Den 27. November 'smorgens by half 5. heeft men te Saerdam aller eerst
gesien S.O. ten S. een Comeet Sterre van een weynig root doch heldre
gedaente, de staert lang S.W. streckende, was wit bleeck van coleur,
opkomende in Virgo, bleef mits de nevelige nachten bedeckt 14 daegen,
waer door sommighe meenden datter geen Comeet was gesien.
Den 13 Decemb. is hy seer laeg langs den Orisont verscheenen, op den
rovenden Raeff, liep seer ras na 't westen, daer hy ten half sessen
verdween, zijn opkomst ten 3 uren onder de Waeg zijnde het selfde Teken
daer de Comeet Anno 1618. in stondt, had een droeve schijn, dan de
staert oost en west was lang, van coleur als de Noorder morgen-lucht:
Quam so over de Hydra op de Mast en de Vlag van 't Schip, dan 't
mistig en regenachtigh weder beletten haer lang te schijnen: Alsmen
haer dus twee uchtenden in Hollandt op den Lucida Hydra hadde gesien,
sag men hem den 21, Decemb. snachts by 3 uren met een soo breede
langen staert, dat hy hoewel om sijn verre af-stant al vry flaeuw,
nochtans den Hemel van S. tot S.W. absoluyt overspande: Noyt is hy
grooter in ons gesicht vertoont.
Den 30. December sach men hem by den Lepus of Haes, vry kleyn, en
de Maen benam oock sijn staert den schijn. Den 31. Decemb. verliet
hy te ghelijck den Haes, het Iaer en sijn staert, want hy verscheen
als een duyster droevig licht, en quam op den Eridanus, so dat hy den
2. January 1665. savonts ten 9. uren, also de Maen afnam, sich weder
met een straeltje liet sien, doch nu met sijn staert nae 't Westen,
en dat tot uyt de tonge van den grooten Walvis. Den 3. January had hy
ten half 9. op den tongh des Walvis een seer lange scherpe staert na
't Westen, recht over den schouder van den Orion, wiens Gordel-riems
3. Sterren hy geduerig in 't gesigt by bleef, so dat hy als scheen
in den Walvis te willen kruypen. Den 4. Ianu. wast duyster weer: Dan
den 5. Ianuary ten 10 uren savonts den Hemel klarende, sag men dat
de Comeet seer was verkleynt en ook de kaken der Walvis verby geloopen.
Dus verre heeft deze Comeet sijn loop gehad tot den 7. Ianuary
1665. over Africa, Oost en West-Indien, speciael over den Grooten
Mogols Rijck, de Kape Buone Esperance, Goa Suratte en Madagascar, oock
over Borneo, en Japan, China, ende men heeft die konnen sien byna van
de Noorder Poolen tot Suyden, also die van Batavia en van de Magellanes
daer van getuygen sullen: Die van Portugael hebben hebben hem gesien
tot den 4. February 1665, bloet-root over haer gaen: Die van Spangen
en Romen, Venetien en gants Italien insghelijckx: Constantinopolen
en gants Turckyen, Smyrna en de Pouille, daer 't oock Bloet gereghent
heeft, hebben hem mede, doch niet bleeck als hier, maer bloet-verwich
ghesien: Engelant, Yrlant, Schotlant, hebben hem seer lang en breet
en rootverwich gesien: In Hollandt is hy seer verwonderlijck ghesien,
te weten, na den 31. December, voor welcken tijdt hy seer laegh aen den
Orisont was, maer daer na in sijn opgangh ten oosten met een staerdt
van een elle lang, en passeerende besuyden de Nederlanden, had met een
heldere Lucht niet als eenighe sprenckelen, somtijdts wat straeltjens,
naer het helder was, maer in sijn ondergangh, 's Nachts ten twee uren,
was sijn staert omtrent soo langh als 't gantze Stadthuys van Haerlem,
ghereeckent na't ooghe: En daer na verdween hy gelijck dagelijcx door
de opkomende Wolcken: Die van nieu Nederlant in de Caribise Eylanden,
en besuyden d'Amasones, hebben hem alle seer groot gesien, maer niet
langer als tot den 30. December, toen hy sijn staert hier verloor,
en een dag als een droeve Ster sonder staert verscheen, en daer na
met een staert die sich ten oosten verspreyde, doch seer na een kleyn
roedeken gelijckende.
Zijn Loop kond ghy bequaemelijck sien in de hier nevens staende Figuer,
op d'onderste Linie, in Virgo de Maegd beginnende, en in Aries den Ram
eyndigende: Wanneer haren staert op den Crater, den Canis, Unicornus,
ghestaen heeft, doch nooyt op den Orion, die boven onsen Horisondt
met syn 3. Sterren de Comeet geduyrich na by was, tot hy in Aries
uijtden Walvis quam: Hooger siet ghy syn Groote die hy had na den 30
December, oost en N. Oost den staert: Beneden siet ghy syn fatsoen
van den 27 December, en daer by die van 't Iaer 1618. welcke wel soo
fel en scherp stont, maer streckte sich op veele 100. mijlen na als
dese dede, niet uyt.
Seer aenmerckelyck in desen sijnde, dat de jegenwoordige Comeet syn
Loop heeft ghenomen over den roofachtighen Raef, over de Vlag van
't Schip, (daer Cromwel Ao. 1652. den Oorlog met Hollant om aen
vong,ende Engeland nu weder in dit Iaer 1665. om het voeren van de
Vlagh ter Zee, Hollandt beoorlogt en berooft,) daer na over den Gallus
de Haen, daer Vranckrijck by verstaen wort: Op den vreesachtighen
Haes: Op de Water-Slangh, den Vloet Eridanus, en den Walvis: Alle
Zee en Water-tekenen.
Terwijl wy met dit Verhael dus besig zijn, komt den derdenmael een
Comeet ten voorschijn, die sich den 6. April 1665. aller-eerst heeft
laten sien boven onsen Horisont, op-komende 's morgens by 2. uren in
't Noorden, zijn cours tot 4. uren duyrende, is vlack oost, maer zijn
Staert die breed en lang doch wit is, staet S.O. Ende bevinde hy den
13 April sig meer N.O. en lagher op onsen Horisont uytstreckt, staende
op den Equus, waer aen alle Liefhebbers konnen berekenen zijne hoogte.
Veele sullen sich lichtelijck in laeten om van dese 3. Comeet-sterren
te propheteren, en onverstandige Lien sullent licht geloven, daer
nochtans de Mensch om toekomende Dingen te weten, geen eygendom is
gegeven, dan alleen dat hy uyt de voorby gegleden Tijden wel op het
toekomende yets besluyten kan, dan geheel onwis.
't Is d'Almachtige, de Alwetende Heere, die soo in 5. Maenden
3. Cometen, behalvens soo veele andere Hemels tekenen ons vertoont,
'tgeen men niet bevindt oyt meer is gebeurdt: 't Schijndt ons toe
datte selve hare uytwerckingen wel mochten doen in't wonderlijcke
Iaer 1666. daer van over vele Iaren is voorseyt: Godt de Heere late
ons alles tot zalicheyt ervaeren, op dat wy zyn heerlijcke Schepsels
niet aende Lucht, maer inden Hemel eeuwig mogen aenschouwen.
In Haerlem, desen 14 April 1665.