[Aend'Ed'e heer Joan Maetsuijcker, gouvernr generael en d E E: Hen
Raaden van Nederlants India.]
Journael van 't geene de overgebleven officieren ende Matroosen van
't Jacht de Sperwer 'tzedert den 16en Augustij Ao 1653 dat tselve
Jacht aan 't Quelpaerts eijland (staende onder den Coninck van Coree)
hebben verlooren, tot den 14en September Ao 1666 dat met haer 8en
ontvlughtende ende tot Nangasackij in Japan aangecomen zijn, int
selve Rijck van Coree is wedervaren, mitsgaders den ommeganck van
die natie ende gelegentheijt van 't land.
Naer dat wij bij d'Ede Hr gouverneur generael en d' E. E. Hren raden
van India naer Taijoan waren gedestineert, soo sijn [183] op den 18en
Junij 1653 met bovengenoemde Jacht vande rheede van Batavia 't zeijl
gegaen, op hebbende d' E: Hr Cornelis Caeser om 't gouvernement van
Taijoan, Formosa, met den aencleven van dien te becleden, tot vervangh
van d' E: Hr Niclaes Verburgh regeerende gouverneur aldaar. Zijn naer
een geluckige ende voorspoedige reijse den 16en Julij daar aanvolgende
op de rheede van Taijouan g'arriveert. Sijn E: aldaar aan lant gegaen
ende ons ingeladen goederen gelost sijnde, wierden van d' Hr gouvernr
ende den raet van Taijouan voornt wederom naer Japan gedestineert;
naer dat onse ladinge ende afscheijt van haer E: becomen hadden,
sijn op den 30en daer aanvolgend vande rheede voornt 't zeijl gegaen,
om op 't spoedichste onse reijse inde name Godes te bevorderen.
Den laetsten Julij zijnde schoon weder, tegen den avont cregen een
storm uijt de wal van Formosa, die den aenvolgenden nacht, hoe langer
hoe meerder toenam.
Den eersten Augo met 't limiren [184] van den dagh, bevonden ons dicht
bij een cleijn eijlantie te wesen, sochten ons best te doen agter t
selve ten ancker te comen om vanden harden wint ende het hol water wat
bevrijt te zijn, quamen eijdelijck met groot gevaer, agter 't selve
ten ancker, costen egter wijnig bot vieren [185] doordien agter uijt
een groot rif lagh daer het seer hard op brande. Dit eijlantie wiert
den schipper eerst gewaer bij geluck uijt 't venster vande gaelderij
[186] siende, soude licht anders op 't selve vervallen ende het schip
verlooren hebben door den regen ende donckerheijt vant weer, alsoo daer
(doent eerst sagen) geen musquet schoot vandaen waren. Met 't opclaeren
vanden dach bevonden ons soo dicht opde cust van China vervallen te
sijn dat de Chineesen in haer volle geweer met troppen [187] langhs
strant sagen passeren op hope soo ons dochte dat wij daer mochte
comen te stranden, dog is met de hulpe des Alderhoogsten[[2]] anders
geluckt. Desen dagh den storm niet verminderende maer toenemende,
bleven voor ons ancker leggen, gelijck den volgende nacht ooc deden.
Den 2en do smorgens wast heel stil. De Chineese haer nog stercq
verthoonende ende op ons als grijpende wolven (soo wij meijnden)
stonden en wachten; als mede om alle periculen soo van anckers, touwen,
als andersints voor te comen, resolveerde ons ancker te lichten, ende
onder zeijl te gaen, om uijt haer gesicht ende vande wal te comen;
hadden dien dach ende volgende nacht meest stilte.
Den 3en smorgens bevonden dat de stroom ons wel 20 mijl vervoert hadde,
sagen doen weder de cust van Formosa, setten doen onse cours tussen
beijde [188] door, met goet weder ende slappe coelte.
Vanden 4en tot den 11en do hadden veel stilte ende variable winden,
sworven soo tusschen de cust van China ende Formosa door.
Den 11en do cregen wederom hart weder met regen uijt den Z. oosten,
gingen N.O. ende N.O. ten oosten aan.
Den 12: 13: en 14en do nam 't weer hoe langer hoe meerder aan met
verscheijde winden en regen, soo dat somtijts zeijl en somtijts geen
conde voeren, de zee wiert seer onstuijmigh, soo dat door 't geweldigh
slingeren 't schip heel leek wiert. Hadden door den continueelen
regen geen hooghte connen nemen, waren derhalven genootsaeckt het
meest sonder zeijl te laten drijven, om alle periculen van 't op
't een ofte ander lant te vervallen, voor te comen.
Den 15en do waeijdent soo hard, dat boven met den anderen spreekende
malcanderen niet conden hooren ofte verstaen, van gelijcken niet een
hant vol seijls voeren, t lecq vant schip soo toenemende, dat met
pompen genoch te doen hadden om lens te houden [189], cregen door
de ontstuijmigheijt vande zee somtijts zulcken water over, dat niet
anders en dochten dan daer bij neder soude gesoncken hebben. Tegen
den avond wiert door een zee het galjoen [190] ende spiegel [191]
ten naesten bij wech geslagen, welcke zee de boeghspriet mede heel
los maecte, waer door groote perijckel liepen vande voorsteven te
verliesen, wende alle debvoir aan om deselve een weijnigh vast te
maecken, dog conde sulcx niet te weegh brengen door het vreeselijck
slingeren, ende de groote zeen die ons d'een voor d' ander nae over
quamen. Wij geen beter middel siende, om de zee soo veel mogelijck was,
eenigsints te ontloopen, vonden geraetsaem om 't lijff, schip ende
's Compes goederen soo veel doenelijck was te salveeren, de fock een
weijnigh bij te maecken om daar door eenigsints vande sware stortinge
der zee bevrijt te wesen (denckende naest Godt het beste middel te
wesen); int bij maken vande fock cregen van agteren een zee[[3]]
over, soodanig dat de maets die deselve bij maecte bijnae vande rhee
spoelde, en 't schip boren vol water stont, waerop den schipper riep:
mannen hebt godt voor oogen, treft ons de zee nog eens of tweemael
soodanich, soo moeten wij altesamen eenen doot sterven, wij kennent
niet langer wederstaen. Ontrent twee glasen inde tweede wacht [192],
riep den man die uijtkijck hadde: lant lant, warender maer omtrent
een musquet schoot af, die 't selve door de donckerheijt ende grooten
regen niet eer had kennen sien ofte gewaer geworden was; hackten
terstont de anckers los, door dien 't roer hadden overgeleijt [193],
dog conden door de diepte, aendringen der zee, als harden wint geen
stant grijpen [194]; stieten terstont [195], soodat in een ogenblick
met drie stooten t schip geheel in spaenderen van malcanderen lagh;
degene die om laegh in haer koijen lagen, verscheijde geen tijt hadden
om boven te comen, ende haer leven te salveeren, t uijterste daer
betaelen mosten; de boven sijnde, sommige sprongen overhoort ende
d'andere wierden vande zee hier ende daer gesmeten; aan lant comende
waeren 15 sterck meest naeckt ende zeer gequest, dochten datter
niet meer haer leven gesalveert hadden. Dus opde klippen sittende,
hoorden nog eenig gekerm van menschen int vracq, maer costen door de
donckerheijt niemand bekennen ofte helpen.
Den 16en do smorgens met 't limieren van den dach gingen die nog
eenigsints gaen conden langs strant soecken ende roepen offer nog
ymand aan land gecomen was; hier en daer quamender nog eenige voor
den dagh, bevonden 't samen 36: man sterck te wesen, waer van de
meeste part als vooren seer deerelijck gequest waren; sagen doen int
vracq, ende vonden een man tusschen twee leggers [196] seer geclemt
leggen, maeckte hem terstont los, die drie uijren daer nae is comen te
overlijden, doordien sijn lichaem heel plat tot malcanderengeklemt; wij
sagen malcanderen met droefheijt aan, siende soo een schoon schip in
spaenderen gestooten ende van 64 sielen op 36: in min als een quartier
uijrs gecomen te sijn; sochten terstont ooc eenige dooden die aen lant
gespoelt waren, vonden den schipper Reijnier Egberse van Amsterdam
ontrent 10 à 12 vadem vant water met den eenen aerm onder 't hooft
doot leggen, die wij terstont begroeven, nevens nog 6 à 7 matroosen,
die hier en daer doot vonden leggen; sagen doen mede offer eenige
victualie (alsoo in de laetste 2 à 3 dagen weijnigh hadden gegeten,
doordien de cock door 't harde weer niet hadde [[4]] connen kooken)
aen lant gecomen mochte sijn, vonden niet dan een bael meel met een
vat daer een weijnigh vleijs ende een do daer wat spec in was, met
een vaetje wijntint, [197] dat voor de gequetste wel te pas quam;
waren doen meest verlegen om vuijr; door dien geen volcq sagen ofte
vernamen, dochten derhalven dat het een eijlant sonder volcq was;
tegen den middagh den regen ende wint wat bedarende, brachten soo
veel te weegh dat vande stucken der seijlen een tente maeckte om met
malcanderen voorden regen te schuijlen.
