BRUUR JOAPIK.

As’t op dit oogenblik niet zoo onmundig rêgende dan zou’j kunne zien

dat de Riendiek op ’en vieftig pas afstand ’en grooten drêj moakt. Nou

zie’j d’r niks van, went de weind zwiept oe de rêgen zoo geweldig ien’t

oangezicht, da’j wark hebt de oogen open, en ’t heufd recht veuruut te

houen.

Hier, rechts, beneden oan den afweg, leit ’en boerenhoeve, woar ie—as’t

bêter weer was—den hoed veur zoudt afnemen; mins, mins, zoo’n hofstêj!

en die ’em toekumt heit Reindert Wils, en de hofstêj eiges heit ’t

Hoogeland.

’En ummezien gelêje is ’en jong vrouwke de huusdeur van ’t Hoogeland

uutgekommen. De gruune perrepluu wou ze opsteken, moar, um de weind het

z’em weer dicht gekniept; de bovenrok over ’t heufd.... zóó is ze,

bijkant egoal ien ’en draf, den afweg op- en den diek óver geloopen,

tot bij de plek woar de Riendiek zoo’n drêj moakt. Toen, toen het ze de

klink van ’t hekke gelicht, waar De Lagekamp op te lêzen steet; ’t

hekke is achter heur dicht gevallen; weer ’en afweg, nóu noar umlêg. De

achterdeur van de hofstêj sting open. Ien ’en zwonk is ze de dêl over

en noar ’t veurhuus gegoan, en ien’t einde zonder gerucht of gekräk,

zuutjes, heel zuutjes de keukenkoamer iengetroojen.

A’j’t gezien hadt dan zou’j gezeid hebben dat ’et ’en vlocht was

gewêst. En wóarum dat ’et jonge wiefke zoo deur den plasrêgen

liep?—Woarum? Luuster:

Binnen de keukenkoamer van de hofstêj ’t Hoogeland, doar leit en

kienje, ’en mollig oarig kienje ien’t mande-wiegske: doar leit ’en

dernje, woar Reinderts frisse Riekske, nou drie moand gelêje, moeder

van wier; woar ze zoo blied mee is as ’en driejoarig dernje met ’en

stooters pupke, en zoo gruts.... as ’en moeder dat op ’en kienje kan

wêzen. En ’t kienje ien dat wiegske het ’en slukske gehad, ’en lekker

slukske; geen koeimelk, nee, van eiges, van eiges! en ’t kienje is weer

goan sloapen.

Binnen de keukenkoamer van de hoeve De Lagekamp, doar leit ’en ouwe

mins ien de bedstêj; doar leit de man die krek acht moand gelêje, zien

trouwe Mieke—de moeder van zien kienders: Hannes, Riekske en

Joapik—noar den kleinen hof bezijen ’t karkske brocht, en gegreind het

as ’en kiend, en gebêjen: „Goeje Voader, breng ook mien woar mien Mieke

lêft; hier wordt ’et zoo duuster veur den ouwe, dóar, dóar is ’t

licht.”

En de man ien de bedstêj het de stem straks geheurd die ’em zei:

„Huibert, ’t wordt ou beurt goeje Huibert. Joa ge bint oud, moar mergen

zu’j weer jonk wêzen.” En die ’t zei, drukt zuutjes de hand op de

ooglêje van ouwen Huibert, en Huibert zal iensloapen—iensloapen veur

bêter.

’t Is ’en rêgen van geweld, moar—al had ’et ook baksteen’ gerêgend,

Riekske zou toch van ’t jungske dat ze verzurgde, weerum zin gegoan

noar ’t starfbed van voader.

En binnen die kamer? Behalve de grijze zijn er nu vijf personen bijeen.

Riekje, de eenig overgeblevene van zes blozende dochters, staat aan de

stervenssponde naast haar jongeren broeder Japik. Joapik, die wel ’en

klein bietje achterlik in sommigte dinger, moar anders och, zoo’n

bovenste jong is.

Ginds op een stoel zit Riekjes echtvriend. Reindert is ’en knappe mins:

krullig hoar, mooie oogen, moar, die oogen stoan nou krek as ’t weer

oan den hemel.

Aan het hoofdeneinde van vaders sterfbed, tegenover Riekske en bruur

Joapik, staat Hannes. Hannes hun oudste broeder, de oudste van het

tiental, waarvan de vader er zeven naast zijn Mieke in den hemel hoopt

weder te zien.

Janneke—Hannes’ vrouw—vult ’en kruukske met heit woater: „Kouwe vuut’!”

het voader gezeid.

Bij moeders starven het Hannes geen troan kunne loaten; dat kan ie ook

nou niet, moar vuulen.... hij vuult ’r méér van as Riekske of Joapik;

dát zeit ie eiges.

De oudste broeder houdt zijn oogen strak op het dekkleed gericht, en

bijwijlen fluistert hij zuchtend: „’t Is wat te zeggen!”

In dezen oogenblik bespeurt het drietal dat de stervende grijze de

magere hand op het dekkleed roert, en verneemt het nauw hoorbaar van

zijne lippen: „Joapik, Riekske.”

Met een pijnlijk snikken vat de jonge vrouw zachtjes de hand, die zich

alweder beweegt, en besproeit die met hare tranen:

„Luuster, Joapik, luuster,” fluistert zij een oogenblik later haar

jongsten broeder toe: „Joapik, hie nuumde óe noam,” en zachter:

„Voader, hier zin we.”

Een allerlaatste glimlach verheldert het gelaat van den stervenden

grijze; maar—de oudste zijner kinderen bespeurt niet dat laatste

glanzen der dalende zon; neen, om Hannes lippen speelt er óók een lach,

maar een andere, ofschoon een weinig zichtbare, want, hij heeft gehoord

dat de vader slechts twee namen noemde; twee: Joapik, Riekske; die van

Hannes, nee, die nuumde ie niet.

Of ouwe Huibert met voordacht den naam van zijn oudste verzweeg....?

Wil dat niet gelooven. Later heeft hij nog één woord gestameld, ’t was:

Liefde! Toen is ie ingesloapen.

Joa, as ’t oavend is geet ’et zunneke onder; ’t wordt duuster. Hier!

Moar ’t licht is niet uut. Nee ’t ondergoan is ook opgoan!

Nog altied is ’t ’en rêgen van geweld. Um schiemeroavend ku’j Reindert

en Riekske—de letste met ’en deuske onder den erm—van De Lagekamp weer

hoastig noar de hoeve ’t Hoogeland zien loopen; thuus gekommen valt

Riekske um Reinderts hals, en snikt: dat ze geen voader of moeder meer

het; en Reindert zeit, dat ze bedoard mot wêzen, en—hie sleet ’et

wiegekleed open. Zie, ’t kleine dernje wrieft met de rooje knuusjes ien

d’eugskes, en goapt en lacht. Voader en moeder mokkelen ’t kienje, moar

och! „’t kienje het nou ook geen grootvoader meer!”

Nog altijd regent het buiten; en binnenshuis waar oude Huibert

gestorven is, daar zitten Hannes en Janneke; en ’t avondbrood staat

gereed, maar—ze eten het niet.

Hannes, die een oogenblik met den elleboog op de tafel en het hoofd in

de hand zit geleund, werpt, langs het roodvlammend lampje, een

onvriendelijken blik op zijn Janneke, en zegt:

„Wat! heurluu niet veurgetrokken!? Joa, veurgetrokken tot op ’t letste

toe. En woarum....? Umdat ze iemand noar de mond kunne proaten; umdat

ze fleeme kunnen; zie je, dóarum! Moar ikke, doar heb ikke geen oard

van.

„Ik geleuf niet Hannes, dat voader méér van heur dan van ou hiew,” zegt

de vrouw wier oogen erg rood zien: „Denk toch geen kwoad! ge hebt de

bewiezen dat voader ’t wèl miek.”

„Bewiezen! Wát veur bewiezen?”

„Bi’j dan vergêten woar ie altied zoo bang veur gewêst bint?” spreekt

Janneke goedig: „Ha’j altied geen zurg dat alles noa voaders dood zou

motte verkocht worden? En Hannes, las ie dan niet hoe voader, krek zoo

as bepoald was, beschreef: dat de boedel vief joaren lang onverdeild

moet blieven en door ou beheerd worden, en da’j dan Riekske en Joapik

’en darde van de opbrengst zoudt uutkeeren....? Hannes hei’j dan oe zin

niet?”

„Mien zin, mien zin! joa, umda’k toen gek was; mien zin, umdat voader

wel wiest, wie dan oan ’t slechtste einde zou wêzen. Warken! warken

veur Riek en bruur Joapik; eiges hongerliejen; zie, da’s dan de weldoad

van voader! Da’s dan de weldoad! En wie zin ’t gewêst die met

liefde—joa, met liefde, de last en gebreken van voaders ouwen dag hebbe

gedroagen, wie anders as wij! Zie, Riek met ’r smêlige munje die gaf ’r

de weerlich af. Of voader oud was of niet, trouwen most ze, en trouwen

zou ze.—Uut liefde? Joa krek, veur de duiten; um swiet te sloan; um ou

en ’n ander de nek toe te drêjen.”

„Dat duut ze toch niet Hannes,” zegt Janneke.

„Moar wel ou aftroggelen wat oe toekumt,” valt Hannes in: „’k Wou van

alles nog zwiegen, moar—moeders warkdeus woar ’t golden slot met de

rooje grenoaten en ’k weet niet wat meer ienzit, dát had ze van voader

niet oannemen, moar oan óu, as ’r oudste bruurs vrouw motte loaten. Zie

je, dóárum het ze ien ’t lest zoo um voader heergedrêjd, en de hemel

mag weten wat ze meer het geschooien.”

„Joa ’t golden slot met de rooje grenoatketting ha’k geern gehad,” zegt

de vrouw, maar voegt er ras bij: „Loawwe doar niemeer oan denken;

Riekske was eigen kiend, en meer zal ’r ien’t deuske niet gewêst zin.”

„’k Weet bêter dat ’r méér was,” zegt Hannes met haaste: „Toen voader

ien der tied met moeder verkeering kreeg, toen het ie hoar, as erste

gift, ’en karkboek met zulveren klamp’ gegeven, en kreeg ie van haar,

’en tweekast harlozie met zulver’ sinjetten. Woar is ’t gebleven? Ik

zeg ien de warkdeus, alles ien de warkdeus zeg ik! Zie, en dóárum het

z’em zoo stillekes meegepakt en ’r niks van gesproken.” Opstaande,

terwijl hij een oogenblik later den wijsvinger op Janneke richt:

„Zie—al gaf voader heur alles: óú is ’t ontstolen, óú en geen

ander!”—Hij ziet dat Janneke den boezelaar voor de oogen gedrukt houdt:

„Joa, lig nou moar niet te greinen; ’k bin krek zoo mistroostig over ’t

starven van voader as gij of ’en ander, moar valsheid en slinkse wêgen,

doar he’k ’en mier oan.—Ge kunt wel bedroefd zin zonder misboar. Stil,

a’j de oogen dreug houdt, dan ku’j kloarder zien, en dan zie je: dat

ondank ’s werelds loon, en valsigheid ’s minsen oard is.... Zwieg!

verdeidig mien Riekske niet; gij iens-geheel niet, went, veur ou is ’t

’en trêtster. Leit ze niet toezoers over d’r kienje te bluffen. Tegen

ou Janneke, woarum? umda’j al zes joar getrouwd en nog zonder kienders

bint.”

Janneke snikte achter haar boezelaar.

„Joa, da’s hard, da’s oakelik hard!” vervolgt de boer: „en we vuulen

doar allebei van. Moar zij en den Reindert ze hebben ’r schik af. Ze

loaten ’t oe vuulen, ielkreis vuulen: zie, al heit ze mien zuster: ’en

valskat dat blieft ze.

Janneke snikte en Janneke kos niet uutscheien; ’t was voaders starfdag,

en—dat ze heur griefden umdat ze geen kienders had, dát dee heur zeer,

bitter en veul.

’t Rêgende buuten. Ien ’t achterkämerke, woar ouwe Huibert was

afgeleid, ko’j ’t gelek en gedruup ien de rêgenton heuren. Geen lêvend

mins was ’r ien dat kämerke, moar, zoo af en toe goeng ’et deureke

open, en kwiem Joapik noar binnen, en—of ’t ook duuster was, hie trooi

noar de bedstee toe, streek met zien hand over ’t kouwe gezicht van

voader; zuchtte en—goeng.

En ’t rêgende buuten! ’t Regende over boozen en goejen.

Toen Huibert Lamers gesturven is, was ’t gresmoand, nou schrieven ze

oogstmoand.

’t Is nog oakelik vroeg ien de mergen. Alles ziet er uut asof ’t pas

wakker is geworden; alles, ook de hofstêj ’t Hoogeland en heur

buurvrouw De Lagerkamp. De erste kiekt vroolik en helder, de tweede

sloaperig! De erste stêkt schoonjes ien ’t mergenpak, de tweede weet

niet wóár d’r kous’ en schoen’ zin gebleven.

’t Is buuten alles pas wakker geworden; ’t hoanje niet, dat krêjde al

lang; gunds bij boer Reindert kukeluku, schor weerum van boer Hannes

choekelechoe!—A’j goed kiekt dan liekt toch veul nog ’en bietje

dummelig. De nêtelbluumpkes goan langzoam open; de boombloai fledderen

zoo’n bietje en roepen de veugeljes wakker, die af en toe, tju tju

kommen, um d’r stemmekes te prebieren. ’t Woagenspoor op den Riendiek

leit nog krek zoo as Reinderts letste kornvracht ’em giesteroavond liet

liggen, ’t nachtwiendje het ’em doen ienzakken; as ’t sloapen is, wie

dat ’em wakker zal moaken?

Heel vroege mergen! Damp boven ’t woater; dauw over ’t land; frissig

wiendje. Rood oan de kimme.... zulver.... goud!—Over de Bêtuw is ’t

zunneke helderkes opgegoan.

Wa’j ook zien meugt, minsen nog niet.

Heur dan, doar kumt wat oan. Joa doar kommen ze met heur beien: Hanske

en Grauw. Wa’n oarig klein ding is dat Hanske. Harrejennig, wa’n

liefelik dernje! Achttien Meimoand’ zal ze krek belêfd hebben. Heur

munje is ’en meikars, heur wengskes zin klaprozen, heur eugskes krek

zunnekes.

Heur moar, nog op ’en afstand doar klinkt ’et:

„Vort Grauwke, vort, huup!” en Grauw, de kleine ezel met de blanke

roomkannen oan weerskant van ’t lief, stapt harder vort. Toeketoek,

toeketoek, klotst ’et lêge melktuug, en—Grauws peutjes zin de erste ien

’t spoor, en Hanskes vuutjes de tweede.

„Vort Grauwke, huup! Doargunder stoan z’al te wachten: drie rooje, twee

zwarte, de voale en ’t bleske. Wacht moar mennekes, we kommen d’r oan.

Vort Grauwke, vort!” ’t Ezelje schiet ien ’en drefke; Hanske droaft

mee. Toekedetoek, toekedetoek. „Vort Grauwke, vort!” En—doar stoan ze

beneden oan den diek, veur ’t hek, bij de weies.

Den ketting van ’t hekke gelicht; de koebeest’ ’en bietje op zied

gejoage; Grauwke de wei iengeleid; nou is ze verdig.

„Hier Bleske, hier! Gij bint wel ’t zwoarste geloajen.”

Bleske steet, en Hanske zit al op de horken, met den emmer veur zich

bezijen den uier. „Wa’n room, en hoe blank!” denkt ze molkend.

Joa blank! blank as ’t zieltje van Hanske.

Wie ’t zieltje van Hanske kent....?

’t Is de jongen die ginder met de zeis over den schouder de dijkhelling

afkomt; ’t vonder over, en in de wei—woar Hanske de koei melkt. ’t Is

Joapik, de bruur van Hannes en Riekske.

’t Is Joapik. Hannes nuumt ’em onneuzel, onneuzel, umdat ie ien’t

leeren nooit vlug is gewêst. Op school het Joapik in der tied ’en

oakelikheid van letters gehad. Van ’t schoolbord af was ’t heel wel

gegoan, moar, uut ’t boek—verdrêjd as ie ’t onthouen kos. De

kleinletters a, en e, en o, en u, daar had ie best ’en oog op gekregen,

moar die ander, met heur steert’ noar boven en onder, doar had ie geen

vat op gehad; ’t had hum geschiemerd.

Zie, dat was onneuzel, heel onneuzel! Wat niet onneuzel was: dat ie uut

’t heufd kos rêkenen as de beste prefester; moar—Hannes die telde dat

niet. Wat ook niet onneuzel was: dat ie ien de kark ’en heel deil van

de psalm’ en gezang’ mee kos zingen zoogoed as de beste. Joa, zij die

gunds zit te melken, zij had ze hum geleerd. Weet ie hoe?

Dan las ze:

„O goedheid Gods nooit recht géprézen!” En dan zei ie ’t noa:

„O goedheid Gods nooit recht géprézen!” En zoo wiejer, en dan las ze ’t

nòg ens, en dan zei hie ’t óók nog ens, soms tot viermoal toe, moar dan

zat ’t d’r ien, heur; en ien de kark had ie dan ’t heele boek geen

spier van noode gehad.—Zoo arg onneuzel niet!

En tóch onneuzel! onneuzel um alles veur kloare munt op te strieken;

geen begriep van valsigheid of drêjerijen; altied de woarheid sprêken,

krek wat ie meinde, zie je, onneuzel ien ’t kwoaje, en—d’r zin moar ’en

bietje minsen die dat veur heel verstandig houen.

’t Oarige kleine ding dat gunder oan ’t melken is, het nooit um Joapik

gelachen, en Joapik, Joapik kent ’t zieltje van Hanske, krek zoo goed

as de mergen- en oavondzang.

„Gemergen, Hanske!”

Hanske omziende: „Heere, jong, bin ie doar!”

„Krieg ie’t zoo werm Hanske, da’j zoo rood wordt?”

„Rood—ikke? Nee, moar ’k heurde niet da’j d’r oan was gekommen.”

„’k Zag oe al zitten toen ’k den diek afkwiem,” herneemt Japik: „’k

Vuulde toen óók da’k rood wier; da’s oarig, ’k het dat nog drie—loat

zien: nog viermoal gehad, en altied as ’t lang was gelêje da’k oe de

letste moal zag. ’k Docht—toen ’k op oe oankwiem—’k docht toen bij mien

eiges, as we ien’t eigenste huus soame woonden, dan zag ik heur ielken

dag, en ’k zou dan zeker zoo rood niet meer worden. Hé oarig,” besluit

hij, „dat gij krek ’et eigenste het.”

Hanske moet zeker de bonte, die ze nu onderhanden heeft, verkeerd aan

den uier hebben getrokken, althans de bonte doet een tred ter zijde, en

’t meisje verzet zich en zegt: „Stil jungske, stil!”

Japik leunt tegen ’t hek; tuurt naar het melkende kind, en zegt na

eenige oogenblikken:

„Eergiester Hanske, toen d’r over ou gesproken wier, toen zei Koendert

uut den Oanval, da’j zoo’n mooi snuutje hadt. Joa, dat zeidie; en nou,

hê hê, da’k ’r noar zie, nou het ie geliek, heur. Ikke veur mien, ik

wiest wel da’j ’en goejigheid op ’t gezicht hadt, moar—wat veur oog’,

of hoar, of neus, zie, dat kos ik niet zeggen. Alêvel, Koendert het

geliek Hanske, joa, dat het ie.”

„Loop jong!” zegt Hanske, en tot de rooie, die ze nu onderhanden neemt:

„Beest, stoa dan stil!”

„Den uier zal ’em ploagen,” meent de jongen: „Wacht!” en hij krauwt het

koebeest tusschen de hoorns.—Na eenig zwijgen: „’k Weet wel Hanske,

da’k op school lang zoo veerdig niet was as gij of ’en ander, en

da’k—zoo als bruur Hannes zeit—onneuzel ien ’en heele boel dinger bin;

moar kiek: handen aan’t lief um te warken he’k zoogoed as de beste; en,

dat ’r ’en heele boel ien’t derp zin die krek zoo veul weten als ikke,

en die tóch getrouwd en gelukkig lêven, da’s zeker.—Hanske.... heur

is.... as wij met z’n twee is trouwe goengen....?”

Heur Hanske is lachen.

„Hei’j doar zoo’n schik af?” vraagt Japik.

Hanske blijft lachen. Joapik mot ook lachen, en ze lachen allebei....

um te bezwieken!

’t Is voor de eerste maal dat de aardige meid om Japik lacht. De koe,

ongeduldig, doet een zijtred;—tegen den emmer; de emmer wipt; Hanske

grijpt hem, maar, een gulp van de blanke room ligt vermorst op den

akker.

Ze lachen niet meer! „Da’s zundig!” roept Japik.

„Joa zundig!” herhaalt het blanke zieltje: „en, ’t was ook niet oarig

dat ze goeje Joapik het uutgelachen.”

„Noe, gij zoudt ’r toch ook wel schik ien hebben as we in één huuske

woonden?” vraagt Japik iets later, en voegt er nog bij: „’t Het mien al

lang ien ’t heufd ligge drêjen.”

Hanske melkt van geweld; ze kijkt strak op den uier: „Joapik, ge mot ’r

niet oan prakkezieren,” zegt zij ten laatste heel zachtjes: „’k Bin

veuls te jong om oan trouw te denken, en gij Joapik.... gij....”

„Nou dag dan Hanske,” zegt de jongen, en er is iets bedroefds in zijn

stem: „Dag Hanske! Wark plezierig.”

„Van’s gelieken!” wenscht het meisje.

Japik gaat; maar ziet nog eens om.

’t Meisje melkt, en blijft melken, totdat de koe-uiers leeg en de

koperen roomkannen gevuld zijn. Heel in de verte—heurt ze Joapik de

zeis scharpen. Doargunder—heel wied, ziet ze hum mêjen ien’t lange

gres; en ze kiekt zoo triestig: „Goeje Joapik!—Onneuzele Joapik!

Trouwen met hum....!?”

De koperen kannen hangen in ’t melktuig. Grauwke wordt losgebonden; ’t

hek geopend: „Vort Grauwke, vort!” de dijkglooiing op: „Vort Grauwke,

huup!”

Helderkes steet de zon oan den hemel; moar, langs de zunnekes van ’t

oarige kleine ding drieven wölkskes.... Joapik! En—Koendert uut den

Oanval het gezeid dat ze mooi is: „Vort Grauwke, vort!”

Ongeveer een uur nadat Hanske met Grauw aan het melkhuis van boer

Reinderts schoone hoeve is teruggekomen, beweegt zich Hannes Lamers

tusschen de aarden wallen, waarop de tabaksplant verbouwd wordt.

Hoe Hannes Lamers er uitziet? Zie maar: Diep liggende pikzwarte oogen,

lage wenkbrauwen; korte stompe neus; wijde mond met zeer dunne lippen;

geelbleeke gelaatskleur; ’t hoofd op den langen hals een weinig naar

voren; kort bovenlijf; lange beenen; zóó is Hannes.

Wát hij doet? Hannes stêkt slekken.

Zie: ’en dun houten pinneke, van ’en duum of twientig, het Lamers ien

de hand; hie kiekt noar den grond en op de tabaksbloai’. Doar ziet ie

’en slek: pik! hij stêkt ’em oan ’t pinneke; nog een; weer pik! alweer!

nog ens, totdat ’et pinneke vol is. Dan stêkt ie ’t pinneke met de

slekken er oan, op ’t eind van den wal, ien den grond: neemt ’en ander

pinneke: zoo wiejer al wiejer.—Da’s oakelik hê? Um wee van te worden!

Moar, ’t is noodzoak! ze vrêten de plant’ op.

Één ding: ge kunt slek’ stêken da’j blied bint, da’j d’r geen een—ge

kunt ze ook stêken da’j blied bint, da’j d’r heel veul vindt. ’t

Erste is meer natuurlik; ’t letste dee Hannes. Hie mocht ze gern

stêken as ze d’r woaren.

En woarom stêkt ie zoo gern? Umdat ook hum honderd pinnekes stêken: ien

de kêl, ien’t heufd, ien de borst, ien’t hart; ’k weet al niet woar.

Heur dan wat Lamers bij zich zelf prakkeziert:

„Teunis! da’s de lompste kerl die ’r loopt: lid van den road! Zoo’n

ezel! en ikke....?—De domenei! As ie op de prêkstoel steet dan smêlt ie

van geweld, en roast en schelt ie op iedereen; en hie eiges....? ’t Zin

gekken die ’em vol loajen met kluuten botter, schelharsten en mikken.

Al dee ik krek anders um: mooi weer en simonblê speulen; al wou ik

ielkeen wat moois op de mouw smêren, ze zouen mien, in zien ploats, nog

geen ons-kluutje botter of ’en schroal butje sturen. Loat ie veur mien

part schelden en roazen en smoren ien’t vet.—Den Reindert! Giesteren

het ie de letste kornvracht goaf en goed noar binnen gehoald. Ikke: de

halfscheid schroaler gewas; bij mien is al den tabak vervrêten van de

slek’; bij hum: ’en blad van geweld! Vervliemd: den duuvel lupt alles

mee. Geld het ie zat; de heugste merkt kriegt ie van alles; met ’et

joar al ’en kiend! en weer een op kommen. Alles veur hum; mien alles

tegen! Zoo’n rechtveerdigheid doar heb ik geen begriep van....! Hier

weerlichse slek: Pik! Pik!! en nóg een!”

’t Is de vierde ure na zonsopgang. Vrouw Janneke heeft binnen de

keukenkamer van De Lagekamp het ontbijt in gereedheid gebracht.

Allemoal present: man, vrouw, bruur Joapik en ’t volk dat ien huus êt.

Bidden——„Êt ze met smoak!”

„’t Is oarig da’j tegenwoordig altied de roggebroodskorsten oan

d’anderen gêft of eiges moar opêt,” zegt de man wel spijtig tot zijn

huisvrouw: „Lamers kan toezien.”

„Heere, Hannes, wou gij ze?” schrikt vrouw Janneke: „Ge kost ’r niet

tegen hei’j eiges gezeid; ge kreegt ’r zoo’n pien ien de moag van. Dee

’et niet Hannes?”

„Umda’j ze mien ’en tied lang allemoal woudt opduffelen,” spreekt

Lamers: „hollen of stilstoan. As ’t vars is, dan wi’k ze krek zoo goed

as ’en ander.”

„Best Hannes, doar hei’j dan de mien,” zegt de huisvrouw.

„Bi’j gek!” roept Lamers en werpt het brood terug dat hem werd

toegeschoven: „Asof ik ’en kiend was!”

Vrouw Janneke voelt iets schiemerigs in de oogen, en terwijl ze de

bedoelde broodkorst voor haar zwager nederlegt, zegt ze zachtjes: „Doar

Joapik, ik heb ’r geen trek ien.”

Zie dien blik van Hannes op Japik. Hum alles toestoppen! hum altied

veursprêken! hum! den doodêter, die geen A veur ’en B kos; die tot

schoai van de andere kienders as ’en onneuzele noalooper ien de wereld

was gekommen en d’r al lang weer had uutgemotte!—Tot Janneke op

smadenden toon:

„Welzeker, Joapikske, hê? Ge most ’em moar ien de gloasdere kast of op

sterk woater zetten.” Tot den jongeren broeder terwijl hij den houten

broodbak vat en hem dien grinnekend toeschuift: „Zeg wi’j ook alles!”

„Nee dank oe Hannes,” zegt de jongen: „’k het eiges geen trek; ’t geet

mien zoo langzoam de kêl deur.”—Tot Janneke: „’k Mot oe straks is wat

zeggen.”—Joapik drinkt zien kummeke koffie. Of ie dóár zoo rood van

wordt?

Hannes zet groote oogen.—Stilte! Alleen ’t gerammel van kummekes en ’t

knappen van ’t vuur.

„Straks wat oan Janneke zeggen,” denkt Hannes: „Oan Janneke! niet oan

mien! Die twee zitten ien één kuup met z’n beien. ’t Mag licht ’en

stukske tegen mien wêzen. Altied proaten: wês tevrêje Hannes, da’s

goed; moar, dan motten z’oe ook tevrêje loaten. Nou, die mien stêkt

za’k stêken ook!”

Op hetzelfde oogenblik dat de boer van De Lagekamp dit laatste reeds

lang geliefkoosde denkbeeld bij zich zelven heeft herhaald, wordt de

deur ten halve geopend, en steekt de boer van ’t Hoogeland zijn hoofd

binnen de kamer.

’t Is zwoager Reindert, en Reindert wenscht: „Smoakelik drinken!”

terwijl zijn oogen er vragen: „Doe ik ook overlast oan?”

„We zouwe krek danken!” roept Hannes den komende toe, en geeft een wenk

aan de zijnen, en drukt de pet voor de oogen.

Reindert trekt zich terug; krijgt spiet dat ie gekommen is um Hannes

wat te vroagen; moar blieft, en wil wachten tot Hannes dankzegging zal

gedoan zin.

A’j achter de pet van Hannes kos kieken, dan zou’j is ’en griens zien.

De slek was gestoken!

Eenige minuten later staan de zwagers tegenover elkander.

De vraag van Reindert: of ie de hakselsneier veur veur vandoag is mag

leenen? De zient is kapot en noar de smid toe.

„De hakselsneier?.... Joa.... zie, ’t spiet mien da’j d’r verlêgen um

bint,” zegt Hannes: „moar—’k mot ’em krek eiges gebruuken.”

„Gij eiges!” zegt Reindert: „Da’s al toevallig um deez tied van ’t

joar!”

„En gij dan?” vraagt Lamers.

„’k Wou haksel veur d’eierkurf hebben,” is ’t antwoord van Reindert:

„Alêvel ’t kan met ’en mes wel gedoan. Ik dank oe. Gemergen.”

Reindert is haastig vertrokken en denkt onder ’t heengaan: „Ook dom

mien oan Hannes te woagen. Um de buur- en femilieschap wou’k hum en

geen ander verzuuken. Vrêje en vrindschap, moar—vroagen niemeer!”

In ’t melkkamertje bevindt zich vrouw Janneke. Japik is haar nageloopen

en zegt: „Janneke, heur is!”

Janneke heurt, en wát ze heurt—dat is ’et eigenst wat ie ’s mergens,

heel vroeg, oan Hanske, dat oarige kleine ding, gezeit het. Wóár ’t hum

zat, dat kos ie niet zeggen, moar hie geleufde hier, op de borst en ien

de kêl; went, al doag’ answiet had ie oan Hanske niet kunne denken, of

hie had zoo’n oarige scheut gekregen, krek asof ie geen oajem kos

hoalen.... Kiek! nou had ie ’t weer.

Vrouw Janneke staat te kijken asof ze’n dood mins lêvendig ziet:

„Gij Joapik, trouwen!?” zegt zij ten laatste, en terwijl ze dat zegt,

vliegen haar honderd gedachten door ’t hoofd. Van al die gedachten is

Hannes de grondtoon. Hannes!—Wat was ie kwoad gewêst toen Riekske goeng

trouwen; zei die niet dukkels dat Joapik nooit op zich eiges kos stoan,

umdat ie—aldat zij ’t niet kon veinden—niet riechtig bij ’t heufd was.

Had ie geen nijd en geen hêkel oan Reindert, umdat ie wat rieker is;

en, zou ie toe willen zien dat Joapik misschien gelukkig wier met

Hanske, ’en dernje met geld! ’t Arfdeil van Joapik nuumde ie ’t ziene,

alschoon onrechtveerdig. „Moar.... Hannes!?”

De boer van De Lagekamp is niet verre. Aan de deur van ’t melkkamertje

heeft hij geluisterd. Wat kiekt ie lillik de kerl; zoo gêl as saffroan.

Langer uuthouen kan ie ’t niet.

Daar staan ze met hun drieën, en Hannes houdt zich in, en zegt zoo

vriendelijk als hij maar kan, dat ie toevallig ’en poar woorden geheurt

het; dat ’et hum spiet dat Joapik veur zien oudste bruur geheim’ het,

en achterbaks is.—Heel goejig: „Joa dat spiet mien Joapik; moar ’t kumt

umda’j kiendsch bint en onneuzel. Gij kunt ’et niet gebêteren Joapik,

dat God ou zóó en niet anders het geschoapen, doarum niet, nee; moar ge

most vertrouwelikker wêzen, en nou, Joapik, nou he’k geheurd, da’j oan

Janneke van trouw sprak.”

De jongen is erg rood geworden. De dunne lippen van Hannes zijn geheel

onzichtbaar, en terwijl hij zijn broeder vertrouwelijk op den schouder

klopt, zegt hij heel vriendelijk, o zoo goejig: „Toen voader stierf,

toen het ie liefde gezeid, niewoar Joapik?”

„Joa krek!” is het antwoord.

„Moar weet ie wat voader óók het gezeid, den dag véúr zien starven?”

„Nee,” schudt de jongen.

„Wat ie gezeid het,” herneemt de oudste: „khem! wat ie gezeid het....?

Hannes, zeidie toen ie lei te starven: Hannes, zeidie toen—as Joapik

t’oavend of mergen zoo gek wier aan vrouw of oan trouw te denken, zeg

’em dan Hannes, dat voader ’t hum op zien starfbed verbooi....

umdat.... umdat ie dan diep ongelukkig zou wêzen.”

Doar steet Joapik; oakelik! Nou zou’j óók hoast zeggen: onneuzele

Joapik.

Vrouw Janneke kiekt noar den grond. Was ’t woarheid of leugen....? Wat

kon ze as zwiegen!

En Hannes? Genoeg veur van mergen! Hie geet weer noar ’t land toe um

slekke te stêken.

Reinderts hoeve ’t Hoogeland glimt ien ’t zunneke asof ze verguld is.

’t Liekt er alles zoo oarig en tierelierig da’j schik kriegt um ’t oan

te zien. Huus, hof en vee, ’t lacht van plezier; de kornbargen

flonkeren; de heujbargen gliensteren; de hennekes koakelen; de kalver,

gunds ien den bongerd, ze springen asof ze gek zin met de steert ien de

hugt, en—Grauwke schrauwt vroolik en lochtig.

Alles lacht en het schik. Ook de uiver is komme oanvliegen, en, as ie

op ’t groote nest, boven ’t huus, stillekes uut de hugt noar umlêg

kiekt, dan is ’t krek asof ie wil zeggen: „Volstrekt niks te danken. ’k

Het ’r krek zooveul schik af als gij,” en, heur hoe ie kleppert.

De ooievaar met zijn langen snavel weet er meer van. Zou ie

misschien....?

Stil: ’en uiver op ’t huus, zêgen ien huus, dat zeggen ze ien de Bêtuw.

Stil dan, want daar ginder in de groote kamer daar is al leven genoeg;

al leven genoeg voor het vrouwke in het kleine kamertje er naast, het

vrouwtje dat stilte behoeft, stilte en kalmte bij haar overgroote

blijdschap.

Zie Reindert, ’t is alsof hij gek is van vreugd:

Eergiesteroavend, kertier over tienen, het den uiver ’en junkske

gebrocht,—zoo zeggen ze in de Bêtuw—harrejennig zoo’n jungske!—Um kwart

véur tienen het Reindert ’et benauwd gekregen, miesderoabel, arg

miesderoabel, moar—arger zien Riekske. Kertier over tienen: Goddank,

doar was ie! Mooi jungske; rood jungske; vet jungske; harrejennig zoo’n

jungske!—Kiek, erst het Reindert zuutjes gelachen en gegronnikt: toen

is ie met zien jungske oan ’t bed van Riekske gekommen, en het ie

gefluusterd: „Knap, dern! ik was de darde, da’s nou de vierde

Reindert.” Toen, toen het ie zien wiefke op de oog’, op de neus, op ’r

munje gekust, krek woar ie kos, en ’t jungske—heel zuutjes op ’t

mollige snuutje. Toen, toen het ie ’t jungske weerum oan de boakster

gebrocht, en is noar buute geloopen, en het ie gegreind as ’en kiend:

„Dank goeje Voader, dank voor oe zêgen; woaroan he’k zooveul liefde

verdiend!”

’t Is de darde dag. De jonge moeder het geen spierke koorts en ze

lacht, went zie, kleine Mieke—nu elf maanden oud—kleine Mieke op

Hanske-moei’s arm, leit heur kleine vingertje op bruurkes wengske, um

is te vuulen of ie geen pop is.

„Nee teine Mieke, kiek moar,” zegt Hanske; en Hanske, die pas bericht

heeft dat ’r volk is um de kroamvrouw te groeten, ze streelt ’t kleine

vlasköpke van Mieke. En ’t jungske dat van moeder wat kriegt, zet

bolleboozen; en Mieke, Mieke klapt ien hoar henjes en krêjt van

plezier.

Stillekes met ’et kleine dernje, stillekes! went doargunder ien de

groote koamer, doar is al lêven genogt.

Bekenden uit de buurtschap zijn bij het huiswaartskeeren van de markt,

is êfkes op het Hoogeland oangevaren, um Reindert dan alêvel met de

jonge zeun en de goeje afloop te fillesisteeren.

Vijf boeren oud en jong, zitten in de rondte, en rooken uit lange

pijpen. Twee dikke blozende boerinnen, benevens een jonge boerendochter

met niet onaardig gezichtje, kleuren de groep met haar bonte verven.

De dikke boerinnen zitten met de vuut’ op ’en kouwe stoof, breed van

schoot, en kieken noar de deur, of Hanske hoast weerkumt um hoar bij de

kroamvrouw te loaten. Reindert schenkt wien oan de boeren, en ’en

glêske kroam-annies oan de vrouwlui. Reindert het krek ’en gezicht asof

ie al z’n lêven zal lachen. Of ze ook zeggen dat de botter veul slapper

oan de merkt was, en de weit lang zoo geldig niet: „Hê, hê, ’t kan wel

wêzen.” En noojend: „Kom, vat nog ’en glêske.” Tot Kaatje ’t aanvallig

boerinnetje: „Toe dern, drink is uut!”

„Nee dank oe,” zegt Kaatje.

„Hoe, lust ie ze niet?” roept dikke Teunis van de Velde; en Teunis zeit

lachend nog meer: ’en onneuzel oarigheidje over de kroam-annies. Koatje

kiekt verlêgen. Koendert—ge weet wel, Koendert uut den Oanval—ziet noar

Koatje. Ze mot toch êfkes lachen, moar kiekt noar den grond. Koendert

verkniept zich achter de rooje neusdoek. De dikke boerinnen zitten te

schudden dat de stoel’ d’r van kroaken. De boeren—anders niet

lachsch—hebben wark um de piep’ oan te houen; en Reindert—Reindert

lacht ook, en hie wunst: Ielk zoo gelukkig as hie is; veur zich zelf

kos ’t ook minder, moar—„kienders is zêgen, joa zêgen van God!”

