Prodesse in atrio conventus, nec patruum, nec avunculum.
Est mihi, quasi te viderem, ut in profundum demitteris et
mergeris,
Familiaque te tua tradit angustissimo foramini.
Corpus jacet exporrectum, ut id devorent vermes,
Donec lignum tritum est, putrueruntque ossa.
Tum non refugium, quin prodeas parata via,
Ponte porrecto super ignem tendentibus.
Quot duces jam errarunt, et gloriosi humiliati sunt,
Quotque docti caespitarunt, clamaveruntque, o malum mergens!
Praepara igitur festinanter, inconsiderate, quo dulcescat amarum!
Vita tua prope abest ab interitu, necdum conversus es a
peccatis.
Nec confide fortunae leni et laetificanti,
Invenireris alioqui ut deceptus vipera, spuente venenum!
Deprime elationem tuam! mors tibi occurrit;
Iugulo, ossibus, inhaeret, nec cedit, quando impetum molitur.
Cave, ne asperum te praebeas, adjutus fortuna,
Verbumque frena fugax; felicissimus est, qui frenat!
Subleva fratrem moeroris, et fidem habe, si loquitur,
Et corrige malefactum! bene illi, qui correxit!
Pluma eum, cujus plumae defluxerunt, bonis, quae omnibus
communis, et quae habes propria;
Nec dole detrimentum, nec avidus collige;
Malos mores odi; manum assuefac liberalitati,
Nihil curans vituperantes, dum eam removes ab avaritia;
Animae para commeatum bonum; evita, quorum in fine est noxa;
Instrue navem itineris et metue abyssum maris!
Haec sunt, amice, quae praecepi, monuique ut, bonus monitor;
Beatus vero vir ille, qui praeceptis meis viam suam dirigit!
His dictis anteriore manicae parte retegens brachium firmiter
ligatum, non ligamentis fracturae, sed fraudis, liberalitatem
provocatum id extendit, habitu impudentiae, coetumque vulsit, donec,
farta erat manica et impleta; tum tumulo descendit, donis acceptis
gaudens. Dixit, qui retulit: equidem a tergo traxi limbum vestis
ejus; quo facto se convertit haud invitus adspexitque salutans. Et
ecce! erat Abu Seid, cum forma sua propria et mendaciis, cum ornatu
suo et turpitudine. Proinde ei dixi: quousque o Abu Seid insidiosa
nectis orationes artificia, ut capias praedam, nec curas
vituperantem? Respondit sine pudore et meditatione:
Intellectum adhibens, mitte vituperium!
Dic mihi, num hodie vides ullum mortalium,
Qui non alea vincat populum,
Quando plena ei est potestas?
Ego vero, apage, inqui, senex inferni, jumentum dedecoris! Nemo tibi
similis est gratia manifesta et spurcitie recondita, nisi fimus
argento obductus aut latrina calce illita. Sic separavimus nos, ego
dextram petens, ille sinistram, ego versus austri flatum tendens,
ille septemtrionum.
XII
Damascenus.
Narravit Haret Flammamita. Consessi Iraca Rhutam; equos quippe
possidens paratos, optima gaudens fortuna, otio conversus ad ludicra,
plenitudine uberis agitatus. Quam cum attigissem animo fatigato et
emaciatis camelis, repperi eam, ut describitur narrantium linguis,
continentem omnia desiderata et delectantia oculos; et, laudans
gratiam incepti, freno dato cupidini, frangere coepi sigilla
voluptatum, decerpere fructus gaudiorum. Tandem caterva aliqua Iracam
proficisci instituebat; ego vero animum jam receperam, visitabatque
me, ut a mortuis rediens umbra, memoria domus desideriumque
cisternae; dissolvi itaque tentorium absentiae et instruxi equum
cursorem reditus. Cum autem parati essent socii et de omnibus quam
optime convenissemus, iter suscipere metuimus sine comite protectore,
et in omnibus tribubus ejus modi virum quaesivimus, mille artes
adhibentes, talem ut inveniremus. Sed nulla inveniebatur in gente, ut
in mentem veniret, nullum adeo reperiri in universo viventium genere,
nutantibusque propositis profecturi deliberationis causa stabant ad
portam Gairun, nec desinebant nectere et solvere et, modo firmiter,
modo simpliciter, funem (consilii) torquere, donec mussitatio
cessabat et ceciderat omnis spes. Erat autem eorum e regione vir,
nota juventutis, veste monachorum, manu gerens corollam sphaerularum,
usitatam mulieribus, oculis prodens vigilias. Hic visum fixerat in
coetum exacueratque aures, ut sermonis aliquid furaretur; jam, cum
revertendi momentum adesset, arcanumque ei patuisset, incepit: o
homines, moeror vester fugiat, anima sit vobis secura! Ego vobis
tutamen dabo, et terrorem vobis abigens, et obediens. Dixit relator.