Den 17en do dus met droeffheijt bij malcanderen sijnde, sagen al
na volcq uijt, op hoope het Japanders mochte sijn, om door haer
weder bij onse natie te comen alsoo daer anders geen uijtcomste
was, door dien de boot ende schuijt aen stucken geslagen ende int
minste niet te helpen was; voorden middag vernamen een man ontrent
een canonschoot vande tent, wenckten hem, maer soo drae ons vernam
steldent op een loopen. Cort na de middag quamen drie man op een
musquetschoot na bij de tent, dog wilde niet staen, wat wij wesen en
deden; ten laetsten een van ons volcq hem verstoutende, hij na haer
toecomende presenteerde haer geweer, kreegh eijndelijck vuir van haer
(waerom wij zeer verlegen waren); waren op sijn Chinees gecleet,
maer hadden hoeden op van paartshair gemaeckt, daer over wij met
malcanderen zeer bevreest waren, niet anders denckende dan dat bij
eenige zee roovers ofte gebannen Chineesen vervallen mochte zijn;
tegen den avont quamen ontrent 100 gewapende man bij de tent, die
ons telde ende dien nacht rontom de tent de wacht hielden.
Den l8en smorgens waren doende met een groote tent te maken; tegen
den middagh quamen wel 1000 à 2000 man soo ruijters als soldaten
bij ons, sloegen haer leger om de tent; 't volcq altsamen in ordre
staende, wiert den bouckhouder [198], opperstuijrman, schieman [199]
ende een jongen uijt de tent gehaelt; op een musquetschoot na bij
't opperhooft comende, deden haer elcq een ysere ketting om den hals,
waer onder aan een groote bel (gelijck de schapen in Hollant om haer
hals hebben hangen) vast hing, wierden soo al cruijpende langs de
aerde voorden veltoverste met het aengesicht opde aerde neergesmeten,
ende dat met soo een geschreeuw van 't crijgsvolcq dat 't schrickelijck
was om hooren; onse maets vande tent sulcx hoorende en siende, seijden
tegen malcanderen, onse officieren gaen ons vast voor, wij sullen
haest volgen; een weijnigh gelegen hebbende, wesen dat sij opde knien
souden gaen leggen, vraeghden haer den overste haer eenige woorden,
maer conde hem niet verstaen; de onse wesen en beduijden haer al,
dat wij naer Nangasackij in Japan wilde, maer al te vergeefs, also
malcanderen niet verstonden ende van Japan niet wisten, door dient
bij haer Jeenare [200] ofte Jirpon [201] genaemt wort; liet haer den
overste elc een coppie arrack schencken, ende weder in de tent bij
malcanderen brengen; terstont quamen sij sien of wij eenige victalie
hadden, dog niet vindende dan 't voorsz. vleijs en specq, 't [[5]]
welcq zij den overste aendiende; omtrent een uijr daer nae, brochten
ons elc een weijnig rijs met water gekookt omdat sij dochten dat wij
verhongert waren, ende van alte veel eeten ons yets mochte overcomen;
nade middag quamense met alle man elc met een toutie in de hand
geloopen, waer over wij zeer verschrickten, dochten dat sij quamen om
ons te binden ende om hals te brengen, maer liepen met groot getier nae
't vracq toe om 't gene nog van 't goet bevonden worde op 't droegh bij
malcanderen te brengen; 's avonts gaven ons yder een weijnigh rijs te
eeten; 's middaghs had den stuijrman de hooghte genomen ende bevonden
't Quelpaerts Eijland te leggen op 33 graden 32 minuijten [202].
Den 19en do warense nog al doende om 't goet op 't land te halen
ende te droogen, het hout daer eenig yser in was te verbranden;
de officiers gingen bijden Overste ende den Admirael van 't eijland
(die daer mede gecomen was) brochten haer yder een kijcker, namen mede
een kanne wijn thint, met 's Compes silvere schael die wij tussen de
klippen gevonden hadde, om in te schencken; sij de wijn proevende,
smaeckten haer wel, droncken soo veel dat sij heel verheught waren
ende sonden de onse weder na de tent, nadat sij haer alle vruntschap
bewesen hadde, ende de schael haer mede gaven.
Den 2Oen do verbranden zij 't fracq en al 't overige hout om 't
yserwerc daer uijt te crijgen; int branden van 't fracq, gingen twee
stucken los, die met scharp geladen waren, daer over soo wel de groote
als de clijne haer opde vlucht begaven; weijnig tijt daar aan quamen
wederom bij ons ende wesen offer meer souden losgaan. Wij wesen van
neen, gingen terstont met haer werck weder voort ende brachten ons
tweemael daegs wat eeten.
Den 21en do smorgens liet den overste eenige van ons halen, wesen dat
ons goet dat inde tent hadden, voor hem soude brengen, om versegelt te
worden, t welc wij deden, ende terstont in ons presentie geschieden;
de onse daer sittende, wierden voor hem gebracht eenige dieven die int
bergen van 't goet eenige vellen [203], yser als andersints gestolen
hadden, 't welcq op haer rugh gebonden was; worden in ons presentie
gestraft tot een teeken dat sij van 't goet niet wilde verminderen,
sloegen deselve onder de ballen vande voeten met stocken van ontrent
een vadem lanck ende een gemene jongens arm dicq, dat sommige de
toonen vande voeten vielen, ider 30 à 40 slagen; smiddaghs wesen
dat wij vertrecken soude; die rijden conden cregen paarden ende die
om hare quetsure niet rijden conde, wierden door last des overste
in hangematten gedragen; nade middagh vertrocken met ruijters ende
soldaten wel bewaert, savont logierden in een cleijn steetje gent
Tadjang [204]; na dat wij wat gegeten hadden, brachten ons 't samen
in een huijs [205] om te slapen, maer leeck beter een paarde stal
dan een herberge ofte slaapplaets; waren ontrent 4 : mijl gerijst.
Den 22en do smorgens met den dagh gingen weder te paert sitten,
aten onder wege voor een fortie, daer twee oorlogsjoncken lagen,
het ochten mael; smiddags quamen in een stadt gent Moggan [206]
sijnde [[6]] de residencie plaets vanden gouverneur van 't eijland,
bij haer mocxo [207] gent; daer comende wierden op een velt recht voor
't lants ofte stadt huijs bij malcanderen gebrocht, gaven ons yder een
coppie canje water [208] te drincken; wij dachten dit onse laetsten
dronck soude geweest sijn ende met malcanderen eenen doot daar soude
gestorven hebben, alsoo 't schrickelijck om sien was soo van 't geweer,
oorlogs gereetschap als fatsoen van alderhande cleederen die wij sagen,
ende wel 3000 gewapende mannen daer stonden, alsoo van sulcken fatsoen
van Chineesen ofte Japanders bij ons noijt gesien off daer van gehoort
was. Terstont wiert den bouckhouder met de drie voorn. persoonen op de
voorverhaelde wijse voorden gouverneur gebracht ende neer gesmeten;
een weijnig gelegen hebbende riep ende wees dat sij boven op een
groote planckiring int geme huijs daer hij sat gelijck een Coninck,
ende aan sijn sijde geseten sijnde, vraeghden ende wees waer wij
vandaen quamen ende waer nae toe wilde; gaven en beduijden soo veel wij
conden 't oude antwoort: na Nangasackij in Japan, waer op hij mettet
hooft knicte, ende soo 't bleec wel yets daer uijt begrijpen conde;
terwijle worde het vordere volc die gaen conde vervolgens met haer
4en teffens op deselve wijse voor zijn E. gebracht ende gevraecht;
alles wel ondervraeght ofte gewesen hebbende ende wij ons beste met
beduijden daerop geantwoort hadden, als malcanderen als vooren niet
conde verstaen, liet ons te samen in een huijs brengen, sijnde een
wooning daer den Conincx oom zijn leven lanc in gebannen en overleden
was, uijt oorsaeke dat hij den Coninck uijt 't Rijc socht te stooten;
liet het huijs met stercke wacht rontom besetten, gaf ons yder tot
onderhout 3/4 lb rijs ende zoo veel taruwe meel des daeghs, dog
de toespijs was seer weijnig, ende oocq niet eeten conde, mosten
daerom ons mael met sout (in plaets van toespijs) ende een dronck
water daer toe doen. Desen gouverneur was een goet verstandigh man,
soo ons namaels wel gebleeken is, out ontrent 70 jaren, uijt des
Conincx stadt ende van grooten aansien int hoff, wees ons dat hij
na den Coninck soude schrijven ende ordre verwachten, wat hem te
doen stont; geduijrende 't verwachten van 't bescheijt des Conincx
't welcq niet radt stont te comen, door dient wel 12 a 13 mijl over
zee en dan nog wel 70 mijl over land most gaen, versochten derhalven
aanden gouverneur dat ons somwijlen wat vleijs ende andere toespijs
mochte toegebracht worden, door dien 't met rijs en sout niet langer
konde gaende houden, als mede om ons wat te vertreeden, 'tlichaem ende
cleederen die seer weijnig waren, somtijts te reijnigen, dagelijcx
bij buerte ses man mochte uijt gelaten worden, twelc ons toestont,
ende belaste dat van toespijs soude besorght worden; liet ons dickmaels
voor hem comen, om 't een en 't ander soo op onse als hare spraeck te
vragen en op te schrijven waardoor ten laetsten al crom eenige woorden
met malcanderen conde spreeken; liet ooc somtijts feesten aanrechten
ende andere vermaeckelijckheden opdat wij de droeffheijt uijt den sin
soude setten, ons dagelijcx moet gevende [[7]] van weder na Japan
gesonden te sullen worden, alsser bescheijt van den Coninck quam;
liet mede de gequetste wederom genesen, soo dat ons van een heijdens
mensch wiert gedaen dat meijnigh Christen beschamen soude.
Den 29en October naerden middag wiert den bouckhouder, opperstuijrman
ende den onder barbier [209] bij den gouverneur geroepen; bij hem
comende vonden daer sitten een man met een langen rooden baert,
vraegden haer den gouverneur wat het voor een man was, waerop sij tot
antwoort gaven een Hollander als wij; daar op den gouverneur begon
te lachen ende wees ofte sijde dat het een Corees man was; na veel
praetens ende wijsens aan wedersijde, vraeghden desen man die tot
nog toe stil geswegen hadde, seer crom op onse spraeck wat voor volck
ende waer wij van daen waren; sij gaven hem tot antwoort: Hollanders
van Amsterdam; hij vorder vragende, waer wij van daen quamen ende
naer toe wilde, antwoorde daer op dat van Taijouan quamen ende naer
Japan meijnde te gaen, dat ons sulcx door den almogende belet was,
zijnde door een storm die vijff dagen geduijrt hadde op 't eijland
vervallen, nu een genadige verlossinge [en] uijtcomste verwachtende
waren; de onse vraeghden hem na sijn naem, wat hij voor een lantsman
ende hoe aldaer gecomen was; gaff tot antwoort: mijn naem is Jan
Janse Weltevree uijt de Rijp Ao 1626 met 't schip Hollandia uijt
't vaderlant gecomen, ende dat hij Ao 1627 mettet Jacht Ouwerkerck
naer Japan gaende [210], door contrarie wint opde cust van Coree
vervallen waren, om water verlegen sijnde met de boot na 't vaste lant
gevaren, van d'inwoonders met haer drien gehouden zijn, de boot met
de resterende maets het ontcomen was, ende het schip terstont door
gingh; dat sijn twee maets over 17 a 18 jaren vanden Tarter (doen hij
't land innam) [211] inden oorlogh waren doot geslagen, te weten Dirck
Gijsbertsz. uijt de Rijp ende Jan Pieterse Verbaest van Amsterdam, met
den voornoemden Weltevree gelijck int lant gecomen [212]. Vraeghden
hem mede waer hij woonde, waervan leeffde, ende waerom op 't eijlant
gecomen was; seijde dat hem onthielt inde Conincx stadt [213], dat
hem vande Coninck behoorlijck onderhout van cost ende cleeden wiert
gegeven, dat daer was gesonden om te sien wat voor volcq wij ende
hoe aldaer gecomen waren, verhaelde ons mede dat hij verscheijde
malen aanden Coninck ende andere grooten versocht hadden, om naer
Japan gesonden te worden, dog haer sulcx altijt wiert afgeslagen,
zeggende waert gij vogels soo mocht gij daer nae toe vliegen, wij
senden geen vremt volcq uijt ons land, zullen ul. van cost en cleeden
versorgen ende moet soo u leven in dit lant eijndigen, met welcke
troost hij ons medetroosten ende seijde indien bijden Coninck quamen
niet anders voor ons te verwachten stont, soodat onse blijschap van
een tolcq gecregen te hebben haest in droeffheijt veranderde; het was
te verwonderen, desen man out omtrent de 57 a 58 jaren, sijn moeders
tael soo nae vergeten hadde, alsoo [[8]] in 't eerste als vooren
geseght hem qualijck verstaen conde, binnen een maent ommegaens met
ons al weder leerde. Alt voorverhaelde ende tblijven van 't schip en
volcq wiert door last des gouverneurs pertinent opgeschreven, ons
voorgelesen ende door den voorn: Jan Janszen vertolckt, om met den
eersten goeden wint naer 't Hoff gesonden te worden; den gouverneur
gaff ons dagelijcx al goede moet seggende 't bescheijt daer op met den
eersten te verwachten stont, verhoopende datter tijdinge soude comen,
om ons na Japan te mogen senden, daer mede wij ons mosten troosten,
ende ons niet dan alle vruntschap bewijsende sijn tijt geduijrende;
liet den meergemelten Weltevree met een van sijn officiers ofte opper
Benjoesen [214] ons dagelijcx comen besoecken om 't geen van doen
hadden hem bekent te maken.
Int begin van December quammer een nieuwen gouverneur alsoo den
ouden sijn tijt van drie jaren g'expireert was, daer over wij ten
hoogsten bedroeft waren, sorgende dat nieuwe heeren nieuwe wetten
mochten inbrengen, gelijck zulcx ooc geschied; den ouden gouverneur
liet ons voor sijn vertrecq (alsoo 't kout wiert ende van cleeden
weijnigh versien waren) ider een lange gevoerde rock een paer leere
kousen een do schoenen [215] maecken, om ons voor de koude daermede te
behelpen, liet ons de geberghde boecken [216] weder te hand stellen,
gaf ons mede een groote pul traen om den tijt geduijrende den winter
daer mede door te brengen; op sijn scheijmael tracteerden ons wel,
liet door den voorn: Weltevree ons seggen dat hij zeer bedroeft was,
dat ons niet naer Japan had mogen senden, ofte met hem naer 't vaste
land mochte nemen, dat wij niet bedroeft over sijn vertrecq zouden
wesen, ten hove comende alle debvoir tot onse verlossinge ofte metter
haest vant eijland naer 't hoff te gaen, soude aanwenden; voor alle
de verhaelde courtoisije, wij sijn E: ten hooghste bedanckte.
Den nieuwen gouverneur in zijnen dienst getreden zijnde, benam ons
terstont alle toe spijs, soo dat ons meeste mael rijs en sout, met
een dronck water daer toe was, waer over wij aenden ouden die door
contrarie wint nog op 't eijland was, claeghde; gaf ons tot antwoort
dat sijn tijt gexpireert was, ende daer in niet doen conde, dog zoude
den gouverneur daer over schrijven, soo dat geduijrende zijn aenwesen,
den nieuwen gouverneur nog altemet ons met toe spijs op 't soberste
versach om vordere clachten te mijden.
[1654.] Int begin van Januarij vertrock den ouden gouverneur, doen
gingh 't veel slimmer als te vooren, gaff ons in plaets van rijs,
geerst, ende van taruwe, garste meel, sonder eenige toe spijs, soo dat
indien wat toe spijs wilde hebben onse geerst vercochten; met 3/4 lb
garste meel des daeghs mosten te vrede sijn, dog ons uijtgaen van ses
man daegs continueerde; dus in droeffheijt sijnde sochten derhalven
alle middelen (alsoo den soeten tijt ende mousson op handen quam, de
tijdingh van [[9]] den Coninck seer langhsaem comende waren derhalven
zeer beducht ons op 't eijland mochte gebannen hebben, om 't leven
inde gevanckenis te eijndigen) van ontvluchten, om ende weder siende
of bij nacht eenig vaertuijg aande wal met sijn gereetschap leggende,
conde becomen ende 't hasepat te kiesen, 'twelcq int laetse van
April met haer sessen, waer onder den opperstuijrman ende nog drie
vande te recht gecomen [217] maets waren, onderstaen soude hebben;
een vande maets over de muijr dimmende om naer 't vaertuijg ende 't
getij van 't water te sien, wiert het de wacht door 't blaffen vande
honden als andersints gewaer, waer over soo scherpen wacht hielden,
dat voor die tijt van haren aanslag versteeken waren.
Int begin van Meij ging den stuijrman met nog vijff andere maets (waer
vander drie [218] als vooren te recht gecomen zijn) op haer beurt uijt
gaende, vonden dicht bijde stadt een vaertuijgh met sijn gereetschap
sonder volcq daer in, bij een cleijn dorpje leggen; sonden terstont een
man nae huijs om voor yder twee cleijne brootjes ende eenige platting
[219] daertoe gemaect, te halen; weder bij malcanderen gecomen zijnde,
ider een dronck water gedroncken hebbende, sonder yets meer mede
te nemen, traden int voorseijde vaertuijg, 't selve over een banck
die daar voor lagh treckende, int bijstaende van eenige van die vant
dorpje, die heel verbaest staende, niet wetende wat het te beduijden
was, eijndelijck een int huijs loopende ende haelden een musquet, waer
mede hij die int vaertuijg waren tot int water toe nae liep; raeckende
[220] egter buijten, behalven een die int vaertuijg niet conde comen,
door dien de touwen aen land los maeckten, daerom de wal weder koos;
die int vaertuijg 'tzeijl op heijsende, alsoo sij met 't gereetschap
niet wel conden omgaen, viel de mast met 't zeijl overboort, die sij
met groote moeijten weder opkregen, mette platting aen de mast doft
gebonden hebbende ende 't seijl als vooren opheijsende, ist spoor van
de mast gebrooken, de mast met 't seijl voorde tweede mael overboort
gevallen, costent doen niet weder opcrijgen [221], dreven alsoo na
de wal; die van 't land zulcx ziende, sijn haer datelijck met een
ander vaertuijgh gevolght, bij malcanderen comende sprongen de onse
bij haer over, hoe wel sij geweer hadden, in meeninge haer overboort
te smijten, ende met 't selve vaertuijg door te gaen, maar vondent
ten naesten bij vol water, en onbequaem te zijn, voeren derhalven met
malcanderen naer lant; van daar voorden gouverneur gebracht sijnde,
liet haer wel strengelijck binden, een sware planck met een ketting
om den hals, d'eene hant met een clamp opde planck gespijckert [222],
voor hem neder werpen; de vordere wierden mede uijt 't gevangen huijs
gehaelt, mede wel strengelijck gebonden sijnde voor den gouverneur
gebracht, al waer wij onse maets in zulcken droefheijt sagen leggen;
den gouverneur liet haer vragen off sij zulcx sonder ofte met weten
van d' andere hadden gedaen, gaven tot antwoort sonder weten vande
andere geschiet te zijn (dat om de vordere swarigheijt [[10]] ende
straffe van hare mackers voor te comen) waer op den gouverneur liet
vragen wat sij voor hadden; seijde daar op datse naer Japan wilde,
waer op den gouverneur voorts liet vragen of met soo een cleijn
vaertuijgh, sonder water ende soo weijnigh broot, sulcx wel te doen
was; antwoorden zij daer op dattet beter was eens als altijts te
sterven; lietse wederom van alles los maken, yder met een stock
ontrent een vadem lanck, onder een hand breet en een vinger dick,
boven ront, 25 slagen op de naeckte billen geven, waer van ontrent
een maent langh inde koeij lagen; wiert voorts ons uijtgaen benomen
ende bij nacht en dach scherpe wacht gehouden.
Dit eijland bij haer Scheluo [223] ende bij ons Quelpaert gent leijt
als vooren geseijt opde hooghte van 33 graden 32 minuten ontrent 12
a 13 mijlen vande suijthoeck van 't vaste lant van Coree, heeft aende
binne ofte noort cant een baij daer hare vaertuijgen in comen ende van
daer varen naer 't vaste lant. Is seer gevaerlijck voor d'onbekende
door de blinde klippen om in te comen, waer door veel die daer op
varen, soo se eenig hard weder beloopen ende de baij mis raken, naer
Japan comen te verdrijven, alsoo buijten die baij geen ancker gront
ofte berghplaets voor haer vaertuijgen is. Het eijland heeft aan
verscheijde zijde veel blinde en sighbare klippen en riffen. Is seer
volckrijck [224], vruchtbaer van leeftocht, overvloet van paarden en
koe-beesten, daer van zij jaerlijcx groote incomen aen den Conincq
opbrengen; d'Inwoonders zijn seer arme ende slechte [225] luijden,
bij die van 't vaste lant weijnig geacht; heeft eenen hoogen bergh
vol boomen [226], de andere meest lage cale bergen, met veel valeijen
daerse rijs planten.
Int laetse van Maij quam de lang verwachte tijding vanden Coninck
tot onser droeffenis dat wij na 't Hoff mosten comen, ende weder tot
blijschap dat uijt de sware gevanckenis verlost worden; 6 à 7 dagen
daer nae worden in vier joncken verdeelt, met beijde de beenen ende
eene hand in een block geslooten op dat sij sorge hadden wij teen off
't ander jonck soude mogen afflopen gelijck zulcx wel mochte geschiet
hebben, indien wij vrij ende los hadden komen over te varen, door
dien de soldaten die tot geleijders met ons gingen, meest zee zieck
waren; nadat wij twee dagen alsoo geseten hadden, door contrarie
wint niet conde voort comen, zijn weder ontsloten ende naer ons out
gevangenhuijs gebracht; 4 à 5 dagen daer aan de wint goet waijende,
gingen des morgens met den dagh weder inde joncq ende als vooren
gesloten ende bewaert zijnde, lichten de anckers ende gingen onder
zeijl; savonts quamen dicht bij 't vaste lant, alwaer wij des nachts
onder ten ancker quamen, smorgens worden uijt de joncken gesloten
ende aen lant gebracht, alwaer vande zoldaten wel bewaert wierden;
des ander daegs smorgens cregen paerden ende reden naer een stadt
gent Heijnam [227], alwaer wij des avonts alle 36 weder [[11]] bij
malcanderen quamen, doordien ider jonck in een verscheijde plaets was
aangecomen; des ander daegs nadat wat gegeten hadde, saten weder te
paert, ende quamen savonts in een stadt gent Ieham [228]; des nachts
is Poulus Janse Cool van Purmerend, bosschieter, overleden, die sedert
't verlies van 't schip noijt gesont hadde geweest. Is door ordre vande
stadts gouverneur in onser presentie begraven; vant graff vertrocken
te paert weder ende quamen savonts in een stadt Naedjoo [229] gent;
des volgende morgen vertrocken weder ende bleven dien nacht in een stad
genaemt Sansiangh van waer wij des morgens vertrocken, ende logierden
dien nacht inde stad Tiongop [230], passeerden dien dagh een seer
hoogen bergh waer op een groote schans lagh gent Jipamsansiang [231];
nadat inde stadt vernacht hadde, vertrocken des morgens, ende quamen
dien selven dagh inde stad Teijn [232]; den volgenden morgen saten
weder te paerde, quamen smiddaghs in een stetje gent Kninge [233];
naer dattet middaghmael hadden gegeten, vertrocken weder ende quamen
savonts in een groote stad gent Chentio [234] alwaer in oude tijden
Conincx hoff placht te zijn [235], ende wort nu bij den stadthouder
vande provintie Thiellado [236] bewoont. Is door 't geheele land voor
een groote coopstad vermaert, cunnen te water daer niet bij comen,
alsoo een lantstadt is; des volgende morgen vertrocken ende quamen
savonts in een stadt gent Jehaen [237], dit was de laetste stadt
vande provintie Thiellado, van waer wij des morgens weder te paert
vertrocken, ende logeerde dien nacht in een stetje gent Gunjiu [238],
gelegen inde provintie Tiongsiangdo [239]; vertrocken des anderen
daegs na een stad gent Jensoen [240]. Aldaer vernacht hebbende saten
des morgens weder te paert, ende quamen savonts in een stadt Congtio
[241] gent alwaer de stadthouder vande verhaelde provintie sijn hoff
hout; des anderen daeghs passeerde een groote rivier ende quamen
inde provintie Senggado [242] alwaer de Coninklijcke stadt in leijt;
naer dat nog verscheijde dagen gereijst ende in diverse steden ende
dorpen vernacht hadden, passeerde eijndelijck een groote rivier [243]
ontrent vande groote gelijck de Maes voor Dort; de rivier overgevaren
ende een mijltie gereeden zijnde, quamen in een seer groote bemuerde
stadt gent Sior [244], zijnde de residentie plaets des Conincx (hadden
ontrent 70 a 75 mijl [245] gereijst meest noorden wel soo westelijck
aan). Inde stadt gecomen sijnde, wierden in een huijs bij malcanderen
gebracht, alwaer 2 a 3 dagen saten, wierden doen bijde Chinesen die
aldaer woonachtich ende uijt haer lant gevlucht
zijn, verdeelt, 2, 3 a 4 tot yder; soo drae verdeelt waren wierden
't samen voorden Coninck gebracht, die ons door den voorn. Jan Janse
Weltevree van alles liet onder vragen, waer op bij ons ten besten
geantwoort zijnde, versochten, ende Zijn Majesteijt voorhoudende, dat
't schip door storm hadden verlooren, op een vreemt lant vervallen,
van ouders, vrouwen, kinderen, vrunden en maeghen ontbloot waren,
dat den Coninck ons de genade wilde bewijsen om naer Japan te [[12]]
senden, om aldaer weder bij ons volcq te comen ende in ons vaderlant te
geraken; gaf ons voor antwoort, soo den veelmael genoemden Weltevree
vertolckten, dat sulcx haer manier niet en was, vremde natie uijt
zijn lant te senden, maer mosten aldaer haer leven eijndigen, dat
hij ons onderhout soude geven; liet ons op onse lants wijse dansen,
singen ende alles doen wat geleert hadden [246]; op haer manier
ons wel getracteert hebbende, schonck yder man twee stucx lijwaet
om voor eerst ons daer naer de lants wijse inde cleeden te steeken
ende wierden weder bij onse slaepbasen gebracht; des anderen daegs
worden te samen bijden veltoverste geroepen, die ons den meergem:
Weltevree dede aanseggen dat den Coninck ons tot lijff schutten [247]
van sijn gemaect hadde, maendelijcx met een rantsoen van ontrent 70
cattij rijs yder, gaf de man een ront houte borretie [248], waer op
onse namen (die se op haere spraeck verandert hadden) ouderdom, wat
voor volcq waren, ende waer voor den Coninck diende, met caracters
uijtgesneden, ende met des Conincx ende veltoverstes zegel ofte chiap
[249] daer op gebrant was, nevens yder een musquet, cruijt en loot,
met ordre dat alle nieuwe ende volle mane onse reverentie voor hem
mosten comen doen, alsoo zulcx bij haer de manier is, dat de minder
gerantsoeneerde Conincx dienaers voor haer meerdere ende de rijcxraden
voorden Coninck moeten doen; den overste met [250] ofte in Conincx
dienst uijtgaende met hem soude loopen; drilt zijn volcq in 't jaer 6
maenden, drie int voor ende drie int nae jaer, des maent drie reijsen,
ende oeffenen haer int schieten als andere oorloghs manieren des
maents drie reijse, in somma oeffenen haer in den oorlogh off sij
den swaersten vande werelt op den hals hadden; stelden een Chinees
(door dien mede veel Chineesen tot lijffschutten heeft) nevens den
veelmael gen. Weltevree over ons als hooffden, om van alles op hare
wijse te onderrechten ende opsicht over ons te hebben, gaf yder twee
stucx hennippe lijwaet om ons daermede voort van alles te voorsien,
ende 't maeckloon vande clederen te betalen. Wij wierden dagelijcx bij
veel groote heeren geroepen, door dien zij als mede hare vrouwen ende
kinderen nieuwsgierigh waren om ons te sien, om dat de gemene man van
't eijland [251] hadden uijtgestroeijt, dat beter monsters als menschen
geleeken, wanneer yets droncken de neus agter het oor mosten leggen,
door de blontheijt vant hair beter zeeduijckers als menschen geleeken,
ende diergelijcke meer, waer over veel grooten ten hoogsten verwondert
waren, ons voor beter fatsoen (door de blanckheijt daer sij veel van
houden) van volcq dan haer eijgen natie hielden. In somma wij conden
int eerste de straeten qualijck gebruicken ende inde slaepsteden van
't gepeupel weijnigh rust hadden, tot dat den veltoverste verboot
bij niemant te gaen, dan die van hem last ofte licentie hadden, door
dien ons de slaven sonder haer Meesters weeten uijt onse slaepsteden
haelden en voor 't geckje hielden.
[[13]] In Augustij quam den Tartar om sijn gewoonelijcke tribuijt
te halen [252]; wij wierden door den Coninck in een groote schans
gesonden, om aldaer soo lange den Tartar inde stadt was, bewaert te
worden [253]; dese schans leijt ontrent 6 a 7 mijlen vande stadt op
een seer hoogen bergh, wel 2 mijl op te gaen, sijnde seer stercq,
waer na toe den Coninck in tijt van oorlogh de vlucht neemt. Hier
houden de grootste papen vant land haer residentie, daer is altijt
voor drie jaren victalie in, daer mede haer ettelijcke duijsent mannen
kennen geneeren. Is genaemt Namman Sangsiang [254]; alwaer tot den
2 a 3en September, dat den Tartar vertrocken was, bleven.
Int laetste van November vroort soo hard dat de rivier een mijl vande
stadt gelegen, soo hart toegevrooren was, dat de paerden met haer
volle last tot 2 a 300 agter malcanderen daer over conden gaen.
Int begin van December den veltoverste aansiende de groote koude
ende armoede die wij leeden, diende het den Coninck aan, waer op hem
belastte dat hij eenige vellen aan ons soude geven, die int blijven van
't schip aen 't eijland gespoelt, bij haer geberght, gedrooght ende
hier met haer vaertuijgen gebracht waren, doch meest verrot [255]
ende opgegeten [256], met last dat wij die souden vercoopen om voor
de coude soo veel mogelijck was, daermede te versien; vonden doen met
malcanderen goet, alsoo de slaepbasen ons dagelijcx quelden met hout
halen, dat soo heen en weer wel drie mijlen over t geberghte ver was,
't welcq door de bittere koude ende ongewoonte ons seer droeffrigh ende
moeijelijck viel, met 2 a 3 samen huiskens te coopen, siende naest
Godt geen uijtcomst te verwachten ende soo te beter te leven, liever
willende wat koude lijden, dan altijt van dese heijdense natie [257]
gequelt te sijn; leijden de man 3 a 4 taijlen silver bij malcanderen,
ende alsoo huijskens van 8 a 9 taijl ofte 28 a 30 gl. cochten; van
't overschot staken ons een weijnigh inde cleeren ende brachten alsoo
den winter daer mede door.
[1655.] In Maert quam den Tarter weder, als vooren verhaelt hebben;
wij worden belast niet uijt onse huijsen te gaen; den dagh wanneer
den Tarter vertrock geliet [258] den opperstuijrman Hendrick Janse van
Amsterdam ende Hendrick Janse Bos van Haerlem, bosschieter, dat sij om
branthout verlegen waren; gingen naer 't bos, alwaer sij aande cant
daer den Tarter voorbij most passeeren, gingen leggen; den Tarterse
gesant verbij comende, die met ettelijcke hondert ruijters ende
soldaten geleijt wort, braken door de selve ende vattent paert vanden
opperste gesant bijde kop; de Coreese clederen uijtgeschut hebbende,
stonden (vermits deselve daer onder aen hadden) op haer Hollants
voorden Tarter gecleet; veroorsaeckte terstont sulcken confusie,
dattet alles in roere was; den Tarter vraeghden haer wat sij voor
volcq waren, dog conden malcanderen niet verstaen; belasten datmen
den stuijrman mede soude nemen ter plaetse daer hij dien nacht soude
logieren; vraeghden aan den geene die hem uijt convoijeerde [[14]]
offer geen tolcq en was die den stuijrman verstaen conde, waer op
den meergem: Weltevree door last des Conincx terstont most volgen;
wij worden oocq alt samen uijt onse buijrt int Conincx hoff gehaelt;
voor de rijcx raden gecomen zijnde, die ons vraeghden of wij daer
niet van wisten; daer op wij tot antwoort gaven, dat sulcx buijten
onse kennisse was geschiet; evenwel leijde ons een straffe toe, om
dat wij van haer uijtgaen niet hadden gewaerschout, yder 50 slagen
opde billen; van al 't geseijde den Coninck telckens wiert rapport
gedaen, wilde inde 50 slagen niet consenteeren, seggende dat wij door
storm ende niet om te rooven ofte stelen op sijn lant gecomen waren,
belasten dat sij ons naer huijs souden senden ende aldaer te blijven
tot nader ordre. Den stuijrman met den voorn: Weltevree bijden Tarter
gecomen ende van alles ondervraecht sijnde, is de saeck bijden Coninck
ende Raden soo besteecken dat den Tartersen gesant voor een somma
gelts hem liet om coopen, dat de sake aanden groote Cham niet soude
openbaren, sorgende dat 't geschut datse op hadden laten duijcken en
de goederen souden moeten op brengen; sonden de twee maets weder na
de stadt, die terstont inde gevanckenis geworpen zijn alwaer zij na
eenigen tijt zijn comen te overlijden, te weten den stuijrman ende
bosschieter; wij hebben noijt seeker kunnen vernemen ofse haer eijgen
doot gestorven dan van haer om hals gebracht sijn, alsoo geduijrende de
gevanckenis bij haer noijt hebben mogen comen ende verboden was [259].
In Junij stont den Tarter weder op zijn comste, worden 't samen bij
den veltoverste geroepen, die ons door den voorn: Weltevree van wegen
den Coninck aenseijde onder schijn datter op 't Quelpaerts eijland
weder een schip was gebleven, den gemte Weltevree door sijn ouderdom
onbequaem was, daer nae toe te gaen; datter drie van ons die de spraeck
best conde, derwaerts mosten, om te vernemen wattet voor een schip
was, soo dat 2 a 3 dagen daer nae een adsistent, den schieman ende een
matroos [260] derwaerts vertrocken met een sergiant tot haer geleijder.
In Augustij cregen tijdinge van de twee gevangens haer overlijden ende
quam den Tarter wederom; wij worden in onse huijsen wel bewaert ende
op lijffstraffe verboden daer uijt te gaen voor en aleer den Tarter
2 a 3 dagen vertrocken was; daegs voorde comste vanden Tarter cregen
eenen brief behendicht met een post vande voorseijde drie maets,
waer uijt verstonden datse op den uijterste Z: houck van 't land in
een vastigheijt waren, ende aldaer seer scherp bewaert worden; tot
dien eijnde daer gesonden waren, dat bij aldien den Tartaersen Cham
sulcx was ontdect geworden ende ons had comen op te eijsschen dat haer
gouverneur alsdan soude schrijven dat sij na 't eijland vertrocken
ende onderwegen gebleven waren, om haer alsoo te verduijsteren ende
in haer lant te houden [261].
