266) Αι συντάξεις αύται εδίδοντο απέναντι των κτημάτων των
διαλυθεισών μονών, άτινα είχον περιέλθη εις το κράτος.
267) Το ποσόν ήτο επίσης υπέρογκον λογιζομένου, αφ' ετέρου, ότι
σεβαστόν μέρος του λοιπού προϋπολογισμού εχρησίμευεν εις
μισθοδοσίαν υπαλλήλων, οίτινες ως μόνον τίτλον είχον τας υπηρεσίας,
ενίοτε όλως υποθετικάς, ας οι πατέρες αυτών είχον προσενέγκη κατά
την Επανάστασιν. Περιέργως δε πως, εφ' όσον τα έτη παρέρχονται,
τόσον ο αριθμός των ατόμων των επαιρομένων επί τοις προγονικοίς
κατορθώμασι, και αιτούντων διά ταύτα ανταμοιβήν παρά της πολιτείας,
πληθύνεται. Ίσως δε σήμερον μόνοι δεν προβάλλουσι τοιαύτας
απαιτήσεις εκείνοι, ων οι πρόγονοι πράγματι εθυσίασαν την ζωήν και
την περιουσίαν αυτών υπέρ του Έθνους.
268) Βλ. Έκθεσιν Εισηγητικήν της 26 Απρ. 1846. Εν τω ψηφισθέντι
προϋπολογισμώ του 1845 σελ. 81 - 85.
269) Εξεδόθησαν φαλαγγιτικά γραμμάτια αποδοτέα δι' εθνικών γαιών
(βλ. _έκθεσιν_ Μεταξά σελ. να')
τω 1838 = 3,719,902 δρ.
» 1839 = 697,520 »
» 1840 = 199,320 »
» 1841 = 150,960 »
» 1842 = 110,544 »
» 1843 = 615,393 »
_______
Σύνολον 5,493,639 δρ.
270) Βλ. περί του ζητήματος των φαλαγγιτικών γραμματίων τον λόγον
του γερουσιαστου Ρήγα Παλαμήδη εν τη συνεδρία της 8 Οκτ. 1856. Ο
αείμνηστος ανήρ, ον δεν διέκρινεν υπερβολική φειδώ του δημοσίου
πλούτου, ανέπτυξε προ της γερουσίας τα αδικήματα, ων έπεσον θύματα
οι φαλαγγίται, χωρίς να αναφέρη τας καταχρήσεις, ας παρήγαγεν ο
θεσμός της φάλαγγος, καταχρήσεις ας, καίπερ εγγονός φαλαγγίτου,
θεωρώ καθήκον να μνημονεύσω. (Παραβ. και _Θάνον Βλέκαν_ σ. 137).
271) Βλ. το εξαίρετον υπόμνημα περί του Ελληνικού στρατού, του κ.
Guerin, προξένου της Γαλλίας εν Αθήναις και ακραιφνούς φιλέλληνος,
παρά Leconte σελ. 155 - 166.
Προσθετέον ότι κατά καιρούς αφιερώθησαν ικανά ποσά προς συμψηφισμόν
των φαλαγγιτικών γραμματίων.
272) Ως γνωστόν, υπήρχεν επί μακρόν ιδιαίτερον ταμείον συντάξεων
τροφοδοτουμένων υπό των από των μισθών κρατουμένων ποσοστών. Εις το
ταμείον τούτο ήρχετο αρωγός η πολιτεία δι' ενιαυσίου επιδόματος.
273) Σημειωτέον ότι οι νόμοι του 1852 και 1853 περί ναυτικών και
στρατιωτικών συντάξεων ετροποποιήθησαν διά των νόμων 2 και 12 Φεβρ.
