[13] Basahin ang kay Alfred Russell Wallace na "The Malay
Archipielago"
=Ikawalong Pangkat.=
=Pagbasa't Pagsulat.=
Tungkol dito sa pagbasa't pagsulat, ayon sa m~ga mananalaysay, ay
pawang marunong bumasa't sumulat ang m~ga lalaki't babae rito.
Ang hitsura n~g sulat ay sulat-maláyo at di umano'y han~go sa sulat
n~g m~ga taga Arabia.
Ang sa tagalog ay may labing apat na konsonante na gaya n~g sa Árabe
at n~g wikang pahlabi n~g m~ga Persa noong Edad media; ang sa
Pangasinan, Ilokano at Bisaya ay tiglalabing dalawa, at ang sa
Kapangpan~gan ay lálabing isa; n~guni't ang paraa't ayos ay
magkakaisa, gaya n~g makikita sa sumusunod:
* * * * *
=Sa Tagalog.=
Ang m~ga bokal ay tatatlo lamang na gaya rin n~g sa árabe dahil sa ang
_e_ at _i_ ay iisa at gayon din ang _o_at _u_.
[Baybayin: "a" "e,i" "o,u"]
Ang m~ga konsonante ay labing apat at kasama na n~g bawa't isa ang
bokal. Ang bokal namang kasama ay nakikilala ayon sa tudlít na gaya
rin n~g sa m~ga árabe. Pagca walang tudlit ay _a_ ang tinig, hlb.
[Baybayin: ba, ka, da, ga, n~ga, ha la, ma, na, pa, sa, wa, ya, ta]
Pagca may tudlít sa itaas ay _e_ ó _i_ ang tiníg, hlb.
[Baybayin: be ó bi, ke ó ki, de ó di]
Pagca may tudlít sa ibaba ay _o_ ó _u_ ang tiníg, hlb,
[Baybayin: bo ó bu, ko ó ku, do ó du]
Kaya't cung ang isusulat ay bata ay,
[Baybayin: ba]
[Baybayin: ta]; kung bató ay [Baybayin]; cung butó, ay [Baybayin];
kung bati ay [Baybayin] at iba pa.
Ang ayos n~g lahat ay ganito rin.
Ang may tudlit sa itaas ay _e_ ó _ú_ ang tiníg at ang tudlit sa ibaba
ay _o_ ó _u_ na gaya rin n~g sa Tagalog.
_Sa Bulakan at Tundó._ Ang sa Bulacan at Tundó ay may caonting
caibahan sa Tagalog at itong sumusunod: