Jest to jedyna sytuacja, w której gracz nie ma wolnego wyboru
posunięcia.
Jeżeli nie ma możliwości zbicia atakującej bierki, są tylko dwie
możliwości wyjścia z szacha. Jedna z nich to wprowadzenie swojej bierki
między króla, a szachującą figurę, a druga to zejście królem z linii
ataku. Na diagramie 5 czarne mogą dać szacha przesuwając gońca na c5. W
odpowiedzi, białe mają do dyspozycji cztery ruchy. Mogą albo przesunąć
króla na f1, h1 lub h2, albo zasłonić króla stawiając wieżę na e3.
Skorzystanie z tej ostatniej możliwości byłoby bardzo nierozważne,
ponieważ czarne po prostu zbiłyby wieżę gońcem, szachując ponownie
białego króla. Sytuacja nie uległaby więc zmianie, za wyjątkiem tego,
że białe straciłyby wieżę. Król białych nie może przesunąć się na f2,
ponieważ nadal byłby szachowany przez gońca.
Zamiast szachować z c5 czarne mogłyby zaatakować króla białych na h2.
Ale w tym przypadku król mógłby po prostu zbić gońca.
Jeżeli byłoby teraz posunięcie białych, mogłyby dać szacha wieżą na e8.
Ale czarne mogą zbić wieżę skoczkiem. Z pewnością by tak postąpiły
zamiast odchodzić królem na h7 czy osłaniać go gońcem na f8.
Gdy król jest szachowany i nie istnieje posunięcie, które mogłoby go od
tego szacha uwolnić, mówimy, że jest on zamatowany i gra dobiega końca.
Na diagramie 6 mamy przykład mata w jednym posunięciu.
Jeżeli teraz byłoby posunięcie białych, mogłyby one zbić piona na g6
hetmanem. Teraz król czarnych jest zaszachowany, ponieważ w kolejnym
ruchu zagraża mu zbicie. Król nie może przesunąć się ani na g7 ani h7,
ponieważ te dwa pola znajdują się pod kontrolą hetmana białych.
+---------------------------------------+
8 | | | | ^W | | #S | #K | #W |
|---------------------------------------|
7 | # | #G | # | | | # | | |
|---------------------------------------|
6 | | # | #H | #G | | | # | |
|---------------------------------------|
5 | | | | | | | | |
|---------------------------------------|
4 | | | | | | ^S | ^S | |
|---------------------------------------|
3 | | ^G | | ^H | | | | ^ |
|---------------------------------------|
2 | ^ | ^ | ^ | | | | ^ | ^K |
|---------------------------------------|
1 | | | | | | | | |
+---------------------------------------+
a b c d e f g h