Rogavimus itaque, ut tutamen illud nobis notum faceret, optimum
pollicentes praemium pro tutela in itinere. Regerente autem illo,
verba esse suggesta per somnum, quibus se defenderet contra hominum
dolos, alter nostrum alterum adspiciebat, visumque vertebat modo
sursum, modo deorsum. Hinc animadvertens, nos sermonem ejus justa
ratione destitutum aestimare, suspicarique vanum, cur, inquit, serium
habetis pro ludicro, aurumque meum pro scoriis? Per deum! quoties
secui regiones terrorum et vortices penetravi periculorum, hoc mihi
suffecit pro tutore, et locum supplevit magnae pharetrae. Insuper
dubium vobis dispellam et metum, qui vos invasit, extraham, eo, ut
ipse vos comiter in deserto, et socium me praebeam in Samâva, nec non
paciscer ut, promissa si evenerint, fortunam meam bonam sortemque
pulchram faciatis, sin os mendax repertum fuerit, dilaceretis mihi
corium et fundatis sanguinem, Dixit Haret. Hammamita. Coelitus nobis
indebatur, visioni ejus nocturnae fidem addere sermonemque ejus verum
aestimare; desinentes cum eo contendere, contendebamus, quis eum in
camelum reciperet, et fracta rationibus ejus omni remorae ansa,
rejecto metu et illudentis et infesti, oneratisque camelis, jam
aderat discessus. Hic eum rogavimus, ut declamaret formulas suas
magicas, quibus in reliquum uteremur amuleto. Reposuit: quisque
vestrum matrem (primum caput) Corani recitato, quotiescunque ingruunt
duo tempora (nox et dies); tum adjiciat lingua venerantis, voce
reverentis: O Deus, qui vivificas ossa, pellis calamitates, protegis
a metuendis; qui liberalis es in conferendis praemiis, refugium
egentium; solitus, remittere et dare salutem; propitius sis
Mohammedi, sigillo prophetarum, jussorum tuorum nuntio, et lampadibus
cognationis, clavibus victoriarum! Libera me a suggestione diabolorum
et impetu imperatorum; a calamitate impiorum, repugnantia in te
rebellium, transgressione transgredientium, inimicitia adversantium,
victoria vincentium, rapina rapientium, dolis dolose circum
venientium, insidiis insidiose opprimentium! Et tuere me, o Deus,
contra injuriam vicinorum et vicinitatem injustorum; defende a me
manus defraudantium; educ me e tenebris perversorum, colloca me vero,
gratia tua, in numero bonorum! O Deus, serva me terra patria et
peregrina, redeuntem et absentem, reducentem et educentem,
commorantem et abeuntem, versantem et revertentem! Salva animam et
animo cara; honorem et supellectilem, numerum et apparatum,
habitaculum et lectum, robur et statum, refugium et facultates; nec
injice mihi turbationem, nec dominum statue incursionibus deditum, at
regem victorem! O Deus, custodi me oculo tuo et potestate, concede
mihi pacem tuam et gratiam, bea me amore tuo et benedictione, nec
committe me custodiae alius; da vero salutem non desinentem, dona
commoditatem vitae non caducam, cave mihi a timendis angustiis,
contege e contra syrmate beneficiorum, nec hostes ungues in me figere
sine, tu, qui audis preces! Tum humi defixit oculos, nec convertens
visum, nec edens sonum; ut diceremus, metus eum obstupescere facit,
aut animi deliquio obmutescit. At caput erexit et anhelans dixit:
juro per coelum stellis consitum et terram vallibus plenam, per aquam
fluentem et lucernam ardentem, per mare murmurans et ventum pulverem
dispergentem, hoc esse ex amuletis maxime faustis, magisque defendens
quam indutos galeis; hoc qui legit, dum ridet aurora, ei non
metuendum erit infortunium usque ad crepusculum; quique id mussitat
apparente obscuritate, tota nocte securus erit a furibus. Dixit
relator. Impressis ergo dictis illis memoriae, donec tenebamus,
certatimque recitatis, ut non oblivisceremur, profecti sumus, jumenta
instigantes precibus, non cantu agasonis, et onera defendentes
verbis, non armatis. Socius autem noster, quamquam nos visitabat
vespera et mane, non postulabat promissa, donec conspicua erant
excelsa Anae; ibi demum dixit: succurrite, succurrite! Quo facto
admovimus signata et occultata, in conspectum duximus vinculis
constricta et sigillis custodita, dicentes: exige quod placet, nos
invenies consentientes. Sed nihil ei jucundum videbatur, praeter leve
et splendens, nihil decorum, praeter nummos; ex his ergo sumsit, quod
paupertatem suam sarciret, onus; tum crumenae sectoris instar nos
reliquit, aufugitque, ut solet argentum vivum. Nos vero contristati
discessu ejus, perculsi fuga, non desinebamus eum vocare omni
praecone, et de eo sciscitari omnem errantem et recta ducentem, donec
nobis dictum est, illum, ex quo intrarit Anam, non discessisse ex
oenopolio. Hujus sermonis scoriae me alliciebant, ut fundere
tentarem, et me inserere, cui inseri non solebam, noctisque sub finem
intravi in tabernam habitu mutato. Et ecce! senex veste Aegyptiaca
(colorata) inter cados et torcular, circum eum pocillatores
pulchritudine vincentes, candelae radiantes, myrtus et jasminum,
fistulae et testudines; et ille modo clarum sibi vinum cadis elicit,
testudinisve sonos ciet, modo odore gaudet florum ludicrisve cum
hinnulis sermonibus. Ego autem, cum simulationem ejus perspexissem,
quantumque hodiernus ejus habitus ab hesterno distaret, dixi: vae
tibi o exsecrate! oblitusne es diei Gairun? Hic in vehementissimum
effusus est risum; tum cecinit modulans:
Peregrinantibus me adjunxi, deserta peragravi, a gloriatione
abstinui, gaudia ut decerperem;
Fluctus vadavi, equos domui, ludi et laetiae syrma ut traherem;
Gravitatem amovi, agros vendidi, ut vinum potarem, e poculo
sorberem;
Et nisi cupido bibendi vini, non fatum esset os meum orationem
pulchram,
Nec propulisset dolus meus socios in terram Irakae, corollam dum
ego ferrem.
Nec excande ira, nec clama, nec vitupera! excusationem vides
sufficientem.
Et abstine mirari, senem commorari, loco viridi, cados inter
plenos!
Nam vinum vetus corroborat ossa, sanat morbos, pellit angores,
Clarissimaque est laetitia, quando gravitas removit et abjecit
vela pudoris;
Ac dulcissimus est amor, quando deperiens desiit abscondere
desiderium et manifestat.
Ergo effare desiderium, frigera intestina, quodque tibi molestum
fuit lignum, eliciat flammam!
Sana vulnera, extrahe curas, filiâ vitis, omnibus exoptatâ;
Immo oblectare te vino vespertino, cum pocillatore, pellente
desiderii dolorem, quando refragatur,
Et cantatore tollente vocem, moventem montes ferreos, quando
tollitur;
Nec obtempera adhortatori, non licitum habenti, conjungi cum
pulchro, quando concedit;
Et utere dolis, etiam absurdis, nec cura quod dicant, sed sume
quod convenit;
Patrem adeo linque, quando tibi adversatur; extende retia et
venare quod appropinquat;
Fidus amico, avarum pellito, largire pulchro, donare continua;
Poenitentiâ autem servare antequam abis, nam qui liberalis portam
pulsat, ei aperitur!
Dixi: euge, euge, tuam elegantem orationem; phui, phui, errorem tuum!
At, per Deum! qua de radice arbor tua? nam animo meo nimis perplexus
est sermo tuus artificiosus. Respondit: non mihi placet de me loqui
clare, sed potius per metaphoras.
Ego prodigium sum temporis et miraculum populorum;
Versutus, qui dolos nectit inter Arabes et Persas;
Praetera autem filius egestatis, quem fortuna injuste tractavit
et fregit;
Pater filiorum, non absimilium carni in lanionis assere positae;
Frater paupertatis, numerosam habens familiam, ideoque non
reprehendendus, quando dolose agit.
Dixit narrator. Tunc ego scivi, eum Abu Seidum esse, onustum
scandalis et vitiis, fucantem faciem canitiei, maleque me habuit
magnitudo sceleris et turpitudo aquationis. Proinde ei dixi lingua
dedignantis, libertate familiaris: nonne tempus tibi est, o senex,
abstinere a malo? Quod aegre ferens murmuravit, iratusque cogitationi
se immersit; tum dixit: nox est laetitiae, non disputationis, et
opportunitas bibendi vini, non dimicationis; mitte ergo inceptum,
usque dum conveniamus cras. Et reliqui eum malignitatis ejus metu,
non, quod fidem habebam promissis, pernoctavique lugubri poenitentiae
veste, quod pedem protuleram ad filiam vitis, non virtutis, ac Deo
summo, laudando, juravi, me posthac nunquam introiturum tabernam
vinariam, etiamsi acciperem regnum Bagdadi, nec accessurum ad
torcular, etiamsi reciperem tempus floridum juventutis. Tum
adscendimus rubicundos nostros (camelos), luci propinguis tenebris,
liberumque spastium reliquimus duobus senibus, Abu Seido et diabolo.
XIII
Bagdadensis.
Narrat Haret Hammamita. Conveneram in oris Tigridis cum poetarum
magistris, quorum ne pulverem quidem assequeretur certans, nec ullus
palmam in stadio praeripere tentaret, immersique eramus colloquio,
flores pudore suffundente, adusque meridiem. Cum autem defecisset
cogitationum fluxus animaeque appeterent nidos, conspeximus vetulam e
longinquo appropinquantem currentemque celer ut equus, quam
sequebantur pueri graciliores quam fusi, debiliores quam pulli
columbini; cumque nos vidisset, non moram traxit, quin superveniret,
et coram stans dixit: Deus vivificet facies vestras, etsi mihi non
cogniti estis! Sciatis, o refugium spei et columina viduarum, me esse
e principibus tribubus, primoribus gemmarum custoditarum. Familia mea
et maritus non desistebant tenere *pectus*[1], incedere in
*corde*[2], concedere *terga*[3] et porrigere *manum*[4]. Sed cum
tempus perdidit *brachia*[5], afflixitque hepata *laterum*[6],
tergumque desedit in ventris *cavitatem*[7], tum distitit *visus*[8],
non inhaesit *supercilium*[9], abiit *oculus*[10], vacua fuit
*vola*[11], durus fuit *cubitus*[12], concidit *dextra*[13],
prodierunt *ulnae*[14], nec mansit nobis *dens anterior* aut
*caninus*[15]. Et ab eo inde tempore, quo vita mea viridis cinerum
colorem contraxit, et defecit *amatus fulvus*[16], niger evasit dies
meus candidique facti sunt nigri cincinni, ut mihi condoleret
inimicus *caesius*[17], desiderataque esset mors rubicunda. Sequuntur
autem me, quorum adspectus enarrat statum et pallor est interpres,
meta precum extrema frustulum est jusculo tinctum, votorum summa
vilis vestis. At juravi, me pudorem non esse deposituram, nisi coram
nobili, etiamsi morerer calamitate. Iam vero *socia*[18] mihi
insusurravit, apud vos inveniri auxilium, indicavitque pectoris
physiognomica, vos esse fontes donorum. Deus autem juvet virum, qui
juramento me meo liberet praesagiumque verificet! Et hoc dicens me
adspexit oculo festucis inopiae laeso, sanitatem flagitante a
liberalitate. Continuavit Haret Hammamita. Intellexeramus eloquentiam
expositionis venustatemque metaphorarum; diximus ergo: prosa tua
oratio nos in tentationem duxit; quomodo jam se habet texta[19]?
Respondit: aquam fluere facit de saxo, nedum de testa. Reposuimus: si
nos eis addere volueris, quibus bibere des, non parcemus te
consolando. Dixit: primum ego vobis ostendam status mei notas, tum
propinabo de carminibus meis; et produxit manicam indusii triti,
prodiditque habitum vetulae edentulae; tum declamavit:
Deo conqueror, ut aegrotus, injuriam iniquae irataeque fortunae.
O homines! de gente sum aliquantisper divite, cui fortuna
indulgebat,
Cujus famae non erat detrectator, cujus gloria late sparsa.
Quando pabulum deerat anno tristi, ipsi erant abundans pratum;
Noctu proficiscentibus lucebant eorum ignes, hospitem excipiebant
carne recente;
Nunquam vicinus pernoctabat esuriens, nec terrori dicebat, status
est suffocationis.
Sed fortunae mutationes siccarunt maria liberalitatis, quae
nunquam siccatum iri opinabar
In terrae ventrem descenderunt leones protectionis et
consolatores aegroti;
Vehiculum, postquam jumenta erant, est viae dorsum, habitaculum,
postquam erant colles, montium est pes;
Et pulli mei non desinunt lamentari ob adversitatem omni die
splendente,
Quando pius noctu vocat dominum, vacant eum redundantibus
lacrimis.
O qui nutris corvum in nido suo, sanasque os fractum et denuo
ruptum,
Destina nobis, o Deus, hominem, cujus existimatio a vituperii
spurcitie munda est et lota,
Qui famis ignem nobis extinguat mixtura lactis acidi aut
debutyrati!
Quisquamne vero liberet eos ab opprimente malo, mererique velit
gratias longas latasque?
Per illum, quem demissae adorant antiae[20], die, ubi facies
apparebunt nigrae et candidae!
Hi nisi essent, non detegerem genam, nec converterer ad pangendum
carmen.
Dixit relator. Et, per Deum! versibus suis fiderat praecordia
eliciebatque abscondita crumenarum, ut dono eam afficeret, cujus mos
erat largiri, lubenterque donaret, cujus voluntatem desperabamus. Cum
autem replesset loculum auro, et a nobis omnibus tulisset beneficium,
convertit sese, sequentibus parvulis, ore gratiis agendis patefacto.
Sed coetus digressam propius cognoscendi cupidus erat, ut scirent,
quem in locum ceciderit beneficium, et in me suscepi arcanum
aenigmaticum explorandi officium, surrexique, premens vestigia
vetulae, donec forum intraret confertum hominibus, se invicem
urgentibus. Hic immersa in gurgitem, et sic liberata a pueris
rudibus, declinavit libero animo in vacuum templum, removitque pallam
ac destruxit velamen, dum ego per portae rimam spectabam,
contemplatum, quid proditurum sit miraculi. Et cum recessisset
instrumentum pudoris, genas Abu Seidi vidi splendentes, et in animo
habui, in eum irruere, ut corriperem ob facinus, quod aggressus erat.
Sed aegrum se ostendens, ut inobsequentes, modulantem extulit vocem
abiitque canens:
Utinam scirem fortunae meae cognitane sit mea potestas,
Cognitaque sit demersio in fraudes, an non cognita?
Quoties vici filios ejus dolo meo et astu!
Quoties prodii contra eos nota mea forma et simulata,
Alios venans sermone, alios versibus,
Alias mentes aceto seducens, alias vino,
Modo prodiens ut Zachr, modo ut soror Zachri.
Si enim tota vita tenuissem viam consuetam,
Frustrata esset sagitta et scyphus, mansissetque inopia et
miseria.
Dic ergo reprehendenti, haec mea est excusatio, quo me excuses
habes.
Dixit Haret Hammamita: cum autem mihi apparuisset status ejus
revelatus et inauditum facinus, quamque versibus exornaverat,
excusatio, perspexi, daemonem ejus rebellem non audientem esse
reprobationi, sed facere quod libeat flexaque habena ad socios,
aperui eis, quod monstraverat adspectus, qui, dolore pleni ob perdita
dona, juraverunt, repulsam dare vetulis.
1. Supremum locum.
2. Centro.
3. Iumenta.
4. Beneficia.
5. Adjutores.
6. Sociorum.
7. Inversus est status.
8. Qui visitaret.
9. Protector.
10. Nummus.
11. Desiderata est quies.
12. Ignem non emisit igniarium.
13. Potentia.
14. Discesserunt comites.
15. Neque juvencus camelus, neque vetustus.
16. Nummus aureus.
17. Barbarus, cui tribuuntur caesii oculi.
18. Anima.
19. Versus.
20. Eminentiores homines.
XIV
Mekkensis.
Surrexi ex urbe Salami (Tigridis) ad obeundam peregrinationem
religione praescriptam, et cum perfecissem ope Dei mundationem,
deposuissemque unguentorum usum et libidinem, ingruit in montis
declivitate, ubi convenire solent peregrinantes, vehementissimus
aestatis ardor, coactusque quaesivi, quod meridiei aestum defenderet.
Et cum commorarer sub tabernaculo e corio concinnato cum sociis
comibus, et ferveret fornax glareae, vaporque coecaret oculum
chamaeleontis, supervenit nobis senex decrepitus, quem sequebatur
juvenis adultus. Salutante autem sene ut eruditus, excultus, et
alloquente ut cognitus, non ut peregrinus, mirantes quae spargebat de
margaritarum filo, libertatemque non concessam, quis es, diximus, et
quomodo intrasti sine venia? Respondit: rogans equidem sum et petens
auxilium; secretum miseriae meae non est absconditum; me adspicere
sufficit pro intercessore. Quod autem adtinet aditum ad vos, de quo
quaeritis, non est ex miris, cum liberales non ferant seclusionem.
Interrogavimus ergo, quo modo viam ad nos invenisset; quoque usus
esset ad nos duce. Dixit: liberalitati odor est, cujus aurae se
diffundunt et ad pratum, unde spirant, adducunt. Sparso ergo aromate
vestro ductus sum ad splendorem beneficiorum, vestrorum, laurique
vestri spiramentum praedixit felicissimum a vobis reditum. Percontati
hic sumus, quid corde habeat, ut obiremus eum juvandi officium.
Dixit: mihi est cura, nec minus filio quoque, quod petat. Diximus:
utrumque desiderium explebitur, et ambo eritis contenti; sed primum
sit primum. Dixit: omnino, per eum, qui expandit septem terras: tum
prosiluit ad loquendum, ut qui exsilit e vinculis, declamavitque:
Ego vir sum, post dolorem et molestiam eo redactus, ut ultra
proficisci nequeat.
Via mea nimis est longa, quam cui sufficiat cursus meus
tolutilis;
Nec habeo auri signati, quod aequet sinapis granum;
Consilii fons est obturatus, illuditque mihi stupor;
Si pedes proficiscor, metuendi sunt casus exitiosi;
Si post socios relinquor, deest commeatus.
Ideo surgunt suspiria, descendunt lacrimae.
Vos autem estis pascuum sperantis, scopus quaerentis;
Dona vestra profunduntur, ut non profunditur e nubibus;
Cliens vester est tutus; divitiae vestrae sunt praeda;
Nemo territus ad vos confugit, metuitque porro vicissitudines,
Nec ulla spes liberalitatem vestram mulsit, quin donata sit.
Flectat itaque vos narratio mea, reditumque pulchrum faciatis!
Quodsi probassetis victum meum, esumque, potumque,
Contristaret vos miseria, quae me tradidit aerumnis;
Et si sciretis existimationem meam et familiam et artem,
Et quod complectitur scientia mea selectarum disciplinarum,
Nullum dubium vos subiret, eruditionem mihi meum esse morbo.
Et o utinam nunquam auxissem ubera doctrinae!
Iam me oppressit ejus infelicitas, postquam pater invitum ei
mancipavit.
Diximus ad haec: quod te adtinet, versus tui jam in liquidum
produxerunt pauperiem tuam et camelae exitium, certeque tibi jumentum
dabimus, quod te portet in patriam. Cujus vero rei eget filius tuus?
Dixit ei: sta mi filiole, ut stetit pater, et eloquere, quod est in
anima, nec deficiat os. Surrexit autem juvenis, ut strenuus ad
certamen, linguam strinxit acuto gladio similem, dixitque:
O domini, qui in excelsis aedificastis domos,
Qui, negotio ingruente, profligatis insidias,
Quibusque facile est, donare thesauros paratos!
Peto a vobis assam, placentam et pulmentum;
Si nimis cara sunt, panem tenuem, quo occultetur paullum carnis,
agninae;
Si neque hoc, neque illa, quantum satiet, frustorum;
Omnia si negatis, dactylos colocyntidisve granorum mixturam.
Date, quod vobis facile est dare, carnis etiam siccatae
particulas,
Celeriterque afferte! nam anima mea celeriter exhibitum gestit.
Commeatu non passum carere, cum longum mihi sit iter.
Vos autem optima estis gens, qui advocari solent in adversitate;
Manibus vestris quotidie manus[1] sunt novae,
Volis vestris complexus est utilium donorum.
Desiderium autem meum plicis ejus, quod donabitis, se
continebit[2],
Eritque in me praemium; levantes curam successum videbunt
laudabilem;
Nobiles mihi sunt cogitationis partus, prae quibus erubescit omne
carmen.
Dixit Haret Hammamita. Et cum vidissemus catulum similem esse leoni,
patrem instruximus jumento, filium cibo; acceperuntque beneficium
gratiis late expansis, solveruntque talionem. Cum autem abire
instituerent, nodarentque ad discessum zonae vincula, seni dixi: num
similia erant promissa nostra promissis Urkubi, aut restitit
necessitas animo Iacobi? Dixit: Deus avertat, ut id dicam! nullo
modo! sed liberalitas vestra erat splendens et insuperabilis. Dixi:
ergo judica nos, ut te judicavimus, nobisque imperti, ut tibi
impertivimus! tua, dic, ubi est domuncula, qui nos stupore
implevisti? Suspiravit ibi, ut qui meminit patriae, declamavitque,
dum singultus impediebant linguam:
Sarugum est domus; sed quomodo reverti in eam?
Iam hostes castra ad eam posuerunt, eamque perdunt.
Per domum, quam adii, peccatis me liberatum!
Nihil oculo placet, quamdiu absum ab ejus tractu.
Tum lumina mergebantur lacrimis, permittebantque oculi fluxum. Manare
autem eas moleste ferens, nec tamen cohibendi potens, declamationem
dulcem rupit, valedictioneque decurtata abiit.
1. Beneficia.
2. Contentum erit.
XV
Haereditarius.
