Inde hooftstadt drijven de grooten veel negotie met zilver, den gemene
man, soo daer als andere steden met stucken linden, yder naer zijn
waerdije, rijst ende andere granen.
32.
Wat handel sij op China drijven.
Brengen daer wortel nise, silver ende andere waren, daervoor sij
trecken waren gelijck bij ons in Japan gebracht werden, als mede
sijde stoffen.
33.
Offer eenige silver ofte andere mijnnen zijn.
Hebben 't sedert ettelijcke jaren herwaerts eenige silvermijnnen
geopent, waervan den Coninck 't vierde part geniet, dog van andere
mijnnen hebbe niet gehoort.
34.
Hoe sij d' wortel nise vinden, wat se daermede doen, en waerse
vervoert wort.
De wortel nise wort in de noordelijcke quartieren gevonden, ende bij
haer tot medecijn gebruijct, jaerlijcx aan den Tarter tot tribuijt
opgebracht ende bij de coopluijden nae China en Japan gevoert.
35.
Of wij noijt hebben gehoort of China en Coree aan malcanderen vast is.
Leijt naer haer seggen aan malcanderen vast, met een grooten bergh,
die des winters door de coude ende des somers door 't ongedierte
gevaerlijck te reijsen is, daerom nement meest te water en des swinters
over teijs om de sekerheijt.
36.
Hoe het stellen vanden gouverneur in Coree geschiet.
Alle stadthouders vande provintie worden alle jaren en d'gemeijne
gouverneurs alle drie jaren vernieuwt.
37.
Hoe lange wij inde provintie Thiellado bij malcanderen hebben gewoont
ende waer onse cost ende clederen van daen haelden, hoe veel aldaer
overleden sijn.
Dat wij in de stadt Peingh ontrent 7 jaren bij malcanderen hebben
gewoont, gaven ons doen maendelijcx voor rantsoen 50 cattij rijs
en mosten onse clederen ende toespijs van goede luijden bescharen;
in die tijt storven elff man.
38.
Waerom wij weder in andere plaetsen sijn gesonden en hoe deselve
bieten.
[[46]] Antwoort: om datter Ao 1660, 1661 en 1662 geen regen quam, een
stadt ons rantsoen niet conde opbrengen, verdeijlden ons den Coninck
't laetste jaer in drie steden te weten Saijsiun 12, Sunischien 5,
Namman 5 man, alle mede steden in Thiellado.
39.
Hoe groot de provintie van Thiellado ende waer deselve gelegen is.
Is de Zuijt provintie, heeft 52 steden, de volckrijckste van alle,
ende in lijfftochten uijtmuntende.
40.
Of ons den Coninck wegh hadde gesonden, dan of wij wegh geloopen waren.
Dat wij wel wisten dat ons den Coninck niet wegh soude senden, nu
gelegentheijt siende resolveerde met ons 8en door te gaen, alsoo liever
eens wilde sterven, dan altijt in dat heijdens land met sorge te leven.
41.
Hoe sterck wij nog waren en hoe wij met off sonder kennisse van
't ander volcq zijn wegh geloopen.
Waren nog 16 man sterck, met ons 8en sonder haer weeten hadden
opgestempt [350].
42.
Waerom wij haer niet gewaerschout hadden.
Omdat wij met malcanderen niet conden gelijck gaen, door dien den
eersten ende den 15en alle maents yder voor sijn stadts gouverneurs
most monsteren ende bij buerte verlof cregen om uijt te gaen.
43.
Of dat volcq daer mede wel van daen souden geraaken.
Niet anders of den Keijser moest aanden Coninck om haer schrijven,
alsdan wel bij ons souden geraaken, alsoo den Coninck sulcx niet
soude durven weijgeren, door dien den Keijser jaerlijcx sijn verdreven
volcq wedersent.
44.
Of wij wel meer weggeloopen waren en waerom ons 2 mael misluckt is.
Dattet de derde reijs was, telckens is misluckt, ten eerste op
Quelpaertseijland, door dien den ommegangh van haer vaertuijgen niet
en wisten, den mast tweemael brak ende inde Conincx stadt bijden
Tarter door dien de gesanten vanden Coninck wierden omgecocht.
45.
Of wij den Coninck noijt hadden versocht, dat ons soude wegh senden
ende waerom hij zulcx geweijgert heeft.
Dat wij zulcx dickmaels soo aenden Coninck als rijcxraden hebben
[[47]] gedaen, altijt voor antwoort cregen, dat sij geen vreemde
natie uijt haer lant sonden door oorsaeck dat haer land bij andere
natie niet wilde bekent hebben.
46.
Hoe wij aan ons vaertuijg gecomen zijn.
Dat wij met bescharen soo veel hadden overgegaert, daervoor wij
hetselve hebben gecocht.
47.
Of wij wel meer als dit vaertuijg hebben gehadt.
Dattet derde was, dog de andere al te cleijn waren om daermede wegh
te loopen naer Japan.
48.
Waer van daen wij wegh geloopen sijn, ende of aldaer woonden.
Van Saijsingh daer wij met ons vijffen en drie in Sunischien woonden.
49.
Hoe verre 't wel was daer wij van daen quamen, ende hoe lange
onderwegen geweest waren.
Saijsingh is naer onse gissinge van Nangasackij ontrent 50 mijlen;
eer wij op Gotto quamen, hebben 3 dagen, op Gotto 4 dagen stil gelegen,
van Gotto tot hier 2 dagen onderwegen geweest, is tsamen negen dagen.
50.
Waerom wij op Gotto waren gecomen ende doen sij bij ons quamen weder
wilden wegh gaen.
Dat door storm genootsaeckt waren, daer in te loopen, 't weer wat
bedaert sijnde onse reijse na Nangasackij sochten te vorderen.
51.
Hoe die van Gotto met ons handelde ende getracteert hebben, of sij
daer voor wat hebben geeijst ofte genooten.
Namen der twee aen land, deden ons niet dan alles goets, sonder daer
yets voor te hebben geeijst ofte genooten.
52.
Offer ymand van ons meer in Japan hadden geweest, ende hoe wij den
wegh wisten.
Niemand niet, dat den wegh ons van eenige Corees volcq die in
Nangasackij geweest hadden, was beduijt, ende ons den cours naer
'tseggen vanden stuijrman nog eenigsints in gedachten was.
53.
[[48]] 'Tvolcq die daer nog sitten, haer namen, ouderdom ende waervoor
deselve gevaren hebben, en jegenwoordig woonachtig zijn.
Johannis Lampen, adsistent out 36: jaren.
Hendrick Cornelisse, schieman ,, 37: -
Jan Claeszen Cock ,, 49: -
woonende inde stadt Namman.
Jacob Janse quartiermeester ,, 47: -
Anthonij Ulderic bosschieter ,, 32: -
Claes Arentszen Jongen ,, 27: -
In Saijsungh
Sandert Basket bosschieter ,, 41: -
Jan Janse Spelt jongh bootsn ,, 35: -
54.
Onse namen, ouderdom ende waer voor op 't schip gevaren hebben.
Hendrick Hamel, bouckhouder out 36: jaren.
Govert Denijszen: quartiermeester ,, 47: -
Mattheus Ibocken, onderbarbier ,, 32: -
Jan Pieterszen: bosschieter ,, 36: -
Gerrit Janszen: do ,, 32: -
Cornelis Dirckse bootsgesel ,, 31: -
Benedictus Clercq jongen ,, 27: -
Denijs Govertszen: do ,, 25: -
Aldus gevraeght ende beantwoort desen 14en September 1666.
Den 25en October daer aanvolgende sijn weder voorden ouden ende
nieuwen gouverneur geroepen, de voorsz: vragen ons yder int bijsonder
voorgehouden, hebben als vooren daerop geantwoort.
Den 22en October, ontrent den middagh met de comste vanden[1667.]
nieuwen gouverneur [351], cregen licentie om te mogen vertrecken, waer
op tegen den avont op de fluijt de Spreeuw sijn aan boort gegaen,
om met d'selve in Compe vande fluijt de Witte Leeuw, na Batavia
te vertrecken.
Den 23en do met 't limieren vanden dagh, lichten ons ancker ende
vertrocken uijt de baij van Nangasackij.
Den.... [352] quamen opde rheede van Batavia ten ancker, den goeden
Godt sij gedanckt dat ons soo genadelijck uijt de handen der heijdenen
heeft verlost, daer over de 14 jaren met groote commer ende droefheijt
onder hebben gesworven en nu weder bij onse overigheijt heeft gebracht.
[353] Om 't voorsz. rijck van Coree aan te doen, moet 't selve
soecken aende westzijde ofte inde bocht van Nanckin opde hooghte
van ontrent 40 graden, alwaer een groote rivier in zee compt loopen,
welcke rivier op 1/2 mijl voorbij vande stadt Sior loopt, alwaer al
des Conincx rijs ende andere incomsten met groote joncken gebracht
wort, de packhuijsen leggende ontrent 8 mijlen de rivier op ende
dan met carren inde stadt gebrocht wort. Inde stadt Sior hout den
Coninck sijn hof, hier onthouden haer den meesten adel ende grootste
coopluijden van 't land, die op China ende met d'Jappanders handelen,
alsoo alle coopmanschappen hier eerst gebracht ende dan door 't landt
gesleten wort, hier wort ooc veel handel met silver gedreven, door
dien meest onder de grooten is berustende, daer inde andere steden,
ende ten platte lande met linde ende granen gedaen wort; dat men
het land aende westsijde soude aendoen, is omdat aende Zuijt ende
oost sijde, veel clippen en riffen soo sighbare als blinde leggen,
voornamentlijck in ende voorde baijen, daer naer 't seggen vande
Coreese stuijrluijden de west sijde 't schoonste van is.