[[15]] In 't laetse van 't jaer quam den Tarter over 't ijs weder
om sijn tribuijt; den Coninck liet ons als vooren inde huijsen wel
bewaren.
[1656.] Int begin van 't jaer, alsoo den Tarter daer nu twee mael
geweest ende na ons niet vernomen hadden, drongen eenige Rijcxraden
ende andere grooten die ons sat waren, hart bij den Coninck aan, om
ons van cant te helpen, waer over onder de grooten drie dagen raet
wiert gehouden; alsoo den Coninck, des Conincx broeder, veltoverste
ende andere grooten (ons toegedaen) seer tegen waren; den veltoverste
seijde dattet beter was, eerse ons soude om hals brengen, datse een
van ons tegen twee van haer met gelijck geweer soude setten, ende soo
lange laten vechten tot dat wij doot waren, dat daermede den Coninck
de naem van zijn ondersaten niet soude hebben dat het vreemt volcq
openbaerlijck had om 't leven laten brengen, twelcq ons van goede
luijden wiert secretelijck geseijt; geduijrende de vergadering was
ons belast inde huijsen te blijven; wij niet wetende wat ons nakende
was verhaelde sulcx tegens voorn. Weltevree, die simpelijck tegens
ons seijde: kent gijlieden nog drie dagen leven, gij sult wel langer
leven; des Conincx broeder die als hooft vande vergadering was, wanneer
daer nae toe ging ende weder van daen quam, onse buert moste voorbij
passeeren, namen hem waer, vielen op 't aengesicht voor hem neder, waer
over ons ten hooghsten beclaeghde ende den Coninck zulxs aendienende,
hebben alsoo door den Coninck ende sijn broeder tegen het woelen van
veele ons leven behouden, wierden bij den Coninck, op 't aendringen
van onse wangunstige, dog tot geluck der te recht gecomene, soo sij
voor gaven dat wij weder bijden Tarter mochten loopen ende daer meer
swarigheijt uijt conden ontstaen, in de provintie Thiellado [262]
gebannen, alwaer ons den Coninck uijt sijn eijgen incomst 50 lb rijs
smaents toe leijde.
Int begin van Maert zijn wij uijt des Conincx stad te paert vertrocken,
bijden veelmaelgene Weltevree ende andere bekende tot aende rivier een
mijltje buijten de stadt uijtgeleij gedaen. Wij in de schou gegaen
sijnde, vertrock geseijde Weltevree wederom naede stadt, zijnde 't
laetste dat wij hem gesien ofte seekere tijding van gehoort hebben;
wij reijsden den wech tot inde stadt Jeham die opgereijst waren,
passerende de selve steden, worden van stad tot stad van eeten en
paarden op slants costen versien, gelijck opde boven reijs oocq
geschiet was; eijndelijck in de stadt Jeam gecomen sijnde ende
aldaer vernacht hebbende, sijn smorgens van daer weder vertrocken,
ende quamen smiddaghs in een groote stadt met een fort, genaemt
Duijtsiang ofte Thella Penig [263] alwaer de peingse [264] dat is
de eerste naest den stadthouder ende overste over de militie van
die provintie sijn residentie hout; wij wierden nevens des Conincx
brieven bijden sergiant die ons geconvoijeert hadde aanden overste
overgelevert; den sergiant wiert terstont belast om de drie maets 't
verleden jaer uijt des Conincx stadt gesonden te halen ende bij ons
te brengen, waren in een schans daer den vice admirael woont ontrent
[[16]] 12 mijl van daer gelegen; gaven ons terstont een lants huijs
daer wij met malcanderen woonde, drie dagen daer nae quamen de drie
maets mede bij ons, waren doen nog 33 man sterck.
In April cregen nog eenige vellen die soo lange op 't eijland gelegen
hadde, sijnde van weijnig importantie alsoose niet waerdig en waren
om na des Conincx stadt gevoert te worden, maer dese plaets niet
boven de 18 mijl van 't eijland ende dicht aende zeecant gelegen,
conde gevoegelijck daer gebrocht worden, met welcke vellen wij ons
wederom een weijnig in de cleeden staaken ende 't gene in ons nieuwe
logiement van nooden hadden versagen; den gouverneur belaste dat wij
tweemael smaents 't gras vande marct ofte pleijn voort slants ofte
raethuijs mosten uijt plucken ende schoon houden.
[1657.] Int begin van 'tjaar wiert den gouverneur ofte overste over
eenige fouten die in slants dienst begaen hadde uijt des Conincx last
opgehaelt, stont groot perijckel van sijn leven, was vande gemeene
man seer bemint, wiert door groote voorspraeck ende door dien van
groote afcomste was, vanden Coninck gepardonneert ende daer nae in
hooger bedieninge gestelt, zijnde een seer goet man soo voor ons als
de inwoonders.
In Februarij cregen eenen nieuwen gouverneur, maer niet als den
voorgaende, stelde ons dickwils aanden arbeijt; den ouden die ons
vrij branthout gegeven hadde, namt ons ten eersten af [265], mosten
't selver soo heen als weer wel drie mijl over 't geberchte halen,
twelc seer droevigh viel, dog wierden daer haest van verlost alsoo
in September aan een hartvancq quam te overlijden, waer over wij en
sijn eijgen volcq om sijn straffe regeringe seer blijde waren.
In November quammer van 't hof een nieuwe gouverneur die hem int minste
met ons niet en bemoeijde; als wij hem om cleederen ofte yets anders
aanspracken gaf tot antwoort dat vanden Coninck geen ander last hadde,
dan 't rantsoen van rijs te geven, onse vordere behoeftigheden met
't een of 't ander middel moste soecken; alsoo onse cleederen door
't continueel hout halen waren versleten, den couden winter op
handen quam, wij siende dat dese luijden seer nieuwschierig ende om
wat vreemts te hooren seer genegen waren, 't beedelen aldaer geen
schande is, ons den noot daer toe dwingende, vonden goet met het
selve ambacht ons te behelpen, om daer door ende 't overschietende
rantsoen ons voor de coude ende van andere nootwendigheden te versien,
alsoo wij dickmaels om een hant vol sout tot de rijs te eeten, wel een
half mijl souden gelopen hebben, al 't welcq wij den gouverneur voor
leijde; dat mede 't hout halen dat aande borgers vercochten, daer wij
ons soo lange mede hadden beholpen, door de naecktheijt der clederen,
ons meeste mael met rijs en sout met een dronck water daertoe, seer
droevig ende swaer viel, ons wilde verloff geven voor 3 a 4 dagen bij
buerte ons fortuijn bijde boeren ende inde cloosters (die daer veel
sijn) bijde papen te soecken, ende daer mede [[17]] den winter door
te brengen, 't welcq hij ons toestont, soo dat door dat middel wederom
een weijnigh inde clederen geraeckte, ende de winter over quamen.
[1658.] Int begin van 't jaer wiert den gouverneur op ontboden,
ende een ander in sijn plaets gestelt; dese nieuwe wilde 't uijtgaen
weder beletten ende ons jaerlijcx drie stucken linde [266] (zijnde
ontrent 9 gl) geven, daer wij dagelijcx voor soude arbeijden, dog
alsoo wij meer aan de clederen soude versleten hebben, behalven
'tgeen van toespijs, hout ende andersints van nooden hadden, het
een slecht jaer van graenen, alle dingen zeer costelijck ende duijr
was, sloegen zulcx zeer beleefdelijck af, versouckende dat ons bij
beurte voor 15 a 20 dagen wilde verloff geven, twelcq ons toestont,
te meer om dat een heete zieckte onder ons ontsteeken was, waervan
zij een groote afkeer hebben, belastende dat die thuijs bleven, wel
op de siecken soude passen ende dat wij ons wel soude wachten in of
ontrent de Conincx stadt [267] en de Japanse logie [268] te comen; 't
gras uijtplucken ende somtijts wat te arbeijden, wel moste waernemen.
[1659.] In April is den Coninck comen te overlijden [269], ende met
consent [1660, 1661 en 1662.] vanden Tarter sijn soon tot Coninck in
des vaders plaets gecroont; wij continueerde met ons voorgaende behulp,
sochten doen ons meeste fortuijn bijde papen alsoo se goet arms [270]
sijn, ende ons seer toegedaen waren, voornamentlijck als wij haer den
ommegang van onse en andere natie verhaelde, sijnde daer seer begeerig
nae om te hooren hoe het in andere landen toe gaet. Indient ons niet
verdrooten hadde, soude wel heele nachten daer nae geluijstert hebben.
Int begin van 't eerste jaer wiert den gouverneur verlost ende terstont
een ander in zijn plaets gestelt; den nieuwen was ons seer toegedaen
ende seijde dickmaels soo 't in sijn wil ofte macht stont, dat hij
ons weder na ons lant, ouders en vrunden soude senden, gaf ons de
vrijheijt ende last, die bijden afgaende gehadt hadde; dit ende het
navolgende jaer, was het heel slecht van granen ende ander gewas,
door diender geen regen quam, maer Ao 1662 tot dat het nieuwe gewas
uijt quam nog slimmer, soo datter veel duijsenden van honger vergingen;
conden de wegen qualijck gebruijcken vande struijckroovers; daer wiert
door last vanden Coninck op alle wegen stercke wacht gehouden voorden
reijsenden man, als mede om de dooden die van honger langs de wegen
storven te begraven, gelijck mede om moorden ende rooven voor te comen,
alsoo zulcx dagelijcx gedaen wiert; daer wierden verscheijde steden
en dorpen geplondert, de Conincx packhuijsen [271] opengebrooken
ende de granen daer uijt gehaelt sonder de misdadigers te becomen
door dien meest vande grooten haer slaven gedaen wiert; de gemene en
arme luijden die int leven bleven was haer meeste spijse akers [272],
bast van vuijre boomen ende wilde groente. Sullen nu een weijnigh van
de gelegentheijt van 't lant ende ommegangh des volcx verhalen [273].
[[18]] Dit lant bij ons Coree ende bij haer Tiocen Cock [274] genaemt
is gelegen tussen de 34 1/2 ende 44 graden; in de lanckte, Z. en
N. ontrent 140 a 150 mijl; in de breete O. en W. ongevaerlijck 70 a
75 mijl; wort bij haer inde caert geleijt als een caerte bladt [275],
heeft veel uijt stekende hoecken. Is verdeelt in 8 provintie [276]
ende 360 steden, behalve de schansen op 't geberghte ende vastigheden
aanden zee cant; Is seer periculeus voor de onbekende, om aan te doen,
door de meenighte van clippen ende droogten. Is mede seer volckrijck
ende can bij goede jaren sijn selffs van alles versien, door de
menighte van rijs, granen ende kattoen, datter om de Zuijt wast,
daermede sij haer connen behelpen. Heeft aande Z. O. zijde Japan; opt
nauwste wijt,--dat is van de stadt Pousaen tot Osacca [277]--ontrent
25 a 26 mijl; tussenbeijde leijt 't eijland 't Suissima of bij haer
Tymatte [278] genaemt; dit heeft nae haer seggen die van Coree eerst
toebehoort, is inden oorlogh bij accoort aande Japanders gecomen, daer
voor die van Coree t Quelpaerts Eijland weder hebben gecregen. Aande
West zijde streckt de cust van China ofte bocht van Nanckin; comt
aan 't noort eijnde met een grooten hoogen bergh [279] aan een vande
noordelijckste provintien van China vast, soude anders voor een eijlant
gereekent worden, door dien aande N. O. zijde niet dan een openbare
zee is, daer jaerlijcx verscheijde walvissen met harpoens van ons als
andere natie int lijff gevonden werden; daer wort mede in de maenden
December, Januarij, Februarij ende Maert groote quantitijt van haringh
[280] gevangen, die inde twee eerste maenden d'hollantse gelijck zijn,
ende inde twee andere maenden cleijnder ofte gelijck d'pan haring in
ons lant, soodat nootsaeckelijck een doortocht tussen Coree en Japan
nae 't Waeijgat moet zijn, gelijck wij dickmaels gevraecht hebben
aande Coreese stuijrluijden die opd'N. oostelijcke quartieren varen,
offer om de N. O. nog eenige land was; seijde niet dan een openbare
zee te zijn [281]; die van Coree na China reijsen nement int nauste van
d'bocht te water, alsoo te lande den bergh des winters door de coude,
ende des somers door 't ongedierte seer gevaerlijck te passeeren is;
kennen swinters door dien de riviers dan toe vriesen gemackelijck over
't ijs comen, alsoo 't daer soo hart vriest ende sneeuwt, gelijck ons
volcq Ao 1662 inde cloosters die in 't geberghte leggen, hebben gesien
dat huijsen en boomen waren onder gesneeuwt datse gaten onder d'sneeuw
mosten maken om van 't een huijs in 't ander te comen; om boven en om
laegh te geraken, binden cleijne planckjes onder haer voeten, daer
sij mede op ende nederwaarts weten te rijden, om in de sneeuw niet
te sincken; derhalven moeten de menschen haer in dese quartieren met
garst, geerst, ende diergelijcke granen behelpen alsoo daar door de
coude geen rijs ende cattoen wassen can ende meest vande zuijdelijcke
quartieren moet toegebracht worden; soo [[19]] is den gemeenen man
haer eeten ende cledinge zeer slecht ende meest in hennippe, linde ende
vellen gecleet gaen; in dese quartieren valt den meesten wortel nise
[282] die aanden Tarter voor tribuijt opgebracht ende aande Chineese
en Japanders verhandelt wort.
Wat belangt de authoriteijt vanden Coninck, is daer souveraijn [283],
hoe wel onder den Tarter staet; regeert 't land nae sijn believen,
sonder sijn Rijcxraden ergens in te gehoorsamen; men heefter geen
particuliere heeren ofte eijgenaers van steden, eijlanden ofte
dorpen, de grooten trecken haer incomste uijt haer landerijen en
slaven, alsoo wij gesien hebben grooten die 2 a 3000 slaven hebben,
ooc mede van eenige eijlanden ofte heerlijckheden die haer vanden
Coninck gegeven worden, maer soodra zij comen te overlijden, weder
aanden Coninck vervallen.
Wat de melitie vande ruijters ende soldaten belanght: Inde Conincx
stadt sijn ettelijcke duijsenden die vanden Coninck gegagieert worden
ende int hoff de wacht houden, als den Coninck uijtrijt medegaen; d'
vrijluijden moeten alle 7 jaren inde Conincx stadt d'wacht houden,
alsoo elcke provintie sijn soldaten een jaer moet waernemen, ende
soo bij buerte omgaet; elcke provintie heeft sijn velt overste, die
heeft weder 3 a 4 cornels onder hem, elcke stadts jurisdictie sijn
capiteijn die onder de voorsz. cornels verdeelt sijn; elcq quartier
vande stadts jurisdictie sijn sergiant, elck dorp sijn corporael ende
yder 10 man een hooft; yder moet de namen van zijn volcq altijt op
schrift hebben ende jaerlijcx aan zijn meerder opgeven, zoo dat den
Coninck altijt can weten hoe veel ruijters en soldaten heeft in sijn
landt, die in tijt van noot int geweer moeten comen; de ruijters haer
geweer is een harnas met een storm hoet, houwer, pijl en boogh met
een vlegel gelijck als in 't vaderlant 't coorn mede gedorst wort, aen
't eijnde met corte ijser pennen; de soldaten sommige met harnas ende
storm hoeden van ysere plaetjes ende oocq van hoorn gemaect, hebben
musquetten [284], houwers en corte piecks; d'officieren pijl en boogh;
elck soldaet moet altijt op zijn eijgen costen 50 schooten cruijt ende
soo veel cogels hebben [285]; elcke stadt moet uijt sijn Cloosters
onder haer sorterende bij buerte [286] de schansen en vastigheden op
't geberghte op haer eijgen costen te bewaren ende onderhouden; dese
worden in tijt van noot mede voor soldaten gebruijct [287], hebben
mede houwers, pijl en boogh, houdense mede voorde beste soldaten,
sijnde onder opperhooffden vande papen bescheijden, diese mede op
schrift heeft, soo dat den Coninck altijt weet hoe veel vrijluijden,
't sij soldaten, oppassers ofte arbeijtsluijden, ende papen in sijn
dienst ofte lant sijn. Die tot sijn ouderdom van 60 jaren gecomen
zijn, worden van haren dienst ontslagen ende moeten haere kinderen
wederom inden selven dienst treden; alle edeluijden die in Conincx
dienst niet en zijn of geweest hebben, gelijck ooc alle slaven,
hebben niet anders dan des Conincx ofte slants gerechtigheijt op te
brengen, 't welcq meer als d'helft van 't volcq is, door dien een
vrijman bij een slavin ofte een [[20]] vrije vrouw bij een slaeff
een ofte meer kinderen crijgende, worden al voor slaven gehouden;
slaven met malcanderen kinderen krijgende gaet d' meester [288] daer
mede door. Ider stad moet ter zee een oorloghs joncq onder houden
met zijn volcq, ammonitie ende vordere toebehooren; dese joncken sijn
gemaect met twee overloopen, op hebbende 20 a 24 riemen, aen elcken
riem 5 a 6 man; gemant met 2 a 300 man, soo soldaten als roeijers;
gemonteert met ettelijcke stuckjes ende meenighte van vuijrwercken;
elcke provintie heeft sijn admirael die deselve alle jaer drilt
ende visiteeren; ooc bij den Admirael generael van gelijcken gedaen
wort; indien bij de admiraels ofte capitains eenige de minste fout
ofte misslagh begaen is, worden naer gelegentheijt van saken 't sij
deportement, bannissement ofte de doot gestraft, gelijck wij ano 1666
aan onsen admirael gesien hebben [289].
Soo veel d'rijcxraden, hooge ende lage officieren aangaet, de
rijcxraden sijn soo veel als raden des Conincx, comen dagelijcx int
hoff ende alle voorvallende saken den Coninck aendienen [290]; zij
vermogen den Coninck in gene saken te constringeren, maer alleen met
raet en daet te adsisteeren; dit sijn d'grootste naest den Coninck
in aensien, continueeren, indien daer niet op te seggen valt, haer
leven langh ofte tot den ouderdom van 80 jaren, gelijck oocq doen
alle andere officieren aan 't hoff dependeerende ofte tot datse tot
hooger staet geraken; alle stadt houders worden alle jaren, ende
vordere soo hooge als lage officieren, alle drie jaer verwisselt; de
meeste worden, om eenige fout die sij comen te begaen, binnen haer
tijt gelicht, alsoo selden haer tijt volcomentlijck comen uijt te
dienen; den Coninck heeft altijt overal sijn verspieders [291] om van
alles goede informatie van d'regeringh te nemen, soodat d'officieren
dickmaels met d'doot ofte een eeuwigh bannissement besueren moeten.
Wat d'incomsten des Conincx, heeren, steden ende dorpen belangt, den
Coninck treckt sijn incomste van 't gene de aerde ende zee voortbrengt;
heeft in alle steden ende dorpen zijn packhuijsen, om 't gewas ofte
zijn incomste in te doen, die jaerlijcx aande gemeene man op intrest
tot 10 pr cto wort uijtgegeven ende soo drae het gewas vant velt comt,
voor alles moet betaelt worden; de heeren leven als vooren van haer
eijgen; die in Conincx dienst zijn, van 't rantsoen dat den Coninck
haer toeleijt; de steden ontfangen haer incomste vande erven daer
de huijsen soo inde steden als ten platte landen opgebout zijn, yder
naer zijn groote, waer voor de gouverneurs, Conincx dienaers ende de
oncosten vande stadt onderhouden ende betaelt wort; de vrijluijden
die geen soldaten en zijn moeten int jaer 3 maenden int lants dienst
daertoe hij geordonneert wort oppassen ende arbeijden, behalven alle
cleijnigheden die tot onderhout van 't lant van nooden is; de ruijters
en soldaten inde steden en dorpen moeten jaerlijcx 3 stucken linden
ofte f 9:10:7 opbrengen tot onderhout van de gegageerde ruijters en
soldaten in des Conincx stadt; van schattinge ofte accijsen op yets
te stellen, is bij haer niet gebruijckelijck.
[[21]] Wat d'swaerste crimen ende straffen daer toe sijn aangaet,
die hem tegen den Coninck stelt ofte uijt 't rijck souckt te stooten,
worden met hare geheel geslacht uijtgeroeijt; hare huijsen worden
tot den gront toe afgebrooken, daer vermach niemand een bequaem huijs
weder op te setten, ende alle hare goederen ende slaven geconfisqueert
te proffijte van 't lant ofte aan andere wegh geschoncken; eenige
sententie die bijden Coninck gevelt ende bij imand tegengesprooken
wort, deselve worden mede seer swaerlijck metter doot gestraft,
gelijck bij onsen tijt is geschiet des Conincx broeders vrouw, die
vermaert was met d'naelde wel te connen om gaen; liet den Coninck haer
voor zich een rock maken, sij eenigen haet opden Coninck hebbende,
naeijde daer eenige toverije in, soo dat wanneer den Coninck den rock
aen hadde, noijt conde rusten, den Coninck deselve latende los tornen
ende visiteren, vont tselve daerin, waerover hij de voorsz. vrouw liet
in een camer setten, waer van de vloer van copere platen gemaect was,
ende vuijr daeronder stooken, totdat sij doot was; een van hare vrunden
sijnde doen ter tijt een stadthouder van grooten afcomste en ten hove
in grooten aensien, schreeff aanden Coninck datmen een vrouw ende te
meer gelijck sij was, wel een andere straffe conde opgeleijt hebben,
een vrouw meer als een man behoorde te verschoonen; waer over hem den
Coninck liet ophalen; naer dat op eenen dagh 120 slagen op d'scheenen
gecregen hadde, 't hooft liet afslaen ende alle sijne goederen ende
slaven geconfisqueert. Dese en naervolgende crimen worden aen 't
geslacht [292] niet gestraft. Een vrouw die haer man om hals brenght,
wort aan een wegh daar veel volcx passeert, tot de schouders inde aerde
gedolven, met een houte saeg daerbij, ende moeten alle, uijtgesondert
edelluijden, die daar voorbij passeeren een treck int hooft haalen,
tot dat sij doot is; in ofte onder wat stadt sulcx geschiet is, deselve
stadt eenige jaren van zijn recht en eijgen gouverneur versteeken,
worden van een ander stadts gouverneur ofte slecht edelman geregeert;
deselve straffe sijn mede onderworpen wanneer d'gemeene man over haer
gouverneur clagen ende ten hooff ongelijck crijgen; een man die zijn
vrouw om 't leven brengt ende weet te bewijsen daertoe eenige redenen
gehad te hebben, 't sij door overspel ofte andersints, wort daer over
niet aengesprooken, ten sij het een slavin is, moet dan deselve haer
Meester drie dubbelt betalen; slaven die haer Meester om hals brengen
worden met groote tormenten gedoot; een heer magh sijn slaeff om een
cleijne reden 't leven benemen. Moorders worden op d'selve maniere,
nadat sij verscheide malen onder d'voeten geslagen sijn, gelijck sij
de moort gedaen hebben, gestraft; dootslagers straffense aldus: den
overleden wassen zij met asijn, vuijl en stinckent water 't geheele
lichaem, 't welck sij den misdadiger door een trechter inde keel
gieten, soo lange 't lijff vol is, ende slaen dan met stocken opden
buijck tot dat hij barst; ende hoewel opde diverije groote straffe
staet, soo wort deselve hier [[22]] veel gepleeght, worden allenxkens
onder de voeten geslagen tot dat sij doot sijn; die met een getrouwde
vrouw overspel doet of d'selve vervoert, worden beijde tot spot
somtijts heel naect ofte een dun enckel broeckje aan, 't aengesicht
met calck gesmeert, door yder oor een pijl, met een trommeltje opden
rugh gebonden, daer op slaende ende roepende dit sijn overspeelders,
door de stadt geleijt en yder met 50 a 60 slagen op d'billen gestraft;
die de incomste vanden Coninck off 't landt niet op en brengt worden 2
a 3 mael 's maents voorde scheenen geslagen, tot dat hij 't opbrengt,
ofte van cant is; compt hij te overlijden, moeten de vrunden het
opbrengen, soodat den Coninck ofte 't land van haer incomste noijt
en mist; de gemeene straffe geschiet op d'naecte billen ofte op de
kuijten, ende wort bij haer voor geen schande gereekent, door dien
om een woort spreekens licht daer toe connen geraaken; de gemene
gouverneurs vermogen sonder licentie van haren stadthouder niemand ter
doot verwijsen ende crimen 't landt rakende niemand sonder kennisse
van den Coninck; 't slaen opde scheenen geschiet aldus, sitten op een
stoeltje de beenen bij malcanderen gebonden, daer wort ontrent een hand
breet boven d' voeten ende onder de knien 2 streepies gehaelt, alwaer
sij tussen beijden worden geslagen, met houtjes een arm lanck achter
ront, voor twee vinger breet, ende een Rijxdaalder dick van eijcken
off van essen hout gemaect, dog teffens niet meer als 30 slagen; 3
a 4 uijren geleden mogen als dan wel weder met d'Justitie voortgaen,
totdat se volbracht is; die zij ten eersten willen doot hebben, die
worden met stocken 3 a 4 voeten lanck ende een arm dick dicht onder de
knien geslagen; onder de voeten te slaen geschiet aldus; sittende op
d' aerde worden de groote thoonen bij malcanderen gebonden ende bij
een hout opgehaelt die tussen haer dijen staet; met ronde stocken
een arm dicq ende 3 a 4 voeten lanc onder d'ballen van de voeten
soo veel slagen als den rechter belieft; op dese maniere peijnigen
sij mede alle misdadigers; op d'billen te slaen wort aldus gedaen,
strijcken de broecken affende leggen se vlacq op d'aerde neer ofte
op een banckje gebonden, de vrouwen om schaemts halven laten een
enckelbroeckje aanhouden, dog om wel te treffen, makent selve eerst
nat, met stocken van 4 a 5 voeten lanck, boven ront onder een hand
breet ende een pinck dick, 100 sulcke slagen teffens wort naest de
doot gereekent; slaen ooc met teentjens een duijm ende een vinger
dick die voor de kuijten geslagen worden, staen [293] op een banckje
de mans ende vrouwen met diergelijcke teentjes 2 a 3 voeten lancq als
't verhaelde slaen geschiet met sulcken geschreeuw van de omstaende
rackers dat 't selve somtijts meer schrick als 't slaen aenjaeght;
de kinderen worden met cleijne [teentjes] op de kuijten gestraft; daer
sijn nog meer andere straffen, dog hier te lange om te verhalen [294].