradis la arbajn
densejojn, netakseble klinighis al la horizonto; timema, senbrila
rughajho aperis che la sunkushigho, kaj, lau la pliblovo de l'
vento, shi tre bone sentis, ke venas vespero. Kaj shi rapide iradis,
chiam kaptita de la penso pri la baldaua festeto, pri Kristnasko,
kiu en la sama horo, kunigadas chiujn frato-homojn por festi
tutmondan ghojon.
Shi portis la abieton sur la shultroj, sed, char densighis mallumo
kaj shian pashadon malhelpis la trunkoj, shi decidis demeti la
arbeton kaj ghin treni. La chielon oni jam ne vidis; super la
chirkaua naturo naghadis noktombroj kaj tute malhelighis la vojo.
Malvarmigaj blovoj aljhetighadis lau la aleoj; de la branchoj pendis
glacieroj, kaj la trunkojn chirkauis prujno. Sur la malmola negho
glitis la piedoj, kaj shi estis devigata iri malpli rapide.
Maltrankvileco shin konfuzetis, tiom pli ke, tra la nebulego, shi ne
povis scii, chu shi iras lau la ghusta vojo, au chu shi eraras.
Tamen, shi konfidis al la kutimo. Jam de la frua infaneco, shi tien
venadis kun la patro kaj la fratoj, en tiu sama tago por dehaki la
kristnaskan abieton. Sed, tiun jaron, shi ja volis iri tute sola.
Baldau shi estos matura virino, edzino, kaj tial estas necese, ke
edzino estu kuragha, kaj shin timigu nek ventego, nek malvarmo. Tie
supre, vivo estas batalado, senchesa eterna batalado kontrau naturo
tiel fiera kaj sovagha, ke ghi ne toleras la kunvivadon de aliaj
vivemaj estajhoj, kaj la braveco estas, ech por la virinoj, io
natura, necesa, pri kiu neniu fanfaronas.
... Envenis nokto, terure malhela nokto, dum kiu pliighadis la frosto
kaj plifuriozis la neghaj blovegoj, kiuj, de tempo al tempo, mughadis
de la montaj suproj. El la tero, au el la brancharo de abio, iafoje
levighis ventoturnighoj, pelataj de l' vento, kaj chiuflanke
disflugis negheroj, tiel multnombraj, ke la vagantino fermis la
okulojn pro timo. Bruon oni ja ne audis. Iafoje, brancho, tro peze
sharghita, ellasis neghan pecon, kiu mallaute defaletis teren.
Manjo tre timis, ke shi devojighis; tia ideo shin ekdoloris, char
jhus shin kaptis la penso pri nokta restado en tiu izolejo, tra tiu
akra malvarmego, meze de l' venta batado, kaj, plie, dum kristnaska
vespero, kiam chio brilas de gajeco, kiam la plej malghojemajn
okulojn lumigas radio de espero.... Tio ja ne povis esti. Shi
chirkaurigardis, palpis la trunkojn per siaj duonfrostitaj manoj,
faris kelkajn pashojn al chiuj direktoj por vidi, chu shi staras sur
la ghusta vojo. Sed la signojn pri la vojeto surkovris novaj
neghamasoj, kaj pro la nepenetrebleco de l' nebulego shi ne estis
kapabla ghin retrovi. Shi tre bone konsciis, ke shi devojighis, kaj
tiam, nevenkebla timo shin kaptis. Kion shi faros por retrovi la
domon, kiel shi, tra tiu terura malhelajho, povos rekoni la vojon,
kunporti la abieton ghustatempe por festi Kristnaskon? Chirkaue shi
palpis la arbojn, sed shiaj fingroj nur sentis delikatajn
glacieretojn, kiuj rompetighis che shia tusho; plie, shin treege
doloris la piedoj. La malvarmo, la tiel senkompata malvarmo, shin iom
post iom penetradis, perfideme, singardeme, kvazau ensorchisto. Shi
volis krii, sed shia krio ne trafis trans kelkaj arboj; kaj al kio
efikas krio de junulineto, en mezo de arbaro ombroplena? Senkuragha
shi ne volis esti, kaj shi peneme remarshis ankorau tirante la
abieton, char shi esperis, ke tre baldau shi eliros el la arbaro kaj
retrovos signojn pri la ghusta vojo. Certe mokus shin chiuj, kaj shin
mallaudus, se shi ne kunportus la abieton kaj pro shia neatenteco
malsukcesus la festo. Tiu chi penso, pli ol la ideo pri shia sorto,
shin doloris. Shi antaueniris kun granda malfacileco; che chiu
pasho, shi aljhetighis kontrau la trunkojn; la piedojn pezigis
malvarmego; kiam shi haltis, shajnis al shi, ke shi tuj mortos pro la
piedoj glaciighantaj; tial shi marshis laueble, konservante la
esperon, ke shi baldau eliros, ke tuj ekmontrighos la ghusta vojo
kaj rapide shin kondukos hejmen, kie shin atendas multo da homoj por
kunfesti Kristnaskon. Siajn fingrojn kvazau ferighintajn shi jam ne
sentis, sed ili ankorau energie tenadis la abieton, kaj pri tio shi
jam ne precize konsciis. Nur unu penso shin konstante elokupadis: en
tiu nuna horo, kunvenas homoj en la kuirejon, kaj trinkas
kunparolante, kaj maltrankvile rigardas la patro tra la pordo, chu
shi tuj alvenos, kial shi ankorau ne estas tie....
Ha! shi volas nepre eliri. Tuj shi per sia propra volo retrovos la
vojeton. Kaj ree shi plirapidis, ree shi faletis sur la glitiga tero,
ree shian pashadon baradis la senlimaj rangoj de trunkoj. Shi sentis,
ke shia elspiro frostighas che la lipoj, ke io terura detranchas
shiajn piedojn kaj perforte volas ilin ligi al la tero. Strechighas
shiaj nervoj de junulino, de brava, sentima virino montana, difinita
por la vivado batala kontrau naturo. Iafoje, shi disrigardas, sed
tiam shia timo farighas pli granda. Shajnas, kvazau nekonataj
estajhoj shin atentus, kvazau io malvarma shin kaptus kaj senbrue
detirus, por ke shi ne rapidu antauen. Kaj antauen shi ankorau
volis iri; alia vigla forto shin pushadis, kaj tiun potencon shi
obeis, char shi sciis, ke ie, eble tute proksime, eble tute
malproksime, estas la celo, ke momenta senmovado por shi estos
mortiga.
... Noktighis, tute noktighis en la arbaro, kaj, en tiu horo, la
domon sendube forlasis chiuj invititoj por esplori, kial shi ne
venis. Kaj baldau ili shin trovos, kaj shi honteme reiros al la
kajuto, malsukcesiginte la feston, kvazau malsagha knabineto. Jes,
tre baldau ili venos, kaj tra la densajho eksonos vochoj amataj kaj
paroloj konsolaj; shi tuj reiros; la festo malsukcesos, kaj pro tio
shi emas plori. La antauan jaron en la sama tempo, ghojis la
festeneto en la kuirejo, shercis la viroj, babilis la virinoj, kaj
brilis la lumetoj sur la branchoj. Nun, shi mizere eraradas tra la
arbaro, sen ia radio de lumo. Shin ja lacigis la marshado; terure
shin doloris la piedoj, sed malgrau ilia malvarmeco, shi sentis, ke
vivo ankorau fluadas en ili, ke la danghero ankorau ne minacas
shin. Kontraue, la fingroj estis rigidaj, alfiksitaj al la abieto
per frosto, kaj shian tutan korpon skuetis frostotremo pro timo kaj
malvarmego. Shi haltis, auskultante, chu ne venos iu familiano, chu
la teruran chirkauan silentecon tuj ne finos homa vocho, vorto de
espero. Tamen, shiajn orelojn ne atingis ia bruo. La senlima, eterna,
morta silentado shin chirkauadis; nur vento ghemegis, kaj negho
defalis teren. Kaj, jen shi rememoras pri versajho iam lernita en la
lernejo, kiam shi estis malgranda knabino. En ghi oni parolis pri
patro kun infano rapidantaj tra arbaro, kaj la infanon, oni diris,
allogis regho per dolchaj paroloj, kaj la infano mortis.
Kontrauvole, shi rememoras la tutan versajhon:
Rajdas nokte tra la vento
Unu patro kun infano,
Knabon havas li en brakoj,
Premas ame, varme tenas.
Kaj kvazau en songho, reflugas al shia kapo chiuj versoj, ghis la
lasta:
Tre rapide rajdas patro,
Mortighantan filon tenas,
Li kun peno hejmen venas,
Jam en brakoj mortis knabo.
Tion shi ofte deklamis kaj ghuste, kiam shi estis tute juna, dum
kristnaska vespero, antau chiuj kunvenintaj genajbaroj. Kaj shian
unutonan deklamadon sekvis multo da laudoj kaj brua aplaudado. Pri
aliaj infanaj mirrakontoj shi ankau rememoras. La Regho de l'
Malvarmo loghadas, lau la enlanduloj, en la plej densa loko de la
arbaro; kaj, ofte, dum la vintraj tagoj, li forlasas sian
regholandon, kaj, vestita per tute blanka vestajho, li restas
che ia nekonata angulo, kaj, per dolchaj, trompemaj vortoj
nekontraustareble delogadas al sia loghejo la mizerajn vagantojn,
kies korpon li enneghigas ghis la veno de l' somero. Manjo tre bone
scias, ke tia Regho estas nur timigilo al la neobeemaj infanoj, sed,
nuntempe, vero kaj malvero kunmiksighadas en shia deliranta kapo,
kaj, che chiu pasho, shi tre timas, ke tuj aperos al shi la blanka
Regho.
Ne! pri tiaj aferoj, shi ne devas pensi. Shi ja ne estus inda edzino,
se shin timigus tiaj sensencaj rakontoj. Kaj shi rekuraghas, provas
antauenpashi, ne rapide, singardeme, nur por sin movi, por ke ne
frostighu shiaj piedoj, char iu familiano baldau venos kaj shin
kunportos al la varma lito.
Aliaj realaj okazintajhoj shin okupas. Iu prapatro iam restis tutan
nokton en arbaro kaj senchese marshadis, por ke la kapo ne frostighu,
kaj dum la tuta sekvanta tago, li eraradis, tra la nebulego, ghis oni
lin retrovis, mortantan de malvarmo kaj malsato. Oni ankau ofte
rakontis en la vesperaj kunvenoj pri iu maljunulino, vilagha
sorchistino, kiu nokte perdighis en arbaro kaj estis retrovita nur
multajn monatojn poste, enfosita en negha kavajho. Sed pri shi la
tieulinoj diris, ke tia morto estis justa revengho de Dio, char iam,
lau la komuna opinio, la nomita sorchistino ensorchis junulinon, kiu
venis dehaki la kristnaskan abion. Manjo timas, ke shi estas sur la
sama vojo kiel la malbona maljunulino, kaj, kvankam, lau la diro de
la vilaghaj instruituloj, la fantomoj tute ne ekzistas, al shi tamen
shajnas, ke tuj aperos la korpo de la mortinta sorchistino, au la
blanka mantelo de la Regho de l' Malvarmo.
... Kaj nun tute ne doloras shin la piedoj, char shi jam ne sentas,
ke ili estas; la abieton shi ne forlasis, char shi pri ghi jam ne
pensas. Iafoje shi provas ekrezoni, rememori la direktojn, lau kiuj
shi devas iri, sed tia pripenso alkondukas shin al pli mizera
konkludo rilate al shia estanta sorto.
Shian bravecon iom post iom chesigas lacigo kaj malvarmego. Che chiuj
kelkaj pashoj, shi haltas, jhuras, ke shi ne iros pli malproksimen,
auskultas, chu ne lautighas ia brueto, chu ne aperas la savontoj.
Sed, ja nenio.... Kaj shi senesperighas, sidighas sur trunketon,
ellasas malghojajn larmojn, atendas ghis venos au morto au savo....