Narravit Haret Hammamita. Insomnis nocte quadam nigerrimae involuta
pallae, immotis nubibus libere profundentibus, uti vigilat amator a
porta pulsus et ab amata dura afflictus, cum non desinerent
meditationes excitare curas, cogitationesque vagari per
sollicitudines, tandem ob cruciatum, quem perpetiebar, cupivi, ut
donaretur confabulator e nobilibus, qui decurtaret longitudinem
noctis nocturnae. Necdum factum erat votum demiseramque palpebram,
cum portam pulsaret aliquis, voce submissa. Dixi itaque mecum:
surculusne voti jam fructum feret felicitatisque nox luna
collustrabitur? citoque surrexi, interrogavique: quis nunc noctu huc
venit? Regessit: peregrinus, quem involvit nox et obruit fluctus, nec
aliud adducit, quam deverticuli desiderium, ut, quando illuxerit,
iter aggrediatur. Dixit; et cum radii ejus probarent solem ejus,
titulus proderet secretum libri, cognovi, confabulationem ejus esse
praedam, et pervigilium cum eo jucunditatem, aperuique portam ridens
ac dixi: intra in pace! Et intravit persona, cujus tempus jam
curvaverat cannam (rectam staturam) guttaeque humectarant pallium,
salutavitque lingua acuta et facundia dulci, tum gratias egit, quod
exaudivissem rogationem, excusavitque adventum nocturnum,
intempestivum. Admotum autem lucernae splendenti considerans, ut
considerat, qui accipit pecuniam, inveni magistrum nostrum Abu
Seidum; nil erat, quod dubitarem sustineremve suspicionem. Et ejus
eum loco habui, qui consequi faceret longissime remotam spei metam,
et e vexatione curarum transferret in frigus laetitiae. Tum incepit
lassitudinem conqueri, ego vero interrogare, quomodo et unde?
Respondit: concede, salivam meam deglutiam, nam fatigatus sum via.
Existimans autem famem eum subiisse, ea de causa eum esse seguem,
apposui quod apponitur hospiti, nocte tenebrosa improviso
supervenienti; continuit autem sese modo pudentis, fastidiumque prae
se tulit, ut gravatus stomacho. Quae mihi continentia malas suggessit
suspiciones, iram movit naturae mutatio, ut sermone duriore uterer
pungeremque vituperii aculeo. Sed ex oculi stricturis perspexit, quod
mihi turbaret pectus dixitque: o debilis fiducia amore conjunctorum!
recede ab eo, quod in animum induxisti, et aures mihi praebe, optime!
Dixi: agedum, frater mendaciorum! Scias igitur, excepit; heri
pernoctavi socius inopum, mihimetipse loquens; et cum implevisset nox
votum suum et aurora stellas ejus demersisset, oriente sole, ivi in
aliquod forum, ut invenirem praedam se offerentem aut ingenuum
liberalem. Ibi conspexi dactylos pulchre dispositos, optime a sole
aestivo coctos, ostendentes probanti puritatem vini conjunctam cum
rubedine carneolae; juxta autem colostrum, simile auro flavo,
conspicuum colore croci, laudans coquum suum sermone, supervacaneam
faciente ipsius commendationem, ementisque consilium rectum judicans,
etiamsi dedisset nucleum cordis. Desiderium itaque me constrinxit
funibus suis, lactis appetitus me tradidit possessori, eramque
stupidior quam lacerta, amentior quam perdite amans; cum facultas non
esset voti consequendi et voluptatis in deglutiendo positae
attingendae, neque etiam pes obediret discessuro, ob ardorem flammae,
sed vehementia appetitus et famis fervor impelleret, ut pabulum
quaererem omni in angulo, contentus aquae pauxillo, longumque per
diem non desinerem, demittere situlam in fluvios, quamquam ne cum
adspergine quidem redeuntem afferentemve, quod sedaret extremam
sitim. Tandem, cum sol declinaret ad occasum, debilitatus esset
animus fatigatione, jecore incederem candente et abirem, alterum
pedem promovens, alterum retrahens, modo proruerem, modo sederem,
modo salirem, modo consisterem, en! occurrit mihi vir, lamentans ut
liberis orbatus, libere manantibus lacrimis, nec quod in me erat de
morbo lupi, et ventris vacuitas liquefaciens, me avertit a studio
propioris cognitionis et cupiditate decipiendi. Dixi ei itaque: heus
tu! certe ob occultam causam lacrimaris urerisque aliquo malo;
dolores mihi tuos manifesta tibique consulendi concede libertatem;
nam haud dubie me invenies medicum sanantem, opitulatorem
consolantem! Dixit: non, per Deum! lamentor ob victum deficientem,
nec ob fortunam destituentem, sed ob interitum abolitionemque
scientiae, et quod occiderunt ejus soles et lunae. Excepi: quid
negotii apparuit, aut quae quaestio non soluta est, ut tibi excitata
sit tristitia desiderio praecessorum. Ibi protraxit e manica
schedulam, jurans per patrem matremque, se eam jam produxisse
vexillis scholarum, nec illos potuisse explicare signa pallescentia,
consuluisseque atramentorum magistros, mutosque eos fuisse magis quam
sepulcrorum incolas. Dixi: mihi eam ostende! forsan ego ei
explicandae sufficio. Respondit: o quam remota desiderii meta! sed
saepe jam lapis feriit absque dirigente. Dedit ergo schedulam,
repperique in ea scriptum:
O prudens jurisperite, qui excellis sagacitate, nec habes parem!
Responde nobis ad quaestionem, quam declinat omnis index, stupet
omnis jurisconsultus.
Vir mortuus est superstitibus fratre, ab utroque latere, Muslemo,
ingenuo, pio,
Et conjuge, habente itidem, o doctissime! fratrem germanum, sine
ullo fuco.