1859, διά των οποίων «ο χρόνος της υπηρεσίας, ο δικαίωμα συντάξεως
παρέχων, ελαττούται κατά 15 έτη ως προς τας χήρας και τα ορφανά των
αξιωματικών, των επί του αγώνος την πατρίδα υπηρετησάντων και
αποθανόντων προ της εγκαθιδρύσεως του συντάγματος». Η Εισηγητική
Επιτροπή της Βουλής έκρινε «το μέτρον τούτο επιεικές και δίκαιον,
άτε προνοούν περί των οικογενειών ανδρών, οίτινες μόνους τους
μόχθους του αγώνος υπέστησαν, ουδεμίαν δε άνεσιν των πολυειδών
καμάτων υπέρ της του Έθνους ελευθερίας έφθασαν να λάβωσιν » (βλ.
Συνεδρ. 16 Δεκ. 1858, σελ. 188, Πρακτικά συνόδου 1858 - 1859).
274) 20 εκατ. δρ. παλαιών.
275) Ο Παπαρρηγόπουλος, διά βραχέων ιστορών τα της Επαναστάσεως,
αφιεροί εξαιρέτους τινάς σελίδας εις τας τρεις νήσους και
περιγράφει εκτενώς τας χρηματικάς υπηρεσίας, ας προσήνεγκον. Αφ'
ετέρου δ' όμως ο Αν. Ορλάνδος, όστις έγραψε δίτομον έργον περί της
δράσεως των νήσων κατά την επανάστασιν, παραμελεί σχεδόν εντελώς
την οικονομικήν άποψιν του ζητήματος.
276) Κατά τους επισήμους υπολογισμούς (βλ. Εφημ. Κυβερ. 30
Ιουλίου 1856), αι θυσίαι των Κουντουριωτών συνεποσούντο εις
2,141,806 δρ. παλ., ποσόν όπερ, λαμβανομένης υπ' όψιν της τότε
σπάνεως του νομίσματος, θα ισοδυναμεί σήμερον προς 10 εκατομ. και,
το έτι αξιοθαυμαστότερον, αντεπροσώπευεν όλην την περιουσίαν των
δωρητών. Μετά τους Κουντουριώτας διεκρίθησαν επί θυσίαις διά μεν
την Ύδραν οι Βουδούρηδες και οι Τομπάζηδες (764,114 και 559,170
δρ.), διά δε τας Σπέτσας οι Ανάργυροι, Μπότασης και Μέξαι (609,606,
453,530 και 430,606 δρ.), διά δε τα Ψαρά οι Κοτζάδες και οι
Αποστόλαι (495,570 και 448,133).
277) Αι μεγάλαι θυσίαι των Κουντουριωτών εξωγκώθησαν ενίοτε, εις
βαθμόν ώστε ν' αποδοθή μόνον εις αυτάς η επιτυχία του αγώνος. Ιδού
λ. χ. τι γράφει ο Μένδελσων - Βαρθόλδης (σελ. 279 τόμου α' μετάφρ.
Αγγ. Βλάχου):
«Τριάκοντα ήδη έτη, έλεγεν ο Λ. Κουντουριώτης, συνάζω μετά κόπου
θησαυρούς, και θα νομισθώ ευτυχής, δυνάμενος να προσφέρω αυτούς
σήμερον εις απελευθέρωσιν της πατρίδος. Είμαι πεπεισμένος ότι
πάντες οι Υδραίοι συμμερίζονται τα αισθήματά μου· αν όμως διστάζωσι
να θυσιάσωσι χρήματα, μη ανησυχείτε· και μόνος εγώ είμαι εις θέσιν
να επαρκέσω εις όλην την ναυτικήν επανάστασιν». — Η επανάστασις δε
αληθώς απήτησε την ακριβή της επαγγελίας εκείνης εκπλήρωσιν, και
διά της ευημερίας του οίκου του επλήρωσε και ο ανήρ την επιτυχίαν
του υπέρ της ανεξαρτησίας αγώνος».
278) Τω 1823 αι τρεις νήσοι έλαβον (βλ. την αναφοράν αυτών της
20ης Δεκ. 1823, παρά Αν. Ορλάνδω. _Ναυτικά_ όμ. α' σελ. 440):
26,000 γρ. από έρανον Πελοποννήσου
36,000 » » δασμούς Κορίνθου, Καλαβρύτων, Ναυπλίου και
Βοστίτζης
12,518 » » δάνεια ατομικά προς την επιτροπήν των δασμών
46,338 » » πωλήσεις εθνικών κτημάτων
________
121,148 γρ.
Εξ άλλου κατά το υπόμνημα του υποναυάρχου Νικοδήμου (παρά Παπαρρηγ.
σελ. 791) εκ των προσόδων αυτών των νήσων μέχρι του 1824 τα Ψαρά
είχον λάβη 120,000 γρ., αι Σπέτσαι 160,000 και η Ύδρα 240,000, ήτοι
εν συνόλω 520,000 γρ.
Προς τούτοις εκ του δανείου του 1824 αι νήσοι έλαβον 94,000
διστήλων (Ύδρα 47,000, Σπέτσαι 32,000, Ψαρά 15,000).
Τέλος μετά την άλωσιν της Κορίνθου εδόθησαν εις τας νήσους, εκτός
35,000 γρ. εις μετρητά, και λάφυρα σκεύη, τιμαλφή κ.τ.λ. αξίας κατά
μεν τον Φιλήμονα 800,000 γρ.. κατά δε τον Ορλάνδον 213,000.
Αθροίζοντες πάντα ταύτα και δεχόμενοι ως προς τα Κορινθιακά λάφυρα
τους υπολογισμούς του Φιλήμονος, φθάνομεν μόλις εις σύνολον
1,400,000 παλ. δραχμών.
Το ποσόν τούτο είναι βεβαίως μικρόν, δεν πρέπει δ' όμως να
λησμονηθή ότι παρ' αυτώ υπήρχον και αι ναυτικαί λείαι, αίτινες
βεβαίως συνετέλεσαν, υπέρ παν άλλο, εις την συντήρησιν του στόλου.
279) Επανειλημμέναι προσπάθειαι έγιναν κατά καιρούς όπως οι
λογαριασμοί ούτοι εκκαθαρισθώσιν. Είχε μάλιστα συσταθή προς τούτο
και επιτροπή, ης προήδρευσεν επί μακρόν ο Ρήγας Παλαμήδης. Υπήρχεν
όμως παρά τω κοινώ δυσπιστία ως προς το βάσιμον των προβαλλομένων
απαιτήσεων και, ως παρατηρεί λεπτότατα ο Παπαρρηγόπουλος (αυτ. σ.
781), «Η κοινή του Εθνους συνείδησις δεν επέβαλεν άχρι τούδε την
των λογαριασμών εκείνων εκκαθάρισιν, όπως υπέλαβεν ιερόν αυτής
καθήκον να πράξη εγκαίρως διά τας προς τας νήσους απαιτήσεις».
Η δυσπιστία αύτη και η ιδέα ότι οι προύχοντες της λοιπής Ελλάδος
και ιδίως της Πελοποννήσου δεν παρέσχον την οφειλομένην χρηματικήν
συνδρομήν χρονολογείται από της εποχής της Επαναστάσεως.
Ο Κολοκοτρώνης γράφων τη 19η Οκτωβρίου 1822 εκ Μύλων προς τον Μέξην
και τους προκρίτους των Σπετσών έλεγεν «Οι άρχοντές μας δεν
παραδειγματίζονται εις σας, να εξοδεύσουν από τα ιδικά των, αλλά
σφετερίζονται τα της πατρίδος και προς διαφέντευσίν των στασιάζουν
και προξενείται εκ τούτου εσχάτη δυστυχία και κινδυνεύομεν να
χαθώμεν». Επίσης εγράφετο εκ Λιβόρνου προς τον Ρώμαν (βλ. _Αρχείον
Ρώμα_ σελ. 65) «οι Μωραΐται παρουσιάζονται ότι ηφανίσθησαν και δεν
έχουν μετρητά και μικρόν μέρος (των ομολογιών) υπέγραψαν
θεληματικώς ».
Ίσως υπάρχει ποια τις αλήθεια εν ταις κατηγορίαις ταύταις, πάντως
όμως η αλήθεια αύτη δεν είναι απόλυτος. Υπήρξαν πολλοί των
προυχόντων της Πελοποννήσου, οίτινες έπραξαν το καθήκον αυτών (βλ.
και άνω σημ. 16), άλλοι δε μάλιστα έπραξαν καί τι πλειότερον,
θυσιάσαντες ως οι νησιώται όλην αυτών την περιουσίαν. Μεταξύ τούτων
έρχονται εις πρώτην γραμμήν και οι Δηλιγιανναίοι, ων αι μήπω
εκκαθαρισθείσαι απαιτήσεις ανέρχονται κατ' ασφαλείς πληροφορίας εις
1,700,000 γρ.
Η συζήτησις όμως περί της σχετικής αξίας των θυσιών ταύτης ή
εκείνης της επαρχίας του Κράτους λεπτεπίλεπτον άμα και ήκιστα
πρακτικόν ζήτημα είναι, αναξέων δε τις παλαιάς πληγάς μάλλον
επιβλαβής δύναται ν' αποβή. Διά τούτο ακριβώς, αναγκασθέντες να
θίξωμεν το ζήτημα επράξαμεν τούτο διά βραχέων και εν σημειώσει.
280) Βλ. Μάμουκαν, τόμ. γ' σελ. 22 - 24.
281) Το έγγραφον τούτο ο Μάμουκας δεν κατώρθωσε ν' ανεύρη.
282) Βλ. Μάμουκαν, τόμ. δ' σελ. 119.
283) Βλ. το διάγγελμα του Κυβερνήτου και τας τρεις αναφοράς των
νήσων παρά Μάμουκα, τόμ. ια' σελ. 697 - 714.
284) Ήτοι εις την Ύδραν 147,000, εις τας Σπέτσας 90,000 και εις
τα Ψαρά 63,000 δρ. παλαιών.
285) Αι ταραχαί εξερράγησαν τω 1838, συνετέλεσε δε εις την
γένεσιν αυτών, εκτός του τότε επισυμβάντος μεγάλου σεισμού και του
στρατολογικού νόμου, και η Αγγλική πολιτική, ήτις αντεπολιτεύετο
την εν Αθήναις κυβέρνησιν. Μετά τον σεισμόν είχε μάλιστα μεταβή εις
Ύδραν, υπό την πρόφασιν της διανομής βοηθημάτων, και ο Άγγλος
πρεσβευτής Λάιονς, επιβαίνων της πρώην ναυαρχίδος του Κοδριγκτώνος,
Ασίας. (Βλ. Κυριακίδην, τόμ. α' σελ. 324 και 341).
286) Βλ. και άνω σημ. 261.
287) Περί του νόμου τούτου βλ. τα Πρακτικά της Βουλής (σελ. 169 -
180, συνεδρ. 15 Δεκ. 1852) και τα Πρακτικά της Γερουσίας (σελ. 156
- 162, συνεδρ. 14 Ιανουαρ. 1853), ιδίως δε την ενδιαφέρουσαν
οπωσδήποτε αγόρευσιν του γερουσιαστού Μαγγίνα, όστις είχε χρηματίση
μέλος δύο προηγουμένων επιτροπών επί του ζητήματος.
