Białe mogą wygrać partię tylko posunięciem (5) Kf5-e5. Techniczne
określenie tego posunięcia to “iść w OPOZYCJĘ”. Dwa króle stają w
opozycji, naprzeciw siebie, w jednej linii na polach tego samego koloru
i ten który ma teraz ruch, powodujący wyjście z opozycji -- w tym
przypadku czarny król -- jest zmuszony pozwolić na ruch naprzód do
następnej linii wrogiemu królowi. Jeżeli czarne zagrają Ke7-d7, białe
odpowiedzą (6) Ke5-f6, a jeżeli czarne zagrają Ke7-f7, nastąpi (6)
Ke5-d6. Następnie, po posunięciu czarnych Kf7-e8, białe powtórzą manewr
zajmując opozycję (7) Kd6-e6 i znowu czarne muszą wycofać się Ke8-d8
lub Ke8-f8, co pozwoli białym na zdobycie kolejnej linii posunięciem na
f7 lub d7. To zabezpiecza wolną drogę pionowi, który teraz bez
przeszkód maszeruje na pole przemiany.
Ważna rola, jaką odgrywa w końcówkach pionowych opozycja króla jest
jeszcze jaskrawiej uwypuklona w sytuacjach, które powstałyby gdyby w
sytuacji przedstawionej na diagramie 15 białe zagrały (5) e4-e5 zamiast
Kf5-e5. Czarne mogłyby wtedy zremisować partię utrzymując opozycję dla
siebie. Mogłyby zagrać Ke7-f7 i mimo późniejszego (6) e5-e6, Kf7-e7;
(7) Kf5-e5 białe odzyskały opozycję ale nie są w stanie jej utrzymać
jeżeli czarne grają bezbłędnie. Posunięciem, które ratuje grę dla
czarnych jest Ke7-e8. Ke7-d8 lub Ke7-f8 spowodują przegraną ponieważ
wtedy białe mogą wejść w opozycję ruchem Ke5-d6 lub Ke5-f6. Gra w tych
trzech przypadkach mogłaby potoczyć się tak: A: (7) ..., Ke7-e8, (8)
Ke5-f6, Ke8-f8; (9) e6-e7+, Kf8-e8; (10) Kf6-e6 i mamy pat czyli
następuje remis. B: (7) ..., Ke7-d8; (8) Ke5-d6, Kd8-e8; (9) e6-e7 i
czarne muszą wykonać posunięcie Ke8-f7 pozwalające uzyskać białym
kontrolę nad polem przemiany poprzez (10) Kd6-d7. C: (7) ..., Ke7-f8,
(8) Ke5-f6, Kf8-e8, etc., podobnie do przebiegu gry w B.
Podsumowując analizę tej końcówki pionowej: Decydującym czynnikiem jest
opozycja króli w 6 i 8 linii. Jeżeli słabszej stronie uda się uzyskać
opozycję z pionem na 6 linii, gra zakończy się remisem.
Jeżeli pion nie doszedł jeszcze do 6 linii, opozycja króli nie jest
jeszcze dostępna dla słabszej strony ponieważ nadchodzący pion wytrąci
króla z opozycji. Załóżmy, na przykład, że król białych stoi na e6, a
pion na e5, podczas gdy czarny król stoi na e8 i jest teraz ruch
białych. Białe muszą wyjść z opozycji grając Ke6-f6 lub Ke6-d6 i czarne
utrzymują opozycję grając Ke8-f8 lub Ke8-d8. Ale wtedy białe mają w
zapasie posunięcie, które zmusza czarne do wyjścia z opozycji i w ten
sposób wygrywa partię. Grają e5-e6 i gra kończy się w omówiony
uprzednio sposób.
Znajomość końcówkek typu król i pion przeciw królowi jest szczególnie
ważna dla każdego gracza szachowego, nie tylko dlatego, że wielka
liczba pozycji może zostać zredukowana do tej końcówki przez wymianę
wszystkich innych bierek obecnych na szachownicy, ale również dlatego,
że daje wgląd w specyficzne manewry, które musi wykonać król mając na
uwadze zdobywanie lub tracenie opozycji i które, jak będzie to dalej
widoczne, stanowią zasadniczą treść najczęściej spotykanych końcówek
pionowych.
Początkującemu graczowi trudno jest uchwycić specyfikę manewrów
opozycyjnych, ale na szczęście ogromna większość końcówek pionowych ma
znacznie prostszą postać. Wygrywający manewr w tych końcówkach, w które
przechodzi większość gier szachowych, może być łatwo wyjaśniony, a po
zrozumieniu go, początkujący gracz łatwo może przyswoić fundamentalne
zasady stojące za każdą partią.
Diagram 16 pokazuje typową pozycję, na której można studiować
wygrywający manewr. Białe mają przewagę piona, ale tak jak to było na
pozycji Diagramu 15, nie mogą przemienić przechodniego piona ponieważ
król stoi za nim, a nie przed nim. Z drugiej strony nie ma
prawdopodobnie sensu iść do przodu pionami z drugiej strony
szachownicy, ponieważ czarne mają tam taką samą liczbę pionów i nie ma
szans aby któryś z białych pionów mógł przebić się do przodu. Całkiem
łatwo jest poprowadzić białe ku zwycięstwu, a strategia, jaką należy
zastosować, będzie dobrze widoczna po następujących rozważaniach: król
czarnych jest znacząco ograniczony w swoich ruchach, ponieważ musi
nieustannie monitorować przechodniego piona białych.
+---------------------------------------+
8 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
7 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
6 | | | | | | |# | |
|---------------------------------------|
5 | | | #K | | | # | | |
|---------------------------------------|
4 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
3 | | ^ | | | | ^ | | |
|---------------------------------------|
2 | | | ^K | | | | ^ | |
|---------------------------------------|
1 | | | | | | | | |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h