Haec igitur lege constitutam partem complexa est, et frater ejus
haereditatis reliquum sibi sumsit, prae fratre illius.
Sana igitur nos respondendo ad quaesitum, nam textus hic
impatiens est contradictionis!
Cum autem versus legissem et secretum intellexissem, dixi: incidisti
cum schedula tua in scientem, tradidisti eam filio cognitionis; nisi
quod intestina mihi ardent, opusque habeo coena; liberali ergo
hospitio me excipias, tum audi sententiam. Dixit: non inique pactus
es, et abstinuisti a modo transgrediendo; itaque in habitaculum mecum
veni, ut obtineas, quod petis, abeasque ut decet. Dixit; ego vero eum
comitatus sum in latibulum, ut jubet Coranus, introduxitque me in
domum angustiorem arca et debiliorem araneo; quam quidem mansionis
angustiam sanabat amplitudine cubiti (liberalitate), dans optionem
cibi jucundorumque, quae emeret. Ubi ego: cupio elatissimum equitem
in desideratissimo equo, et saluberrimum comitem cum nocentissimo
socio. Ad quae, cum paullum cogitasset, respondit: videris innuere
filiam palmae cum colostro foetae ovis. Haec, inqui, innui, hisque
acquirendis operam navo. Surrexit itaque alacriter, tum vero iterum
decubuit ardens, dixitque: scias tu, quem Deus! prosperet veracitatem
esse nobilitatem, sed mentiri, perniciem. Ne itaque fames, quae est
nota prophetarum ornamentumque praestantissimorum, te seducat, ut te
associes mentientibus induasque mores desciscentium a fide; nam
ingenua esurire mavult, quam quaestum facere mammis, aversaturque
dedecus, etiamsi necessitate adigatur. Nec ego sum, qui pedibus se
concuti patitur, nec conticeo pacta emtione deceptus. En! ego te
monui, antequam rumpitur velum, connectamurque talionis jure. Ne
igitur irrita habe, sed considera, quae monui, et cave a mendacio,
cave! Dixi: per eum, qui vetuit malum foenus, et permisit esum
colostri! non fatus sum ficta, nec indicavi falsa, sed experieris rei
veritatem, laudabisque dactylorum et lactis pretium. Hilarem ergo se
ostendit, ut cui vera relata sunt, cucurritque cito in forum, nec
major datur celeritas, quam qua rediit cum utroque, gravatus et vultu
fatigatione austero; proponensque, modo reprobantis, dixit: exercitum
fugans exercitu, dulci fruere victu! Ego vero bulimiae brachium
nudans, impetum feci modo elephanti voracis, dum ille me adspiciebat
ut indignabundus, fereque suffocabatur ira, donec utramque speciem
devoraveram, et post ipsum conspectum tantum supererant vestigia. Hic
conticui, tum anxius propinqui pernoctationis temporis causa, tum
cogitans de responso ad versus. Ille autem nulla interposita mora
surrexit, attulit atramentum et calamos, et dixit: implevisti peram
tuam coriaceam; nunc dicta sententiam, aut, si nequis, te para ad
solvendam impensam ejus, quod edisti. Dixi: nihil habeo, quam quod
veracitatem meam testetur, scribe igitur responsum, Deus dum nos
adjuvet!
Dic proponenti quaestiones aenigmaticas, me revelatorem esse
secretorum, quae abscondidit!
Mortuus ille, cujus fratri lex praetulit fratrem conjugis,
Vir est haud dubie, cujus filius, non invito illo, matrimonium
inivit cum socru;
Tum mortuus est filius, sed jam gravida filium peperit similem,
Illius absque disceptatione nepotem, conjugis, sine fuco,
fratrem.
Filius autem filii germanus avo propior est, heresque justior,
quam frater;
Ideoque, cum moreretur, conjux legitimam haereditatis partem
integram cepit,
Nepos autem, frater proprie a latere, maris, reliquum;
Frater contra illius uterinus nihil, haereditavit, sine causa
conquerendi.
Haec est solutio, quam sequetur omnis judex in judicio, et omnis
jurisconsultus.
At cum cognovisset responsum perspexissetque ejus veritatem, dixit:
recordare domus et noctis, tolle syrma et praeverte pluviam!
Respondi: in regione sum peregrina; optimum est sacrificium, me
excipere hospitio, praesertim cum nox demiserit alas Deumque laudet
tonitru in nube. Resumsit: apage, quocunque vis, Deus incolumem te
servet; sed mecum pernoctare ne ave! Dixi: cur istud, cum vacuum sit
habitaculum? Respondit: quoniam bene adverti, ut deglutisti
proposita, ut nihil non tangeres relinqueresve; vidique, te non
curare salutem tuam, nec conservandae intentum esse sanitati; at, qui
adeo fines transit, ut tu transiisti, ventremque implet, ut tu
implevisti, ille non liber erit a cruditate continuum morbum
inferente, aut *cholera* exitiosa. Sinas me igitur, per Deum oro,
illaesum, et discedas, dum vales; per eum, qui mori jubet et
vivificat, non tibi apud me est pernoctandi locus! Hoc itaque
juramento audito, et ingrato me tractatum videns modo, domum reliqui
invitus, commeatus vice instructus aerumna; largamque pluviam
demittebat coelum, tenebrae caespitare faciebant, canes latratu
persequebantur, portae mihi illidebantur, donec fati humanitas me
duxit ad te, qua de causa gratus veneror candidam ejus manum. Dixi
ei: gaudeo de fato Dei, te obviam ducente cordi meo alacri
(vigilanti). Tum incepit raram artem explicare narrando, et miscere
risum moventia cum flebilibus, donec, *sternutante aurorae naso*,
clamavit vocans agricolas, accingebaturque vocatus ad obediendum; hic
declinavit ad valedicendum. Equidem eum a discessu retinere tentavi,
dixique: hospitio sunt tres dies. Sed obtestationibus et juramentis
consilii mutationi aditu praecluso, exitum e domo aggressus est,
deflectensque declamavit:
Quem diligis, eum per mensem ne visita, nisi uno die; ne in
molestiam ejus adjicias, caveto!
