31. Syrus, -i, homo natione Syrius, terra Syria, res Syriaca; Syrus
Iudæis est סורסי, sursi, eunuchus autem סרס, sarés, hinc etiam odium
ac præiudicium horum contra illos.
32. Hazaél, -is, חזאל, Chazáél,—“quem Deus contuetur,” est nomen
regis Syriæ (I. Reg. 19, 15).—E familia Regia, e domesticis, servis,
regis.
33. Santalum, -i, adi. santálinus, -a, -um, e Græco, fortasse Hindicæ
originis; est lignum odoriferum, rubicundum, durum, in Hindia et in
Polynesia domesticum, tingendo aptum.—Cama, -æ, est lectulus; lumen,
-inis, n., est pars vasis, tubi, cubiculi, interior, hoc est, vacuum,
vel cavum.—Quadratura, -æ, est margo vel capulus ligneus, vel
alterius materiæ, qui vitra fenestræ vel imaginem pictam undique
complectitur.—Opus intestinarium est idem in opere ligneo, quod
tessellatum est in marmoreo pavimento; alias opus musivum, mosaicum.
34. Talentum, -i, (Atticum) aureum est summa pecuniæ, quæ nostra
(Americana) æstimatione mille centum octuaginta duos centusses et
novemdecim libellas ($1182.19), valet; cæteroquin hic anachronismus
est, ut multa alia, passim.
35. Vitreatus, -a, -um, quandoquidem vitreamen, -inis, iam Romanis
usitatum vocabulum, vasa vitrea significat, novum arbitrabar
fingendum ad significandum pigmentum plumbeum, vitreæ duritiei,
quibus vasa ænea, diversissimaque metallica ornamenta variis
coloribus distingui solent, quo candorem micantem, aut superficiem
alterius coloris fulgidam rebus artefactis præbere solent, fiuntque
tamquam myrrhinæ.
36. Dagon, -is, דגון, dágon, piscis magnus, דג, dág, piscis, Deus
gentis פלשתים, P’lishtim, Philistæorum, capite brachiisque humanis,
reliquo autem corpore in piscem desinente. Azoti ei honor tribui
solebat
37. Cabirus, -i, nro. sing. apud Ciceronem tantum (Nat. Deor. 3, 23,
58), alioquin semper in pl., Cabiri, -orum, quos Pelasgi velut
genios, seu Deos minores tutelares coluerunt. Proprie Deorum ministri
esse existimabantur, revera tamen septem stellas Ursæ Maioris, quæ
alias Septemtriones appellantur, significaverunt.
38. Mare Algosum, Hebraice ים־סוף, iam-suf, mare algosum. Nomen
Hebraicum est Maris Rubri, quod pars est Sinus Arabici: idem etiam
vocatur ים־מצרים, iam-Mitzraim, Mare Ægyptiacum; algosum dicitur ab
algis, quæ illic abundant; Ægyptiacum autem, quia ab Occasu Ægyptum
alluit.
39. Thogarma, -tis, תגרמה, Gen. x. 3, gens ex Gomer oriunda dicitur
Thogarmah incoluisse, quae, secundum nonnullos auctores Cimmerii esse
existimantur, ac de numero equorum memorabiles traduntur; alii tamen
putant Armenios hoc nomine designari, utpote qui originem suam a
Torgom, filio Gomer ducunt.
40. Sanchoniathon, -is, nomen vetustissimi auctoris Phœnicii est; qua
tamen ætate vixerit, minime constat. Scripsit Annales diversorum
Phœnices locorum, e quibus pauca admodum fragmenta ad nostram ætatem
pervenerunt, cætera iniuria temporum interciderunt.
41. Luna dimidiata, insigne fortasse primum Phœnicum fuit, a quibus
Byzantini adoptaverunt, sed stellam vespertinam, fortasse Veneris, ei
adiunxerunt; quum vero Turcæ Byzantium in suam redegerunt potestatem,
cum imperio etiam hoc insigne in hæreditatem acceperunt.
42. Súta, -orum, (Virg., Æn. 10, 313), est eadem ipsa res, quam alias
thoracem, (Liv. iv, 20, 7; Suet. Aug. 82; Virg., Æn. 10, 337, alii
alias) appellavi, nempe operculum pectoris, cæterorum membrorum, e
lamellis æneis, ad instar pinnarum piscium, ad resistendum ictibus
telorum. Eandem rem etiam cataphractam (-ta, -æ, -phracte, -s),
auctoritate Corn. Taciti, et aliorum, nomino, quæ tamen etiam
munimenta equorum atque navium esse solent. Aliqui loricam eandem rem
vocant, at ea res ex corio fiebat, atque militum Romanorum erat
propria.
43. Helbon, חלבון, Chelbón, pingue, ferax, est Syriæ oppidum, ob vina
generosissima clarum, Ezech. 27, 18, Græcis, Chalubón. Reges Persarum
vina inde comparavisse Strabo (XV) auctor est. In historia Arabum
quoque oppidum celebre erat, vocabaturque Halebi, nunc est Aleppo.
44. Filii, sive posteri Asher, אשר, ásher, beatus, felix, est nomen
filii Iaacob (Gen. 30, 13, &c.), princeps tribus eiusdem nominis
(Num. 1, 40), cuius provintia in Septemtrione Palæstinæ sita erat.
45. Sammai, שמאי, Shammaj, sive Sammæus, est nomen Rabbini, qui
temporibus C. Cæsaris atque Ciceronis vixit, fuitque caput ac
princeps unius sectæ Pharisæorum, et cum duce alterius sectæ, Hillel,
magna ei semper erat altercatio. Mortuus est ante Iesum natum. Auctor
nomen huius attribuit ficto centurioni Iudaico.
46. Moab, מואב, nomen gentis ex Orientali littore Maris Mortui. Hi in
Bibliis Moabitæ (Ier. 48, 4, 11, 13; Deut. 34, 1, 8, &c.), nunc ab
oppido suo Carrac vocantur.—Qui illi פּלשטים, P’lishtim, sive
Philistæi, in Bibliis sæpe memorati (Gen. 26, 1; Iud. 10, 6; I. Sam.
4, 1, &c.) fuerint, nemo certo dixerit. Alii volunt eos posteros esse
Ægyptiorum, alii כפתור, sive Cappadoces, denique recentiores eos
Cretenses fuisse arbitrantur.
47. El, fere semper in plurali, אלהים, Elóhim, phrasis autem est
אלהים צבאות, Elóhim tzebáoth (sive ut Iudæi nostri efferunt, Elójhim
tz’vóos) Dominum exercituum, nempe cœlestium.
48. Ascalon, אשקלון, Ashkelón, oppidum maritimum Philistæorum, e
Bibliis notissimum (Iudic. 1, 18; 14, 19, &c.); nunc pagus Arabum, ac
nomen Ascalán usque retinet.
49. Bichri, בּחרי, bichri, iuvenilis, nomen proprium, II. Sam. 20, 1,
veluti בכרו, bochrú, bochér hú, primogenitus.
50. Barzillai, ברזלי, Barzillaj; Talmudicis barzilla est pastor,
subbubulcus, minister bubulci; hic loci nomen proprium est viri,
estque desumptum a Gileadita quodam, qui II. Sam. 17, 27, &c., ob
suam erga regem Davidem hospitalitem ac liberalitatem commendatur.
51. Milcha, v. Milcáh, מלכה, milcáh (Chald.), nomen prop. mulieris,
ductum ex Gen. 11, 29; 22, 20, ubi sic vocatur filia Haran, uxor
Nahor.
52. Sóba, Sobanus, צובּא, v. צובה, Tzóba, sive Tzóva, proprie, ut in
Psal. 60, 2; II. Sam. 10, 6, 8, ארם צובה, Aram Tzóváh, regnum Syriæ,
cuius rex cum rege Davide bellum gesserat (II. Sam. 8, 3, &c.), situm
prope Damascum, quo etiam חמת, Chamath Tzóváh pertinere videbatur.
53. Báal zebúb, בעל זבוב, Báal z’búb, v. z’vúv, more Babyloniorum
Beél z’búb, Deus Philistæorum, quem Ecroni colebant, ceu persecutorem
muscarum. Eiusmodi Deus et apud Græcos, sub nomine Zeus Apomyos
(Paus. 5, 14, 2), et apud Romanos (Solin, Polyhist. Cap. I.) “Deus
Myagros” exstitisse memoratur; Plin. H. N. 27, 106 myagros herbam
medicinalem esse dicit.
54. Moria, מריה, morijjah, v. Mórijjah, quod est, “Iah (Iehóvah)
discrevit,” i. e. oculis, ac per intuitum selegit ac segregavit;
locum nempe ut aptissimum, in quo sibi templum erigeretur.
55. Iónas, -næ, יונה, jónah, columba; nomen vatis (Ion. 1, 1; II.
Reg. 14, 25 ), item, nomen Apostoli Petri Iudaicum ac verum, Shim’on
bar Jónah.
56. Pillegesh, פּלגש, et פּילגש, pílegesh; Græcis pállax, Romanis
autem pellex, -licis, ut Græcis pallacis, significat mulierem, quæ
cum marito alterius mulieris tamquam uxor convivit, et Romani, utpote
quorum mores inde a temporibus Numæ Pompilii severissimi erant, eas
mulieres concubinas, per contemptum, appellarunt, sequiori tamen ævo
amicas, sorores, pellices. At temporibus nostræ fabulæ mores utique
erant prorsus diversi. Nullæ certæ leges monogamiam præscripserunt;
nihil contra ius vel fas peccabat, qui pro suo arbitrio, plures aut
multas uxores duxerunt, uti omnes Orientis gentes, quod in Islam
usque valet, Lingua Hebraica terminum technicum uxor, ne novit
quidem: אשה, plur. נשים, ish-sha, atque náshim, proprie mulierem
significat, sed etiam pillegesh, quamquam interpres Latinus Vulgatæ
uxorem fratris Abrahæ, Ramam, concubinam appellat (Gen. xxii, 24).
Sed quum utrumque vocabulum promiscue adhibeatur, pillegesh eo ævo
nihil contumeliosi, sed uxorem secundariam significabat in polygamia.
Pellicem Latini sequioris ævi a verbo lacio, allicio, elicio,
illicio, perlicio, h. e. perduco, seduco, derivarunt, quamobrem
mulierem seductricem valebat, et auctor noster modernus eo sensu hic
accipit. Idem pillegesh Chaldæis est פּילקתא, pilacta et פּלקתא,
p’lacta, idemque valet quod Hebraicum; verumtamen radix et genus
vocabuli nec Chaldaicum, nec Hebraicum, neque Græcum aut Latinum est,
sed Hungaricum, ex eo nempe ævo, quum “quatuor nationes,” nempe
prisci Chaldæi in Assyria cum Turaniis atque Ariis, velut unum
Imperium, una vixerunt; inde est illis hoc (cum multis aliis
vocabulis) verbum commune. Est autem verbum Hungaricum feleség,
(effer feleshég), quod ad litteram veluti dimidietatem, h. e.,
dimidiam partem coniugii, quam mulier cum viro æqua sorte gerit,
itaque uxorem ratam, ac probam, significat. Quod autem ad inscia et
ignara deliramenta philologorum Germanicorum de paelex, loco pellex
attinet, audiendi non sunt.
56.2 Iáván, יון, sic vocant Iudæi Ioniam, quæ provintia Asiæ Minoris
est, mari Ægæo contigua, cuius urbs præcipua Smyrna est. Vocatur
Ionia ab Ione, Atheniensi, qui eo coloniam duxerat. Quia vero Græci
eius regionis Syris, Phœnicibus, Iudæisque proximi fuerunt, omnes
Græcos Ievánim, sive B’né Hajvánim, appellaverunt.
57. Dodánim, דדנים, est aliud nomen Græcorum, i.e., qui non sunt
proprie Ievánim, sive Ionii. Quidam tamen interpretes existimant hic
רדנים, Rodánim legi debere, eoque nomine Rhodios designari; at
priores, rectius, nomen a Dodona derivandum putant.
58. Posteri Israél epulabuntur.—Quamquam fabula Phœnicia esse,
temporibusque Regum Davidis atque Salomonis gesta perhibetur, Auctor,
ipse Iudæus, inducit hic Ionam tamquam Iudæum orthodoxum, et
Talmudicum, Sammæum autem velut “liberalem,” duas divisiones iis
temporibus prorsus ignotas. Quod autem ad “stultiloquia Danaitarum”
attinet, atque “ebriorum Ephraimitarum,” ea, revera, doctrinæ sunt
Talmudicæ, mille annis post fictæ, et etiamnum traditæ.
Quid de “Culina Nergal” Rabbini fabulentur, mihi non liquet.
Tyrrheni, et Rasennæ iidem sunt qui Etrusci, incolæ Etruriæ,
potentissima quondam Italiaæ superioris gens, quæ insignia suæ artis
monumenta reliquit, quæ et conditrix Romæ fuisse verosimile est,
etiamsi Auctor noster nec nomen eorum memoret, nec stirpem, nec
admodum laudibus Rasennas extollit, imo ut valde turpes ac deformes
homines eos insectatur. Origine Etrusci Finno-Ugri fuisse modo
creduntur, quod Prof. Iulius Martha e Sc. Universitate Parisiaca,
novissimo opere, La Langue Etrusque, Paris, Ernest Leroux, 1913, e
radicibus Fennicis, Hungaricis, Vogul, Ostiac, &c., luculenter
demonstravit.
59. Prydhayn, vocabulum mihi prorsus ignotum, rationeque omnino
absona et absurda scriptum. Efferendum enim videtur esse Prüdhajn,
ita ut y, quod secundum principia alphabeti Romani in Græcis tantum
vocabulis adhiberi potest, hic partim Græcum ü valeat, partim vero
barbaro more pro i, vel pro consonante eius j, ponatur. Hæc ratio
scribendi sibi non consistit. Quidquid tamen sit, manifestum est
Britanniam significare velle.
60. Suómi, est nomen gentis Fennorum, qui propria lingua ita se
vocant, patriam autem Fenniam, quæ Archiducatus est in littoribus
Maris Baltici, atque Russorum imperio paret. Ratione stirpis, Fenni
ad eas gentes pertinent, quæ vulgo Ural-Altaicæ appellantur de
montibus, qui regiones eas continent, suntque Lapones, Mordvini,
Zyrjéni, Vogules, Tsheremissi, Ostiaci, Samojedes (ut Russi curioso
eos modo vocant, quasi sese edentes), ac, si quæ sint aliæ. Hæ gentes
extrema Septemtrionalis pars est familiæ gentium, quarum Centrum
Tatari sunt in Asia Occidua, ubi cum Turcomanis miscentur, quorum,
vicissim, extrema pars Meridiana sunt Osmanli, sive Turcæ; inter has
extremas autem partes medium tenent locum Hungari, qui sua lingua se
Magyar appellant. Ipse adeo Russi, atque Bulgari ad eandem stirpem
spectant, sed lapsu temporis idiomata Slavica susceperunt.
Utrum Suómi mille ante Christum annis eas sedes tenuerint, mihi
quidem non constat, nec negare volo, sed dubitare licet.
Quo animo Auctor noster erga has varias gentes fuerit, clarum est.
Ipse opus suum lingua Gallo-Francica pro Gallo-Francis scripsit;
itaque Celtæ sibi formosi, affabiles, admodum humani, atque perquam
amabiles fuerunt; contra, Etrusci, atque Suómi omnium mortalium
turpissimi, informes, barbari, ridiculi describuntur. Quamobrem?
Nescio. At linguæ omnium, etiam Celtarum, sunt mera cornicatio
(linguæ corvorum et cornicum). Nemo sobrius de re sibi ignota ita
scribit.
Quod ad oleum piscinum attinet, utique de potu accipiendum est, quod
Franci de la bière, ac, post eos Germani Bier vocant, quod quidem e
Latino bibere desumptum est, nec ii proprium vocabulum pro eo temeto
habent. Idem Latine sabaia, cælia, camum, ac, minus apte, cervisia
(quod verbum proprie aquam melleam, ex cera decoctam valet), vel
cerevisia, appellatur. Etiam de ista re licet dubitare.
Præterire æquo animo nequeo, quod Auctor de sacris Suómi tam
temerarias gerras et affanias effingit. Satis apud omnes cordatos
superque constat apud has gentes Boreales Summum Numen sub nomine
Thora cultum fuisse; utrum nomen hoc idem sit, quod apud Germanos
Thor, sive Tonans, Iupiter, an vero Hebraicum vocabulum Thóra, Lex,
nempe Mosaica, ceu persona, dicere nequeo. Sed Fenni suum Deum Júmala
vocaverunt, et usque vocant. Quid opus erat Ionam eorum Deum
constituere? Est hoc contra historicam veritatem, contra rationem
sanam, æquumque gustum. An non satis erat hunc Iudaicum heroem ducem,
aut regem statuere? Scimus tamen quo hæc colliment. Sapienti sat.
61.1 Circumnavigavimus Libyam.— Eius continentis, quem modo Africam
nominamus, præter partes Septemtrionales, nullæ aliæ erant notæ
vetustati. Ab Oceano Atlantico incepit Mauritania, proxima huic erat
Numidia, quæ nunc partes sunt Algiriæ; hanc excepit Africa, quæ nunc
Tunisia vocatur; inde se porrexerunt Tripolitana (h. e., regio trium
urbium), Cyrenaica, et Marmaria, quæ nunc universim Berberia, falso
“Barbaria” appellantur; denique Ægyptus. Cætera omnis regio uno verbo
Libya vocabatur, quæ ad Meridiem ab his sita erat. Ultra Libyam, ad
Meridiem, ab Oceano Atlantico ad Sinum Arabicum, itaque ad Meridiem
ab Ægypto, omnis regio erat Æthiopia. Quum, ergo, Navarchus Mago
“circumnavigarat Libyam,” intelligi debet modernam Africam
circumnavigasse.
Clara urbs Utica sita erat in Africa eorum temporum, i.e. proprie sic
dicta, in extremo Promontorio Apollinis, et ad flumen Bágrada; nomen
oppidi nunc est Bushater, fluminis autem Medsherda. Non adeo procul
ad Meridiem sita erat Carthago. Quoniam hæc urbs caput “Africæ” erat,
inde omnis continens Africa vocari cœpit.
Numidiam et Africam a Libya duæ amplissimæ paludes seiunxerunt:
altera Palus Libyca, Tritonia Palus altera; ultra has, ad Meridiem,
Deserta Libyca incipiunt, quæ quondam fundus vastissimi maris fuisse
creduntur, quamvis nunc altiora sint quam fundus Maris Interni. Hanc
universam eversionem Auctor per servum senem Libycum enarrari curat.
61.2 Cus, כוש, cush, sic vocatur in Bibliis (Gen. 2, 13) regio, in
qua fluit Gihon, et huius regionis incolæ erant nigri (Ier. 13, 18),
et inde putatur per Cus Æthiopiam intelligi debere, hos autem homines
nigros posteros esse Cham (Shem, Cham et Iepheth, vel Iefes, filii
Núach). Ubi autem Æthiophia sita sit, supra narravimus.
61.3 Mitzraim, מצרים, est nomen Hebraicum Ægypti, estque in numero
duali, quia Æ. Superior, et Inferior significantur; singulari numero
est מצור, Mátzor.
62.1 Ophir—Saba.—אופיר, óphír, vel אופר, óphir, nomen regionis
cuiusdam, auri, gemmarum, ligni santalini, aromatum, rerumque
pretiosarum feracissimæ, unde Phœnices, ac per eos Rex Salomon,
merces hoc genus comparare solebant. Ubi autem sita sit, apud
interpretes ambigitur. Sunt qui Hindiam intelligi debere contendant,
præsertim oras Malabar, et Goa; alii plures Meridianam Arabiæ Felicis
partem, quondam auriferam eam esse volunt; multi denique adversas
oras Africæ, præsertim Oman, Mozambicam, atque Zanzibar innui volunt,
quod in Mozambica usque floret locus Fura, auri satis ferax.
62.2 Sába, Hebraice שבא, Shebá sive Sh’vá iis temporibus summum
oppidum, et caput Arabiæ Felicis, sive Iémen, thuris, aromatum,
gemmarumque fertilis locus atque opulentus. Sabæorum satis frequens
fit in Bibliis mentio. Maxime tamen memorabilis est מלכת שבא, malcas
Sh’vá, Regina Sabæa, sive Sabæ (nunc Hedshaz), nomine, ut aliqui
historici tradiderunt, Balcis, quæ omnigenis opibus et magnificentia
affluens, fama sapientiæ regis Salomonis ad se allata, non dubitavit
ad eum visendum iter Hierosolyma suscipere, tametsi hic tantum de
donis missis auctor refert, quæ Mago ad regem detulerit.
Denique, placet de Fortunatis Insulis hæc memorare: Nomen a Græcis
acceptum est, qui eas Beatorum vocant insulas. Plinius (H. N. iv.
119) memorat: “Ex adverso Celtiberiæ complures sunt insulæ
Cassiterides dictæ Græcis, a fertilitate plumbi; et e regione
Arrotrebarum Promontorii Deorum sex, quas aliqui Fortunatas
appellavere.” Eas ad Canarias Insulas spectasse, idem auctor meminit,
qui (Libro vi., 202-4) plures insulas memorat cum Fortunatis, tum sic
fatur: “Proximam ei (Ninguariæ) Canariam a multitudine canum ingentis
magnitudinis, ex quibus perducti sunt Iubæ duo.” Hinc etiam palam est
“Canarias” a multitudine magnorum canum sic appellari.