Op hetzelfde oogenblik dat de gelukkige vader deze woorden spreekt,

worden schier te gelijker tijd de twee deuren der groote keukenkamer

geopend. Door de eene, die toegang tot de kraamkamer geeft, treedt

Hanske met kleine Mieke op den arm naar binnen, en terwijl zij de

boerinnen uitnoodigt—um nou moar êfkes bij zuster te kommen, ontgaat

haar het knipoogje niet dat Koendert aan Kaatje geeft, aan Kaatje, die

mede is opgestaan—um de kroamvrouw gendag te goan zeggen.

Door de andere—de gangdeur—komt ook een bekende naar binnen. ’t Is

Janneke Lamers van de Lagekamp. Ofschoon het reeds de derde dag van

zuster Riekske is, Janneke komt er voor ’t eerst, maar, ze wordt ook

gevolgd door een ander, door een bleeke, een geelbleeke, die gezegd

heeft—dat ze met kroambezuuk moar most wachten, went, dat ie ’t anders

verdrêjde um d’r mee heer te goan.

Janneke ziet erg verlegen terwijl ze: „Gendag soame” wenscht, en slaat

de oogen neer nu ze tot haar zwager zegt: „Gefillesisteerd met oe zeun,

Reindert, en da’j er alle heil oan belêven meugt.”

„Dank oe, dank oe!” spreekt Reindert gulhartig. En Hannes, die na zijn

vrouw een: „Van ’s gelieken” heeft gepreveld, en daarbij zooals altijd

een hand heeft gegeven—da’j niet weet of ’t ’en hand of ’en voadoek is,

zoo slap en zoo niks,—Hannes ziet meteen dat de boerinnen, die ook

êfkes: „Gendag” hebben gezeid, heur rokken ien’t plooi trekken, en—met

Hanske veuruut—ien ’t kämerke goan woar de kroamvrouw mot liggen.

Zie, die vreemden loat Reindert ien’t kämerke, en—eigen femilie loat ie

achter.

„Goat ’r zitten Janneke,” zegt Reindert: „Bruur Hannes neem ’en stoel!”

Neem ’en stoel! ge kost ’em eiges goan kriegen!

„We zin eigenlik gekommen um Riekske is oan te sprêken,” zegt Hannes:

„’k Het al heel weinig tied, en dóárum—toe Janneke, loawwe moar êfkes

ien’t kämerke goan.”

Janneke weet niet.... of ze....?

„Asteblief Hannes, dan mo’j zoo goed wêzen nog ’en ummezienje te

wachten,” zegt Reindert: „Vrouw Pieters en vrouw Van de Velde zin krek

met Koatje noar binnen gegoan, ’t is de darde dag; te veul drukte op

ens zou niet goed wêzen.... Nog ’en klein oogenblikske? Moar, goat ’er

zitten.... Hier Janneke, hier! Toe Hannes, neem dan ’n stoel!”

Vrouw Janneke zit, en Reindert heeft de flesch al ter hand

genomen—noojt z’n schoonzuster op ’en glêske, en Hannes um ook wat te

drinken, en wijst den laatste op piepen en tabak, en ’t zulveren

vuurkomfoor.

„’En ander de oog’ uitsteken!” denkt Hannes, en haastig zegt hij tot

hem die wil schenken: „Geen drank asteblief, we zin doar bij ons niet

van thuus.”

„Kom,” zegt Reindert, „Janneke zal wel ’en klein dröpke lusten.”

Janneke ziet met een oogwenk op Hannes, en antwoord zeer haastig: „Nee

nee, verechtig ik dank oe!”

De komst van Hannes Lamers heeft den vroolijken toon der boeren niet

weinig getemperd. Mij dunkt zij trekken scheeve gezichten, en beginnen

over ’t weer te praten: dat ’t wel liekt asof ’r onweer oan de locht

is, en dat ’et doarum tied wordt zoo zuutjes oan noar huus toe te

voaren.

Ja er was een onweerswolk aan de lucht; maar binnen de kamer was er ook

een: ’en lillikke! Hannes Lamers is wel bekend; geen wonder dan dat het

stillekes wordt, en zelfs Reindert werk heeft om vroolijk te blijven.

„Moar jong, woar zit Joapik toch?” vraagt de gastheer, nadat Hannes een

geruimen tijd heeft rondgekeken alsof hij geen stoel kon vinden, maar

er eindelijk een gevat en plaats heeft genomen: „Ik zag ’em nog

iens-geheel niet,” vervolgt Reindert: „en Riekske het al dukkels

gevroagd, of ie niet kwiem.”

Noar Joapik het ze gevraagd! niet noar hum, niet noar Hannes.

„Joa,” zegt Hannes, terwijl hij een vreemde beweging met de band langs

het hoofd maakt: „da’s noarigheid tegenswoordig.... hoast geen huus mee

te houen.”

„Watte! Hoe zoo?” roept de zwager.

Vrouw Janneke plooit aan haar boezelaar. Aller blik is op Hannes

gevestigd.

„Oakelik ien’t heufd!” zegt Hannes bedaard: „Heel dukkels sprêkt ie

geen woord en dan weer roazen van geweld. Gij Janneke weet ’et.”

Aller oogen richten zich nu op de vrouw.—Janneke ziet heel erg verlegen

en smuuspelt zoo wat van: „Joa, onneuzel.”

„Wel heer m’n tied!” zegt Reindert met verbazing: „doar ha’k niks van

geheurd. Joapik ien’t heufd!”

„Joa, niemand wou ’t geleuven,” herneemt de boer van De Lagekamp,

„moar, al joaren lang was ’t dukkels ’en spul: en nou ien de leste

doagen!....” Hannes zet een gezicht da’j d’r bang van mot worden.

„Wel, wel, a’k dát had geweten, dan was ’k zeker is komme oanloopen,”

zegt Reindert, en op zijn gelaat is nu geen lach meer te zien.

„’k Zou moar stillekes thuus blieven,” klinkt het uit Hannes mond: „Zoo

gauw as ’r vremde kommen dan liekt ie ’en heele piet, moar—ze zin niet

de deur uut of welluu kriegen ’t geroas nog tweemaal zoo arg. Niewoar

Janneke?”

Janneke smuuspelt weer: „Joa!”

„Nou he’k van z’n lêven!” spreekt Reindert hoofdschuddend en voegt er

nadenkend bij: „Dan zou ’t niet kwoad wêzen a’s ’k hum is ’en dag of’

vier op ’t Hoogeland hoalde; andere minsen; andere umgêving!”

„Wel weerlichs!” roept Hannes met een smadelijken lach: „asof mien

Janneke en ikke met goed veur hum woaren!”

„Moar Hannes, ’t was zóó niet gemeind,” zegt Reindert haastig. „Ik

docht moar allinnig.... zie, docht ik, Joapik is ’en liefhebber van

blom’ en van dinger; ge weet dat Riekske ’en oarigen hof achter ’t huus

het...”

„Nou, blom’ en spul hewwe eiges genogt,” valt Hannes in: „En dan, as ie

roast dan kiekt ie wat noar die dinger!”

Reinderts oordeel blijft—en de boeren stemmen het toe—dat ’en verzet

geen kwoad kan. Hie kos met Gart de schêper is bij de schoap’ liggen;

zie, van schoap’ hiew Joapik toch ook veul, en schoap’ die had Hannes

toch niet.

„’k Wiest al lang da’j schoap’ houdt,” is Hannes antwoord. „Maar,”

voegt hij er opstaande bij, „we zin hier gekommen um oe vrouw gendag te

zeggen; we hebben wat hoast.”

Gelukkig, daar komen de twee dikke boerinnen met Kaatje en Hanske uit

de kraamkamer terug.

„Kiek! harrejennig! ze hebben nooit van z’n leven zoo’n oarig kienje

gezien; wa’n mollige ermpkes, en wa’n köpke met hoar al; en de

kroamvrouw, wat ziet ze d’r opperbest uut; ’t is liefhebberij um ’t oan

te zien.”

„Kom Janneke,” zegt Hannes, en beiden schuiven in het vertrekje,

waaruit de vrouwen zijn teruggekeerd.

„Joa joa,” vervolgt een der boerinnen: „liefhebberij um ’t oan te zien;

wat mooi blauw eugskes ien’t köpke! Krek de oog’ van zien voader!”

Buiten drijft de onweerswolk nog aan den horizon, doch uit de kamer is

de sombere wolk, althans voor eene wijle, verdwenen; zie maar, Reindert

lacht weer: Niewoar, kleine Reindert liekt op den groote; Reindert de

groote het op jungskes grootvoader geleken; Reindert de ouwe was zoalig

gesturven! Joa, Reindert lacht weer.

Geen vijf minuten later hebben de bezoekers uit de buurtschap de kamer

verlaten. Reindert, die noar ’t wiefke verlangde, heeft aan zuster

Hanske het uitgeleide opgedragen, en—allemaal hebben ze gezeid: „Dag

Hanske.” En Koendert uut den Oanval, het ook gezeid: „Dag Hanske.” En

toen—toen het ie Koatje ien den erm geknepen, dat ze: „Schei uut!”

riep, en hoar de tree van ’t kerreke opgedouwd met lach en

gegoechel—veul niet genogt. Dat heeft Hanske gezien, en toen.... zijn

de karretjes weggereden, en Hanske is naar binnen gegaan.

’t Bezoek van Hannes en Janneke bij zuster Riekske duurt kort genoeg.

„Goa’j al heer?” vraagt de jonge moeder, en Hannes antwoordt: dat ze

asteblief mot begriepen dat ie van ’s mergens tot ’s oavends as ’en

peerd mot warken, en dat ze toch moar rêkenen mot dat ie heur, ien stee

van wienst uut te keeren, oan ’t eind van ’t joar ’en andere rêkening

zal veurleggen: „’k Gun ielkeen ’et ziene,” is zijn besluit, „maar, oe

dood warken veur ’en ander en eiges hongerliejen dat geet niet!”

En daarmede wil Hannes zijn zuster de kraamvrouw verlaten!

Reindert hoort die laatste woorden met bevreemding.—Had Hannes dan

zóóveul onspoed gehad?—Moar, ’t was nou geen tied um over de bouwing te

proaten.

„Och, kiek dan, wa’n oarig jungske!” zegt vrouw Janneke, die nog even

het kindje in ’t wiegje beschouwt en een traan uit haar oog veegt.

„’k Het ’r niks geen verstand af,” zegt Hannes; „’En groote kop zou’k

zoo zeggen; ’t liekt veul op Reindert. G’enoavend!”

Riekske en Reindert ze hoorden het wel, maar Riekske zegt toch:

„G’enoavend Hannes.” En—nadat Janneke zacht heeft gesmuuspeld:

„Bêterschap Riekske, ’t beste met oe junkske,” zegt de moeder nog

goedig „Dank oe Janneke. Hadt gelluu d’r ook moar zoo een.”

„Hadt gelluu d’r ook moar zoo een!” Dat zijn de eerste woorden die

Hannes Lamers bij het huiswaarts keeren doet hooren: „Wat he’k oe

gezeid Janneke?” vervolgt hij: „smêlen, beschimpen, grootsprêken, dat

doen ze, dát, en niks anders. Proat ze nog veur as ie kunt; de oogen

uutstêken: annies, wien en wat al niet meer prezentieren; eiges brassen

en ’en ander loaten warken, dát kunnen ze. Proat er niet van; woarum

die zulveren stop’ op de fles’; woarum dat zulver tabakskomfoor, en ’t

zwetsen op d’r mooie blomhof en op d’r schoap’? En dan—hei’j’t niet

gezien hoe ze anderman veurtrekken boven eiges? Die ander koste

binnengoan, welluu wachten; joa, welluu wachten! Moar arger nog

Janneke, ze stêken ons ien ’t hart, ou en mien, dát doen ze, hoe langer

hoe meer.” Nabootsende op sarrenden toon: „Hadt gelluu d’r ook moar zoo

een! Zie je, dat is ’t eigenst asof ze wou zeggen: Ge meugt er geen

kriegen. ’k Het ou wel gezeid Janneke, dat ze oe stêken zou. Joa, grein

moar, nou vuul ie ’t is eiges. God zal ze kriegen, dat zal Ie.... dat

mot Ie!”

Hannes Lamers zag onbeschrijfelijk geelbleek toen hij naast Janneke

zijn woning betrad. En Janneke? Joa, ze wou Riekske wel veursprêken,

moar, Hannes had toch geliek ien dit en ien dat; en joa.... joa,

verschil was ’r veul; „Woarum ’en ander en welluu niet!”

De avond begint te vallen en ’t onweer is komen opzetten. Japik is

nergens te vinden. ’t Is niet waarschijnlijk dat hij is uitgegaan, want

sedert den morgen dat wij hem zagen, bekwam hij een brandwonde aan den

voet, die—door Hannes onvoorzichtigheid (!) met een kokenden waterketel

veroorzaakt—hem het uitgaan belette. Nu is hij voort, maar hoe en

waarheen?

