W pozycji diagramu 40 również istnieje możliwość poświęcenia ze względu
na związanie figury, która chroni przed groźbą, dopóki jest mobilna.
Białe grają (1) Hd1-d5, i czarne nie mogą wziąć skoczka białych
hetmanem ze względu na możliwą kontynuację białych (2) Hd5:f7+, Wf8:f7;
(3) We4-e8 mat.
Czarne mogą spróbować (1) ..., Sf5-h6.
+---------------------------------------+
8 | #W | | #G | #H | | #W | #K | |
|---------------------------------------|
7 | # | # | | # | | # | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | | | # | | | | |
|---------------------------------------|
5 | | | | | | #S | ^S | |
|---------------------------------------|
4 | | | ^G | | ^W | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | | | | ^ | ^ | ^ |
|---------------------------------------|
1 | ^W | | | ^H | | | ^K | |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h
DIAGRAM 40.
Pion na f7 byłby wtedy trzykrotnie atakowany i trzykrotnie broniony,
tak więc białe nie mogą go zbić ponieważ wtedy związanie wieży
spowodowane przez Sg5:f7, Sh6:f7; Hd5:f7, Wf8:f7 nie prowadzi do
niczego, pole e8 jest chronione przez hetmana. Ale białe mogą wymusić
zwycięstwo ruchem (2) Wa1-e1, zagrażając znowu poświęceniem na f7,
ponieważ teraz dwukrotnie kontrolują pole e8. Jeżeli czarne odpowiedzą
(2) ..., Hd8-f6, broniąc f7 po raz czwarty i czyniąc niemożliwym
poświęcenie białych na tym etapie, białe kontynuują (3) We4-e8.
Powstaje groźba We8:f8+, Kg8:f8; Sg5:h7+ wygrywająca hetmana. Czarne
nie mogą się obronić ruchem Hf6-g6 ze względu na (4) Gc4-d3 z
następującym Gd3:h7+ i We8:f8, etc., nie mogą tez zagrać (3) ...,
Hf6-f4 ze względu na g2-g3 i Hd5:d6 z atakiem na bezbronną wieżę z f8.
Poświęcenie mające na celu przeprowadzenie matującego ataku poprzez
współpracę wież i gońca, podobne do omówionych przykładów, jest możliwe
w pozycji na diagramie 41, która miała miejsce w czasie partii
turniejowej w Londynie, w której autor grał czarnymi.
Kombinacja czarnych zaczyna się od poświęcenia hetmana na f3. Po (1)
..., Hf6:f3; (2) g2:f3, Gc8-h3+; (3) Kf1-g1 król białych jest
utrzymywany w bezruchu przez czarnego gońca. W tej sytuacji szach jedną
z wież w linii „g” będzie zabójczy.
Ale białe mogą tymczasowo zabezpieczyć się przed wszelkimi próbami
zamatowania przez czarne. Jeżeli czarne kontynuują (3) ..., We2-e6,
białe mogą zbić piona d3 hetmanem broniąc się przed matem We6-g6. Po
oddaniu hetmana za jedną z czarnych wież, białe w dalszym ciągu będą
miały przewagę materiału.
Właściwy sposób przeprowadzenia ataku wygląda następująco: (3) ...,
Wa8-e8, wtedy białe nie mogą wziąć piona d3 ze względu na We2-e1+;
Hd3-f1, We1:f1+; Wa1:f1, We8-e6 i We6-g6 mat.
+---------------------------------------+
8 | #W | | #G | | | | #K | |
|---------------------------------------|
7 | # | # | | | | # | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | | | | | #H | | |
|---------------------------------------|
5 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
4 | | ^ | ^ | | | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | | # | | ^S | | |
|---------------------------------------|
2 | | ^ | | | #W | ^ | ^ | ^ |
|---------------------------------------|
1 | ^W | | | ^H | | ^K | | ^W |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h
DIAGRAM 41.
Głównym zagrożeniem związanym z trzecim posunięciem czarnych jest
We8-e6-g6 mat. Inną groźbą jest d3-d2 z następującym We2-e1+. Jedynym
sposobem obrony dla białych jest (4) f3-f4. Jeżeli teraz nastąpi d3-d2,
białe zagrają (5) f2-f3, We2-e1+; i po (6) Kg1-f2 król uzyskuje
wystarczającą ochronę. A jeżeli (4) ..., We8-e6, nastąpi (5) f4-f5 nie
pozwalające wieży na przemieszczenie się na g6.
Ale, po ponowieniu groźby mata (5) ..., We6-e4, białe zmuszone są do
obrony g4 poprzez (6) f2-f3 i czarne otwierają drugą linię dla
połączonej napaści wież, podobnej do tej zilustrowanej diagramem 30. Co
gorsze dla białych, po posunięciu (6) ..., We2-g2+ są zmuszone do
wejścia królem na linię gońca h3, co wystawia go na odkrytego szacha.
Po (7) Kg1-f1, Wg2:b2 odkryty szach; (8) Kf1-g1, We4-e2 i białe muszą
natychmiast oddać hetmana za wieżę, inaczej czarne przeforsują mata w
czterech posunięciach: We2-g2+, Kg1-f1, Wg2:h2+, Kf2-g1, Wb2-g2+;
Kg1-f1, Wh2:h1+/-.
Mimo iż białe w dalszym ciągu mają przewagę materialną po (9) Hd1:e2,
Wb2:e2 nie zdołają uniknąć przegrania partii ze względu na kontynuację
groźby jaką egzekwują czarne poprzez współpracę wieży i gońca. Jedynym
posunięciem mogącym zabezpieczyć wieżę z a1 przed zbiciem poprzez
We2-g2+, z następującym odkrytym szachem z jednoczesnym atakiem czarną
wieżą na białą wieżę jest (10) Wa1-d1 mające na celu obronę wieży
królem, (10) ..., We2-g2+; (11) Kg1-f1, Wg2-d2; (12) Kf1-e1; ten plan
zawodzi jednak ze względu na to, że czarne matują (12) ..., Wd2-e2.
Pozycja matująca, która nie była dotychczas omawiana, a do której
dochodzi na tyle często w rzeczywistych partiach, aby poświęcić jej
wzmiankę, polega na utracie możliwości ruchu przez króla na skutek
otoczenia go własnymi bierkami, z następującym zamatowaniem go
skoczkiem. Przykład przedstawiony jest na diagramie 42.
+---------------------------------------+
8 | | | #H | | #W | | | #K |
|---------------------------------------|
7 | # | # | | | | | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | | | | | #G | | |
|---------------------------------------|
5 | | | | ^W | | | ^S | |
|---------------------------------------|
4 | | | ^H | | | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | | | | | ^ | |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | | | | | | ^ |
|---------------------------------------|
1 | | | | | | | ^K | |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h
DIAGRAM 42.
Białe mając posunięcie mogą wymusić mata poprzez (1) Wd5-d8, co jest
naprawdę zaskakującym poświęceniem, z tego względu, że czarne nie tylko
mogą wziąć wieżę hetmanem lub wieżą, ale mogą również zbić hetmana
białych. W tym ostatnim przypadku jednak, zostaną zamatowane w dwóch
posunięciach (2) Wd8:e8+, Hc4-g8; (3) Sg5-f7. To jeden z przykładów
“zdławionego mata” skoczkiem. [Przyp.tłum.: w Polsce funkcjonuje nazwa
“Mat Beniowskiego”]. Inny przykład, który jest naprawdę typowy, ma
miejsce, gdy czarne wezmą wieżę zamiast hetmana. Do mata dochodzi w
sposób następujący: (2) Sg5-f7+, Kh8-g8; (3) Sf7-h6++, Kg8-h8; (4)
Hc4-g8+, We8:g8; (5) Sh6-f7#. Białe nie mogłyby grać Hc4-g8+ od razu w
drugim posunięciu ponieważ czarne mogłyby zbić hetmana królem, czego
nie mogą zrobić gdy skoczek białych jest na h6.
Poświęcenia związane z bezpośrednim atakiem matującym są z reguły
najłatwiejsze do zauważenia, ponieważ nie trzeba w ich przypadku
rozszyfrowywać celu poświęcena. W tych przypadkach gracz nie musi
zastanawiać się, czy pozycja uzyskana po dokonaniu poświęcenia będzie
wystarczająco silna dla zdobycia materiału co najmniej równoważnego
temu poświęconemu. Żeby poprawnie odpowiedzieć na to pytanie trzeba
wielkiego instynktu popartego przez doświadczenie; wszystko czego
potrzeba w tym przypadku to upewnić się, że można zamatować przeciwnika
w określonej liczbie posunięć. Jeżeli nie można w sposób jasny
przewidzieć mata, nie należy robić poświęcenia. Poświęcenie z
następującym po nim matem jest wskazane, jeżeli w części szachownicy,
gdzie przebywa wrogi król mamy lokalnie dużą przewagę materiału. Taki
przykład widnieje na okładce książki.
[Notatka edytora E-text: Pozycja na okładce to:
+---------------------------------------+
8 | #W | #S | | | | #W | #K | |
|---------------------------------------|
7 | # | #G | # | # | #H | | # | # |
|---------------------------------------|
6 | | # | | | # | #G | | |
|---------------------------------------|
5 | | | | | ^S | | | ^H |
|---------------------------------------|
4 | | | | ^ | ^S | | | |
|---------------------------------------|
3 | | | | ^G | | | | |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | ^ | | | ^ | ^ | ^ |
|---------------------------------------|
1 | ^W | | | | ^K | | | ^W |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h
Pozycja ta powstała w partii między Sir G. A. Thomasem z Londynu i
autorem. Bezpośrednio przed tą pozycją miało miejsce posunięcie
czarnych Hd8-e7 mające na celu obronę przed matem, który groził po
Se4:f6+ z następującym Hh5:h7. Jeżeli w pozycji przedstawionej na
diagramie białe zagrałyby Se4-f6+, czarne odbiją pionem, tym samym
uzyskując obronę piona h7 hetmanem. Jednakże, białe mogą wymusić mata
eleganckim poświęceniem hetmana, które skieruje czarnego króla prosto w
ramiona pozostałych bierek białych. Partia przebiegała dalej w sposób
następujący:
(1) Hh5:h7+ Kg8:h7
(2) Se4:f6++ Kh7-h6
Król nie może odejść na h8 ze względu na Se5-g6 mat. Białe nastepnie
stale szachują czarnego króla w taki sposób, że ma on zawsze tylko
jedno pole do odejścia, aż do momentu gdy ostatecznie jest doprowadzony
do pierwszej linii przez wszystkie figury białych.
(3) Se5-g4+
W odpowiedzi na Sf6-g4+ czarne mogłyby zagrać Kh6-h5; (4) Gd3-g6+,
Kh5-h4; (5) g2-g3+, Kh4-h3 i nie ma mata.
(3) ... Kh6-g5
(4) h2-h4+ Kg5-f4
(5) g2-g3+ Kf4-f3
(6) Gd3-e2+ Kf3-g2
(7) Wh1-h2+ Kg2-g1
(8) Ke1-d2 mat.
Białe mogły wymusić mata w siedmiu, zamiast ośmiu posunięciach grając
(6) Ke1-f1 lub (6) o-o, ponieważ nie było obrony przed (7) Sg4-h2.