Nam uno tantum per singulos menses die spectatur, ut sponsa, nova
luna; postea oculi non amplius eam adspiciunt.
Dixit Haret Hammamita: valedixi igitur corde, cujus vulnus sanguinem
stillabat, optavique, utinam nocti meae tardissima fuisset aurora!
XVI
Maurus.
Narravit Haret Hammamita. Aderam precibus vespertinis in templo
quodam Mauritaniae; cumque officio satisfecissem abundanter, a lege
praescriptis addidissem spontanea, oculus incidit in societatem
hominum, qui in partem seorsam recesserant, sincera se distinguentes
amicitia, invicem sibi porrigentes poculum colloquii, percutientesque
disputationis igniarium. Equidem cupidus lucrandi verbuli,
acquirendaeve doctrinae, ad eos tetendi, ut qui imitaretur Tofailum
(ideo celebrem, quod non invitatus accedere solebat) dixique:
vuluisne excipere hospitem, qui frui gestit confabulationis fructu,
non decerptis modo dactylis, quaeritque elegantias conversationis,
non pingue tuber juvenci cameli. Solutis autem considendi vinculis
responderunt, salve, salve! Sed non consederam quantum rapidi
fulguris durat strictio, aut pavidae avis sorbitio, cum superveniret
viator, cujus sub brachio erat pera, salutaretque duobus (solitis)
verbis, templumque honoraret duobus genuflectionibus, tum inciperet:
o vos praediti intellectu et sincera virtute! num ignoratis, optimum
offerimentum esse, levare curas, funemque firmissimum salutis,
consolari egentes? Ego vero, per eum, qui me deduxit in tractum
vestrum et destinavit, ut a vobis peterem aquam! propulsus e
domicilio longinquo sum, missus a liberis emaciatis; estne igitur in
coetu vestro, qui nobis sedare velit famis febrem? Responderunt: o
tu, quisquis es! post vesperam accedis, necnisi reliquiae supersunt
coenae; quibus si contentus es, te non prohibere volumus. Dixit:
angustiarum frater iis quoque contentus est, quae a mensis
decutiuntur, quatiendove excidunt e reconditoriis. Iussit itaque
unusquisque eorum servum suum, ut ei daret, quantum cibi haberet; quo
beneficio laetus, gratiis actis, sedebat considerans, quae
afferebantur. Nos vero reversi ad venandas elegantias doctrinae,
earumque pretiosissimas, ac eliciendam aquam frigidam de fontibus
suis, ad ea delati eramus, quae non sunt absurda, si invertuntur, ut
si dicas SAKB KAS (effundens poculum)[1], invicemque nos
provocaveramus, mentem ad novos incitare partus, cogitationumque
ducere nondum praefloratas virgines, ea sub lege, ut incipiens tres
margaritas necteret suo filo, post eum vero gradatim crescerent
augmenta, et ad dextram sedens quatuor, ad sinistram sedens septem
consereret, quamvis fastidiens. Dixit, qui retulit. Et jam
conserueramus numerum manus digitorum, et sociaveramus, quot socii
fugiebant in specum, cum, magnae afflictioni meae, ad dextram sedens
meam dicere festinaret: LM ACHA ML (reprehende fratrem
languescentem); exciperetque, qui ejus a dextra erat: KBBR RGA AGR
RBBK (ampla tibi sit spes praemiorum domini); diceretque propinquus:
MN IRB ASA BR INM (augens beneficium auget famam); continuaretque
sequens: SKT KL MN NM LK TKS (tacere jubens calumniantem sapiens
eris); vicesque meae venerant, ac incumbebat mihi, septuplum verborum
ordinem connectendi officium. Nec desinebat cogitatio mea conflare et
frangere, frugiferam se praestare et sterilem, et interea auxilium
petere, quamquam non inveniebam adjutorem, donec quiescebat halitus
(studium) apparebatque submissio. Hic dixi sociis: si Sarugensis hoc
consessu adesset, insanabilem morbum certe sanaret. Responderunt:
etiamsi Ajaso hoc imponeres, distineretur desperatione. Incepimusque
latius evagari aestimando problematis difficultatem, portamque ejus
reputando clausam, dum advena ille, qui nos oppresserat, oculo
contemnentis nos adspiciebat, et margaritas conserebat nobis insciis.
Et cum vidisset debilitatem nostram retectam, laticisque nostri
paucitatem, dixit: o homines! magnus est labor, efficere, ut pariat
sterilis, sanitatemve petere ab aegroto, et supra omnem doctorum
scientiam. Tum ad me accessit inquiens: equidem vicem tuam sustinebo
infortuniumque, quod in te incidit, dispellam, et, si vis spargere
(prosa oratione uti), dic, alloquens eum, qui reprehendit avarum
cumulatque vituperium: LS BKL MVML ASA LM VMLK BSL (confuge ad eum, a
quo suspenduntur spes; qui, quando collegit et possidet, largitur);
sin vero praefers nectere, dic ei, quem magni habes: