DE
HOGERVELDT’S
Oorspronkelijk Tooneelspel in 3 Bedrijven
DOOR
P. A. DAUM en J. J. ESTOR
’s-Gravenhage, W. C. TENGELER.
PERSONEN.
Van Hogerveldt, Directeur eener industriëele onderneming.
Mevrouw Van Hogerveldt, zijne echtgenoote.
Mr. Karel ,, ,, hun zoon.
Louise ,, ,, hunne dochter.
Anna, verloofde van Karel.
Mr. Willem Verhagen, vriend van Karel.
Vredenburch, President-Commissaris.
Dekkers, }
Ter Maten, } commissarissen.
Van Haaften, }
Loosburg, }
Betje, dienstmaagd.
Een bediende.
EERSTE BEDRIJF
Een tuin bij de woning van Van Hogerveldt. Rechts een priëel. Links Van
Hogerveldt aan een tuintafel de courant lezende. In het priëel Karel
druk schrijvende. Anna wandelt op den achtergrond in den tuin en maakt
een ruiker.
EERSTE TOONEEL.
Van Hogerveldt, Karel, Anna. Later Betje.
VAN HOGERVELDT.
’t Is alweêr slecht gesteld met de fondsen. De meesten sinds gisteren
gerezen en dat als men à la baisse speculeert. ’t Is onpleizierig.
Enfin! Afwachten maar; ’t zal wel terecht komen. (Hij legt de courant
neêr. Tot Karel.) Wat zit je weêr druk te werken, Karel. Als je eens ’n
uur of wat hier komt, breng je altijd nog stukken meê. Ik heb al zoo
dikwijls gezegd, dat ge tegen u zelven handelt. Je moest wat meer van
’t leven profiteeren, zooals wij.
KAREL, gemelijk.
Alweêr ’t oude lied. Als u, ma en Louise plezier hebben in uitgaan, mij
wel, laat mij echter het genoegen van mijn arbeid.
VAN HOGERVELDT.
Maar waarvóór werk je toch wel zoo afschuwelijk hard? Anna zal het
waarachtig ook niet prettig vinden. Ze schijnt ten minste haar troost
bij de bloemen te zoeken. Om den broode behoef je het niet te doen!
KAREL.
Nu ja, dat weet ik!
VAN HOGERVELDT.
Toen je nog geen meester in de rechten waart, komaan..... dat begrijp
ik, maar nu ben je gepromoveerd en hebt bovendien een aardige rente van
het legaat van tante Caroline, die jou universeel erfgenaam heeft
gemaakt, omdat je naar haar heette.
KAREL.
Waartoe mij dat weêr te verwijten, vader? U weet dat tante altijd veel
met mij op bad; zij kon toch met haar geld doen, wat zij wilde, en wat
mijn graad betreft, denkt u soms, dat ik alleen heb gestudeerd om
daarmeê te pronken?
VAN HOGERVELDT.
Volstrekt niet. En ik benijd je ook niet om die erfenis, want geld heb
ik, Goddank, niet noodig; mijn betrekking is een van de weinige, die
bij matigen arbeid veel opleveren kunnen. Ik zei het alleen in je eigen
belang. Je zoudt van je geld veel meer kunnen genieten, en wanneer je,
zooals je stand dat toch eigenlijk meêbrengt, de schouwburgen, bals en
concerten trouw bezocht, dan zou je.... (omziende naar Anna, en naar
Karel toegaande) dan zou je misschien in de gelegenheid zijn geweest om
een goede partij te doen, terwijl je nu een meisje.... dat wel iets
bezit, nu ja, maar.... Of zou je dan toch met je praktijk blijven
woekeren?
KAREL, beslist.
Dat zou ik zeker. Overigens heb ik nog geen trouwplannen. In ieder
geval ik heb mijn keus gedaan. Wat wil men meer? Daarbij heeft ieder
zoo zijn illusie. De mijne is eenvoudig: veel reputatie en praktijk te
verwerven. Wat de uwe is, pa, dat heb ik in waarheid tot nog toe niet
recht begrepen.
VAN HOGERVELDT.
Mijn illusie? Ik heb geen illusies noodig. Ik heb alles wat ik verlang.
KAREL.
Zoo? dan feliciteer ik u; dan zijt u wel een gelukkig mensch! Maar....
de toekomst?
VAN HOGERVELDT.
De toekomst?.... Wàt toekomst?
KAREL.
Wel, dat is toch nog al eenvoudig. Uw zaken, ’t is waar, leveren een
ruim bestaan op, maar u weet beter nog dan ik, hoe het met zaken gaat:
wat heden bloeit, valt wellicht morgen af!
VAN HOGERVELDT.
Ho, ho, wat ben je weêr pessimistisch. Als de hemel valt, zijn we allen
dood, zooals het spreekwoord zegt.
KAREL.
Enfin, houd mij ten goede, dat ik daar anders over denk. Ieder moet
maar doen, naar hem dat ’t beste schijnt; mij komt het voor dat u de
zaken nog al zonderling inziet. Sedert een paar jaren wordt hier
verbazend veel geld verspild aan weelde. Uitgaan, partijen, kleeding,
’t wordt alles enorm hoog opgevoerd. Dat gaat nu goed, maar ....
VAN HOGERVELDT, lachend.
Wel zeker, nu nog fraaier! Het mankeert er maar aan, dat je mij de les
gaat lezen!
KAREL.
Och, dat is mijn bedoeling niet, als u mij dan ook mijn eigen zin laat
volgen. (Keert zich weêr aan zijn schrijftafel.)
VAN HOGERVELDT, ter zijde.
Altijd nog eigenwijs! Er valt niet tegen te redeneeren. Enfin, later
zal hij er wel anders over denken. (Weder de courant inziende.) ’t
Meest spijt het mij van die weergasche Maxwells, die gaan met stoom
omlaag; terwijl de andere, die dalen moesten, rijzen dat het
verschrikkelijk is. Juist het tegendeel van hetgeen ik wenschte. Ik heb
er nog al wat in zitten; ’n kwade boel!
ANNA, naar hem toekomende.
Ik geloof dat u op Karel aan ’t pruttelen was, omdat hij weêr zit te
werken, is ’t niet?
VAN HOGERVELDT.
Och kind, ik zei alleen maar, dat hij veel te hard werkt en het zijne
er niet van neemt. Hij behoeft het immers niet te doen?
ANNA.
Nu ja; Karel is nog jong. Hij kan best nog wat werken. En u moet toch
ook eens om mij denken. Als hij nu veel geld verdient, dan komt ons
beiden dat later ten goede. Zie eens, wat ik voor u gemaakt heb. Is het
geen lieve bouquet?
VAN HOGERVELDT.
Dank je, Anna, dank je. Ik bedoelde alleen, zie je, dat Karel reeds
genoeg inkomen heeft om te kunnen trouwen en dat hij in plaats daar aan
te denken, maar blijft werken, werken als hing zijn leven er aan.
ANNA, naar Karel gaande en een roos aan zijn jas hechtende.
Zie zoo, ben je nu haast klaar, al te ijverige meneer? Kom, ik zou het
er nu voor vandaag maar bij laten.
KAREL.
Ja, Anna, ik heb nog slechts éen brief te schrijven, dan ben ik gereed.
ANNA.
Nu, dan zal ik intusschen gaan zien of ik voor jou ook nog een
bouquetje kan maken. (Gaat naar den achtergrond.)
BETJE, uit het woonhuis rechts tot Van Hogerveldt.
Mijnheer, hier is een telegram voor u.
(Af.)
VAN HOGERVELDT, ter zijde.
Wat zou dàt zijn? (Hij leest. Ontsteld.) Alle duivels, ’n rechte
Jobstijding! «De vrede meer dan ooit verzekerd. Amerikanen 10 pct.
vooruitgegaan.» En ik, die zoo zwaar à la baisse ben geëngageerd. ’t Is
om razend te worden!
KAREL, naar hem toegaande.
Wat is het pa, toch geen slecht nieuws? ’t Schijnt, dat het telegram u
doet ontstellen?
VAN HOGERVELDT.
Ontstellen? Och neen, beste jongen, zoo’n kleinigheid schrikt mij niet
af. Ik had op de daling van Amerikanen gerekend, omdat naar ik meende
oorlog onvermijdelijk was. Men bericht me nu, dat die vervloekte
vredemannen hun zin hebben gekregen en er van den oorlog niets komt.
Dat is alles.
KAREL.
Vervloekte vredemannen! Hoe kunt u dat in ernst meenen? Maar waarom
speculeerde u ook op een oorlog, die nog zoo geheel onzeker was? ’t Is
nog al erg, hè, want ik heb wel bemerkt dat het telegram u zeer
onaangenaam verraste.
VAN HOGERVELDT.
Och, neen, ’t maakt zoo veel niet uit, Karel. Trek jij je daar maar
geen harnas over aan. Je hebt van die zaken geen verstand. Ik ben er
zeker van dat ik, b.v. met mijn speculatie in Egyptenaren, het dubbele
zal terugwinnen.
KAREL, met een zucht.
Ik wil het hopen. U zoudt anders de eerste niet zijn, die slecht van
zulke buitenlandsche reizen afkwam.
TWEEDE TOONEEL.
De vorigen. Mevrouw van Hogerveldt, Louise, Dekkers en Betje.
MEVR. VAN HOGERVELDT, gevolgd door Louise en Dekkers.
Daar zijn we al. Dag pa! Wat hebben we een plezier gehad en wat een
prachtig weêr! Dag Anna, dag kind, ben jij ook hier vandaag? Komaan dat
is goed; en waar is Karel? (In het priëel ziende.) Wel, wel, zit je
daar alweêr met papieren voor je? Je zult je nog ziek maken met al dat
geschrijf. Foei! foei! (Zij beweegt een waaier voor het gelaat.)
VAN HOGERVELDT.
Goede morgen, goede morgen! Bonjour, Dekkers. Dus je hebt je nog al
geamuseerd?
(Karel blijft zitten werken; Louise kust Anna en knoopt een stil
gesprek met haar aan.)
MEVR. VAN HOGERVELDT.
O, bijzonder! We hebben een allerliefsten rit gemaakt en het gezelschap
van onzen waarden Dekkers heeft het aangename daarvan niet weinig
verhoogd, niet waar Louise?
LOUISE, spottend.
Zeker, mama. Dank zij vooral mijnheer Dekkers, die zoo onderhoudend is,
hebben we ons uitstekend geamuseerd. U weet, ik houd veel van praten.
(Ter zijde tot Anna.) Ik geloof niet, dat hij onderweg twintig woorden
gesproken heeft.
VAN HOGERVELDT.
Wel, wel, Dekkers, je schijnt de lieveling van de dames te zijn.
DEKKERS.
Te veel eer. Men doet natuurlijk zijn best om haar aangenaam bezig te
houden.
MEVR. VAN HOGERVELDT.
En nu zal ik je eens laten zien, wat ik heb meêgebracht. Een paar
prachtige antieke vazen, om ons salon meê te versieren! (Naar binnen
roepende.) Betje, breng die vazen, eens hier, die in het rijtuig
stonden.
BETJE, de vazen brengende.
Als ’t u belieft, mevrouw. Waar wilt u ze hebben?
MEVR. VAN HOGERVELDT.
Zet ze maar op de tafel bij mijnheer. (Tot Van Hogerveldt.)
Hoe vind je dat nu? Prachtig hè? Kijk eens, zoo ziet men ze niet veel.
(Tot Karel.) Kom eens hier Karel, je bent toch zoo’n minnaar van die
dingen, niet waar?
KAREL, naderbij komende en een vaas in de hand nemende.
Ja wel, maar u moet me niet kwalijk nemen, dat ik over deze vazen zoo
niet roepen kan.
VAN HOGERVELDT, tot Dekkers.
Natuurlijk! Och, dat is zoo z’n gewoonte. Afkeuren, alles afkeuren
maar.
MEVR. VAN HOGERVELDT.
Wat zeg je daar? Vind je ze niet prachtig?
KAREL.
Het is de vraag niet hoe ik ze vind, ma, maar hoe ze zijn. En in dat
opzicht kan ik u verzekeren, dat het niet veel bijzonders is. Het ligt
er ook al aan, wat ze kosten.
MEVR. VAN HOGERVELDT.
O! dat is niet veel. Nog geen 800 gulden. Daar ben ik toch nooit aan
bekocht.
KAREL.
Aan bekocht? Zeker voor meer dan de helft. Maar hoe is het ook mogelijk
om daar zooveel geld voor te geven.
DEKKERS.
U vergist je toch zeker, mijnheer, het is waarlijk niet duur. ’t Is een
prachtig stel. Ik heb er zelden zoo een gezien.
KAREL.
Dat kan wel zijn, mijnheer Dekkers, maar het bewijst op zich zelf nog
niets. Ik ken dat goed, en verzeker u, dat deze vazen veel te duur zijn
betaald.
MEVR. VAN HOGERVELDT.
Dacht ik niet, dat hij ’t weêr zou afkeuren? Nu, ik vind ze prachtig,
hoor! en u, Hogerveldt?
VAN HOGERVELDT.
Wel waarachtig zijn ze mooi, maar wat zal ik je zeggen? Karel is niet
best geluimd vandaag.
KAREL, naar zijn plaats gaande.
Ik zou niet weten waarom! maar als men mijn oordeel vraagt, dan dien ik
het toch eerlijk te zeggen, niet waar?
DEKKERS, ter zijde.
Ja, dàt is een gewoonte bij de advocaten.
VAN HOGERVELDT.
Maar daarom moet je niet denken, dat je het altijd beter weet dan een
ander. Ik vind, dat mama niet te duur heeft gekocht en daarmeê, basta!
(Dekkers heeft zich bij de dames gevoegd en is met dezen in een druk
gesprek gewikkeld. Mevrouw Van Hogerveldt heeft een der kranten opgevat
evenals Van Hogerveldt.)
DERDE TOONEEL.
De vorigen. Willem Verhagen.
VERHAGEN.
Dames en Heeren, uw dienaar. Bonjour Karel, hoe gaat het met de zaken?
(Van Hogerveldt, Dekkers en mevrouw Van Hogerveldt groeten koel.)
KAREL.
Zoo, dat gaat wèl. Ik heb m’n handen knapjes vol.
VERHAGEN, ziet om naar Dekkers. Ter zijde.
Ik geloof waarachtig, dat hij haar het hof wil maken.
KAREL.
Ik heb weêr eenige faillissementen.
VERHAGEN.
Eenige? Och, ja, ’t komt er tegenwoordig op een paar meer of minder
niet aan. En hoeveel percent bieden ze wel? Zeker niet veel meer dan
tien?
KAREL.
Tien? neen vriend, ik heb er zelfs een suikerbakker bij van 5 percent.
VERHAGEN.
Waarachtig? dat is nog eens de moeite waard! Twintig duizend gulden
schuld en éen duizend betalen. ’t Is wel. (Omziende naar Dekkers. Ter
zijde.) Wie heeft nu ooit zoo’n vervelenden indringer beleefd?
KAREL.
Altijd, als er genoegen meê genomen wordt. De crediteuren moesten
overeenkomen om geen accoorden aan te nemen.
VERHAGEN.
Maar je weet toch even goed als ik, dat juist daarmeê zoo geknoeid
wordt. Daar schijnt nu eenmaal niets aan te doen te zijn. (Ter zijde.)
Ze is vandaag al bijzonder lief voor hem. Als dat zoo voortgaat, krijg
ik haar niet eens te spreken.
VAN HOGERVELDT.
Wat ik vragen wilde, zijn er voor van avond al plannen gemaakt?
MEVR. VAN HOGERVELDT.
O, zeker! Mijnheer Dekkers is zoo goed geweest een loge in den
franschen schouwburg voor ons te huren. Ik heb ook op u gerekend,
George, dus ik hoop, dat u van de partij zult zijn.
VAN HOGERVELDT.
Ja.... misschien ... maar ’t zal in ieder geval heel laat worden, want
ik heb zaken.
MEVR. VAN HOGERVELDT.
Ja, zaken!... zaken! De heeren hebben altijd zaken als de vrouwen hun
vragen om uit te gaan. En nu geven ze nog al dat mooie stuk van....
van.... och, hoe heet die man ook weêr?
KAREL.
Die man? U bedoelt Sardou.
MEVR. VAN HOGERVELDT.
Juist; dezelfde.
VAN HOGERVELDT.
Mooi?.... Nu ja, sommige gedeelten vallen juist niet in mijn smaak.
Maar enfin, als je er op gesteld bent,.... nu, ik kom in elk geval zoo
vroeg mogelijk.
LOUISE, naderbij komende.
Mama, denkt u er wel aan, dat er over acht dagen bal is bij mevrouw Van
Weelderen? ’t Wordt waarlijk meer dan tijd om eens over ons toilet te
praten.
MEVR. VAN HOGERVELDT.
Bekommer je daar maar niet over, kind. ’t Is immers slechts te
bestellen! Laat die receptie van Zondag nu maar eerst passeeren en dan
Maandag het concert en dan zullen we alweêr verder zien. We hebben het
ook zoo verbazend druk, dat we letterlijk elken dag bezet zijn.
KAREL, ter zijde tot Verhagen.
Ze zullen op ’t laatst nog tijd te kort komen!
DEKKERS.
Dat is zoo, Mevrouw. Iedere stand brengt zijn eischen meê. En juffrouw
Louise zal er zeker niet rouwig om zijn, denk ik.
LOUISE.
O, neen, ofschoon ik altijd aan bals de voorkeur geef.
DEKKERS.
Dat is een loffelijke eigenschap van de dames.
VERHAGEN, ter zijde.
Nu nog fraaier! Beroerde kerel!
VAN HOGERVELDT, opstaande en op zijn horloge ziende.
Dekkers, ’t wordt mijn tijd. Morgen Raad van Commissarissen voor de
goedkeuring der rekening en verantwoording. Daar weet je alles van.
Drukte, vriend, drukte.
DEKKERS.
Zeker, zeker; nu, ’t zal wel in orde zijn.
VAN HOGERVELDT.
Natuurlijk; de commissie is reeds klaar, dat weet je; ik heb echter
toch nog een en ander te regelen en te schrijven en van avond de
komedie.... enfin, je zult mij wel excuseeren, niet waar?
DEKKERS, geeft hem de hand.
Zonder twijfel; adieu, tot morgen dus.
(Van Hogerveldt groetend af).
VIERDE TOONEEL.
De vorigen, behalve Van Hogerveldt.
LOUISE.
Kom, Anna, willen wij eens een wandeling in den tuin gaan doen? Karel
zit toch nog te werken; het is zoo lief buiten.
ANNA.
Karel is aanstonds klaar, Louise, en we zouden samen uitgaan.
DEKKERS.
Wel, juffrouw Louise, mag ik de eer en het genoegen hebben u te
vergezellen?
VERHAGEN, ter zijde.
Dàt zou de kroon op het werk zetten.
LOUISE, ziet vragend om naar Verhagen. Deze wendt vertoornd het gelaat
af.
O, met genoegen, mijnheer Dekkers, heel galant van u.
(Dekkers biedt Louise zijn arm aan, en verdwijnt met haar in den tuin.
Verhagen staart hen na.)
VERHAGEN, ter zijde.
Duivelsche kerel, we zullen eens zien wie het winnen zal!
VIJFDE TOONEEL.
Mevr. Van Hogerveldt, Karel, Anna, Verhagen.
(Karel en Anna voeren een stil gesprek in het priëel rechts.)
MEVR. VAN HOGERVELDT, Links, Louise en Dekkers naziende. Ter zijde.
Zoo zie ik het nu eens gaarne! Ik dacht ook wel, dat ze eindelijk haar
belang zou gaan inzien. (Tot Verhagen.) Hoe gaat het met uw gezondheid,
mijnheer Verhagen? ’t Komt me voor, dat u er zoo bedrukt uitziet.
VERHAGEN.
Uitstekend, mevrouw, er is niets dat....
MEVR. VAN HOGERVELDT.
Ja, ja, dat weet ik al niet. U zijt anders altijd even vroolijk en
opgeruimd; ik geloof wel, dat er iets aan hapert. Misschien niet goed
geluimd?
VERHAGEN.
Pardon, mevrouw, in uw gezelschap is het mij te aangenaam om niet recht
tevreden te zijn, maar men kan niet altijd even vroolijk wezen; dat
hangt soms van nietige omstandigheden af.
MEVR. VAN HOGERVELDT.
Zeker, daar heb je nu b.v. mijnheer Dekkers, die is meestal stil en
bedaard, en niettemin een alleraangenaamst mensch.
VERHAGEN.
Over den smaak valt niet te twisten, mevrouw. Hoe ongaarne ik u ook
tegenspreek, moet ik u toch zeggen dat ik, voor zoover ik dien Dekkers
ken, hem alles behalve aangenaam vind.
MEVR. VAN HOGERVELDT, met nadruk.
Pas op, mijnheer Verhagen, vergeet niet, dat mijnheer Dekkers al jaren
lang onze huisvriend is! Wij hebben altijd veel vriendschap van hem
genoten, en verplichting aan hem. Daarenboven is hij een rijk, alom
geacht man van een oude patricische familie, die de deftigste kringen
frequenteert. In éen woord: ’t is een zeer beschaafd jongmensch, en, al
spreekt hij dan ook niet veel, wat hij zegt is goud, meneer Verhagen,
goud!
VERHAGEN.
Een beschaafd jongmensch? Neem me niet kwalijk, mevrouw, dat ik lachen
moet, maar als ik mij niet vergis, is hij de vijftig al nabij en maakt,
dunkt me, meer aanspraak op den titel van «ouden vrijer.»
MEVR. VAN HOGERVELDT, scherp.
Wacht maar, mijnheer Verhagen, u zijt ook nog ongetrouwd, en mijnheer
Dekkers zal....
VERHAGEN, snel.
Wat zal hij? Wie weet is hij niet dwaas genoeg om nog te gaan trouwen.
MEVR. VAN HOGERVELDT, met nadruk.
Hij zal niet lang meer ongetrouwd blijven.
ANNA.
Ik zou het allergrappigst vinden. Verbeeld u Dekkers als echtgenoot
eener jonge vrouw! ’t Is komiek.
KAREL.
Maar, mama, hoe kunt u weten of hij plannen heeft? Als er sprake van
trouwen was, dan zou mijnheer Dekkers er ons toch wel iets van gezegd
hebben.
MEVR. VAN HOGERVELDT.
Dat heeft hij ook niet, Karel. Ik heb echter meer ondervinding dan gij
in die zaken en ik heb al zeker iets..... opgemerkt.....
KAREL.
U doelt toch niet op..... op Louise?
ANNA, ernstig.
Zou het mogelijk wezen?
VERHAGEN, ter zijde.
Daar kan je zeker van zijn.
MEVR. VAN HOGERVELDT.
Dat zeg ik niet, ofschoon ik niet begrijp, waarom zoo iets tot de
onmogelijkheden zou behooren.
KAREL.
Wat een idee! Louise zal toch wel wijzer zijn; Dekkers is tweemaal zoo
oud als zij.
VERHAGEN.
Hij zou nog gevaar loopen, voor haar ouden heer te worden aangezien.
MEVR. VAN HOGERVELDT.
Dat beteekent al te gaâr niets; ik zou haar om zulke redenen geen
huwelijk ontraden. ’t Zou in ieder geval beter voor haar zijn dan dat
ze zich verbond met een of ander jongmensch, dat nauwelijks voor zich
zelf genoeg had.
VERHAGEN, ter zijde.
Dat is aan mijn adres. Dank je wel! Ik zal troef bekennen. (Tot Mevr.
Van Hogerveldt.) Zeer logisch, mevrouw; als hij voor zich alleen niet
genoeg heeft, dan zouden zij samen zeker te kort komen. En wat den
ouden heer Dekkers betreft. het zou u misschien in ’t begin wel wat
vreemd vallen een reeds grijzenden schoonzoon te hebben, die ongeveer
van uw leeftijd was, maar, wat doet men al niet, als het geluk van zijn
kind er van afhangt!
KAREL, zich gereed makende om met Anna te vertrekken.
Mama, ik zou die zaak niet vooruitloopen. Wie weet of er wel iets van
aan is. Ik voor mij betwijfel zeer, dat Louise ooit aan zulk een
huwelijk beeft gedacht. En al hebben wij nu eenige verplichting aan
Dekkers, ik ken hem reeds lang genoeg, en ik blijf bij mijn gevoelen,
dat hij geen oprecht mensch is. U weet dat ook wel, ik heb het u al
meermalen gezegd. Enfin, we zullen maar afwachten. (Tot Anna.) Ben je
gereed Anna, dan zullen we gaan.
ANNA.
Zeker, maar.... mijnheer Verhagen?
VERHAGEN.
O, geneert je voor mij niet.
KAREL.
Dat niet Willem, volstrekt niet, ’t zou ons zelfs zeer aangenaam zijn
als je plezier hadt ons te vergezellen.
VERHAGEN.
Met alle genoegen. (Zijn hoed nemende. Hij laat zijn stok in het priëel
liggen.) Ik ben al gereed. (Op zijn horloge ziende.) A propos, ’t is al
twee uur en om half drie moet ik voor zaken thuis zijn; dus ik zal niet
lang van je gezelschap profiteeren.
KAREL.
Nu dan, mama, tot straks.
(Verhagen en Anna groeten Mevr. Van H. Allen af behalve Mevr. Van
Hogerveldt.)
ZESDE TOONEEL.
MEVR. VAN HOGERVELDT, alleen.
’t Is toch wat erg dat zoo’n advocaatje zonder praktijk een man als
Dekkers durft bespotten. Maar ik weet wel waar de schoen hem wringt:
hij had gehoopt Louise tot vrouw te krijgen. Ik was in ’t eerst
waarlijk bang, dat ze dwaas genoeg zou wezen om zijn verliefde grillen
te beantwoorden en een veel betere partij te verwerpen; ze liet zich
nog al door dat heertje het hof maken, terwijl ze Dekkers meer en meer
veronachtzaamde. Trouwens ik zou mij tot het laatste toe hebben doen
gelden om een huwelijk te voorkomen, waarin ik geen heil zie. Louise
heeft even als Karel een uitstekende opvoeding genoten, zooals onze
stand dat vordert, ’t zou dus al te dwaas zijn haar te laten trouwen
met een aankomend advocaat, die nog niet weet of hij wel ooit naam zal
maken. ’t Is waar, Dekkers is wat ouder dan zij, maar ’t is een zeer
net mensch, en wat meer zegt: hij is puissant rijk, en kan dus Louise
voortdurend al de genoegens van het leven bezorgen. Ik ben ten minste
gerust, nu ze dat eindelijk zelve heeft ingezien, en met Dekkers zoo
vertrouwelijk is gaan wandelen, terwijl ze den verliefden advocaat liet
staan. (Lachend.) Hij trok een gezicht als een jongen, die een hond met
zijn boterham ziet wegloopen, juist als hij er in wil happen. (Naar het
eind van den tuin ziende.) Kijk, daar komen ze aan, arm in arm. Hoe
heerlijk! Ja, dat zal wel schikken. Maar ze zijn zoo druk in gesprek!
Laat ik ze niet storen. Ze zullen het, denk ik, ook best zonder mij af
kunnen.
(Mevr. Van H. rechts af.)
ZEVENDE TOONEEL.
Dekkers en Louise, komen van de linkerzijde gearmd op.
LOUISE.
Een lieve tuin, vindt u niet, mijnheer Dekkers?
DEKKERS.
Ik moet zeggen, juffrouw Louise, de wandeling is mij uitstekend
bevallen, vooral in uw allerliefst gezelschap. De tuin ziet er prachtig
uit, en de veranderingen, sedert ik hem het laatst gezien heb, in den
aanleg der perken aangebracht, zijn wezenlijk groote verbeteringen.
LOUISE, gaat aan de tafel links zitten.
Vindt u? Pa heeft dat alles naar mijn keus laten inrichten, even als de
nieuwe fontein en het priëel aan het eind van den tuin, waar men zulk
een schoon vergezicht heeft.
DEKKERS, gaat naast Louise zitten.
Ik bewonder uw goeden smaak, juffrouw Louise. Ik durf zeggen, dat de
man in dit opzicht bij de vrouw verre achter staat. Mijn tuin is wel
veel grooter dan deze, doch ik moet eerlijk bekennen, dat hij niet half
zoo sierlijk is aangelegd. Maar ik kom hier nu al zoo langen tijd in
huis, uw papa komt ook nog al dikwijls bij mij en ik heb nog niet éen
keer het genoegen gehad u op mijn buiten te zien. Mag ik eens op een
bezoek van u rekenen?
LOUISE.
Wel zeker, met plezier; zoodra papa weêr bij u moet zijn, hoop ik eens
met hem meê te komen, en al het schoone te bewonderen, dat uw villa en
tuin aanbieden; ik ben zeker, dat het er nog vrij wat beter zal uitzien
dan hier.
DEKKERS.
Zooals ik u heb gezegd: grooter is mijn tuin wel en zou dus nog meer
gelegenheid schenken om er iets van te maken, maar juist de smaak om
dit met tact te doen, ontbreekt mij. Nu ik hier gezien heb, hoe alles
door u zoo uitstekend is gerangschikt, beklaag ik mij zeer, dat er nòg
geen schoone vrouwenhand is, die ook mij behulpzaam zou willen zijn.
(Hij neemt haar hand en kust die.)
LOUISE, haar hand terugtrekkend.
Mijnheer Dekkers! (schertsend.) Nu, ik denk, dat die nog wel zou te
vinden zijn en niet alleen de vrouwenhand, maar misschien nog wel de
vrouw-zelve er bij.
DEKKERS.
Nu schertst ge, juffrouw Louise, en ik verzeker u toch, dat wat ik zeg,
volkomen ernst is.
LOUISE.
Dat wil ik zeer goed gelooven, maar misschien hebt u nog nooit naar een
vrouw gezocht. In dat geval moet ik u in ernst aanraden om er spoedig,
heel spoedig werk van te maken. (Dekkers ziet peinzend voor zich en
zucht hoorbaar.) Wat een zucht! Wees practisch, mijnheer Dekkers, volg
mijn raad op, of zijt u het misschien niet met mij eens?
DEKKERS, zucht nogmaals.
Als u het zoo met mij eens zijt als ik met u, dan....
LOUISE.
Ik geloof dat u mij niet begrijpt. Ik vraag of mijn raad u niet bevalt?
DEKKERS.
Hij bevalt mij zoo zeer dat ik, zeker uit sympathie voor u, reeds lang
eveneens heb gedacht. U zult me echter toegeven dat een raad
gemakkelijker is te geven dan op te volgen; vooral waar het zulk een
teedere quaestie geldt. ’t Is voor een meisje zeker een gewichtige stap
haar ouders te verlaten en haar man te volgen om haar geheele toekomst
in zijn handen te stellen, maar ook voor den man is het van groot
belang goed toe te zien of hij in haar werkelijk de vrouw zijner keuze
beeft gevonden.
LOUISE, schertsend.
En hebt u nog niet kunnen slagen? Aan tijd heeft ’t u, dunkt me, toch
niet ontbroken?
DEKKERS.
Wat de keuze betreft, ben ik het met mijzelf volkomen eens. Alleen heb
ik tot nog toe den moed niet gehad om de hand te vragen van haar, die
ik aanbid.
LOUISE, opstaande, schertsend.
Nu ge zóover zijt gekomen, moet ge mijn raad geheel opvolgen en er niet
lang meê wachten ook. Wie weet! Het hangt wellicht slechts van u af om
uw uitverkorene gelukkig te maken; u kunt toch niet vergen dat ze u
vraagt?
DEKKERS, opstaande en Louise’s hand vattend. (Met geestdrift.)
O, Louise, vergun mij, dat ik u zóo noem; zie, ge spreekt daar juist
naar mijn hart, en, nu gijzelve zegt, dat het slechts van mij afhangt,
voel ik op eens den moed in mij ontwaken! Ook is de gelegenheid mij nog
nooit zoo gunstig geweest als thans, nu ik het voorrecht heb, u alleen
te spreken; want, al heb ik het u tot heden niet gezegd, ik ben er
zeker van, dat ge reeds lang hebt begrepen, hoezeer ik u bemin.....
LOUISE, verrast, haar hand terugtrekkend.
Mij?..... (sarcastisch) Maar, mijnheer Dekkers, hadt u me dat wat
eerder gezegd, dan zou ik u al die moeite bespaard hebben. (Zij wendt
zich onverschillig van hem af.)
DEKKERS.
Louise, wend uw hoofd niet af. Zie mij aan en lees in mijn oogen welk
een vurige liefde ik u toedraag. Gij zijt de vrouw mijner keus, nog
nimmer gevoelde ik zoo innig hoe dierbaar gij me zijt!
LOUISE.
Nog eens, mijnheer, bespaar u die moeite en laat ons over iets anders
spreken. Ik was op deze wending van ons gesprek niet voorbereid.
DEKKERS.
Vergeef mij,.... maar.... ik had u toch niet vooraf....
LOUISE, snel.
Vooraf kunnen waarschuwen? Dat zou mij althans zeer aangenaam zijn
geweest. Had ik uw bedoeling gekend, ik zou ons beiden dit oogenblik
hebben bespaard.
DEKKERS.
Haat ge mij dan, Louise, dat mijn aanzoek u zóo mishaagt?
LOUISE.
U haten? Volstrekt niet. Ik zou zelfs gaarne willen, dat wij goede
vrienden bleven, altijd onder voorwaarde nooit meer op dit onderwerp
terug te komen.
DEKKERS.
Maar als ik het u zoo onvoorbereid heb meêgedeeld, dan hebt ge ook den
tijd niet gehad om er over na te denken. Sta me dus toe niet op dit
oogenblik, maar later uw besluit te vernemen. Gij zelve kunt bepalen,
wanneer dit zal zijn en intusschen ook uw ouders raadplegen.
LOUISE.
Ik heb u mijn besluit reeds gezegd, mijnheer, en daar blijf ik bij.
Even goed als de man, zooals gij aanstonds zeidet, de vrouw zoekt
zijner keuze, heeft deze toch ook het recht haar eigen zin te volgen,
niet waar?
DEKKERS.
Daar hebt ge volkomen gelijk in; ’t is echter geen reden om mij het
gevraagde uitstel te weigeren.
LOUISE.
Welnu, als ge dan een afdoende reden verlangt: ik heb mijn keus reeds
gedaan, en daarin heb ik immers, zooals u zelf zegt, volkomen gelijk?
DEKKERS.
Zeker, maar is die keus wel geheel in uw belang? Ik begrijp zeer goed,
wien ge bedoelt! Gij hebt het oog op Willem Verhagen, een jong
advocaat, die....
LOUISE, vertoornd.
Dat is mijn zaak, mijnheer, daarover hebt u niet te oordeelen.
DEKKERS.
Als we goede vrienden zijn, mag ik toch wel als vriend met u spreken.
LOUISE, als boven.
Laat dat zijn zoo het wil. Eens en voor al verzoek ik u geen namen te
noemen en van niemand kwaad te spreken.
DEKKERS.
Dàt is ver van mij, ik denk alleen aan uw belang. Dat toch brengt mede,
dat ge, eenmaal gehuwd, hetzelfde genotvolle leven kunt leiden, waaraan
ge gewoon zijt. En hoewel ik volstrekt niets ten nadeele van Verhagen
wil zeggen, moet u toch niet vergeten, dat hij een zeer jong advocaat
is, wiens praktijk nog moet gevestigd worden; een groot verschil b. v.
met uw broer. Verhagen is dus onmogelijk in staat u al die weelde en
genoegens te verschaffen.
LOUISE, onverschillig.
Alweêr die naam!..... Doch dit doet er niets toe. Ieder volgt zijn
keuze, goed of kwaad.
DEKKERS.
Ik durf u toch verzekeren, dat het u op den duur niet bevallen zou om
zooveel te moeten ontberen, waarmeê ge als ’t ware zijt opgegroeid. Gij
weet, Louise, dat ik fortuin heb; ik ben in staat u alles van de wereld
te doen genieten, en ik zou dat van ganscher harte doen, ik zou u het
leven zoo aangenaam maken, want ik bemin u meer dan ge weet; bovendien
denk er om, dat ge door mijn liefde te verwerpen, uw toekomst in de
waagschaal zoudt kunnen stellen. (Louise zwijgt en zucht.) Nu zucht gij
op uw beurt. Zeg, Louise, waarom zwijgt ge thans? Denkt ge na over mijn
verzoek, zoodat ik nog mag hopen?
LOUISE, beslist.
Hopen?.... Waar denkt ge aan, mijnheer Dekkers; ik heb u mijn besluit
gezegd en daar blijft het bij. Laten we nu, zooals ik reeds zei, als
goede vrienden scheiden en doen alsof er niets was voorgevallen. ’t Is
hoog tijd, dat ik naar huis ga; mama zal ongerust worden. (Zij wil
gaan.)
DEKKERS, houdt haar tegen.
Nog éen woord, Louise, weet wel wat ge doet. Vergeet niet, dat uw vader
jaren lang mijn vriend was. Spreek eerst met hem en neem den tijd om u
te bedenken, in plaats van kortaf te weigeren.
LOUISE.
En wat zou u beletten om vaders vriend te blijven?
DEKKERS.
Ge weet toch, dat uw vader aan mij zijn betrekking te danken heeft, dat
hij alles aan mij is verplicht?
LOUISE, geraakt.
Zeker weet ik dat, maar is hij u daarvoor dan niet altijd dankbaar
geweest? Ik had niet gedacht, mijnheer Dekkers, dat gij u thans nog
daarop zoudt beroepen. In ieder geval heeft die zaak hier niets te
maken.
DEKKERS.
Misschien wel. Ik wilde er u slechts op wijzen, dat uw vader mijn
invloed en hulp nog wel eens zou kunnen noodig hebben.
LOUISE.
Ik begrijp niet waar ge op doelt, mijnheer, trouwens ’t is mij ook vrij
onverschillig. Ik weet alleen, dat mijn vader sinds hij directeur is,
veel tot den bloei der vennootschap heeft bijgedragen.
DEKKERS.
Daar kunt gij, als vrouw, moeilijk over oordeelen en, dat gij als
dochter natuurlijk niet van uw vader zult vermoeden, dat....
LOUISE, gebiedend.
Zwijg, mijnheer, dat gaat inderdaad te ver! Mij beleedigen door mijn
vader in een kwaad daglicht te stellen! Gij noemdet hem zooëven uw
vriend en zoudt nu trachten hem bij zijn eenige dochter verdacht te
maken. Dat is slecht.
DEKKERS.
Nog eens, gij begrijpt me niet. Wat ik zei, of liever, wat ik wilde
zeggen, sloeg op geheel iets anders!
LOUISE, nieuwsgierig.
Dus u schijnt toch iets ten nadeele van mijn vader te weten! Niet waar?
DEKKERS.
Ik zeg alleen, dat hij onder zekere omstandigheden mijn hulp nog wel
eens noodig kon hebben.
LOUISE, beslist.
Welnu, als die omstandigheden slechts in uw verbeelding bestaan, dan is
er geen vrees voor, en zoo niet, wees dan oprecht en zeg me, wat er is.
Wat weet gij van mijn vader?
DEKKERS.
Ik weet niets, Louise, maar ik heb.... ik veronderstel....
LOUISE, gejaagd.
Wat? Misleid mij niet, ik bid het u!
DEKKERS.
Ik mag, ik kan het u nog niet zeggen. Morgen is er vergadering en
daarna....
LOUISE, ernstig.
Nog eens, mijnheer Dekkers, zeg mij ronduit, wat gij bedoelt; ik
verzoek het u dringend.
DEKKERS.
Welnu, Louise, niet alleen uw toekomst, maar ook die van uw vader is in
uw handen. Schenk mij uw liefde, beloof mij mijn vrouw te zullen
worden, en ik zal u niet alleen alles zeggen, maar ik zal uw vader en u
allen van den ondergang redden....
LOUISE, geeft een gil van schrik.
O, God! Ik geloof u niet. Gij liegt!.... Gij wilt mij dwingen!....
Neen.... nooit!
DEKKERS, dringend, haar handen vattende.
Louise, bedenk u; voor het laatst: ik bid u, weet wat ge doet. Van uw
toestemming hangt te veel af; uw weigering zal u berouwen.
LOUISE, buiten zich zelve van aandoening.
Ik zeg u: neen, nooit!.... nooit!
(Zij slaat de handen voor het gelaat.)
ACHTSTE TOONEEL.
De vorigen. Willem Verhagen.
VERHAGEN, komt schielijk op.
O, pardon, laat ik u niet storen; ik heb hier, geloof ik, mijn stok
laten liggen. (Gaat naar het priëel rechts.) Ah! daar is hij al. (Hij
bemerkt Louise’s ontsteltenis en ijlt naar haar toe.) Louise! Wat is er
gebeurd?
Louise wijst hem op Dekkers, die verschrikt en vertoornd zich heeft
afgewend en legt haar hoofd tegen den schouder van Verhagen.
LOUISE, weenend.
O, die man! die man! het is verschrikkelijk! (Verhagen werpt over
Louise heen woedende blikken op Dekkers.)
NEGENDE TOONEEL.
De vorigen. Mevr. Van Hogerveldt.
MEVR. VAN HOGERVELDT.
Lieve hemel! Wat is er nu aan de hand? Nu begrijp ik er niets meer van.
DEKKERS, ter zijde.
Ze heeft niet gewild! Zij heeft mij smadelijk afgewezen: welnu, ik
zweer het: Ik zal mij wreken!
EINDE VAN HET EERSTE BEDRIJF.
TWEEDE BEDRIJF
Een fraai gemeubelde kamer in het huis van Van Hogerveldt. In het
midden groote langwerpig vierkante tafel met lang groen kleed
bedekt; achter de tafel vijf fauteuils, de zesde rechts ter zijde.
Vóor elk der fauteuils papier, pennen en inkt; vóor den middelsten
tevens presidentshamer. Dubbele deur achtergrond; deur rechts met
portière. Op den voorgrond rechts speeltafeltje, links chaise-longue.
Bij een venster rechts op hel tweede plan rooktafeltje.
EERSTE TOONEEL.
Van Hogerveldt. Bediende. Beiden komen op.
VAN HOGERVELDT, (zet een effectentrommel op het tafeltje rechts.)
Heb je voor sigaren gezorgd, van het merk, dat ik je heb opgegeven?
BEDIENDE.
De standaard op het tafeltje is er meê gevuld, mijnheer. Als er nog
meer noodig zijn, hebt u maar te schellen.
VAN HOGERVELDT.
Mooi! En nu het menu.
BEDIENDE, hij overhandigt het menu.
Ik heb zooveel mogelijk gedaan, wat u me hebt opgedragen, mijnheer.
VAN HOGERVELDT, ontstemd.
Zooveel mogelijk, zooveel mogelijk? Hm. In de eerste plaats beginnen
wij met oesters. Dat had ik vergeten te zeggen. Denk daaraan, hoor. En
vervolgens (hij zet zijn lorgnet op.) .... Wat is dat nu? Rôts:
Canetons! Zeg eens, waarom geen faisanten, zooals ik nog nadrukkelijk
had opgeschreven.
BEDIENDE.
Ik heb er de geheele stad om doorloopen; er was slechts éen poelier,
die in dit seizoen faisanten kon leveren.
VAN HOGERVELDT.
Nu, verder! Wat beteekent dat?
BEDIENDE.
Dat beteekent, meneer, dat die poelier maar eventjes twintig gulden per
stuk vroeg.
VAN HOGERVELDT, opstuivend.
Wel, dat is al weergaasch brutaal, dat gaat alle perken te buiten. Ik
had jou gelast faisanten te bestellen, en dat was, dunkt me, voldoende!
Ga nu maar dadelijk heen en zorg dat ze er komen, hoor!
BEDIENDE.
Voor twintig gulden per stuk?
VAN HOGERVELDT, woedend.
Maar wat scheelt dien kerel toch? Zeg, heb je mij verstaan of niet?
BEDIENDE.
O zeker, meneer, zeker. Anders geen aanmerkingen op het menu?
VAN HOGERVELDT.
Hm, neen! (Hij geeft hem het menu terug en haalt een sleutel uit den
zak.) Hier heb je den sleutel van den kelder, zet muscaat, bordeaux,
bourgogne en champagne uit.
BEDIENDE.
Nog iets van uw orders?
VAN HOGERVELDT.
Neen. Je kunt gaan, maar zorg, dat als de Vergadering is afgeloopen, de
port en de madera in de tuinkamer klaar staan.
(Bediende af.)
TWEEDE TOONEEL.
Van Hogerveldt, alleen.
VAN HOGERVELDT. Hij wischt zich het voorhoofd af met zijn foulard.
Zie zoo, dat is in zoover gedaan. Foei! foei! Wat ’n drukke dag, en ik
zou er wel kunnen bijvoegen: wat ’n dure dag,.... als dat er op aan
kwam. Maar voor mijn brave Commissarissen is niets te goed op deze
wereld, mits ze zich zoo min mogelijk met mijn zaken inlaten, dat is
voor hen geen werk. Nu, ik heb me waarachtig niet over hen te beklagen
en toch.... ’t is kinderachtig.... ’t is bespottelijk.... toch ben ik
altijd eenigszins gejaagd.... eenigszins zenuwachtig op die malle
vergaderingen, die eigenlijk totaal overbodig zijn. Wassen neuzen!
Anders niet! (Aandachtig rondziende.) Is nu voor vandaag alles in orde?
De trommel, het balansenboek, de sigaren, pennen, inkt en papier. Die
laatste dingen konden ook best worden gemist. (Hij gaat voor den
spiegel staan, strijkt met de hand langs zijn bakkebaarden, trekt zijn
vest neêr, zijn das recht en zijn manchetten naar voren.) Zie zoo.
(Kijkt op zijn horloge.) Ik wou dat ze nu maar kwamen! Hoe eer die
gekheid achter den rug is, hoe beter!
DERDE TOONEEL.
Van Hogerveldt, Mevr. Van Hogerveldt (in overladen prachtig gewaad.)
Louise (net en smaakvol gekleed.)
MEVR. VAN HOGERVELDT. Zij kijkt om den hoek der middendeur.
Is er nog geen belet, pa? (Zij trippelt gevolgd door Louise de kamer
binnen.) Wij komen ons eens even laten kijken, paatje! (Zij draait zich
vóor hem in het rond.) Hoe vindt je me nu? Naar je zin?
VAN HOGERVELDT, hij zet zijn lorgnet op.
Prachtig, lieve, prachtig! en Louise ziet er ook keurig uit; charmant,
inderdaad!
LOUISE.
Tot haar diep leedwezen, pa.
MEVR. VAN HOGERVELDT, verachtend.
Hè! Foei!
VAN HOGERVELDT, ontstemd.
’t Is ook verschrikkelijk! Dat is nu tweemalen per jaar, dat je om mij
genoegen te doen eens met die heeren meê aan tafel zit!
LOUISE, vriendelijk.
O, pa-lief, denk niet, dat ik mij er ooit tegen zal verzetten, maar ik
kan het heusch niet helpen, dat ik die heeren Commissarissen vreeselijk
vervelend vind, den goeden papa Vredenburch er buiten gelaten.
MEVR. VAN HOGERVELDT.
En ik zeg, dat dit heel leelijk van je is, Louise, heel leelijk en
ongepast zelfs. Daar heb je nu Dekkers, die zoo innig veel van je
houdt, die....
LOUISE.
Ma, wat ik u bidden mag, zwijg over dien man. Na die afschuwelijke
scène gisteren in den tuin, kan ik hem niet uitstaan, haat ik hem. Ik
heb u niet alles verteld, wat hij toen heeft durven zeggen, en ik zou
dat ook niet willen doen om onaangenaamheden tusschen pa en hem te
voorkomen. Maar toch moet ik u aanraden voorzichtig met hem te zijn,
pa, en hem nooit.... geheimen toe te vertrouwen.
VAN HOGERVELDT, lachend.
Geheimen! ha, ha!
MEVR. VAN HOGERVELDT, voor den spiegel heen en weêr draaiend.
Bespottelijk!
LOUISE.
Nu, mij wel! U moet het weten.
VAN HOGERVELDT.
Kom Louisje, bemoei jij je nu maar met je toilettafel, en oordeel niet
over mijn vrienden, mannen van zaken als meneer Dekkers. ’t Is waar,
hij was bekoord door je lief gezichtje en heeft misschien allerlei
dwaasheden gezegd, toen je hem zoo brusque afweest....
MEVR. VAN HOGERVELDT, in de rede vallend.
Hetgeen ook heel dwaas van haar was, en waarover ik me zoo innig boos
heb gemaakt, dat ik er letterlijk nog ziek van ben.
VAN HOGERVELDT.
Ja, ze heeft mij eveneens erg teleurgesteld. Door dat huwelijk had
Louise een prachtige positie in de maatschappij kunnen krijgen. Maar
enfin, ik kan haar niet dwingen.
LOUISE, ter zijde.
Dat zou er nog maar aan ontbreken!
MEVR. VAN HOGERVELDT.
Omdat je al even dwaas bent als zij. Had mij laten begaan, ik zou....
LOUISE, heftig.
O, u zou mij desnoods uithuwelijken aan een menscheneter.... als hij
maar geld had.
MEVR. VAN HOGERVELDT, woedend.
Aan een.... aan een menschen.... Neen, maar, hoor je dat, Hogerveldt?
Dat is meer dan brutaal! Meneer Dekkers te vergelijken.... Neen maar,
hoor je dat?
VAN HOGERVELDT, hij brengt de handen aan ’t hoofd.
Doet me nu beiden éen plezier: staakt dat akelige kijven en gaat als je
blieft heen. (Hij dringt haar zacht door de zijdeur rechts de kamer
uit.) Toe nu, toe nu; de heeren kunnen ieder oogenblik komen en ik zou
voor geen geld willen, dat ze dat onfatsoenlijk twisten hoorden.
(Beiden al twistende af. Van Hogerveldt keert terug naar den
voorgrond. Louise steekt haar hoofd tusschen de deur en roept:)
LOUISE.
Toch blijf ik er bij, pa. Wacht u voor dien Dekkers, want als hij kan,
zal hij u benadeelen. Daar ben ik zeker van! (Zij trekt haar hoofd snel
terug en de deur dicht; Van Hogerveldt ijlt naar de deur om Louise
terug te roepen; op hetzelfde oogenblik gaat de middendeur open en
dient de knecht de Commissarissen aan.)
VIERDE TOONEEL.
Van Hogerveldt, Vredenburch, Van Haaften, Loosburg, Ter Maten en
Dekkers.
VAN HOGERVELDT, hij gaat hen te gemoet en drukt hun beurtelings de
hand.
Bonjour, bonjour, mijne heeren! Hoe gaat het, hoe gaat het? Ik begon
waarlijk bijna te denken, dat ge mij hadt vergeten.
VREDENBURCH.
Ja, ’t is later geworden dan ik had gedacht. We hebben met ons drieën
de heeren Van Haaften en Loosburg van het station gehaald.
VAN HAAFTEN.
De trein was bijna tien minuten in vertraging.
LOOSBURG.
Op een traject van nog geen anderhalf uur!
VAN HOGERVELDT.
’t Is een schandaal! (Hij neemt een sigarendoos van de rooktafel en
presenteert.) Mag ik het genoegen hebben? Uitmuntende havana’s. Ja, ’t
is verschrikkelijk met die spoorwegadministratie’s. Dat richt den
dienst maar in, zonder eenige rekening te houden met de belangen der
aandeelhouders, want die zijn wel degelijk bij het op tijd aankomen
betrokken. Dat verzeker ik u.
DEKKERS.
’t Is inderdaad jammer, Van Hogerveldt, dat jij geen directeur zijt van
een spoorweg-maatschappij. Me dunkt je zoudt de belangen der
aandeelhouders vrij wat beter behartigen!
VREDENBURCH, Van Hogerveldt vertrouwelijk op den schouder kloppend.
Zooals hij het die van de onze doet, niet waar? Ze zullen recht in hun
schik zijn met hun flink dividend.
TER MATEN.
Of ze in hun schik zullen zijn. Van Hogerveldt! je hebt alle eer van je
goed beheer, hoor!
VAN HAAFTEN.
Waarachtig!
LOOSBURG.
’t Laat niets te wenschen over; Van Hogerveldt, ik maak je mijn
compliment.
VAN HOGERVELDT, buigend.
Te veel eer, mijne heeren, te veel eer. Maar toch ik neem uw
welwillende betuigingen in dank aan. ’t Is waar, ik doe wat ik kan om
alles goed te laten marcheeren. ’t Spijt me alleen, dat ik niet iemand
naast me heb, dien ik geheel in de zaken kan opleiden, zooals men dat
b.v. zijn zoon doet.
VREDENBURCH.
Maar, me dunkt toch, dat je zoon Karel daartoe alle vereischten bezit.
Hij is bekend als ’n schrandere bol, die wetenschappelijk zeer
ontwikkeld is. Bedrieg ik mij niet, dan bezit hij van zichzelf eenig
vermogen en voor een jong advocaat heeft hij zeer veel praktijk. Wat
kan men meer verlangen?
VAN HOGERVELDT, lachend.
Och, m’n waarde heer Vredenburch, dat is alles waar, volkomen waar!
Maar ’n jong advocaat en ’n praktische handelsgeest, hoe rijmt zich dat
nu te saâm?
TER MATEN.
Belachelijk! Neen, daarin moet ik Van Hogerveldt gelijk geven.
LOOSBURG.
Jonge advocaten? Praat me er niet van!
VAN HAAFTEN.
Kranen in een debating-club, maar voor het overige!
DEKKERS.
Ik wil niet zeggen, dat Karel in een onderneming als de onze misplaatst
zou zijn. Of hij met zijn papa zou kunnen samenwerken, is echter een
andere zaak.
VAN HOGERVELDT, D. scherp aanziende.
Dat is ook iets anders, daarin heb je gelijk. Ik ben een veel te
praktisch man, om me ooit in te laten met de dwaze theorieën van
jongelui als m’n zoon. (Hij ziet op zijn horloge.) En nu, mijne heeren,
stel ik voor onze zaken spoedig af te doen, ten einde voor het
middagmaal nog eenige genoeglijke uren....
DEKKERS.
Pardon, ik zal niet blijven dineeren.
VAN HOGERVELDT.
Maar Dekkers!
DEKKERS.
Zaken, vriend, dringende zaken eischen mijn tegenwoordigheid te huis.
VREDENBURCH.
’t Spijt me zeer. Dus zullen we het gewaardeerd gezelschap van onzen
vriend Dekkers heden middag moeten missen. Mag ik u verzoeken plaats te
nemen, mijne heeren?
(Zij gaan op de fauteuils zitten in dier voege dat links van
Vredenburch, Loosburg en Dekkers, rechts Ter Maten, Van Haaften en Van
Hogerveldt plaats nemen.)
VREDENBURCH, hij klopt met den hamer.
Mijne heeren! Ik open deze Vergadering; door ongesteldheid was onze
secretaris, de heer Loosburg, verhinderd de notulen van de vorige op te
stellen. Wij zullen dus aanvangen met het hooren van het Verslag onzer
Commissie voor het nazien der rekening en verantwoording. Mag ik den
heer Dekkers, als rapporteur, verzoeken dat Verslag uit te brengen?
DEKKERS, opstaande, neemt een papier en leest.
De Commissie, belast met het nazien der rekening en verantwoording,
heeft de verschillende posten met de bewijsstukken vergeleken en
bevonden dat de boeken met zorg en nauwgezetheid zijn opgemaakt en voor
akkoord verklaard kunnen worden. De balans over het afgeloopen jaar
sluit met een voordeelig saldo, dat aanleiding geeft tot een uitkeering
van twaalf percent dividend.
VREDENBURCH.
Verlangt een van de heeren over dit Verslag het woord?.... Zoo niet,
dan zal de balans ter goedkeuring aan de aandeelhouders worden
voorgelegd en danken wij de Commissie voor haar werkzaamheid en den
Directeur voor zijn gehouden uitmuntend beheer.
VAN HOGERVELDT, staat op, buigt, krijgt den effectentrommel van het
tafeltje, plaatst dien voor zich op de tafel en opent hem.
Zooals u bekend is, mijne heeren, bevinden zich hierin de effecten,
waarin volgens vroeger genomen besluit de gelden van het Reservefonds
zijn belegd. Zij zijn in hun verzegelde pakketten vervat. Mag ik u die
ter contrôle voorleggen? (Hij haalt eenige pakketten uit den trommel en
legt ze voor zich neêr.)
VREDENBURCH, glimlachend rondziende.
Ik geloof niet, dat een van de heeren....?
LOOSBURG.
Wel neen! Laten wij onzen tijd toch niet noodeloos verspillen!
TER MATEN.
Doet u de pakketten maar weêr weg, hoor; die zaak zal wel in orde zijn.
VAN HAAFTEN.
’t Is je toevertrouwd, Van Hogerveldt! Volkomen toevertrouwd.
VAN HOGERVELDT, hij bergt met een buiging de pakketten weêr op.
Mijn dank voor uw vertrouwen, mijne heeren, ik.....
DEKKERS, opstaande, luid en langzaam.
Een oogenblik. Het spijt mij, mijne heeren, maar ik moet mij verzetten
tegen het ongeopend laten dezer pakketten. Niets zal mij natuurlijk
aangenamer zijn, dan dat dit noodelooze moeite zal blijken, maar ik
vermeen reden te hebben om aan te dringen op een contrôle, zooals die
in ons reglement is voorgeschreven.
Allen rijzen op; Van Hogerveldt, hevig ontsteld, doet een schrede
achteruit en grijpt bevend de leuning van zijn stoel om zich staande te
houden.
VREDENBURCH, verschrikt.
Van Hogerveldt, wat deert je? waarom ontstel je zoo? Er is toch
niets....?
DEKKERS, op denzelfden toon voortgaande.
Daarom moet ik den Voorzitter beleefd verzoeken, te willen nagaan of de
fondsen overeenkomstig de bestaande lijsten aanwezig zijn.
VAN HOGERVELDT, stotterend.
Maar ik begrijp niet wat de heeren kan bewegen..... Dekkers vergist
zich.... Alles is in volmaakte orde.... Er ontbreekt immers niets
aan..... Het dividend.... het...... de stukken.......
VREDENBURCH.
Zooveel te beter, dan zouden wij ons daarvan kunnen overtuigen. Wat
denken de heeren....?
LOOSBURG.
’t Is te gek om van te spreken!
VAN HAAFTEN.
Ik weet waarlijk niet wat Dekkers bezielt; is dat nu een toon?
TER MATEN.
Wij mogen onzen Directeur niet op die manier in het aangezicht slaan.
VAN HOGERVELDT, levendig.
Het verheugt mij, mijne heeren, dat u mij ter zijde staat, tegenover
het onverklaarbaar gedrag van den heer Dekkers. Bij zulk een
beleediging doet het vertrouwen der meerderheid mijn hart goed.
VREDENBURCH.
Dus de heeren besluiten.....
DEKKERS.
Hier is geen sprake van een besluit, mijnheer de Voorzitter. Eerst heb
ik contrôle verzocht, thans eisch ik die, zooals ik daartoe het recht
heb.
VREDENBURCH, geraakt.
Dat hebt u! Welnu, aan uw eisch zal worden voldaan. (Hij grijpt een
pakket, scheurt er den omslag af, beschouwt den inhoud en laat dien,
ontsteld, op de tafel vallen.) Groote God! Bedriegen mij mijne oogen?
Papieren zonder waarde! Papieren zonder waarde!
(Van Hogerveldt wankelt, valt op zijn fauteuil neder en bedekt het
gelaat met de handen. De Commissarissen vallen op den trommel aan,
grijpen er de overige pakketten uit, rukken die open en werpen ze op de
tafel. Loosburg werpt er Van Hogerveldt een voor de voeten.)
LOOSBURG, woedend.
Ellendige bedrieger, wat hebt ge gedaan?
DEKKERS, ter zijde.
Eerst niets dan honig, nu enkel azijn!
VREDENBURCH, hij klopt luid met den hamer.
Tot de orde, mijne heeren, tot de orde! Ik verzoek u dringend plaats te
nemen. (Allen gaan zitten.)
DEKKERS, ter zijde met gebalde vuist.
En nu de rest. Ah! juffrouw Louise, trotsche nuf, de beurt is aan mij!
VREDENBURCH, streng.
Mijnheer Van Hogerveldt, gij moet u verantwoorden.
VAN HOGERVELDT.
Nu niet! Niet op dit oogenblik.
VREDENBURCH.
Geen uitvluchten! Het moet! Waar zijn de geldswaarden, die ons
reservefonds moesten uitmaken?
VAN HOGERVELDT, hij strekt smeekend de hand uit.
Zij zijn feitelijk aanwezig, mijnheer Vredenburch. Alleen heb ik ze
gerealiseerd en belegd in meer rentegevende fondsen; maar ze zijn er!
Ik bezweer u....
VREDENBURCH.
Het is hier niet om eeden te doen....
LOOSBURG.
De woorden van een falsaris hebben toch geen waarde.
VREDENBURCH, scherp.
Mijne heeren, ik ben aan het woord. (Tot Van Hogerveldt.) Dus u
beweert, dat de gelden aanwezig zijn onder anderen vorm? Kunt u daarvan
op staanden voet het bewijs leveren?
VAN HOGERVELDT.
Overmorgen, mòrgen zal ik ze u voorleggen. Gun mij tijd, gun mij alleen
wat tijd en ik bezweer u, dat alles in orde zal zijn. Het moet immers
terechtkomen.
DEKKERS, ter zijde.
Het refrein van roekelooze speculanten.
VREDENBURCH.