PEUZELJE! PEUZELJE!!

En—nog eenige oogenblikken stond hij stokstijf, maar toen, toen kwam

het bloed sneller in werking,—de vingers begosten hum gluujend te

jeuken en wieren stark en straf noar de broekzak heergetrokken woar ’t

mes ien de schee zat.

Was dan de trouw en ’t woord uut de wereld! Was dan dat darde misschien

woarheid geworden: Loop, ’k het wel wat bêters!...?

En twee schreden doet hij in ’t duistere voorwaarts, en de vingers

hebben zich om ’t mesheft gesloten.—Miech! Miech!! wat wi’j beginnen?

Nog ééne schrede en ’t mes is den zak uit.—Miech! Miech!! smiet dien

duuvel noar buuten!

’t Mes in de rechterhand geklemd, is hij genoodzaakt de linker op ’t

hart te drukken, went—’t sleet hum van binnen asof’t ’en dorsvlêgel

was.

Miech! Miech!! luuster links: die vlêgel sleet God!

De hand, die ’t mesheft omklemt, sluit er zich minder krampachtig

omheen; ’t was asof de stem van zien gesturven voader klonk, zooas ie

veur ’t letst sprak:

„Jong, hou oe oan God vast! Lêf rein! dan zien w’ons weer ien den

hemel.”

Den hemel!—Moar heur, nog éns bloast de duuvel: weer klinkt ’r ’en

munje! weer heurt ie geproat, nog zuuter as sukker.

Miech! heur liever noar de vlêgel. Heur noar oe vader! Zie gunds oe

moeder; zie, ze kiekt oe zoo smêkend oan. Miech! hou dat mes weg. Vort

’r mee! Nog ens Miechel! smiet dien duuvel uut ’t lief! Vort.... vort!

Vort! Goddank! ’t was asof ie stark oan ’t wammes wier getrokken. Vort!

joa vort liep ie; ’t mes weer op zak; den dêl af; ’t deurtje uut,

en—toen ie buuten kwiem, waar ’t maanlicht helder glansde, toen blonk

’r ook wat in zien oogen, krek as dauwdröpkes ’s mergens op de

bluumpkes.

Gelukkig voor Miechel dat hij vertrokken was, want, zoo hij nog eenige

oogenblikken getoefd had, wij vreezen dat zijn duuveltje hem de baas

zou zijn geworden.

Hanneke had wel geaarzeld, doch er eindelijk in toegestemd om haar

bezoeker, indien hij zich stil hield, ’s nachts te herbergen: „ze zou

hum wel te sloape liggen.”

Deze woorden—indien hij ze gehoord had—ze zouden den boerenknaap

wellicht tot een rampzalig uiterste hebben gevoerd, want immers,

Miechel heeft niet begrepen, ja zelfs van verre niet vermoed, dat de

bezoeker van Hanneke, haar beminde broeder Peter, de verstooten zoon

van Arie Ploegers was.

Verstooten? Ziehier, zoo kort mogelijk, de oorzaak:

Op de pachthoeve, waar Ploegers vóór zijn komst naar D. woonde, hield

hij een arbeider, terwijl ook Peter hem behulpzaam was.

Huibert was ’en lillikke schroale vent, met ’en kokkerigen neus, en ’en

kop met hoar as van ’en verreke. Hanneke was tegen alle minsen

vrindelik, en doarum ook tegen Huibert, dien ze zelfs de hand boven ’t

heufd hiew, umdat ie zoo weinig veur zich had en deur anderen veur ’t

lepke wier gehouen. Nou meende Huibert, die van zich eiges docht dat ie

’en heele piet was, dat Hanneke ’en oog op ’em had.

Dàt ku’j begriepen! Moar—toen Hanneke ’t ien de goat’ had gekregen, en

’em gezeid had dat ie wiezer most zin en zich niks ien ’t heufd hangen,

umdat z’em kos uutstoan moar ook geen spier meer, toen was Huibert zoo

mal as ’en schoap geworden, en had gebleêrd veul niet genogt, en

gelammentierd meer as meer. ’t Had niet geholpen, moar Hanneke was ’t

zoo muu geworden, dat ze bruur Peter had oangezet um Huibert, zonder

viezevoazen, de woarheid te zeggen.

Dat had Peter gedoan; kort en goed had ie gezeid, dat Hanneke hum

liever op de hakken as op de têjen zag; dat ze krek zooveul van hum

hieuw as van ’en slek ien de kool, of ’en hoar ien de mêlpap; dat ie

hum roaide de gekheid te loaten, of dat zien paspoort anders zou worden

geteikend, went, dat ie dan voader ’t gesjenk is vertellen zou.

Huiberts neus was as ’en eerdappel geworden, en zien hoar was overeind

goan stoan as van ’en stêkelverken. Weinig had ie gezeid, moar de nijd

had ie oan Hanneke en veural oan Peter gekregen.

’t Was roar gewêst, moar Peter had al meer en meer gezien dat voader,

die van nature best en goed moar stroef en gellig van oard was, al

stroever en grommiger wier. Hoe ’et kwiem dat begreep ie niet.

Goandeweg was ’t nei-joar geworden, en Peter, die dukkels met Hanneke

over voaders stroefheid had gesproken, en ook dukkels gezeid had dat ie

„’t woarum” is zou vroagen, kwam, toen ie zien voader met: „Alle zêgen

in ’t nei-joar,” de hand had toegestoken, en koel: „Van’s gelieken,”

had weergekregen, dichterbij en vroeg zoo bedoard as ie kos, of voader

wat op hum te reklemieren had, en woarum ie zoo stroef en onvrindelik

was?

Toen—toen was’t losgekommen! Van luiheid en allerlei dinger had

Ploegers zien Peter beschuldigd.

„Da’j ien de kroeg loopt!” had Oarie gezeid: „da’j ou met de derns van

de mulder afgêft, die zoo licht zin as veeren; da’j niet pruuft ’en

enkel dröpke as ’t zoo uutkumt, doar ’k toch niet groot mee op heb,

moar da’je de kloare met volle flessen ien huus hoalt, en ligt te

jassen of pandoeren um grof geld da’j wel niet anders kunt kriegen as

op slinkse wêgen!”

Dat had Ploegers gezeid, en Peter had gestoan asof ’em de grond as pap

onder de vuut’ wier.

„Leugens! allemoal leugens!” had hij eindelijk geroepen. Moar Ploegers

had bêter geweten dat ’t geen leugens woaren. Hier, ien de loaj van ’t

kammenet, had ie ’t smerrige spul koarten nog, dat ie ens ien Peters

wammes gevonden had; hier, hier had ie de fles met kloare nog, die ie

veur ’en dag of tien bij Peters cel onder ’t heuj had gevonden. Toen

had ie ’r niet van sprêke willen umdat ie bang veur ’t koken van zien

bloed was gewêst, moar nou, nou Peter d’r eiges van sprak, nou.... en

Ploegers was buuten zich eiges van kwoadheid geroakt, en Peter had

gebêfd, moar alles veur toeval en laster verkloard; en Ploegers was

deur Peters verstoktheid as roazend geworden, en had getierd en

gescholden dat ’t ’en ijselikheid was, en—vuul en woedend, had ie zien

jong ’en slag gegeven, dat ie gesoesd had.

Wit, spierwit was Peter geworden; ’en slag! wel verdrêjd!! ’en slag!

afgestampt!! en, oakelik was ’t, moar vreemd was ’t niet—Peter had

voaders bloed ien ’t lief—Ploegers had den slag weerum gekregen.

Hanneke was komme toeschieten; en ze had alles en toch niks gezien: ’en

rooje briesende voader; ’en witte trillende bruur; ze had geheurd de

stem van den erste: „Vervluukte jong! pak oe ’t huus uut, a’j niet wil

da’k ’en moord doej!” Ze had Peter ’t heufd zien drêjen as of ’t

doarbinnen niet pluus was; moar, vort was ie gesturmd, hoar veurbij.

Greinende was ze toen toegeschoten, en had gezucht en gebêjen; moar

fluite!—roazender en roazender was Ploegers geworden: „Deur mien jong,

deur mien eigen kiend gesloagen,” had ie geschráuwd; en.... gesmeten en

gekletst had ie alles wat ’em veur d’ oandacht kwiem, totdat ie

eindelik nog roarder gebêfd en zoo vremd met de oog’ getrokken had,

zoodat ie, in begoaves beruurd, op den vloer was neergesloagen.

Zoo was ’t gekommen.—IJselik niewoar? En, toen Ploegers weer zoogoed

als bêter was, toen had ie ien ’t huus niet blieve kunnen, woarin

zooveul gebeurd was, toen was ie noar D. getrokken en had Huibert loate

goan. Met Hanneke ging ie vort, moar over Peter sprak ie nooit.

Ja, Peter had het gewaagd de vaderlijke woning opnieuw te betreden. Ter

plaatse waar hij zich na dien noodlottigen nieuwjaarsdag had

opgehouden, was hij door de tusschenkomst der zuster, die hem zoo innig

liefhad, op de hoogte van vaders gesteldheid gebleven. Bitter had de

jongen, die door de lasterlijkste beschuldiging en een samenloop van

noodlottige omstandigheden in opstand tegen zijn vader kwam, geweend.

Peter had bitter geweend, en gedurig had hij het voornemen opgevat om

met berouw en ootmoed tot den beleedigden vader weder te keeren; hem

vergiffenis af te smeeken, en hem van de valschheid der vermoedens

nogmaals de verzekering te geven. Helaas! die goede voornemens hadden

schipbreuk geleden op het hem maar al te zeer bekende karakter van den

vader, die, zonder de klaarste tegenbewijzen—ook bij het bitterst

berouw—nimmer vergiffenis zou schenken. Bitter had hij geweend, want

vaders toestand, waarvan Hanneke hem onderrichtte, had hem erg

bedroefd; maar nu, zonder nog van zijn laatste overval kennis te hebben

bekomen, had hij zich eensklaps naar D. gespoed, dewijl een treffend

bewijs van zijn onschuld hem als door God was geschonken.