288) Τω Διατάγματι εκείνω εν τη Εφημερίδι της Κυβερνήσεως της 30
Ιουλίου επισυνάπτεται ο εξής
&ΠΙΝΑΞ ανακεφαλαιωτικός των απαιτήσεων των τριών ναυτικών νήσων και
του διδομένου απέναντι αυτών χορηγήματος κατά τον από 22 Ιανουαρίου
1853 Νόμον.&
Είδος α π α ι τ ή σ ε ω ν Ποσόν Ετήσιον
απαιτήσεων χορήγημα
(Κατά τους παρουσιασθέντας εις τον Κυβερνήτην λ/σμούς)
_Απαιτήσεις Ύδρας_
Δι' εκστρατείας, επισκευάς κτλ. των πλοίων .. 2,967,948 29,679 δρ. 48
Διά την κατά. τον αγώνα χρήσιν των πλοίων ... 2,773,968 27,739 » 68
Διά τας εκδοθείσας από το ταμείον αποδείξεις 1,187,586 11,875 » 86
Διά τας κατά τον αγώνα καταθέσεις των πλοίων 1,293,108 12,931 » 08
Διά τους κατά τον αγώνα εράνους και καταβολάς 1,642,166 16,421 » 66
Διά τας γενομένας από την κοινότητα
δαπάνας 282,224
Εκπίπτονται τα παρά του Κυβερνήτου
δοθέντα 147,000 ..135,224 1,325 » 24
_________ _______
10,000,000 100,000
_Απαιτήσεις Σπετσών_
Δι' εκστρατείας, επισκευάς κτλ. των πλοίων .. 2,867,512 28,675 δρ. 12
Διά την κατά τον αγώνα χρήσιν των πλοίων .....2,138,202 21,382 » 02
Διά τας εκδοθείσας παρά του ταμείου αποδείξεις .173,800 1,738 »
Διά τας γενομένας από την κοινότητα
δαπάνας 480,486
Εκπίπτονται τα δοθέντα υπό του
Κυβερνήτου 90,000 390,486 3,904 » 86
_________ ______
5,570,000 55,700
_Απαιτήσεις Ψαρών_
Δι' εκστρατείας, επισκευάς κτλ. των πλοίων .. 2,276,408 22,764 δρ. 08
Διά την κατά τον αγώνα χρήσιν των πλοίων .....1,341,522 13,415 » 22
Διά τας εκδοθείσας από το ταμείον αποδείξεις ...578,638 5,786 » 38 Διά
τας γενομένας από την κοινότητα
δαπάνας 296,432
Εκπίπτονται τα παρά του Κυβερνήτου
δοθέντα 63,000 233,432 2,334 » 32
_________ ______
4,430,000 44,300
289) Την έκθεσιν ταύτην, ην ουδαμού ανευρίσκομεν, παρέσχεν ημίν
λίαν προθύμως ο διευθυντής του Εθνικού τυπογραφείου.
290) Την έλλειψιν προκαταρκτικής εργασίας μαρτυρεί και η
εισηγητική έκθεσις, πάντη αναξία της σπουδαιότητος του θέματος.
291) Ο νόμος λέγει πράγματι ρητώς, ότι αι νέαι ονομαστικαί ή
ανώνυμοι ομολογίαι εκδίδονται εις τους δικαιούχους επί τη βάσει των
μέχρι τούδε χρηματικών ενταλμάτων, το δε εκτελεστικόν διάταγμα,
προϊόν και τούτο σπουδής εάν όχι αμελείας, απαιτεί παρά των
δικαιούχων την προσαγωγήν όλων αυτών των τίτλων.
292) Το σύνολον των εκδοθεισών ομολογιών ανήρχετο εις 2,800,000
Λ., εκ τούτων δε, ως είδομεν, εξηγοράσθησαν 565,385 Λ., εξ ων πάλιν
ετέθησαν εν κυκλοφορία αι 14,000.
293) Περί του προς την Εθνικήν Τράπεζαν χρέους, βλ. άν. σελ. 114
σημ. γ'.
294) Πράγματι είναι δύσκολον να υπολογισθή ακριβώς το ποσόν, δι'
ου θα ηδύναντο τω 1863 να διαρρυθμισθώσι τα ακανόνιστα χρέη.
295) Το ποσόν τούτο δεν επληρώθη.
296) Ο Προϋπολογισμός του 1862 απηρτίζετο εκ των εξής κεφαλαίων:
1) Χρέος Δημοσίου 2,848,889
2) Βασιλ. χορηγία 1,000,000
3) Αποζ. Βουλών 960,000
4) Γενική υπηρεσία 16,846,572
5) Έξοδα διοικήσεως 2,442,076
6) Διάφοροι πληρωμαί 690,000
__________
24,787,537