Toen Hannes en zijn vrouw de hoeve verlieten, toen het bruur Joapik de

kriewel ien’t lief gekregen. Joa, Hannes had gezeid: „A’j die dolheid

van Hanske ien ’t heufd het, dan doej zund op ’t Hoogeland te kommen,

denk wat voader gewild het.”

„Ien elk geval,” heeft Japik gedacht, „woarum kan ’k toch niet noar ’t

Hoogeland goan um Riekske te zien; ’t is al drie doag’ noa d’r kroam;

’k verlang zoo doanig noar Riekske.” Hannes had gezeid dat loopen heel

kwoad voor de voet was; moar—die voet was zoo arg niet. „Loa’k moar!

Riekske, ’t goeje Riekske! heur neie kienje!... Hanske....? Nee niet um

Hanske, um Riekske! Loa’k moar!”

Japik is opgestaan. Tien passen—’t ging best met de voet!

Buutenshuus—wat was ’t oarig buuten; jong! En ’t loopen—’t dee niks

geen zeer.—As ie den kortsten weg nam dan zou ie misschien Hannes en

Janneke tegenkommen. Links! de weg deur den bongerd!

En Japik loopt voort, doch—hoe verder hij komt en al meer de plaats

zijner bestemming nadert, hoe luider dat ook de logentaal van den

broeder, den reine als waarheid in ’t harte weerklinkt: „Ge goat ook um

Hanske, en Joapik da’s zundig!” Moar Riekske—hij goeng toch zoo woarlik

um Riekske.

De avond is gevallen; ’t is een donkere onweershemel. Achter de hoeve

Het Hoogeland bevinden zich de graan- en hooibergen: vóór de woning op

’t zuiden staat Reindert naar ’t weer te zien, en hij denkt ’en boel

dinger, en ook, hoe Riekske nog straks gezeid het: „As Janneke joarig

is dan mowwe heur moeders warkdeus en ’t golden slot met de

grenoatketting moar brengen; al kreeg ik ’t van voader en al he’k ’r

ook zwak op, wij hebben zooveul!”—Moar den Hannes!? Kom, „Liefde,” zei

voader!—„Goeje Riekske!—Bermhartige God!”

De avond is gevallen. Na de vermoeiing van den dag is de jonge moeder

in een weldadigen slaap geraakt; ook het jongske ligt in zijn wiegje en

sluimert.

Is er geen ander in dat kamertje? Ja toch, zie maar goed, daar, naast

de wiege, daar zit—nu bijna onzichtbaar—de zuster van ’t huis, mooi

Hanske.

Hanske tuurt door ’t kleine venster naar buiten in de donkere lucht, en

ze heeft tranen in haar lieve oogen. Nu en dan ziet zij een glimpje van

’t weerlicht en verneemt ze ’t geraas van den donder. Maar hoor, klein

Reinderke kriewelt en krêjt, en Hanske-moei wiegt en Hanske-moei zingt,

ze zingt ’r heur liedje:

Su-joa su-joa dei-ne; Klein jungske mot er niet grei-ne;

Sloapen moar zuutjes ien ’t wiegeke zacht, Sloapen tot moeder oe wacht.

En Hanske denkt: „Sloapen! Nee kienje, sloapen zou ikke niet kunnen.—’k

Meinde dat den Koendert mien knap vond; dat had ie gezeid tegen Joapik;

joa, dat had ie! ’k Was ’r gruts op, went Koendert, Koendert! Moar—hie

lachte tegen Koatje, en kneep heur ien den erm!—Koatje is toch

lillikker as ikke; ze zeggen dat ze stief en preuts is; ze zeggen....”

Klein Reinderke kriewelt en krêjt weer, en Hanske-moei wiegt en

Hanske-moei zingt:

„Sujoa sujoa deine;

Ge bint zoo’n oarige kleine;

Engeljes speulen um ’t wiegsken ien huus,

Duuveljes sloan ze met kruus.”

„Jong! wat licht ’t doar!....”

„Duuveljes sloan ze met kruus!”

„Kwoad van Koatje gleuven, da’s ook ’en duuvelje. Ien den biebel steet:

Oordeile niet.—’k Was gruts op Koendert, moar, ’k mocht ’et niet wêzen.

’t Was ondank, ondank! Goeje Joapik, ’k mocht hum zoo gern; en hie—toen

ie ’t zei ien den mergen, toen wier ie zoo rood; en ikke wier ook rood.

Onneuzele Joapik, wóárum sprak ie dan ook van Koendert!—Woarum? umdat

ie goed is en rein....”

’t Jungske kriewelt en krêjt weer, en Hanske-moei wiegt en Hanske-moei

zingt:

„Sujoa sujoa deine;

Klein jungske blief altied reine;

Boozen die tieren bij stikduustre nacht,

Reine, als ’t zunneke lacht!”

„Nee ’t was niet oarig. ’k Het Joapik afgestooten; de erme jong is

weggebleven, heelegoar weggebleven. As’k hum zie, dan za’k zeggen:

Joapik, ge bint ’en goeje Joapik; Joapik, doar hei’j mien hand, en dan,

as God wil....”

’t Jungske kriewelt en krêjt weer, en Hanske ze wiegt en ze zingt:

„Sujoa sujoa deine;

Lachen ien ’t lêven of greine;

Sujoa moar kienje, klein kienje wês stil,

’t Best wat de hemel oe wil.”

„Heere minsen, wa’n licht! En wa’n slag!! De gloas’ die dreunen. En wat

klettert de rêgen.—Gelukkig, Riekske sloapt ’r deur heer. Dat kan en

dat mag ze.—’k Bin niet bang.—Reindert en ikke. we woaren nooit bang

veur ’t onweer. ’t Onweer is ook Gods weer. Joapik is ’r net zoomin

bang veur.... nee:

„Sujoa sujoa deine;

Jungske wor groot moar blief reine.

Liefde Gods woakt er bij dag en bij nacht,

Sloap moar klein kienje, sloap zacht.”

Dat zong Hanske, het knappe aardige Hanske, daarginder binnen de kleine

kamer van ’t Hoogeland; maar hier—op de hoeve De Lagekamp, hier klinkt,

ofschoon niet zoo luide, een andere toon.

Hannes Lamers staat in de deeldeur zijner woning. Daar heeft hij ook

gestaan toen ’t zware weer is komen opzetten. Bij het naderen van de

bui en het gedreun der harde slagen heeft Hannes de deur gesloten en is

hij naar binnen gegaan. Met den rug naar het venster gekeerd, heeft hij

in ’t vuur gestaard, en omhoog in den zwarten schoorsteen getuurd, en

ter zijde naar den zwavelbak, met de vraag—of de vuurduuveljes in dien

bak woaren; ’t was gevoarlik as ze open veur ’t weer leejen. Janneke

heeft: „Nee” gezegd, maar ook, dat ze wel is wou weten woar Joapik zat;

ze was ien onrust over Joapik.

Hie zou wel op ’t dreuge zitten, heeft Hannes gemeend.

De bui is naar de Veluwsche bergen getrokken. Hannes Lamers staat weer

in de deeldeur van zijn hoeve.

’t Flitst en rommelt nog af en toe; maar ’t arge is veurbij. Toch

donkere hemel. ’t Rêgent met noppen.—Hannes staat er en denkt: „Geen

hoagel; geen brand.—Gunder bij hum niet.... nergens! Bij mien kos de

hoagel wel kommen nou twee joar gelêjen.—As ik de weind kos

drêjen!!.... „’k Mot ’en bietje rêgen hebben,” zei Reindert. Nou het ie

zien rêgen, en ikke.... met mien zoere en lêge land? bij mien zal ’t

alles slek’ en slek’ zin wa’j ziet.—Weerlichsche smêler! ’t Geet ou

goed, hê? Ge bint zoo gelukkig. ’t Heuj hei’j dreug ien den barg

gekregen, en ’t mien—umda’k ’en bietje te loat gemêjd had, lag te

drieven op ’t land. Ge bint zoo gelukkig, zoo tevrêje: twee kienders

niewoar? Twee kienders, en smêlen op ’en ander, en ’t vuule loaten

ielken dag, ieder uur, en ’en ander nog wille uutzuugen ook! Ge bint

zoo gelukkig; ze gunnen ’t ou gern en ze hoalen oe overal ien....

Woarum? Umda’j kwêzelt en altied de mond vol van God en van liefde het;

moar méér nog umda’j ’en andermans zweit in oe geldkast het zitten.

Dóárum, hê hê! Ge bint zoo gelukkig!!—Had ik wat te zeggen en ’t onweer

ien hand, één stroalje man! één, ge woart noar de bl....”

Daar lichtte ’t weer. „A’j d’r niet op verdacht bint, dan mo’j d’r af

schrikken; moar—’t duut niks meer, geen spier; ’t is de noadonder.—Een

stroalje anders, één, ien mien hand!”

Reeds een geruimen tijd houdt Hannes de hand tegen zijn broekzak

gedrukt: „’k Bin niet almeugend, moar joa, toch—toch kan ik....!”

„Hannes” klinkt een stem uit het voorhuis.

Hemel! wat ontstelt de man die daar peinst, en hij roept: „Hê....

wie.... wat is ’r....?”

’t Is vrouw Janneke, en zij vraagt hem dringend dat ie noar Joapik zal

onderzoek doen.

„Joa joa, dat zal ik,” zegt Hannes; en hij peinst weder, en denkt aan

zijn jongsten, zijn eenigen broeder; en terwijl het weer sterker

lichtte.... zingt Hanske, mooi Hanske van verre:

„Duuveljes sloan ze met kruus.”

Of de engeljes ook Hannes’ duuvelje sloegen? Neen, toen ’t licht

voorbij was toen ving het weer aan:

„Waarom niet Hannes....? Veur de minsen geen gevoar! Allo, a’j niet laf

bint. Toe! Toe!!”—Daar werpt hij een blik om zich heen. Er is niemand!

Niemand die hem ziet! ’t Is ook duuster.

En Hanske zingt ginder:

„Boozen die tieren bij stikduustre nacht;

Reinen as ’t zunneke lacht.”

Duuster, en toch licht genoeg um den bongerd deur, en ’t tabaksland

over, den weg noar ’t Hoogeland te vinden. As ie achterum loopt dan

kumt ie ook oan d’ achterkant van Reindert’s hofstêj. „Toe moar, toe,

den rakkerd!”

Krek zoo, den rakkerd!

Behoedzaam wordt de deeldeur van binnen gesloten; door ’t kleine

staldeurtje er nevens, treedt Hannes nu naar buiten en sluit het

deurtje alleen met de klink. Daar gaat hij; zwarte figuur in het

duister!—Daar treedt hij behoedzaam op den doorweekten kleigrond voort:

„Wat steet doar....?” Scherper ziende bespeurt hij dat het een kar is,

die men vergat in de schuur te bergen.

„Die lomperds!” De laatste gedachte leidt hem echter niet af. „De

rakkerd stêkt hum, en—den rakkerd zal ie stêken!”

„Alles is nat—arg nat. Geen nood, dreug van binnen.—’t Liekt of de bui

van de bargen weerum kumt. ’Dorie, wa’n licht! Roatelende donderslag.”

Nog zwarter figuur bij dat licht!

Daar staat hij een oogenblik stil:

„’t Weer is toch zwoar.... Riekske!.... En voader zei Liefde!—Nee, nou

of nooit! Krek dit weer mot ’et wêzen. Toe dan! Toe!!” De aarzeling is

voorbij. Reeds heeft hij het uiterst van zijn tabaksland bereikt. Het

drassig stuk gemeenteweide dat Reinderts hoeve aan de achterzijde

bepaalt, of inderdaad van zijn andere eigendommen afscheidt, loopt hij

over; het kleine hek tusschen de doornenhaag—in dezen oogenblik voor

een vreemde niet te vinden—wordt door den welbekende behoedzaam

geopend. Daar staat hij op Reinderts grond.... op Reinderts grond! Zie,

ter rechter- en ter linkerzijde verrijzen vijf pikzwarte gevaarten, die

een twintigtal donkere armen ten duisteren hemel heffen.—„Erbarming!

Nee, nee, stêkt em—toe!!”

’t Begint weer te regenen; een sissende bliksemstraal verlicht

eensklaps het donkere tafreel. De zwarte gevaarten met hun armen en

hemel, ’t zijn de rijk geladen hooi- en graanbergen van ’t Hoogeland.

Een geweldige slag dreunt door het luchtruim en doet de aarde trillen.

’t Helpt niet of de engel met kruus sleet, den duuvel verjoagt ie niet.

Wel heeft Lamers een oogenblik de hand voor de oogen gedrukt, moar—nou

is ’t weer duuster. Geen steenworp is hij van de plaats verwijderd waar

hij.... Maar wát, maar wát dan....?

Zie, de donkere gestalte nadert alras de plek waar het hoogste gevaarte

als naar den hemel grijpt. Hij toeft.... Hoort hij gerucht van de zijde

der huizing? een snelle wending—en gij ziet hem niet meer; achter den

breeden hooiberg, waaronder zich een lage en opene berging bevindt, is

hij verdwenen. Wij volgen hem. Zie, daar hebt ge hem weder, die zwarte

figuur. Of zijn harte klopt, of zijn handen beven, wij weten het

niet.—Het kraakt! Hij doet een schrede terug. ’t Was de bergkap op het

windas. Nu treedt hij den hooiberg meer nader. Daar grijpt hij met de

linkerhand een post, die den vloerbalk van het gevaarte

onderstut.—Mensch! wat begint ge?—Zie, de rechterhand doet een

krachtigen greep naar boven; daar daalt zij; nóg een greep, en weder en

nogmaals. Waartoe?—Dat snelle licht van den hemel zal ’t u zeggen: Hij

rukt het hooi uit den berg om een droge holte te bekomen.—Nu niet meer.

Hij luistert.... Ha, de booze heeft duizend ooren.—Zie, weer vervolgt

hij zijn werk. De opening die in het hooi werd geplukt schijnt

voldoende te zijn; de arbeid wordt gestaakt.—Waar blijft hij....? De

duisternis door den sterker stroomenden regen verzwaard, doet

ternauwernood de zwarte figuur onderscheiden. Ja toch, hij bukt zich,

en—verdwijnt in het diepe zwart onder den hooiberg.

En daar? Een blauwachtig lichtje glimt er; maar eensklaps verdwijnt

het. Weder dat lichtje—’t blijft; ’t wordt helderder, rooder. Nogmaals

glimt er een blauwe vlam, maar een grootere, een veel grootere.

Is het de helle daar?—Ja, de hel in het hart. Honderd duuveltjes

branden: vuurduuveltjes!

„Hannes, Hannes! um Gods wil!” klinkt een stem. En zie, de blauwe vlam

valt eensklaps op den grond, terwijl een kreet van angst en ontzetting

de lage ruimte vervult. Maar zie, zie, de zwarte figuur snelt onstuimig

voort. De engel heeft hem getroffen!

Met een denkbeeldigen vervolger vlak op de hielen, snelt Hannes terug

naar zijn erf. Telkens waant hij dat de hand van den wreker hem vat.

„Wie is het? wie?” Hoe meer hij zijn woning nadert, hoe meer hij tevens

der waarheid nabij komt: „Joapik, Joapik!” Reeds heeft hij de schuur op

eigen hoeve bereikt. Nu waagt hij al loopend een blik terug in het

duister. Een laatste en heldere lichtstraal doet hem nogmaals hevig

ontstellen en jaagt hem weer voort; doch, op hetzelfde tijdstip—daar

grijpt hem een klauw in de borst, daar stort hij achterover ter aarde:

„God, God!” kermt hij luide, en—alles wordt stil.

Alles wordt stil in het ronde. De boer van De Lagekamp ligt roerloos op

den grond, en de kar tegen wier vooruitstekenden boom de vluchteling

zoo geweldig is aangeloopen, staat even onbeweeglijk als te voren.

Alleen de wind die ruischt en de regen die klettert.

Hannes ligt roerloos; maar de jongen, die tegen het weder een

schuilplaats onder Reinderts hooiberg gezocht had, hij beeft nog van

ontzetting.

In ’t schemerdonker en bij ’t opkomen van de bui is Japik het kleine

hek van ’t Hoogeland binnengegaan. Tegen een roei van den hooiberg

geleund, heeft hij een wijle getoefd. Hij heeft er getoefd, want nu,

zoo nabij die woning, nu is hem het denkbeeld van zonde te doen, gelijk

met den eersten bliksemstraal uit het donkere zwerk, nog sterker dan te

voren in de ziel gedrongen. Maar wat, maar wát dan te doen? Zie, al

peinzend heeft hij zich in den aanvang op eenig rijshout, vooraan onder

den berg, nedergezet. Bij het sterker stroomen van den regen heeft hij

zich naar het midden der ruimte, die grootendeels met hout is gevuld,

teruggetrokken, en is er op een gekeerden kruiwagen gaan zitten.—Of hij

gewaakt dan of hij gedroomd heeft.... hij weet het niet. Hij hoorde

gerucht; hij zag een zwarte gedaante nabij den hooiberg.—De jongen

heeft gebeefd.—Daar bukte zich die zwarte gedaante en trad op hem toe.

’t Geluid is Japik verstokt in de keel. Blauwachtig licht heeft hij

gezien; phosphordamp heeft hij geroken. Hemel! hij had hem herkend,

en—opgesprongen, heeft hij met den uitroep: „Hannes, Hannes um Gods

wil!” de brandende lucifersdoos aan de hand van zijn broeder ontrukt.

En—terzelfder tijd zong Hanske, wellicht voor de derde maal, het slot

van haar liedje:

„Liefde Gods woakt er bij dag en bij nacht,

Sloap moar klein kienje, sloap zacht.”

De vroege morgen die er volgt op den beschreven avond is frisch en

lekker. De ooievaar op ’t dak van ’t Hoogeland kleppert vroolijk, en

zie, daar spreidt hij de vleugels, en zweeft over de prachtige graan-

en hooibergen heen en weder, hooger en lager in breede kringen: Zégen

op ’t Reinderts-huus!

Zie, na lang zwevens, daar zet hij zich weder op ’t nest; kleppert in

’t ronde; richt zijn langen snavel naar de Rijnzijde; spreidt weder

zijn vleugels, en....

„Doar kumt ie, krek op mien af,” denkt een boerenknaap, die op een

rastering van den Rijndijk gezeten, den grooten vogel een wijle heeft

gadegeslagen: „Krek.... over mein heer. Hê! da’s geluk!”

En hij die dat denkt, och, hij zag er nog even te voren zoo ongelukkig

uit.

’t Is Japik. A’j Joapik vroeg woar ie den heelen nacht van gedreumd

het, dan zou ie ’t niet zegge willen. „Nee, dat zou ie niet, oan geen

moerzoalige mins; went wát ie gedreumd het, ’t is hoast krek ’t eigest

as ’t geen ie giester onder den barg.... Harrejennig! hie dreumt ’r nog

van. Moar,—’t kos verbeilding gewêst zin.—Nee nee, dat was ’et niet. ’t

Kan wêzen dat hij—dien ie nooit zal nuumen—dat ie misschien.... zijn

piep oan wou stêken; dat ie.... Harrejennig, wat was ’t duuster! Die

zwarte mins! Dat blauwe vlemmeke! Die schrauw!—Weg met den dreum; weg

’r mee!—Dan wat anders,” denkt de jongen weder, „warken is ’t beste.

Acht doag’ he’k ien huus gezêten, umdat Hannes moar stief hiew da’k

niet loopen kos. A’j niet warkt dan wor ie zoo roar en zoo soezig.

Goddank, da’k weer werken kan. Moar Riekske.... ’t is toch arg da’k de

goeje dern nog heel niet gezien heb.”

En peinzende aan zijn geliefde zuster, en peinzende aan nog een andere,

springt hem ook weder het beeld van Hannes voor den geest; maar zoo

zwart, zoo lillik.... zoo.... zoo bedrieglik.

Wat klinkt doar? Toeketoek, toeketoek. Een vuurrood bedekt Japiks

gelaat. Hij wil, hij zal.... kijkt vóór, ter zijde en achter zich, en,

haastig opgestaan ziet hij nog eens naar dien kant; hoort het:

Toeketoek, toeketoek, al naderbij komen; ziet iets glinsteren van

verre, en—over de heining gesprongen, loopt hij zoo snel hij maar kan

de dijkglooiing af, om.... ja, dat weet hij nu zelf niet.

Zie, daar staat Japik beneden aan den dijk. Over die breede sloot te

springen dat kan hij niet, en waartoe zou het dienen! Zich plat op den

grond te leggen zoodat hij niet te zien, althans niet te herkennen is?

Joa, moar ’t gres is zoo nat, en.... Toeketoek, toeketoek, klinkt het

al nader en zeer van nabij, en—een lief stemmetje roept van omhoog:

„Wel Joapik, hoe geet ’et?”

„Wallew!?” zegt de knaap, en het schemert hem voor de oogen.

„Ho Grauwke, ho!—We zien oe in geen velden of wêgen,” klinkt het

nogmaals uit de hoogte.

„Joa, joa, krek!” spreekt de jongen beteuterd.

„En ge loat ou moar niks oan ons gelêge liggen,” bestraft het

stemmetje, en daarna roept het: „Toe, kom is hier.”

Daar stapt ie naar boven en grijpt het gras, alsof ie anders zou

vallen; lood zinkt hem in de schoenen. Rood was ie straks; nou is ie

wit, zoo wit as room.—Hoor wat ze spreken:

„Ik kan ’t oe oanzien Joapik, da’j ziek bint gewêst.”

„Da’s te zeggen mien voet; moar.... ’t was zoo arg niet.”

Hanske lachend: „Dat zag ik Joapik, went ge liept as ’en hoas noar

umlêg toe. Moar, a’j dan zoo loopen kunt woarum kwiem ie dan niet noar

’t Hoogeland?”

„Um um—umda’k.... umda’j....”

„Heb ik ’t gedoan?” vraagt Hanske; maar ze zwijgt eensklaps, en Hanske

wordt ook ’en bietje rood: „Vort Grauwke!—Loop ie ’en eindje mee

Joapik?”

Grauwke loopt, en Japik loopt mee, en Hanske zegt weder:

„Ge hadt toch alêvel bij Riekske kunne kommen; och ze het zoo’n oarig

jungske gekregen.”

Joapik, asof ie ’t kienje al ziet: „Kom! hêt ze?”

„’t Liekt krek noar Reindert, en ’t liekt ook op mien; dat zei Riekske

ten minste.”

Joapik ziet êfkes hoe Hanske d’r uut ziet: „Nou, dan mot et ’en oarig

kienje wêzen.” Eensklaps: „’k Zal oe gendag zeggen, ’k goai weer noar

huus toe.”

„Nee, dat goa’j nou is niet!” spreekt Hanske goedig. „Joapik ik wou

da’j noar Riekske toegong, en—en da’j mien de hand gaf, en dan weer

vrêje en vrindschap.”

Grauwke, met zijn kop naar den grond, loopt verder; maar, ’t oarige

dernje blijft staan; ze slaat haar blauwe oogen tot den jongen op en

zegt: „Joapik, ge bint ’en goeje Joapik, ’k het ou afgestooten, moar—’k

doei et niemeer; kom, gêf mien de hand?”

Hanske vermoedt niet dat een gansch andere reden den knaap zoo

schuchter maakt. Maar Japik, al vat hij van zijn zijde evenmin hoe

Hanske kan proaten asof ze hum kwoad dee, meen niet dat hij tegen haar

vragen bestand is. Nee nee, onmeugelik! Ien ééne seconde tien scheuten

door ’t lief. Praten kan hij niet; brabbelen: „Och goeje Hanske!” en

zijn hand in de hare leggen, ja hij durft en hij doet het; maar zie,

zijn oogen zijn vochtig—immers hoar zunnekes ook, en weder voortgaande

aan ’s meisjes zijde spreekt hij iets later: „Moar Hanske, dat ééne van

gij met ikke, dàt kan en dat mag niet.”

Hanske begrijpt het maar half, en praat weer van Riekske en ’t lieve

jungske, en wil maar weten of Joapik nou goan zal?

Nee, nee; nog niet. Erst mot ie hoar wat zeggen: „Heur is Hanske.”

„Wat blief Joapik?”

De jongen sleet de peerdsvliegen weg die Grauwke ien ’t lief stêken.

„Ge weet ’et Hanske,” zegt hij gejaagd; „ge weet ’et van ikke en gij,

en van ien één huuske soamen, en da’k warken wou van den mergen tot den

oavend um altied bij oe te wêzen. Hanske dat weet ie, en da’j zee van

te jong um oan trouw’ te denken, en, da’k moar goan most? Zie je—weet

ie—moar—nou he’k wat anders geheurd Hanske, wat anders!”’

’t Meisje is dankbaar dat de jongen haar niet in de oogen ziet. Zou ie

’t begrepen hebben wat ze van Koendert uut den Oanval gedocht had....?

Daar gaan ze den afweg af: „Ho, Grauwke, ho!”

Ja ze staan reeds aan ’t hek der koeweide, en nog is Japik niet verder

gekomen. Grauwke is reeds ontladen, maar ’t pak weegt den jongen nog

loodzwaar op ’t hart. En ’t meisje, als zij op de horken gezeten en met

den rug ten halve naar Japik gekeerd aan ’t melken is, dan vraagt ze

heel zachtjes: „Moar wàt dan toch Joapik?” Ze hoopt nog dat het iets

anders dan een beschuldiging zal wezen.

En ’t is wat anders, heel wat anders! ’t Is: malleproat,

gekkeproat!—Niet van Joapik! nee van den Hannes. Ouwe Huibert zou dát

gezeid hebben! gezeid: dat Joapik niet trouwen mocht went dat ie dan

ongelukkig zou wêzen! Onneuzele Joapik, dát gleuft ie van Hannes! Goeje

Joapik: hij gleuft ’t; hij gleuft ’t!

’t Pak is den jongen van ’t hart af. Hanske is twintig pond lichter. Nu

zit ze niet meer met den rug naar hem toe. Ze ziet hem aan met heur

lieve eugskes; um ’t kleine munje speult ’en lachske, en—als ze daar

luide herhaalt: „Da’s malleproat Joapik!” dan begint ze verechtig te

lachen. En hij.... hij had niks geen zin um te lachen; moar—nou ie dat

oarige dernje ziet lachen, nou, nou mot ie toch ook krek als vroeger

gronniken, en begriept eigenlik niet woarum, moar, lachen mot ie—um ’t

vroolikke snuutje.

En als ze in ’t einde hebben uitgelachen, en Joapik het blonde kind in

de oogen ziet asof ie wil zeggen: Hoe mowwe zoo lachen? dan aarzelt ze

niet om te beweren: dat Hannes gelogen, en zij al dukkels, nog giester

geheurd het, hoe ouwe Huibert heel anders geproat had: Riekske die wist

’et, en Riekske zou ’t zeggen.

Joapik, goeje Joapik kiekt asof ie wat moois zag, en hie ziet ook wat

moois: Oarig klein ding! as ’t niet zoo roar was, dan zou ie heur

kussen.

Kon Hannes ook liegen! Dat ook al!?

Nou kiekt Joapik noar boven; en ’t is asof ie weer wat moois ziet. Dát

ziet ie: Van den Rienkant kumt den uiver weerum, krek op hum oan—op

Hanske en hum—vlak boven d’r heer, en.... verder noar ’t nest toe:

„Geluk!” roept Joapik: „zie Hanske, geluk!” en Grauwke: „I-O!” Da’s

ezels, ien ’t Bêtuws: „Hoeroa!”

Andere, gansch andere tonen klinken er binnen de keukenkamer van De

Lagekamp.

Maar de jongen, dien wij daarbuiten ontmoetten, hij wist er niets van,

hij vermoedde niet wat onheil zijn broeder is overkomen en in wat

zielsangsten vrouw Janneke den nacht heeft doorwaakt. Welk een nacht

voor die vrouw: Vremd en roar en zonder te sprêken is Joapik ’s oavends

thuus gekommen. Zonder te êten is ie op stond noar bed gegoan. Vrouw

Janneke het ’et gezien, en tevrêje dat ie d’r weer was, is ze

opgebleven um op Hannes te wachten.

Negen, tien, elf uren is ’t geworden, moar Hannes kwiem

niet.—Onrustigheid.—Noar buute geloopen het ze, gunder bij de kleine

schuur wat gemeind te heuren. ’t Was duuster. Bij de plek gekommen het

ze karmen geheurd, en o Heere! doar had ie gelêgen, mins, zoo oakelik!

o zoo oakelik! Wat ze geproat en wat ze gedoan het, dat weet ze

niemeer, moar, Teun de errebeiër het heur geholpen, en Mie de meid het

heur ook geholpen. Hannes is ien huus en noar bed gebrocht. Teun is op

’t peerd goan zitten en met den dokter is ie weerum gekommen. O wat

nacht is ’t gewêst: oajerloating, kop, bloedzuugers! Janneke is altijd

bezig gewêst, en de dokter het gezeid: dat ’et ’en uutstorting van

bloed ien de borstholte was, heel weinig moed op; ’t most ’en slag op

de borst zin gewêst; te middag kwiem ie weerum.

Toen de dokter goeng, was ’t schiemermergen, Hannes lag ’en bietje

stiller, en Janneke—’t erste oogenblik dat ze vrij had—is ze zuutjes

noar Joapiks kämerke geloopen om ’t hum eiges te zeggen, moar—Joapik

was ’r niemeer. Joapik! As hie ’t gedoan had! Alêvel, nee, dat kos

niet!

Zie Hannes Lamers. Op dit oogenblik ontwaakt hij uit een korte

verdooving. Wat is zijn ademhaling diep, zwaar en pijnlijk; de

bitterste smartkreten ontsnappen gedurig aan zijn halfgeopenden mond.

Om te verhalen wat hem in ’t huiswaarts keeren overkwam, daar toe heeft

hem de kracht ontbroken, want slechts een paar maal vermocht hij een

enkel woord te spreken; straks bij het vragen der vrouw: „Hannes, za’k

Reindert ook hoalen?” toen klonk hét: „Nee!” maar hijgend en dof.

Daar ligt hij, de ongelukkige, en wat er omgaat in zijn ziel....? ja,

dat is nog killer dan de adem des doods, die hem reeds tegenblaast; hij

ligt daar en twist met zijn Schepper en twist met zijn Rechter!

En zij, die van nature zoo goedaardige vrouw, die nu bijna zeven jaren

in den dampkring van nijd en afgunst moest leven, wat gaat er om in

hare ziel? Ach! nu jammert ook zij: „’En ander al ’t goeje, veur ons

moar ’t kwoaje! Loat Hannes wat stroef zin van oard en soms wat

afgonstig, wát het ie misdoan dat ie zóó ien d’ ellend kwiem! Veurspoed

bij Reindert, onspoed bij ons, dóar meer aan huus kommen—nooit! nooit!”

En, op een hevigen kreet van den lijder: „Hier Hannes, hier bin ik. O

God, loat ’em lêven!”

Leven, waartoe? Leven, om straks misschien den knaap die een somber

geheim met hem deelt, van ’t kwaad te betichten dat de ongelukkige zelf

te volvoeren dacht? Misschien om hem van een pogen tot broedermoord te

beschuldigen? Maar neen, dat laatste niet; neen!

Vreeselijk oogenblik! Een benauwd en akelig hoesten klinkt er door de

kamer. ’t Wordt gevolgd door een droevig verschijnsel. Vrouw Janneke

grijpt den lijder bij de hand. Groote God! ze weet niet wat ze doen,

hoe ze helpen kan. Bevend en trillend ijlt ze naar de deur; maar, weer

klinkt een kreet van den lijder, en, angstig blijft ze staan en roept

ze: „help! help!!”

De kamerdeur wordt geopend. Twee mannen treden naar binnen. Wie het

zijn....? Ze ziet het ternauwernood; voor de bedstee ligt ze geknield:

„O God! hie starft!”

En die mannen? Tot in het diepst der ziel geschokt staan zij ter zij

van die vrouw. Nog maar weinige minuten geleden is hun, door vreemden,

het onheil bericht. Daar staan ze, Reindert en Japik, en de jongste

dier twee schijnt het bloed verstijft in de aders. Een snik glijdt er

van zijn lippen, en toen—toen zich vermannende, vat hij de hand van

zijn broeder, en hokkend klinkt zijn stem: „Hannes, Liefde zei voader!”

Zie, daar opent de lijder nog even de oogen; de matte blik treft snel

den knaap en den man die er naast staat. Welk een uitdrukking teekent

zich op dat doodsbleek gelaat. Een hevige krachtsinspanning; een

ademtocht met ontzettend geweld; en... „Genoade!” klinkt het hol door

de kamer.

„Genoade”, dát was het laatste.

’t Is geen wonder, dat het voorval groot opzien gebaard heeft. Men

spreekt van niets anders in ’t kleine Betuwsche dorp; ook de buurtschap

verneemt het, en weet al ras méér te verhalen. Maar—wat er ook verre

gepraat en vergroot, ja zelfs wordt gelasterd, de waarheid voor

zooverre ze bekend is, geeft stoffe tot meelij en sprake genoeg: Um

Joapik te zuuken is Hannes dien oavend naar buuten gegoan. Um de rêgen

weer hoastig naar huus geloopen, het ie ien’t duuster de kar niet

gezien; dóar tegen oan, en’t borstbein kapot! Oan misdoad is niet te

denken, went, dokter en burgemeister hadden eiges gezien: hoe de

voettrooi van Hannes tot krek veur de karboom gestoan had; ’en uutglei

’r zichtboar gewêst, en de hugt van de karboom, krek de hugt van de

borst was.

’t Is geen wonder, dat de arme vrouw bij zoo’n toestand beklag heeft,

maar ook niet vreemd, dat liefde en goedheid van zuster en broeders de

jonge weduw omringen: Liefde had voader gesproken, en liefde dat bleef

’et. Gereed en geredderd wier alles deur Reindert. Vrouw Jannekes

hofstee bestiert hij als eigen. Ternauwernood bij haar krachten, snelt

Riekske reeds heen om woorden van troost en van liefde te spreken.

Liefde drijft Japik: hij zwijgt en zal zwiegen. Die verschijning ien’t

duuster, die wil ie vergêten, mocht God ’t vergeven.

En liefde, ze opent ook allengs het harte dier weduw. Met onbevangen

blik mag ze spoedig weer om zich henen zien. Al spreekt ze slechts ’t

goede van hem, die haar toch eens boven allen heeft liefgehad, de ure

komt ras waarin ze ontwaart dat iets naars, iets zwarts met hem ten

grave is gedaald; iets, dat altijd kwam steken in de borst. Ze kan weer

geluk zien en vrede, en gelooven wat Hanske eens zong:

„’t Best wat de hemel oe wil.”

O zie haar even; ’t is twee maanden later. Vier en dertig malen heeft

ze dien dag als haar jaarfeest begroet.

Naast haar op de tafel staat—de warkdeus van moeder; in de hand houdt

zij ’t golden slot met de rooie grenoaten. Riekske en Reindert hebben

’t heur gebrocht, en Janneke houdt de oogen naar den grond geslagen;

tranen vloeien haar langs de wangen; die voorwerpen herinneren haar....

Doch zie, zij weent, en den arm om den hals van haar zuster geslagen,

stamelt ze: „Riekske en Reindert, zooveul liefde, ’k verdiende ze

niet!”

En in het dorpje hoort men van het droevige voorval maar zelden meer

spreken. Geen enkele is er dan ook die Hannes terugwenscht in den

stillen kring van het leven. Geen enkele.

Men hoort van het voorval niet meer; de winter heeft er zijn kouden

adem overheen geblazen, en—de ooievaar is weer gekomen. Men spreek van

iets anders.

Stil! Mergen is ’t Zundag, en mergen zal ’t wêzen. ’t Is nou al loat

ien den oavond. Elf uren het de klok al gesloagen. Gunder ien de groote

schuur van ’t Hoogeland doar zitten ’r vier um ’en groote kuup heer;

drie knappe boerinnekes en—Janske de weduw van De Lagekamp. Ien de kuup

liggen blom’ en bloajer, en zie, bij ’t schien van de groote

stallanteern vlechten ze slinger, jong, dat ’et zoo’n oard het:

„Hier ’en reuske, en doar ’en flikske,

Weer ’en tekske en weer ’en strikske;

Bluumkes moar,

Bij mekoar;

Rood en gruun veur ’t jonge paar.”

Zoo zingen de drie boerinnetjes in ’et ronde: en Janneke zingt wel niet

mee, maar ze vlecht des te harder, en—Koendert uut den Oanval—Koendert

begiet de slingers die al gereed liggen, en, als hij ’t gedaan heeft,

dan plakt ie Kaatje—één van de drie—een kus in den hals dat ze d’r puur

van verschrikt.

„Toemoar!” roept Reindert die het aanziet: „’t Wordt tied da’j óók

scheep goat.”

„Over ’en moand!” lacht Koendert: en Kaatje lacht mee: „As ikke geen

nee zeg.”

„Ho ho! dat duut ze niet!” En ’t klinkt weer in ’t ronde:

„Bluumkes moar,

Bij mekoar;

Rood en gruun voor ’t jonge poar.”

„Ja, dat het morgen Zondag is dat weet ieder, maar ieder weet evenzeer

dat morgen Joapik en Hanske voor de prekstoel ’en poar zulle worden.

Veur de burgemeister woaren ze’t giesteren al, moar—dát zeit nog niks.

„Mergen! En Joapik, al goeng ie naar bed, hie kan moar niet sloapen.

Gunder op de stoel bij ’t roam, doar liggen—heel krek ien de

plooien—broek, vest en jas, spiksplinternei, te glommen ien ’t

moanlicht. Op ’t kastje daar steet de neie zieden hoed, met ’en rooje

neusdoek d’r over. En dan—’t harlozie ’r naast, ’t zulver

harlozie.—Ielk tikske al noader, hê jennig! al noader.—Moar dat tikken

zeit nog méér, went Riekske bewoarde ’t harlozie, en voader beschreef

ien de kast van ’t harlozie: „Gekregen as bruugom veur Joapik.” Dus

trouw’ mocht et wêzen! Dank voader, dank God!”

Mergen, joa mergen wordt Hanske gelukkig. Ze vuult ’t; moar toch,....

’t Is de letste oavend van ’en vroolikke jonkheid; de letste.—En ze kan

nog niet sloapen; ze weet wel: doargunder ien’t schuur, doar vlechten

ze slinger van gruun en van blommen; moar ’t leven zal altied geen

bruudsslinger wêzen. Doar zal wat anders toe dienen.—En zie, dóár leit

’et; joa doar leit ’et boven op ’t gruun moesdelien waar ze mergen mee

trouw’ geet. Doar leit ie, den biebel met zulveren klampen; den biebel,

deur Riekske bewoard, en deur voader Huibert op ’t erste blad van den

biebel beschreven: „Van moeder, veur Joapiks beminde.” Dus trouw’ mocht

et wêzen!—Godsdienst en liefde! Liefde de slinger deur ’t lêven, veur

hier en veur eeuwig.

Zie, daar knielt ze—’t oarige dernje—daar knielt ze bij den stoel neder

waarop haar trouwkleed gereed ligt; haar gevouwen handen rusten op het

boek waarvan de grondtoon „Liefde” is. En terwijl ze daar bidt vol

geloof en vol hope, zingt het daarginder bij ’t vlechten der slingers:

„Zooveul bluumkes bij mekoar,

Zooveul heil veur ’t jonge poar.”

Sinds twee joar steet ’r ook op ’t dak van De Lagekamp ’en uiversnest.

Erst is de vogel gekommen; ’t najoar gevlogen; ’s leintes

weerumgekommen, en toen—toen het ie wat meegebrocht. En wat dan?

Kom moar is mee. Achter ien de keukenkoamer, buuten de scheut van de

deur, doar steet wat oarigs. Ge ziet ’t al. Sloa ’t kleid moar is open:

Och heere minsen! wa’n aardig klein snuutje. Is dat nou ’en jungske van

Hanske?

En Hanske—nou geen dernje meer, moar ’en wiefke, nog knap, moar zoo

rond as ’en tunneke—Hanske steet ’r achter en roept: „Joa, eiges van

mien; van Joapik en ikke.”

En hij—woar ’t jongske óók van is—hij kan ’t niet loaten is êfkes te

kommen. Over ’t schouwer van Hanske kiekt Joapik de wieg in, en

gronnekend lacht ie:

„Hê hê, woar is voader?”

’t Jungske zeit niks, dat kan ie nog niet, moar, as ie ’t kos, dan zou

ie krek zeggen wat moederke zeit: „Dóár, dóár steet ie, en—’t is ’en

beste! ’en goeje! Warkzoam altied; flinker met iederen dag. ’t Bestuur

van de bouwing zoogoed as de beste. Allinnig onneuzel, onneuzel ien’t

kwoaje!—Joa, zóó mot ’et jungske ook worden. Lief menneke, kom!” En ’t

ronde wiefke neemt kleinen Huibert uut de huija, en doet ’et jekske

los, en loat ’em klokken den kleine, en.... Joapik blieft ’r noar

kieken.

Maar—nog eene ziet er naar ’t lieve, naar ’t waarlijk zoo reine

tafreel: ’t is zuster Janneke; zij, de kinderlooze; ze vindt ’et óók

oarig, ze het ’r ook schik ien, en—op De Lagekamp zin ze krek zoo

gelukkig as op ’t Hoogeland.

Wat ouwe Huibert op ’t starfbed gezeid het, dat lachen de zunnekes van

’t oarige ronde wiefke as ze heur kienje voedstert: Liefde!

’t Is oavend. Riekske en Reindert kommen zoo stond ’en uurke proaten.

Vrouw Janneke ruurt met de gluuiende pook ien ’en kêtel vol eerdeikels.

Joapik kiekt ’r noar en heurt ’et sissen.... Moar, hie heurt nog wat

anders, went Hanske—zien eigen, zien eenige Hanske—met den voet op de

wiegtree, ze zingt as ’en liester:

„Sujoa sujoa deine;

Jungske wor groot moar blief reine;

Liefde Gods woakt er bij dag en bij nacht:

Sloap moar klein kienje, sloap zacht.”

’T BLINKENDE HOANJE.

’t Is ’en korte, ’en heel korte nacht. Geen wonder, went giester was

’et de langste dag van ’t joar, ’en werme dag, zoo’n ouwerwetse.

Toen ’t oavend wier—gezêgende oavend!—toen hebben ze buute gezeuten,

overal veur de deur ien de moaneschien. Knilles, die van z’n lêven

zooveul as trompetter bij de kerresiers is gewêst, het tot heel loat,

wel tien, half elf, allerlei deunjes op de trompet gebloazen, dat ’et

over ’t heele darp en nog wiejer heerklonk: oarig, o zoo oarig!

En—allemoal zin ze te laks gewêst um noar bed toe te goan; moar

eindelik, toen Knilles ook uutschoai met bloazen, toen zin ze

opgemarsierd.

En bietje loater het de klok uut den spichtigen karktoren arg dummelig

twoalf gebromd, en de weerhoan, die met zijn köpke noar ’t zuud ien’t

moanlicht sting te gliensteren, het de Bêtuw zien sloapen onder de

glommende dauw, krek of ’t ’en dêken was. De hofstêjen en de buschkes

van lindes en van peppels, die d’r boven uutkwiemen, waren grauwig

zwart, en voaler en voaler wier alles, hoe meer ’t noar de locht goeng.

Één, klonk ’et uut den toren. De kikkers die nog al arg oan ’t wakken

en kwakken woaren gewêst, scheejen d’r uut—’t was ook al lang genogt—en

moar ’en eenige zei nog zoo af en toe: dat ie wel wakker was.

Twee, riep de karkklok. ’t Hoanje d’r boven gliensterde niemeer; die ’t

hum gedoan had was ondergegoan; moar as ie ’t gekost had dan zou ie,

krek as de andere manskiepen, den hoan van ’t Hooge Veerhuus wel

bescheid gedoan en lochtig hebben meegekrêjd, went, nog ’en half uurke

moar en ’t zou weer dagen ien’t Oost’, en hij weer gliensteren ien de

hugt, jong dat ’et zoo’n oard had.—Gliensteren, mins! gliensteren dat

dee ie zoo gern; met ielk wiendje dat hum drêjde dan dee ie’t en dan

mochten de domme rakkers umlêg wel meinen dat ie van klinkkloar goud

was; ’t roestige piepen heurden ze niet; niks as vergoldsel, iezer

vanbinnen.

Drie, sleet de klok. ’t Is alles nog deinzig en voal en stil; moar

zie—’en lichtglans ien’t Oost’! En, binnen ’en half uurke dan zeit ’et

zunneke: Gemergen! en zal ie de dauwdröpkes noar umhoog trekken, en

alles weer kleuren met zien gloed, en ’t hoanje op den karktoren loaten

gliensteren alschoon ’et vergold is.

’t Is ’en klein wit huuske da’j met verdrag oan den griendweg ziet

stoan. A’j goed kiekt dan zie’j ’t lêge vensterluuk noar buute stooten;

en a’j bekend bint ien’t darp, en ’t witte mutske achter ’t venster

gezien het, dan ku’j begriepen dat Geertje ’t gedoan het, Geertje van

Harmen Kast, die eigenlik Langhuuzen heit.

Ga binnen, ’t is wel proper en net in de kleine kamer, die Harmen met

zijn eenige dochter bewoont. Harmen—vijf en vijftig jaren misschien—is

nog ’en kloek mansmins aldat ie wat krom en wat stram van rug is. Die

bruin geverfde kast, daarginds op den grond zal de schuld hebben: Drie

en ’en halfvoet is ie hoog; van boven breejer as van onder. Buutenop

hangen kluwen soajet en unskes tabak ien touwen netjes; zêmellappen,

stooterspiepkes, zwartwollen kousen en meer zu’k gesnor. Achteroan

hei’j ’en deur; a’j ’em open doet zie’j ’en winkel ien’t klein:

schappen en loajen; snuf, koffie, thee en kluutjes ien pekskes, goarens

en band; knoopen, spelden en noalden, hoaken en oogen, lodderijn-

pêpermunt- en snufdeuskes; scheermes’ en spiegeljes; lange fleskes met

hordekelonje; zwam, tundeldoozen, breinoalden—veul niet genogt. Boven

op de kast: vier stukskes sits, één diemet en twee gêl katoen. Oan den

veurkant van onder, hei’j ’en lendenzekske, en hoogerop de ermsriem’

woar de kost oan gedroagen wordt. Nou zu’j’t verstoan dat Harmens rug

wel wat krom en wat stram is.

Over ’t negosie kan Harmen wel proaten, en zien woar aan de man brengen

kan ie ook wel, moar, a’j over wat anders begint, dan is ’t duk ’en

roare. Ien de kark kumt ie nooit; en bidden, zooas ’en ander mins met

den hoed of de pet veur de oog’, dat duut ie ook nooit; moar anders:

goeje woar’, niks overvroagen, en, hoe ze ook kieken, geen smet op zien

wandel.

Alêvel, onder ien de kast hei’j nog ’en schuufloai waar nooit van z’n

lêven ’en mins in gezien het. ’t Zeggen is dat doar de duuvel ienzit,

went a’j d’r noar vroagt dan proat ie al heel wonderboarlik. ’t Is

doarum misschien dat veul hum „fillezoof” nuumen, en fillezoof dat

beteikent ’en mins, die ’en gewoon mins niet begriepen kan.

’t Mag ’en lillikke gewoonte wêzen, moar in de Bêtuw zin ze d’r arg op

gefigelierd um ’en mins met bijnoam te nuumen. Harmen het er oan twee

niet genogt. De schoolblagen, die niks bang zin dat Harmen heur met

zien zwoare vracht zal noaloopen, ze roepen ook dukkels: „Harmen

Stomp!” En weet ie hoe zoo? Kiek moar: Nou Harmen zien kummeke koffie

vat, nou duut ie ’t met de linkerhand. Woarum? Umdat de rechter op ’t

karkhof leit. Da’s ’en heele geschiedenis. Ien ’t darpke D. woar ie

sinds twientig joaren woont, weet’r niemand ’t rechte van, zelfs

Geertje niet, zien eenige lieve Geertje. Harmen wil d’r nooit over

sprêken.—Wi’j’t weten? Kom êfkes mee buuten.

Gijs Giesels was ’en lillikke jong, ’en jong met streken en kromme

been’. Geertje van Wamel was ’en dingske zoo oolik a’j d’r ooit een

gezien had. ’k Wil niet zeggen zoo oakelik mooi, moar zoo liefkes, zoo

muujzoam, zoo oanlokkend; niet dat ze lokte, néé dat dee ze niet.

Zie, doar ha’j ’t spul oan de gang: ’t Was Gijs die d’r wou en ’t was

Harmen die d’r wou. Maar Geertje, die op Harmen den flinken

boerenknecht gefiksierd was, zou met Gijs Giesels wachten totdat ie

alles recht had wat nou krom was, en tot zoolang met Harmen moar scheep

goan. Vluuken en roazen dat hielp geen spierke. Van burgemeister kregen

Harmen en Geertje de zêgen met ’en hoamerslag, van dommenei de zêgen

uut de prêkstoel, en wiejer—mos de zêgen van Boven kommen. Dat kwam ie

niet. Twee oavend’ véur St-Jan—toen ’t ook zooas nou ien’t kortst van

de nacht’ was—toen is ’t gebeurd; hoe? dat weet geen moerzoalige mins,

moar—as oe twee doag’ loater de rechterhand mot worden afgezet, dan

ku’j begriepen dat ’et roak is gewêst.

Geertje, ’t muujzoame Geertje, is deur ’t ongeval verbiesterd te vroeg

ien de kroam gekommen, en ’t erme wiefke, ’s anderen doags gesturven,

het ’en kleine Geertje veur hoar ien de plek geloaten. En Harmen? Met

weemoed ien’t hart en op stond van die woonploats vertrokken, wat kos

ie meer as negosie gaan loopen!—Kom nou moar weer binnen.

Harmen Langhuuzen heeft maar weinig van het ontbijt genuttigd dat zijn

dochter hem had voorgezet.

Umstreeks van St.-Jan dan at ie altied zoo sober; dan goeng ’et zoo

stroef deur de kêl, en had ie ’en stuk op de moag. Nu hij opstaat om

zijn pijpje te stoppen, nu roept hij: „Geertje!”

’t Meisje was aan ’t schudden van vaders stroozak in de bedstee. Zij

keert zich om, en vragend zegt ze: „Wat blieft oe?”

Êfkes geduld: ’t is ’en sprêkend köpke. A’j moeder Geertje gekend

hadt, dan zou’j zeggen: twee reuskes van d’eigenste stam, alschoon

dat d’een nog ’en knöpke was, toen d’ander al uutviel. Oakelik mooi

is Geertje óók niet, moar ’en snuutje zoo oolik en vievig, en

heelegoar zoo’n mollig pestuurke.

Of er nog geen jongens....? Schei moar uut; oan voader het ze genogt,

en voorders: alle hout is geen zoaghout. Dàt zal wel woar wêzen.

„Giesteroavend Geertje, het de boas van ’t Hooge Veerhuus gevroagd, of

ie ’t wachten kos um vandoag mee karsen ien den bongerd te plukken,”

zegt Harmen.

„Hei’j’t al verzeid voader?” loopt Geertje vooruit.

„Dat he’k!” bevestigt de vader, en terwijl hij met zijn rechterstomp de

koperen tabaksdoos tegen ’t lijf drukt, en met de linkerhand zijn

pijpje stopt, voegt hij er bij: „Temiddag za’k ook op ’t veerhuus

kommen; ’t is gresverkooping; licht velt er negosie te doen.”

„Dan zal ’t zoo wêzen,” zegt het meisje, maar, dat ze liever thuus was

gebleven, dàt ku’j oan d’r foasie wel zien.