De woorden: „Nou Hanneke, ie wilt ’em dan geven?” welke Miechel—omdat

er een zoen op gevolgd was—een „peuzelje! peuzelje!!” ontlokten, hadden

op een brief gedoeld, die Peter den vorigen dag was ter hand gesteld,

en luidde als volgt:

„Vrient Peter! ik heef je niet Kunnen leien om Dat Ik van Haneke

hieuw en Jij mijn in de Weg Sting. Ik heef een Pleuris gehad en

Woerd dat De dokter is zijt dat Ik krab aan bin, nou heb de

dommeneer gezijt en geSproken van de Rijnhijd van Geweten. Ikke bin

nou bang as ik in Den heemel kom dat ikke weerom mot, want ik heef

je vader opgehist om UE de deur uit te krijgen, voor vrijaf met

Haneke en heef een spul kaarten In je Zak gestobt en ook ja neever

in het hooi. Ik heef vroeging en ook benouwdhijd voor God de vader.

Deze sgrijf Ik op bet, omdat Ik nog Sgrijven kan, maar Zwak bin ik

En kan niet Langer sgrijven maar sgrijf toch om Mijn te vergeeven

als dan de dommeneer zijt, God ook vergeeft; nou zal ik ijndigen

als of er niks gebeurd is, en dawwe in den Heemel mekare de Hand

geven, zoo as gezijt is, de groetenisse ook aan Haneke die Ik lief

had.

„UE. vrient Huibert Pols.”

Die regelen, die jammerlijk gestelde regelen, ze hadden Peter diep

getroffen en met blijdschap vervuld. Naar Huibert was hij heengesneld;

zijn vermagerde hand had hij gedrukt; den stervende vergiffenis

geschonken, met de bede aan God, dat ze ook hém mocht worden verleend

voor een grooter kwaad, waartoe hem de laster gebracht had.

Drie dagen waren er na den avond verloopen toen wij Miechel het gesprek

van Hanneke en Peter zagen beluisteren. Gedurende dien tijd had de

zuster haar broeder in het achterhuis geherbergd en van het noodige

voorzien, gestadig op een geschikt oogenblik lettende, waarin zij den

vader deelgenoot van Huiberts brief zou kunnen maken.

’t Was na den middag.

Ploegers had ’en bietje riest met ’en stukske kalfsvleis gegêten. ’t

Had goed gesmoakt; ’en bietje gesloapen had ie toen, en nou, wakker

geworden, zei ie, dat ie dorst had en wel ’en kummeke thee wou. De

theepot stond bij ’t vuur op de ploat, en, of Hanneke met opzet ’en

mooi pronkkummeke van de broodkast nam, ien stee van ’en wit dat er ien

stond—’k weet niet, moar zooveul is zeker, ze nam ’et, schonk ’et vol,

dee d’r ’en kluutje ien, toen wat melk, en brocht ’et oan voader.

Kracht om het aan te vatten, had Ploegers niet, maar zie, terwijl hij

den blik op het kommetje wierp, dat Hanneke hem aan de lippen wilde

brengen, trok hij het hoofd terug, bleef er op staren, en zei met een

zwakke en bewogen stem: „Lêf gelukkig!”

„Leef gelukkig!” die woorden had Ploegers op het kommetje gelezen, het

kommetje, dat zijn Peter hem eenige jaren geleden van de kermis had

meegebracht.

„Lêf gelukkig!” herhaalde hij langzaam, en trilde wonderlijk met het

hoofd, en verborg zijn aangezicht in het kussen.

Het kommetje, waarvan de aanblik den vader zoo zeer had getroffen, werd

door Hanneke op de tafel gezet, en terwijl het meisje zich daarna op

den stoel voor de bedstee plaatste, nam zij vaders machtelooze hand in

de hare, en sprak zacht en gevoelig:

„Voader, da’s nog ’en köpje van Peter.”

„Lêf gelukkig!” klonk het weder uit Ploegers mond. „Lêf gelukkig! ’En

wuns! en ’t lêven verbrêken!”

„’t Was toch zoo’n goeje jong, voader. Hie had oe zoo lief; hie meinde

’t zoo best; alleen was ie driftig.”

„Driftig! sprêk doar niet van, da’s ’t bloed—moar geen zonde.”

„’t Leidt tot de zonde, voader; en hij die oe ’t kummeke gaf, het ’et

geteund, moar kwient ook van hartzeer.”

„Lêf gelukkig!” murmelde de vader weder en voegde er langzaam bij: „God

het mien bezocht ien de kienders die ’k liefhad en ien’t bloed dat te

straf geet.”

Aan eigen rechtvaardiging dacht Hanneke niet. In de overtuiging niets

kwaads tegen den dierbare te hebben bedreven, was zij er slechts op uit

om vaders liefde voor Peter te winnen; en met een stem zoo lieflijk als

roerend, sprak zij van vroegere dagen, toen Peter zijn goeden aard zoo

dikwijls getoond had.

God zij dank! Ploegers hoorde haar spreken, en zelfs geen plooi van

wrevel was er op zijn gelaat te bespeuren.

Hanneke ging verder, en herinnerde den vader op verstandige wijze aan

den ongelukkigen nieuwjaarsdag, waaruit zooveel jammer geboren werd.

Zij sprak van de mogelijkheid dat valsche oorblazingen Peter hadden

zwartgemaakt, totdat zij ten laatste—inwendig juichende om de kalme

stemming waarin haar vader bleef—den brief te voorschijn haalde en dien

duidelijk en langzaam voorlas.

Wanneer de weinige trekken voldoende waren, waarmede wij vroeger het

karakter van Ploegers poogden te schetsen, dan beseft men dat de inhoud

van Huiberts brief den lijder ontzettend moest treffen.

Een onrecht hém aangedaan, had immer zijn bloed aan ’t koken gebracht,

en hoe vaak hij ook den strijd tegen dien hartstocht had aangevangen,

meestal was hij zijn slachtoffer geworden, zooals wij zagen met de

opvattingen tegen zijn kinderen, tot zijn eigen verderf. Ploegers wist

het maar al te wel, dat de toorn bij miskenning ook hém in vroegere

jaren niet zelden tot daden had gevoerd, die hij in bedaarde

oogenblikken als grove zonden aan God had beleden; en nu, nú besefte

hij volkomen, hoe het vergrijp van zijn zoon, bij de grievendste

miskenning, een zonde was, waarvoor de Hemelsche Vader hém—ondanks zich

zelven—bewaard had.

Nog had Hanneke den brief niet geheel ten einde gelezen, toen zij reeds

bespeurde hoe een zenuwachtig trillen den zwakke had aangegrepen. Was

zij wellicht te ver gegaan? Had zij den kranke moeten sparen?—Doch

neen, Peter moest vaders liefde herwinnen en vergiffenis bekomen,

waarna zij ook voor zich zelve zou kunnen spreken, om zich te

rechtvaardigen van de blaam, die er op haar moest geworpen zijn.

„A’j is wiest voader, hoe de erme jong wee ien’t gemoed het,” sprak ze

fluisterend: „Och! ie hebt gezien hoe ’t vuule leugens gewêst zin die

’em tot vergriep brochten. Zeg.... beste voader, zeg.... as ie.... is

hier was, en oe um vergêving smêkte, zeg, dan zou’j ’em toch niet

langer verschoppen? Zou’j dan niet zeggen, krek as de voader van den

verloren zeun: hie was verloren en is weer gevonden?”

’t Heufd van voader schudde nog wel, moar hie zee toch: „Peter! Peter!”

En Hanneke liep op de têjen noar de deur, en smuuspelde: „Peter.” En

toen—toen kwam ’r een de keukenkamer binnen, die al lang achter de deur

had gestoan, en, hand ien hand met zien zuster op de bedstee toetrad.

Peter bleef zonder sprêken veur de bedstee stoan. Ploegers, met de oog’

noar ’t binnenst gekeerd, bleef ook stil, en Hanneke—die vochtig ien de

oog’ wier—trok heur erme bruur oan ’t pand van zien woames asof ze

zeggen wou: Sprêk dan Peter, ’t is nou de tied.

’t Was tied, hoog tied! Moar Peter, die wel honderdmoal van te veuren

gedocht had: dit za’k zeggen en zoo za’k sprêken, sprak nog geen woord;

’t was hum asof er ’n brok ien de kêl zat.... Wat zag zien goeje voader

d’r iesig vervallen uut!

En Hanneke trok alweer, en fluusterde: „Toe dan, hie ’s nou zoo kalm.”

Moar, Hanneke wist niet, dat, toen zij um Peter te roepen van ’t bed

was gegoan, ’en ander man met moagere vingers—die al lang ien huus had

geloerd—d’r op was gestapt en voader zoo stil miek.

En Peter vermande zich; en as ie zich neerboog tot voader, dan

fluusterde ie ’en poar woorden, die Hanneke niet verstoan kos, moar, ze

zag wel dat er ien voaders hand nog ’en kleine trilling kwiem, ien de

hand die anders zoo slap was.

„Vat ’em zien hand ook,” fluusterde Hanneke. En Peter greep de dorre

vingers van voader met de hand—dezelfde hand woarmee hie hum snood,

moar ien drift, had getroffen.

„Voader, voader, vergêf mien...? Voader, ik heb zoo bitter misdoan!”

klonk ’t droevig en oakelik stark.

Maar.... of de vader den handdruk gevoeld, en of hij de woorden van den

berouwhebbenden Peter verstaan had, zijn kinderen vernamen het niet.

Roerloos bleef Arie Ploegers liggen; geen woord kwam er meer over zijne

lippen; in een vernieuwden en heimelijken aanval van den bekenden

vijand werd de zwakke vermeesterd.

Azien en woater helpen niemeer as ’t lief ien de kneukels van de dood

leit. Dokters, aldat ze ’t heufd nog voller as d’r boekenkast hebben,

ze kieken op d’r neus as ’t spulleke uut is, en de woorden: „’t Is

afgeloopen,” kniepen ze de kêl uut, asof ze geströpt zin.

„’t Is afgeloopen!” die woorden vernamen Peter en Hanneke nog geen half

uur later uit den mond van den geneesheer, en zij staarden somber vóór

zich.

„Houdt je maar kalm!” klonk het ten afscheid uit denzelfden mond; maar,

toen de deur achter den goedigen raadgever was dichtgevallen, toen

weenden ze luide, Peter en Hanneke: ze hadden geen vader meer op aarde;

ze hadden den dierbare zien kwijnen, en vernietigen door een duiveltje

in ’t bloed, dat, aangehitst door een gevaarlijker duiveltje, een

duiveltje dat lacht en jubelt bij ’t verstoren van huiselijk geluk,

oudervreugde of huwelijksheil, zich een troon vest op de puinhoopen van

liefde en eendracht, en, evenals ’t kriekende kriekske, overal kriekt,

maar slecht zich laat vangen, en—altijd weer voort is. O! hoeveel zou

Peter voor slechts één handdruk, hoeveel zou Hanneke voor één

vriendelijk en verklarend woord van vader gegeven hebben! Vader was

gestorven, en Peter wist niet of zijn heengaan in vrede geweest was.

Vader was dood, en Hanneke zuchtte: „Ha’k moar eerder gesproken. Wie

weet wàt ie docht!” En ze treurden, de weezen, maar vonden troost in

het denkbeeld: God weet alles, Hij kent den schuldige zoowel als den

reine; den eerste schenkt Hij vergiffenis bij waarachtig berouw, de

laatste deelt in Zijn liefde wat ook de laster moge blazen.

’t Is kermis in ’t dorp. Aan den voet van den dijk staan, evenals

bezijden den kerkweg, de koekkramen en tafeltjes, die een bonte rij

vormen met haar zusters van Neurenburger inhoud, benevens de

hakblokken, die zich nauw aan den onveranderlijken mallemolen sluiten,

waarin de jongens op ongeblinddoekte paarden rijden die nooit dol

worden, en de meisjes in baksleden glijden zonder dat ’r sneeuw is.

’t Is kermis in ’t dorp. Wie zou het wraken dat ook de arme daglooner

evenals de rijkere landbouwer zich één dag in het jaar aan betamelijk

genieten overgeeft? Welk verstandig mensch zal het wee over den

daglooner uitspreken, die met moeder de vrouw en al de springers, groot

en klein, naar de kermis trekt, en het met zorg gespaarde kermisgeld

verdeelt, om: veur moeder zes stoale vurken ien ’t huushouen; veur Ka

’en pêpermuntdeuske; veur Albert ’en piepekop; veur Geurtje ’en

spiegeltje; veur Gijske ’en kniepmes; veur Jenneke ’en stooterspupke,

en ten slotte ’en tienstuivers-koek veur allegoar te koopen? Wie zal

het hem euvel duiden dat hij vijf centen uutleit um de kleintjes ien de

meulen te zetten, en ’en kleinigheid nog, um te zien of Albert zoo

handig ien ’t koekhakken is as hij ’t was in zijn tied? Wie zal het

ach! en wee! over de kermis uitspreken, de kermis op ’t land, wanneer

ze in reinheid des harten gevierd wordt? Laat ze zelfs binnengaan in de

herberg: twaalf lampen aan den zolder—ongekende verlichting! ’en vedel

en klarinet—keurige harmonie! ’en glêske bier voor den geringe, ’en

fles wien voor den rijke; ’en „oavandeu”, ’en „sjassedewied”,—wat zou

het schaden? Neen, we gingen niet te ver met ook de herberg binnen te

treden; een hopsasa in eer en deugd is geen zonde, al zijn er

ijveraars, die—bij volgeladen tafels en onversneden wijnen, in ’t vette

der aarde—den mindere zoo gaarne elk levensgenot ontzeggen. Neen, we

gingen niet te ver; maar helaas! daarbinnen die herberg blijft het maar

zelden zooals wij het zagen. Daar sluipen wezentjes met bokspootjes

binnen, die prikken met hun hoorntjes en kwispelen met hun staartjes,

en, om die van verre te houden, daarom vloeit ons de zucht van de

lippen: mocht de onziekelijke philanthropie zich ook met onze

dorpskermissen bezig houden; mocht ze het goede er van bewaren of

wijzigen, maar het kwade en zondige zoeken te voorkomen door gepast,

door degelijk vermaak, en de kermis alzoo in een recht nuttig en

vroolijk volksfeest herscheppen!

’t Is kermis in ’t dorp. De pas gerezen September-zon trekt langzaam

den nevel op die de velden bedekt. De luifels der kramen zijn nog

gesloten, en de groote honden, die het kermisvolk dienen, loopen

snuffelend rond en houden den pastoriehaan met zijn dames op een

eerbiedigen afstand, die anders gewoon zijn, een morgenwandeling tot

voor de herberg te maken, waar de afval der voerbakken niet zelden een

hartigen pik achterlaat.

Op het oogenblik dat de doodgraver—’t is zeven uren—het klokketouw

trekt, en der gemeente verkondigt dat vriend Hein zich aan geen

kermissen stoort, komt door de achter- of schuurdeur der herberg een

jonkman naar buiten, die schichtig in ’t rond ziet en de pet diep in de

oogen drukt.

’t Is Miechel; giesteroavend het ie karmis gehouen, went ’en karmis

verzet de zinnen. Mie was ook ien de vreugd; ze had er veul bêter as

anders uutgezien. Ze had hum verlokt tot ’en „schotse-drie,” en willen

traktieren ook; moar, dat had ie niet gewild, en hij had getraktierd op

krek wat ze lustte—geen bier, geen wien—rood met sukker! En ze was al

knapper geworden! Wat had ze de slag um ’t hart te verlochten, Miechel

had nog ens, en nòg ens gedanst, en nòg ens gepruufd; ook annies.

Verdrêjd, hie was zoo tierelierig en zoo lochtig geworden as ie in geen

tiedlang gewêst was. En Mie was bij ’em gebleven, en ze hadden is

gekuierd buuten.... en ze woaren weer noar binne gegoan.... en Miechel

had toen noast Mie ien ’en schip gezeuten woarmee ze lavierde; en ’t

was schiemerig geworden.... zoo roar.... zoo benauwderig, en toen....

toen most ie ien sloap zin gevallen.... ien de schuur van de harbarg,

woar ie ien’t heuj was wakker geworden.

De doodgraver ging al voort met het metaal in den toren te doen

brommen.

Lienks op ’t karkhof had ie giesteroavend ’en graf motte groaven ien

stee van te kunne dansen. Albeneur! bêter verdienen as verteren. Krek

op de moat van ’t meziek, dat gunds uut de harbarg had geklonken, had

ie spoaje kunnen; ’t was nooit zoo oarig gegoan, en de kuul was zoogoed

as veur den beste.

Miechel liep nog zoo’n bietje drêjerig den diek op. Dat klokkegesjenk

vervêlde hum gluujend, heel andere meziek as van giesteroavend.

Veuruut! Moeder zou niet weten woar ie gezeuten had....

MIE!.... veuruut!

Met de oogen naar den grond liep Miechel voort; en—was het beeld van de

lange Mie hem onwillekeurig met een spottenden lach voor den geest

getreden, een schok voer hem door de leden, toen hij, een tred vóór

zich vernemende, opzag, en haar ontwaarde met wie hij had kermis

gehouden.

„Hoe is ’t, hei’j de sloap al wakker?” riep de lange deerne den jongen

reeds van verre toe, en nadertredende, vatte ze hem bij den arm, en

fluusterde wat, en smuuspelde wat, en Miechel zei niks, went, hie was

nog zoo soezig.

„Kom, loop is mee,” zei Mie na eenig zwijgen: „Zie, doar kommen ze van

’t Lêge Veerhuus. Zie, Joapik de veldwachter geet veurop, de meister

achter hum oan. Kom, bij ’t hek van ’t karkhof ku’j alles goed zien.”

Ondanks zich zelven keerde Miechel aan den arm van Mie op zijn weg

terug; terug, voorbij de kramen, die de luifels nog neer hadden; terug,

voorbij de herberg waar hij vernacht had; en, bij het hek van ’t

kerkhof gekomen, drong Mie hem tegen den hekpost aan, bleef aan zijn

zij, en fluisterde, terwijl ze wonderlijk lachte:

„Dat had den Ploegers ook niet gedocht, dat zien eigen kienders hum den

dood zouen doen.”

„Hé?” zei Miechel, die ’t niet best verstaan had.

„Dat de erme man deur de slechtheid van zien kienders nou ien de kiest

leit,” fluisterde de deerne weder: „Ha’k geen recht Miechel, toen ’k

zei—um van den jong niet te sprêken—dat die Hanneke ’en peuzelje was?”

Miechel kreeg ’en oakelig gevuul, moar kon niks antwoorden.—Hanneke!

Had ie niet eiges de woarheid geheurd; had ie niet eiges

d’onderveinding gekregen dat ze de kat ien’t duustere kneep, en dat

z’ien ’en mooi bekske ’en tong had, die nog valser as vals was?

Nog altijd dreunt het klokgelui. Zie, langzaam nadert de trein. Joapik

de veldwachter doet bij de intrede van het lindenlaantje dat op het

kerkhof uitloopt, de jongens uiteengaan, de jongens die met dezelfde

pret ’en kerl met ’en oap, of ’en urgel met drêjende pupkes, as ’en

begroafenis zien.

Meester, met den zwarten mantel om, en den langen slier aan zijn hoed,

ziet deftig in ’t rond; juist achter hem aan, rijdt de boerenwagen

waarop de zesplank staat, waarvan de meeste menschen zoo’n afkeer

hebben, maar, zoo als er toch voor het grootste deel der stervelingen

zeker een zal getimmerd worden. Zie, vóór op den wagen zit de voerman,

en achterop, bezijden het hoofdeinde der kist, zitten twee vrouwen in

zwarte kappen gedoken; een harer houdt een witten zakdoek voor de oogen

gedrukt. Achter den wagen volgt een twintigtal mannen; den eerste ter

rechterzijde zijn de oogleden gezwollen, en terwijl hij den blik strak

op het wentelende wagenrad houdt gevestigd, verneemt zijn nevenman niet

zelden een pijnlijken zucht.

De wagen is het hek genaderd; de trein staat stil; een kleine ladder

wordt tegen het voertuig geplaatst; de vrouwen staan op, en klimmen af.

Eenigen der mannen, die achteraan liepen, slaan de handen aan ’t werk

en brengen de kist van den wagen naar de lijkbaar, die aan de

binnenzijde van ’t hek gereed staat. Weer gaat de veldwachter met den

meester vooruit; twaalf dragers torsen den zielloozen broeder met zijn

laatste woning; de vrouwen volgen, de overige mannen volgen haar. Aan

den grafkuil genaderd wordt het zwarte kleed van de kist genomen; de

dragers plaatsen de kist op de houten die over den kuil zijn gelegd; de

houten worden weggetrokken; met touwen viert men het lijkomhulsel

zachtkens naar beneden;.... daar ploffen aardkluiten, dof en somber,

daar zegt de meester ten laatste: dat familie en vrienden voor de

laatste eer aan den overledene bewezen worden bedankt; daar worden de

hoeden, die straks werden afgenomen, weer opgezet; men trekt terug,

en.... terwijl de jongste der vrouwen den wagen weer zal beklimmen,

treedt een lange en plompe deerne, die een jonkman in den arm hangt,

zóó ter zijde, dat de bedroefde het paar moet bemerken.

Door het tranenfloers heen ziet Hanneke Ploegers den jongen, dien men

haar vader eertijds moest hebben verdacht gemaakt; ze ziet Miechel dien

ze liefhad daar staan, met een onverschillig gelaat en met doffen blik;

ze ziet een andere naast hem.... een andere! En ze neemt weer plaats op

den wagen, en—had ze in ’t heenrijden geweend, ze schreide nog meer op

den droeven terugtocht: haar vader had ze verloren, verloren zonder van

zijn achting verzekerd te zijn; en ze had ook den jongen verloren, aan

wiens trouw en reinheid ze nooit had getwijfeld.

Aan den avond van den dag, die met het gebrom der doodsklok was

begroet, krasten de kermisvedels voor de laatste maal. De

kermisduiveltjes, die met de onschuldige kermisvreugd waren meegekomen,

ze traden op dezen tweeden avond nog moediger te voorschijn. Ze

grinnikten en goechelden en gilden luide; ze verscholen zich in de

dranken, kropen tusschen de balancé’s, en namen plaats, zonder schroom,

op de lippen der kermisgasten.

Ze hadden schik de dorpelingen; sommigen, ja, in den eenvoud des

harten, met klaren blik: maar het meerendeel, helaas! turende door een

nevel, die al zwaarder en zwaarder werd en alle licht met zijn sluier

omhulde.

Ze hadden schik de dorpelingen; daaronder velen wien in den vroegen

morgen, voor de laatste eer aan den overledene bewezen, was dank

gezegd. Ze hadden schik.—Doch, Peter en Hanneke, zij juichten niet bij

’t maatgeklank, dat in den stillen avond over de weiden klonk.

Ze hadden ’t ien huus te benauwd gehad. Ze woaren noar buuten gegoan,

en hadden geschreid, bitter en veul, en woaren goan zitten ien’t kuule

gres oan den Rien-kant, dicht bij de plek woar Miechel nog kort gelêjen

oan Hanneke gevroagd had: of zij hum mocht liejen zooas hie van hoar

hiew.

Kuuler was ’t geworden, en Peter had ’t goed gedocht um noar huus te

goan. Met de hand onder ’t heufd was Peter ten leste ien sloap

gevallen. Hanneke had ’et gezien, en stillekes, doodstillekes had z’en

doek um ’t heufd gesloagen, en was ze nog ens de deur uutgeloopen.

Woar most ze noar toe....? Och! ze wiest ’et niet. Miechel was ’t die

heur veur den geist sting. Ze had gemeind dat de tied alles met hum

ien’t geliek zou brengen; moar, voader was dood, en zoomin voor zich

eiges as veur Miechel had ze sprêke kunnen. Miechel!—ze had hum ’s

mergens ien ’en zwonk zoo roar en met ’en andere dern gezien; ze most,

ze zou hum sprêken; ze most, ze zou hum de toedracht vertellen; ze

zou.....

Maar, nu ze wilde en zou, nu had ze den moed niet om zich naar zijn

woning te spoeden. De weerden liep ze rond, nu aan den Rijnkant, dan

weder naar den dijk. Eindelijk, zie, daar treedt ze de wilgen langs, de

dijkglooiing op, en daalt aan de andere zijde. Licht schemert er in de

woning waar Miech met zijn moeder woont. Ze nadert het huis; de luiken

zijn maar ten halve gesloten; langzaam treedt ze toe. Met de hand boven

haar oogen blikt ze naar binnen. Knikkebollend zit een bejaarde vrouw

naast haar rustend spinnewiel, nog houdt ze ’t vlas in haar hand, maar

de draad is gebroken....—Miech is er niet.

Zal Hanneke die oude wekken? zal ze haar vragen? zal ze haar

zeggen....? Neen, ze treedt terug en hoort de vedeltonen sterker, die

op den adem van een opstekend koeltje haar worden overgebracht.

Daarheen, dáárheen wordt ze getrokken met onwederstaanbare kracht.

Kermisvreugde,—hoe stuit ze haar tegen de borst; en toch, toch wendt ze

haar schreden naar de plaats der blijdschap. Ze wil zien, of hij.... of

Miechel.... er is; en—nog meer verbergt zij haar gelaat in den doek,

dien ze zich om het hoofd sloeg.

Nader en nader klinken de muziektonen. Hanneke is de herberg genaderd.

Een benauwde lucht dringt uit de opgeschoven ramen haar tegen. In de

meening dat niemand haar ziet, slaat ze den blik naar binnen. Langs de

hoofden van een boerenknaap en zijn kermisgezellin—die, met den rug

naar het raam en tegen elkander geleund, er vóór zijn gezeten—dwalen de

oogen van ’t meisje de danszaal in ’t ronde. Hier.... daar....? neen,

Miechel ziet zij er niet.

Een flauwe hoop flikkert op in haar harte, en sterker buigt ze het

hoofd naar voren om zich geheel te overtuigen. Doch ook terzelfder tijd

klinkt een plompe stem haar van ter zij in de ooren, een stem die

grinnekend vraagt: of ze de rouwtied al uut het?

’t Was de zoon van den boer, die ’s morgens zijn wagen voor de

begrafenis had afgestaan. Terwijl Hanneke, hevig ontsteld, den arm van

den vrager, die haar slanke leest wilde omvatten, zocht af te keeren,

wendden de hoofden voor het venster, binnen de kroeg—door het gepraat

opmerkzaam geworden—zich om, en, blikte Miechel in de oogen der

reinheid, door een floers van bedwelming en laster heen, en zag Hanneke

het verhitte gelaat van hem dien ze zocht, maar die—helaas! zij kreeg

nu de volkomen zekerheid—voor haar verloren, geheel verloren was.

Dat oogenblik der herkenning ’t was een zien, gevoelen, losrukken en

voortijlen van Hanneke, in ’t zelfde tijdstip. Ze snelde voort, de

reine en schoone, en te midden van de dartele tonen, die haar uit de

herberg als najoegen, hoorde zij weder ’t gebrom der doodsklok als in

den morgen, en zag zij haar stervenden vader, en zag zij den beminde

zooals hij voorheen, doch ook zooals hij haar straks in de oogen had

gezien. Zij snelde voort en in de weerden hoorde zij ’t kriekske

krieken, rechts en links; maar gelukkig! zij zag de giftige tong der

lange deerne het venijn niet in de ooren van Miechel spuwen; gelukkig!

zij hoorde die woorden niet: „’s Mergens bij de kiest van een voader,

’s oavends op de loer veur ’en harbarg—zeg, zou ’r grooter schandoal

ien’t derp wel wêzen!?”

Acht jaren zijn voorbijgegaan.

’t Is een donkere winteravond. De scherpe Noordoostenwind blaast

ijskoud over de weiden en tegen de ruiten van ’t Lêge Veerhuis. De deur

der woning wordt van binnen geopend, en een zwarte gedaante met een

lantaarn in de hand, treedt naar buiten. Haastig slaat zij den

berijpten weg in, die langs greppels en onttakte knotwilgen naar den

dijk voert. De dijkhelling is glad; ternauwernood gelukt het haar den

top te bereiken. Even blijft zij staan en hijgt naar den adem. Straks

vervolgt ze haar pad, dat slechts flauw door het lantaarnschijnsel

verlicht wordt. Bij den grooten lindeboom daalt ze behoedzaam en niet

zonder gevaar den steilen dijk weder af; zij komt beneden. Ginds moet

ze wezen, ginds, waar ze de oude niet meer slapende bij haar spinnewiel

met den gebroken draad in hare handen zal ontdekken; ginds moet ze zijn

in de woning, waaruit die oude vrouw al spoedig naar den Gods-akker

werd gedragen, dewijl de draad der liefde in hare woning, door twist en

bitter hartzeer, mede op het wreedst verbroken werd. Ze wil Miechel

bezoeken, Miechel die wel genoodzaakt is geweest een vrouw tot de zijne

te nemen, een vrouw, die hem in stee van gelukkig, rampzalig zou maken.

In de woning wil ze zijn waar een slordige huisvrouw den man tot een

dronkaard gemaakt, de welvaart verjaagd en den honger naar binnen heeft

gelokt; waar een ziekbed der armoede in een doodsbed staat herschapen

te worden; waar zes hulpelooze wichten, onbewust van hun ellende, zich

in onreinheid wentelen; waar binnen een verslapte hand zich in de

nabijheid der stervenssponde opheft om den armen tweejarigen knaap te

slaan, het kind dat niet kon inslapen omdat hij zoo koud was en honger

had. Ginds wil ze wezen, waar nog bij ’t binnensluipen des doods, een

laatste smet wordt geworpen op haar, die weldoende nader treedt; waar

doodsbleeke lippen nog stamelen: „Da’j altied.... van ’t peuzelje....

reutelt.... dàt kniept mien de kop in.—Woar kumt ze um hier.... as um

ou nog te lokken!”

En dáár moest Hanneke wezen, en dáár wou ze binnengaan? Medelijden,

innig medelijden met een verdoolde, dien ze eenmaal zoo lief had;

deernis met het kroost eener stervende moeder, die zij niet haatte,

ofschoon ze haar ’t geluk van haar leven had ontroofd; deernis met de

vrouw, die haar nog kort geleden op den beschonken staat van den man

had gewezen, als de oorzaak van al den jammer. Deernis, het innigste

medelijden joeg haar voort; en ze kwam, en ze huiverde op den drempel;

maar toch—ze trad binnen, en plaatste den welgevulden zak, dien ze

medebracht, op tafel.

Wat was Hanneke Ploegers oud en bleek geworden in acht jaren tijds!

Ze vroeg naar de kranke. Miechel antwoordde niet.

Ze veegde een traan weg. Miechel zag het niet. Neen, den traan zag hij

niet, maar nam, met een spotlach, een dronk uit zijn giftkelk.

„Miechel, stoa op, denk oan God! denk oan oe vrouw en oe kienders!”

sprak Hanneke zacht. Doch—een vloek was haar loon, en de grijns klonk

haar tegen:

„Kom, schêr oe vort, schêr oe vort noar de prêkstoel!”

Terug ging Hanneke; doch eerst nog wierp ze haar mantel over de

slapende kleinen, die ze paars zag van koude. Terug ging Hanneke, maar

in haar droeve stemming vergat ze het licht, dat in ’t grimmige duister

haar weg moest bestralen. Voort liep ze; teruggaan om de lantaarn te

halen wilde ze niet. Vreeselijk klopte haar hart. IJskoude woei haar om

de leden. Tastend zocht ze haar pad. Op handen en voeten beklom zij de

gladde dijkhelling; weer kwam zij behouden in de weide terug. Vinniger

werd de koude: rillend en klappertandend schreed ze met ongewissen tred

als op een ijsbane voort; maar toch, ze struikelde niet, en naderde

scharrelend de plaats harer woning. Als met den dood op de lippen zag

Peter zijn zuster.—Hij wist niet waar ze getoefd had of waarheen zij

geweest was.... Hij vroeg het haar, doch, spreken dat kon ze niet,

en—’t werd nacht.

Een akelig spooksel rijst er voor onze verbeelding. Een spooksel! Doch

zie, wij rukken hem het masker af, en staren den Laster in zijn grauwe

en gluipsche en vreesachtige oogen.

Zie, daar staat hij in zijn volle ellendige naaktheid, zoo machtig met

zijn masker, zoo nietig en klein en onmachtig in zijn ware gedaante.

Macht der helle! hij fluistert en grijnst, en rukt kinderen van ouders.

Hij fluistert en grijnst, en blaast liefde tot haat. Hij fluistert en

grijnst, ja, ten dood en verderve!

Laster! indien er een dolk scherp genoeg kon gewet worden, wat zouden

wij hem u gaarne door het hart stooten, ellendige! indien gij een hart

kondt bezitten.

Maar zie ook—ze ligt daar de reine, die geen schepsel leed heeft

berokkend; die liefde wou en vrede en eendracht; die zich zelve vergat

om een vader met zijn zoon te verzoenen, die den ontrouwen minnaar in

’t lijden wou helpen en troosten; ze ligt daar zoo koud als het ijs dat

de ruitjes bebloemt; die laatste gang heeft haar op het ziekbed

geworpen, en ’t bidden van Peter heeft den dood niet verwonnen. Zie, ze

ligt daar.—Heeft haar de laster vermoord?

„Wel neen!” grijnst de lafaard.

Zwijg!! en ga! want uw aanblik in ’t bijzijn dier slapende onschuld,

hij pijnt en hij kwelt ons. Ga!—ga verre!

En wij, we treden nog eens nader; en, als we dan staren op het lieve

maar koude gelaat van dat arme en schuldelooze kind, dan is het als

fluistert de mond nog de bede: „O, hoort ge een kriekske dat kriekt in

uw woning, dat kriekt op de heide, of kriekt in de weide, denkt dan aan

mij, aan mijn leven en lijden, en—dekt er uw hart met het borstschild

der liefde!”

’T PAUWEVEERKE.

’t Was ’en oavend as room, zoo zuut, zoo mild. Heit, werm miseroabel

werm was ’et doags gewêst; die van de merkt uut stad weerum kwiemen,

zeiën dat ’et weerglas vief en negentig groad had gestoan, en dat ’r

van de hits twee minsen morsdood gebleven, en drie keujes op de merkt

woare kapot gegoan. Een van de schepershonden te D. was roazend gewêst,

en had, eer ie van Teunis ’en schot kreeg, ’en schoap en ’en kalkoensen

hoan gebêten van geweld. Luutje van boer Balders die met botter gemerkt

had, was deur Huibert van de Hoazekamp toen ze noar huus ree, ien ’en

overval van de wermte, op ’t hittekerreke gevonden. Huibert was ’r arg

van geschrokken,—hoe licht had de kar van den diek kunne sloan—moar, ’t

vlugge perdje had ie gevat, Luutje had ie bijgebrocht en voorders tot

bij huus gerêje.

Arg, heel arg was ’t gewêst, moar nou—nou was ’t as room en heuning.

Tegen zessen was de locht oan ’t smerren gegoan; donderkoppen van moord

en geweld; wolken as inkt. Van halfzeuven tot zeuven had ’et geborreld

en gerommeld, stik oan den Woalkant. Verdrêjd! wat had de weind

gezwiept, krek asof de boomen d’r uut en de schoorsteenen d’r af zouen;

en ’t vuur!.... niet gelicht moar gesist had ’t deur de locht heer. Die

’t niet gezien had zou ’t zeker niet geleufd hebben zoo straf as ’t

goeng. De donder?.... roatelslag op roatelslag had de gloas’ doen

dreunen—mins, mins! die twee veural!—die erste! nee, die tweede!

Veul volk had ’et arg ien’t lief gehad; veul ien’t heufd: rhimmetieke

ien al de lêje.

Teun die met de broodben liep, was onder ’en wilg goan zitten en had,

ien den zeuvenden wilg van heur af, Gods vuur zien sloan dat ’r geen

splint oan heel bleef.

Koatje Gruun, de ouwe ziel, was ien de donkere bedstee goan liggen, ze

was zoo benauwd dat God heur kwam hoalen; starven wou ze wel, moar as

’t wêzen kos niet ien den toorne. Ze had zoo veul kwoad gedoan: Zundags

’s middags met de kark wel is overgesloagen en wel is „nee!” tegen ’en

ermen schooier gezeid.

De mansluu oan ’t veerhuus of ien de Roskam, hadden de kloare vergêten

die gekommandierd was. Eenigen zeiën bij d’r eiges, dat ze, verdrêjd!

nooit meer zuupen, en anderen, dat ze nooit meer pruuve zouen.

Harrejennig wa’n licht!! moar, ’en rêgen as botter. Goddank, geen

hoagel ien’t darp; en nou—klokke acht, was’t ’en weerke as room!

Dat ’et ’en oavend as room en heuning was, dat vond boer Hannes Balders

ook. De zware stortregens hadden den uitgedroogden grond kostelijk

gedrenkt: Specie was er uut de locht gevallen.

Nu en dan stippelde het nog, maar ’t wou niet zeggen, ’t koeltje dat de

popels deed klepperen, bracht nieuw leven en verfrissching aan.

Boer Balders—gewoonlijk de groote Hannes genaamd—liep zijn erf rond;

naast hem huppelde een ventje van nauwelijks vijf jaren, die er pret in

had om in iederen regenplas te trappelen—as ’en peerd, dat ’em de

klonters um de been’ vlogen.

’t Rook lekker buuten, o zoo lekker, en Balders stak zien neus ien de

locht, en sloeg de erms op zien rug, en liep, en zag dat de weit-oaren

zwollen; dat de appels ien den bongerd kleurden; dat de tabaksbloai’ op

’t oog weg, oanwiessen; en hie stak zien neus nog spitser ien de locht,

en zei bij zich eiges: „Mins! mins! wa’n malsigheid!” nam ’t jungske

bij ’en hand, en liep nog is wiejer, êfkes op den diek oan.

„G’n oavend Hannes; dag Wim, dag jungske,” sprak een man die van de

dijkzijde kwam aanstappen en kleiner dan Balders was, maar wel—’et snit

van zien foacie had.

De groote Hannes had beste klare oogen, en de zon, die op ’t ondergaan

was, scheen achter de wolken, maar evenwel kneep Hannes half zijn oogen

dicht, krek—krek as de stadsjonkers ze kniepen as z’en mins kennen,

moar liefst op ’en afstand houen en ’em kwoazie niet thuus kunne

brengen; toch zei Hannes: „Zoo bin ie doar....?”

„Gruujzoam weerke,” hernam de ander, die de eenige eigen broeder van

den grooten Hannes Balders was.

„Dat geet nog al,” zei Hannes en voegde er bij: „Doar zu’j meer af

lachen as ikke.”

„’t Is ’en groote zêgen,” zei Arie Balders, „moar toch,” voegde hij er

langzaam bij: „’t was al geen zêgen wat ’r uut de locht viel.”

„Hê?” zei Hannes, en uit zijn oogen straalde iets vreemds.

„Mien weit en rog onder D. het doanig smeer van den hoagel gehad,”

antwoordde Arie, „’k bin d’r heer gewêst, moar mins ’t was ’en

mankeliek gezicht; ’t leit er plat as ’en oal.”

„Zóó, is doar hoagel gewêst?” zei Hannes koeltjes: „’t is oarig dat ie

d’r altied van langs kriegt, en ikke bijkant nooit. Loat ’r één kommen

die zóó’n gewas het as ikke.”

„’t Is ’en zêgen van God,” hernam Arie: „wês er dankboar veur, en gleuf

moar vrij Hannes....”

„Wa’k te denken en te gleuven heb, dat he’k van ou niet te weten; wa’k

bin dat bin’k deur mien eiges, dat bin’k jungske; deur gezonde harsens

Goddank! deur ’t begriep wat ’en mins oan zien eiges as mins verplicht

is, zie je, nou weet ie ’t ien ens.”

„Kiek Hannes,” hervatte de broeder: „da’j deur Gods goedheid gezonde

harsens en zêgen hebt, doar zie’k blied um, dat weet ie, en ’k zou....”

„Nee, menneke, nee,” viel Hannes hier in: „doar bin’k nog zoo zeker

niet van; loawwe mekoar geen meiske nuumen, of j’ook grinniken zoudt

als Oarie geen hoagel en Hannes ze wel had.”

In een nederig onderworpen stemming had Arie Balders de verwoesting

aanschouwd, die zijn koornvelden getroffen had. ’t Was Gods weer

gewêst. Bêter deur Hum dan deur de minsen. Ien de hoagelkast was ie

niet, en groote schoai had ie—moar—zou ’et ook dreug brood wêzen wat ie

’s weinters met z’n huus zou êten, morren zou ie niet. Vromer of bêter

dan Joapik die ook hoagel had, was ie geen spier: „Dus jungske,” had ie

tegen zich eiges gezeid: „hou de moed moar ien’t lief; ’t weer is nou

gruujzoam, wie weet hoe ’t nog meelupt; ’t duut mien plezier dat de

schoai niet algemein is; zie de garst van Hannes, wat steet ie gelp;—’k

het ’r toch schik af da’k met Gods hulp oan Hannes geen hoareke gries

wuns. Bruur Hannes!—verrechtig, ge woart zoo’n goeje jong, en perjen ge

zoudt zoo’n bovenste beste mins wêzen, moar de kop most wat lêger, ge

kiekt van te hoog.”

Met die gedachten was Arie den dijk afgekomen en op zijn rijken broeder

toegestapt; en, toen hij: „G’n oavond Hannes, gruujzoam weerke,” gezeid

had, toen had zien engel hum ien’t hart gebloazen; hie had oan voader

en moeder gedocht,—geen kriezelke hoat of jaloerschheid had ie ien’t

lief gevuuld. Hannes was zien bruur, zien oudste, zien eenigste.

Of hum dat: „Nee menneke, nee!” ook rauw op ’t lief viel....!

Hannes blaasde toen hij zijn broeder die harde woorden had toegevoegd.

Arie keek voor zich: ’t spreekwoord: „Zoo as de weerd is vertrouwt ie

zien volk” hield hij maar binnen. „Hannes,” sprak hij na eenige

oogenblikken van stilte, zacht en ernstig: „he’k oe ooit met schêle

oogen oangezien umda’j rieker, veul rieker bint dan ikke? He’k oe ooit

ien ’t minste gevroagd, zelfs ien’t joar toen’k twee beesten kapot had

en ’t kar-perd ien droes veur den kop most schieten? Nee dat he’k

nooit! en krek zoo min he’k oe ooit benijd; moar weet ie wa’k wou

Hannes, en wa’k dukkels bid....? ’t Is da’j ’t heufd....”

„Moar zou ’k dan nou, veur den dit en den dat....” viel Hannes gram en

met afgebroken woorden in, „gek genogt wêzen um me deur ou is de les te

zien lêzen? Mo’j oe baloorigheid um den hoagel is oan Hannes lochten?

’k Mot zeggen menneke, da’j ien die hooge karkbank al ’en oarige slag

van den meulen hebt beet gekregen. Ge bint ook karkvoogd hè!? ’t is ’en

plenkske dat ien ou kraam past;—’k zou ’t veur tien stuks vee niet wêze

willen. Eén woord dan was ik benuumd geworden.”—Hannes lachte leelijk:

„Nou karkvoogd! prêk bij ’en ander; prêk bij oe Lieske. Toen ze as dern

achter de koei’ huujde, had ze apperent nooit zooveul wiesheid heure

bulken. Gegroet karkvoogd!” Wat drukte hij raar op dat woord. „Gegroet!

Kom Wimpke, kom jong, we goan weer noar ’t arf toe.”

Balders stapte deftig heen. Arie zei: „G’n oavond Hannes;” en, terwijl

hij in ’t voorbijgaan den blik op het jongske wierp, dat,

achtergebleven, perdsbluumkes plukte, tastte hij in den zak, haalde een

blozende rogpeer te voorschijn en zei: „Zou’j die lusten mien

jungske....?”

„Nou, of ik,” sprak Willem en greep naar de vrucht.

„En wat zeg ie nou?” vroeg Arie toen hij den kleine zijn peer had

gegeven.

„Dank oe oome,” riep Willem verheugd, en vroolijk liep hij zijn vader

na.

Arie had er bij al wat griefde, toch schik af.

„Woar hei’j die mooie peer gevonden, mien jungske?” vroeg Hannes.

„Van oome gekregen.”

„Van oome, van die....? ’t Is ’en zoere! Onriep! We hebben d’r eiges

genogt. Vort ’r mee!”—Klets!—en de peer viel bij Arie op den grond

neder.

Willem greinde. Hannes suste zien lieve menneke, dat ie moar stil en

moar zuut most wêzen. Van anderen most ie nooit wat nemen, ze hadden

eiges genogt. Moerbessen zou ie bij de mik hebben as ie thuus kwiem,

met sukker d’r bij, en Hannes liep statig met het pruilende jongske

voort.

En Arie ... Arie zag nog eens om, en toen—vóór zich in ’t westen; ’t

zunneke speulde zoo zacht over ’t weiveld, ’t zunneke zonk, moar...,

’en neie mergen die kwam ’r zeker!

Dat was zeker de honderdste keer geweest, dat Arie, sedert zijn

huwelijk, den broeder welwillend genaderd, doch telkens, zooals nu,

onheusch door hem was afgeketst.

Had ie dan dóárin zoo arg onneuzel gehandeld, dat ie Lieske, zien beste

wiefke! véúr twientig joaren trouw had gegeven? Ze was moar ’en

errebeidskiend gewêst en ze had veultieds beesten gehuujd, moar—had ze

ook geen bekske gehad as ’en meizuuntje en ’en hartje zoo kloar as ’t

woater uut den welput....? Hannes had duk, o krek zoo duk as Oarie

eiges, noar Lieske gekeken, moar Lieske had ’em altied afgepoeierd en

weg gekasseboend zooveul ze moar kos, went ronduut gezeid, tot trouwen

zou Hannes nooit gerezelvierd hebben, doartoe zou Lieske hum veuls te

min en veuls te ermoeiig gewêst zin. Hannes had ’en tikske van den

weindmeulen weg, nog al ’en oarig tikske; ien stad zouwe ze zeggen: dat

ie van ’t hunje gebêten was.

En Arie was met Lieske getrouwd, en Hannes was nijdig gewêst um ’t

schandoal, en had eiges ’en dikke knappe dern genomen, die schijven had

als hoaren op ’t heufd; ’en boerderij van moeders verstarf, ’en zwiet

sloeg as ’en keuningin, moar geen bekske as Lieske had. Van ’t hartje

doar wiwwe moar niet van sprêken, went ze stierf ien de kroam van ’t

eerste dernje—van ’t oarige Luutje.

Dat trouwen ien ’t mindere had Hannes arg tegen zien bruur gezet,

moar—of Hannes al ien onmin met Oarie was, en of Oarie ’en zwêvelstok

was, tegen Hannes ’en bargroei, toch was Oarie ook krek zoomin

bekanterig of jaloersch op Hannes, as ’en nachtegoal op den zang van

’en kikker; toch was Oarie met de zienen, zelfs ien bitter slechte

joar’, gelukkiger dan z’n rieke bruur, en toch ook was ie veul meer de

vrind van al wat goed docht, zoodat ie ’en joar gelêjen, tot karkvoogd

benuumd was.

Arie tot kerkvoogd benoemd! dat was de nekslag voor de broederliefde.

Oarie karkvoogd en Hannes d’r buuten! kos ’t wel arger? ’En koale

hakklouwer was Oarie; zoo’n kwoazie vrome, krek as z’n wief; d’r zou

nog ’en tied kommen dat Oarie met z’n zeuvenspan d’r onder deur most;

dan zou Hannes ook is z’n köpke volgen, krek as Oarie met trouwen

gedoan had, en zeggen: „Ielk z’n eigen gang,” dan zou ie ook schik

hebben um te zeggen: „’En mooie karkvoogd die zich eiges niet bevoogden

kan,” dan zou ie....

Met soortgelijke denkbeelden vervuld, zien wij den grooten Hannes met

Wimpke, het hek van zijn hofstede Het Bijenveld binnengaan.

Nog altijd is het lekker buiten.

De kiepen en kalkoenen zin ook ’en kertierke langer van stok gebleven

vanwegens de frissigheid. Watte mooie kiepen en kalkoenen! krielekes,

kosjensiena, goudloakens, geen mooiere ien de heele Bêtuw!

„Zoo Nieuwton, zoo kerlje!” zegt Hannes en streelt een pseudo

Newfoundlandschen hond, die bij de groote schuur voor ’t hok ligt;

die—volgens zijn meester—’en hond is zoo as ’er nooit een op ’en

boerenarf liep; ’en hond, die hum—Hannes—zou veinden onder duuzenden,

en ’em uut ’t woater zou hoalen zoo a’j’t nooit geheurd hadt.

’En klein eindje wiejer zat de groote pauw, met z’n mooien steert

achter, en z’n lillik wiefke noast zich, op ’en dooien tak van ’en eik,

die—volgens Hannes—de oudste eik uut de Bêtuw—wat zei ie! misschien de

oudste eik uut ’t heele land was, en lang véur Christus z’n tied

bestoan had.

Hannes gevoelde wanneer hij dit verhaalde, altijd een schier

onoverwinbare neiging om er bij te voegen: „En ’k het ’em eiges geplant

mins, met deze handen toen ’k nog ’en jungske was.” Maar—gezeid had ie

’t nooit.

„Kiek is voader,” riep Wimpke, op den hooggezeten pauw wijzende: „doar

hengt ’em ’en veereke los.”

„Met de nattigheid,” zei Hannes: „wacht, as ’k oe ien de hugt hou, dan

zu’j d’r bij kunnen. Kom hier; veurzichtig dat ie niet op den hoal

geet.”

’t Jongske, door Hannes in de hoogte getild, greep het veertje en had

er schik in. En Hannes kietelde Wimpke onder zien neuske d’r mee, en ’t

kriebelde wel, moar ’t was toch oarig; en speulen mocht ie d’r mee

totdat ie noar bed zou. Moar toen—toen nam Balders ’t pauweveerke

weerum, en docht: „As de pauw die dinger is kwiet was, wa’n lillekerd

zou ie wêzen!” ’En oogenblikske loater sloeg ie den klampbiebel open;

lei ’t veereke d’r ien; keek bijgeval ien ’t spiegel, en—streek zich

spitsig de hoar’ op.

Reeds een paar malen noemden wij een boerinnetjesnaam zonder de

eigenaresse op den voorgrond te brengen. Zie, daar zit ze; ’t is Luutje

Balders; Luutje, die haar eigen moeder verloor toen ze veur ’t

allererste kleerkes droeg, en veur drie joar, Willems eigen, hoar

stiefmoeder mee noar ’t graf brocht; woar ze van gehouen had arg en

veul, en die ze nog miste ielk oogenblik meer as ze zeggen kos.

Daar zit ze, en aan de oogen die flets staan, en aan den doek die om ’t

hoofd zit geknoopt is het te zien—dat ze niet fiks is ien ’t heufd, en

muu is, en af.

Als we Luutje, zelfs op dit oogenblik bekijken, dan moeten we volkomen

recht laten weervaren aan het oordeel der boerenknapen, die ’t meiske

onder de bovenste dierkes van ’t darp rêkenen, en zingen:

Luutje, met d’r mooie snuutje

Is nog zuuter as ’en kluutje.

Daar zit ze, we hoorden ’t al; ze is met de hittekar naar stad geweest,

ze is van d’r zelve geraakt, en—toen ze de oogen opsloeg, toen heeft ze

Huibert van oom Arie van de Hazenkamp bij zich gezien. Huibert, de

flinke, de ronde jong, de vroolikke kiewiet van school; de eerlikke

Huibert, die nooit geen drie zou zeggen as ’t twee was; die schrieven

en rêkenen kos as ’en meister, en spoajen en heujen as de beste

arbeidsmins. Ze had Huibert noast zich gehad, Huibert, die negentien,

en ’en joar ouwer dan zij was. De goeje jong had hoar verrechtig ’t

lêven gered; hoe licht had Kobes—zoo heitte de hit umdat ie van buurman

Kobes gekocht was—hoe licht had Kobes ’en drêj te kort nemen en ’t

kerreke van den hoogen diek kunne smieten. „Goddank!” had Huibert

gezeid, „Goddank! da’j de eugkes weer los duut: ’k meinde verrechtig

da’j.... da’j.... Loa’k ’et niet nuumen; ’k zie arg geschrokken.”

„Woar bin’k?” had Luutje gevroagd.

„Bij mien!” had Huibert gezeid.

Luutje had ’t geheurd en begrepen, moar gezeid had ze niks. Des te meer

had ze gevuuld.

En wát had ze gevuuld? Veul veur Huib, alles veur Huib; nog krek

zooveul as toen ze soam véur schooltied, rondom de iepebeumkes „rooje

vos wat hei’j gedoan?” speulden; nog krek zooveul as op den oavond toen

Huib, noa den dood van stiefmoeder, hoar achter ’t elzenbuschke bij ’t

karkhof, schreiende gevonden, en gezeid had: „Luutje, as ’r één is die

oe noojer met troan’ ien de eugskes ziet as ikke, dan za’k geen Huibert

hieten; loa’k z’oe afvêgen Luutje, moar gleuf mien, lêvenslank zou’k

z’oe wegkussen willen, a’j moar mien henneke woart.” Krek—nee méér nog

vuulde Luutje veur Huibert-nêf as toen. Hie had heur verrechtig ’t

lêven gered, en—meegoan of binnekommen had ie geen ens gedorst, went

voader.... A’j van den duuvel—zeit ’et sprêkwoord: voader kwiem krek de

keuken ien.

„Wat schort ou weer Luutje?”

„Nog ’en bietje ien’t heufd van van middag voader.”

„Eigen schuld, eigen schuld!” gromde Balders: „Woarum den hoed thuus

geloaten en bloot ien de muts op ’t kerreke goan zitten....? He’k ’em

niet eiges uut stad meegebrocht? ’t Was de duurste die ’k kriegen kos,

moar, ’t leek ou weer niet. Hei’j ’em wel één keer op ’t heufd gehad?”

„Noar de kark voader, moar ze lachten d’r um; de hoed steet te

zwierig.”

„Ze lachten d’r um! ze lachten d’r um!” riep Hannes toornig: „wie

lachten d’r um! Die koale jakhalzen hier? De derns van Pouwels

misschien....? Bekanterigheid is ’t, en anders niks! Heur ie, van nou

afoan zu’j oe klêjen as’t past. Dóar boven ien’t kammenet, he’k ze

liggen de schijven, meer as iemand ien ’t darp. Loat ’r één uut de

Bêtuw tegen Hannes Balders opstoan! Moar ou Luutje,” vervolgde hij

bitter, „ou ploagt ’en geist die ien ’t gemeine velt; as ’t ien oe

kroam kumt dan zu’j met ’en schooier deur ’t darp goan; dan zu’j

kruupen ien hok’ en goat’, um suupkes en vleiskes te brengen. Gêven is

goed, moar zóó, da’s ongodsdienstigheid, zeg ik! Ge proat van God en ’t

gebod; akkoord meseu! moar dan wi’k ook da’j zult weten dat God met

wiesheid standen ien de wereld het geschupt; d’r zin groote en kleine

Luutje; d’r zin rieke en schroale; as ’k groot en riek bin dan he’k te

kommendieren, zie je; as ’k klein en erm bin dan neem ik den hoed af en

mot simonblê speulen. Hei’j’t begrepen....? Zuuk ’t fatsoen; as de

derns ien ’t darp schots of sits droagen, koop dan zied, wat kan ’t

mien schêlen! Wi’j meer konverzoasie? verzuuk de juffers van den

burgemeister; geleuf maar vrij, die zouen meer as gern met ou willen

umgoan; en Oarend, die op studie is.... die zou de kous’ van de been’

loopen um ou ien ’t hökske te kriegen.—Nou, of ie ’t heufd schudt of

niet, ik zeg oe dat ’et woarheid is. ’t Was giesteren nog da’k ’em bij

de woai oan ’t vissen vond. Natuurlik nam ie zien pet af. „Wês gedekt

kammeroad,” zie ik.—„Hoe geet ’t meinheer Balders? zeidie: „hei’j nog

geen kramp ien de vingers van ’t kepunnekes knippen? Hoe geet ’et

thuus?” vroeg ie ook: „Luutje nog altied gezond? Verrechtig, meinheer

Balders, doar zou’j ien Uitert op de Kaskieno’s—of hoe zeidie

ook?—swiet mee sloan,” en—toen’k bij ’em goeng zitten op de heining,

toen was ie o zoo verheerlikt, en prezentierde me segoartjes uut ’en

buul van pauweveerkes, en zei gedurig ’t een of ander, en ook, da’k

sprêkend op de gofverneur van Uitert leek, veural van achteren zeidie;

en da’k is bij ’em oan most kommen as’k ien Uitert kwiem. Op z’n

kast—zoo heitte zien stedeerkamer—had ie ’en sleup van oarige dingen

stoan, doar ie mien eurdeil wel is over heuren wou; ’en vleugelpiejano

had ie ’r ook, en—nou mo’j is heuren Luutje—hie roaide, da’k zoo’n dink

ook veur ou zou koopen, dan ko’j mettertied, a’j volleerd was, op ’t

meziekkerset speulen, dat dêje z’ien Uitert allegoar; en Frans en Duuts

en Engels moest ik oe leere loaten zeidie, en dan lachte ie ielkreis

zoo witjes; en dan docht ik: Jungske jungske, ge vist oan twee kanten;

ge vist op boars en op Luutje, hê, hê, hê! „Kom moar is oanbouwen” zei

ik ten leste, en ’k gaf ’em de hand; nou, of ie verheerlikt was!”

„Lachte ie gedurig voader?” vroeg het meisje met nadruk, terwijl ze

even haar vriendelijke oogen opsloeg.

„Witjes! O zoo witjes!” verzekerde Balders, en met de armen op den rug

en ’t hoofd in de hoogte, stapte hij deftig de kamer rond, en ’t meisje

herhaalde zacht bij zich zelve: „Lachte den Oarend!” en twee groote

tranen welden haar op in de oogen: De minsen, ze lachten d’r um.

Één is er nog van wien we wel gehoord maar dien we nog niet

gezien hebben.

’t Is negen uren in den avond,—Huibert Balders, Arie’s oudste jongen,

loopt met een roode kleur den boomgaard rond, en ’t land over, den weg

op, en weer terug, en altijd ziet hij strak, en altijd ziet hij

droevig.

„Woarum niet,” denkt Huibert, „woarum zou ’k ’et loaten? ’t is de

eenigste kans op geluk en op veurdeil. Wat ’en ramp met dien hoagel!

Die goeje voader! wat zei ie geleuvig: „Alles kumt van boven, schoai en

zegen; Wêst tevrêje vrouw en kienders, ’en stukske vleis of spek te min

zal niet schoaie: eerdappels genogt op ’et land, en brood zuwwe ook wel

hebben.” Die beste moeder! wat zag ze bleik en wat had ze gegreind.

Netje, ’t zwakke dernje, zou nou zeldzoam wat verstarkends veur de

butjes kunne kriegen: ’t goeng achteruut van joar tot joar, en, toch

meinden de minsen dat ze geld hadden, umdat—umdat eum Hannes óók

Balders heitte.

Wóárum zou ie ’t loaten....? zien eenigste levenshoop was.... Luutje!

De eenige steun veur voader en moeder kon ’t geld worden van....

Luutje.

Is dat spulleke wel zuuver?

Nee—’t goeng um de duiten; niet allinnig veur hum as de man, moar, veur

de heele femielje. En toch, ’t spulleke was zuuver. Verrechtig! as

glas! Lief had ie ’t meiske, méér as ’t bloed in zien oajers, ’t geld

dat onnut lag, zou steunen en weldoen.—Hiew ze van hum....? Joa! joa!

dat dee ze: perjen! dat dee ze; dat had ze met d’r eugskes, met d’r

henjes, met d’r lipkes gezeid: „De bovenste bin gij, en de bovenste

zu’j blieven, al had ik noast ’en ander veur den prêkstoel van „joa”

motte knikken.”

Noast ’en ander veur den prêkstoel „joa” knikken; zij—Luutje? Zij noast

’en ander!—Welke ander? Wie? Nee, nooit van z’n lêven! Huib is d’r ook

nog; en knikken kos ze niet as ze ’t eiges niet wou. Eum Hannes kos hum

misschien ’et gat van de deur wiezen,—moar as ie dan wiest dat Luutje

deur hum uut ’en lillik gevoar was gered; as ie vrindelikke toal

heurde, gemuujzoam en rond toch d’r bij, zou ie dan baloorig wêzen en

„nee” zeggen....? Och! de minsen zin duk bêter as ze liekene willen.

Zoo dacht Huibert, en altijd liep hij rond, en, dat het al donkerder

werd, daar gaf hij niet om. „Mergen, mergen!” sprak hij ten laatste bij

zich zelven, „mergen, as Onze Lieve Heer ’t zunneke weer noar deez kant

van zien wereld loat kieken. Wa’k doen wil is zuuver; kwoad kan ’t niet

wêzen. Wat goed is wil God. Goan za’k, dát za’k!”

En met dit besluit keerde de jongen huiswaarts; wenschte den zijnen een

goeden nacht; ging naar zijn kamertje; legde zich te bed, maar toch—hij

sliep geen spier. Gedurig had hij wel de oogen dicht, maar dan was ’t

nog erger; dan zag ie ’t mussengeweer niet langer, bij ’t

schiemerlicht, ien den hoek van zien cel; de schoen’ nie meer onder den

stoel stoan, en de bokspiepen d’r overhangen; dan zag ie de sterrekes

nie meer, deur de ruutjes heer, ien de locht flonkeren, moar—dan zag ie

tegen ’en zwarten muur uutkommen: Luutje.... oan ’t schreien: zien

voader.... z’n moeder.... de bruurkes en dernjes.... oan ’t schreien;

de koei’, de kalver’, de schoap’ ien ’t land, de keujes ien ’t

schot.... alles oakelik oakelik, en—dan dee ie de oog’ moar weer open,

dat ie liever ’t mussengeweer, en de schoen’, en de bokspiepen zag, en

veural de sterrekes, die vroolik en vrindelik hum toeblonken, alsof ze

doar zeien: Hier oan den Hemel is altied licht.

De morgen is aangebroken. Hannes Balders is opgestaan. Willem—zien

hertlepke, die altied bij voader ien de bedstee slupt—Wimpke slaapt

nog, en de appelbloesems liggen hem op de wangen.

„’En lief jungske!” denkt Hannes, terwijl hij met de handen op den rug

zijn zoontje beschouwt: „da’j van zoo’n keind zoo houen kunt! ’en knap

jungske ook; d’r zit wat veurnoams in zien tronie, heel wat anders as

de fieselemies van andere darpskiender’. Mien neus het ie kloar: mien

heuge vurheufd; alles krek! Dat zal ’en mins worden um swiet mee te

sloan. Boer!? ’k Wou nog liever; nee den grooten weg zal ie op; krek as

burgemeisters Oarend, noar de Uitertse akkedémie; veur offecier kan ie

óók goan, krek wat ie wil.—Doar drêjt ie zich um.—Wa’n oarig kerlje

toch. William Balders! Joa, joa, ’t bloed zit ’r ien.”

’t Was alsof de groote Hannes nog een voet grooter werd, toen hij op

een mahoniehouten siffenjeere toetrad. De la trok hij open. Links lagen

de pampieren. Met een handvol treedt hij terug, en zet zich in een

groenlederen rugstoel.—Krek zóó had ie d’r een, ien stad op ’t hof,

veur den president gezien.

„Hier steet ’et,” smuuspelde Hannes, terwijl hij een Oprechte

Haarlemsche van eenige jaren herwaarts opensloeg. „Hier, Uut Londen:

„Lord William Balders is met een bijzondere zending van zijn gouvernement

naar Frankrijk vertrokken.”

Op den eigen stond goeng d’r buuten ’en kalkoense hoan ’t roam veurbij.

Puts!! Piets!!!! dee ie.——Krek z’n boas!

„Wonder wonder!” denkt Hannes: „wonder da’k ’r toch nooit ’en toal op

geheurd heb. Mien brief sting op pooten;” en weder—wie weet voor de

hoeveelste maal—leest hij het kladschrift van den brief dien hij

schreef, den brief die luidde als volgt:

„Meseu Lord William Balders!

„Uit de Haarlemmer van den 6den dezer heef ik gezien dat uwees krek

heitte as ikke en dat Uwee Lord naar Parijs goeng. Daar zij ik over

doende den heelen tijd, went ik heef bezonder veul femiliezwak. As

ge nou—docht ik al—over Holland, laa’k zeggen Gelderland, bij name

over E.... in de Betuw, terug goeng, en ’t Bijenveld opzocht, dan

kosten we mekare is zien en spreken. Da’k van aadel bin, dat

geleuf, maar dat weet ik toch niet. Ge hebt hier ’en Balders die

metselaar is, maar dat besteed zich geen haar. As’k zeg da’k

honderd en dertig mergen land onder de ploeg en honderd en vieftig

stuks vee in ’t land heb, dan lieg ik geen schepel of kalf.”

Alleen die honderden er bij waren abuis.

„Als ge kumt, Lord William Balders,—nêf za’k maar zeggen,—zal Uwee

zien dat ’t spulleke zien man wel weerd is. Ziede ook getrouwd, en

heb ie kinders? Ik heef m’n tweede. Van mien eerste heef ik een

aardig deernje, evel zonder veul begriep. Den dag naa dat ik oe

naam in de krant zag, kreeg Sanne—zoo heit mien tweede vrouw—’en

jongske, en nou staai ik er op dat hij ook William zal heiten. A’j

peet wilt wezen en doopgetuige, dan mot Uwee Zondag over acht dage

hier zin, dan vel ie met den neus in ’t vet, van wêges de slagt. As

oe de reis te kras is, dan za’k oe den buul wel is vullen. ’k Wou

wel geern, Uwee bij den doop naas me sting. Dat ik denk dat we

femilie zin, zit ’em ien ’t woord van mijn grootvader, die zei, dat

zien broeder naar ou land was gegaan. De groetenisse van Sanna en

Luitiena en Williammeke, die we voorders Wimpke zullen hieten, en

blief ik meseu Lord William Balders, bij okkazie antwoord, Uwee

toegenegene neef,

Hannes Balders.

Het is misschien niet geheel overbodig hier vluchtig aan te stippen,

dat het schrijven van zulk een brief, een schets is—ofschoon van

verre—naar ’t leven genomen.

Geen woord was er op dien brief teruggekomen. In den beginne had

Balders aan jan en alleman gezegd, dat ie ’en Lordschap die zien eigen

nêf in ’en rechte lien was, op den doop van z’n jungske wachtte; maar,

toen de groote Hannes één, twee jaren tevergeefs gewacht, en menigeen

al eens over den Engelschen Lord-nêf gelachen had, toen had Hannes er

van gezwegen, stil gezwegen, en slechts wanneer hij alleen was keek

hij, zooals nu, zijn opstel nog eens in, en sloot het met de courant

weer in de hooge latafel.—Ronduut gezeid, ien stee van ’en brief

schrieven was ie d’r wis op uutgetrokken, over Pries noar Londen, as ie

zooveul plint had gehad as ie gern wou dat de minsen ’t gleufden.

„Tik! tik!” klonk het op de ruiten.—Kees de arbeider stond buiten, en

riep naar binnen: „Boer Balders, d’r is ’r één, die oe sprêken wou.”

„As ’t Levie um de ossen is, dan zeg moar, da’k er mergen mee naar de

merkt wil.”

„Nee, ’t is een ander.”

„Wie?”

Kees heeft zeker de vraag, die anders luid genoeg gedaan werd, niet

gehoord en kijkt onnoozel.

„Wie?” roept Hannes luider.

„Och dinges, hoe heit ie ook—za’k maar zeggen....” prevelt Kees.

„Nou, loat ’em op ’t diekkamertje, ik kom zoo stond.”

„Gea moar binnen Huibert,” zei Kees eenige oogenblikken later, en

Huibert trad het dijkkamertje in.

Huibert Balders was in ’t geheel geen kind meer; eer zou j’em vijf en

twintig dan negentien hebben aangezeid, maar toch—a’j goed luustert dan

kun’j ’em ’t hart heure sloan.

„Hêêêê!” kwiem ie gedurig—„zoo roar, zoo kort van oajem!—zoo dreug, zoo

plekkerig ien den mond; zoo knikkerig ien de knie?—Kom..... verdrêjd!

’t Is krek ’en mins as ikke.—’t Is niet gering hier.... ’en vergulde

spiegel! Harrejennig, wat zie’k er uut! zoo bleik as de dood, en êvel

bin’k heelegoar werm. Wat zou Luutje wel zeggen as ze wiest da’k hier

was....?—Lupt ze doar buuten? Verrechtig! Kiek met ’en pers jekske en

’en witte rok oan. Hoe proper en toch hoe simpel! doar zit geen

grutsigheid bij. Wa’n oarig wiefke zou ’t wêzen!—Pst!—Luutje? ’k Wou

dat z’is hierhin uutkeek! Pst!———’k heur wat. Zou oome d’r oan

kommen....? ’k Wou da’k weg was.... ’k Gluuj as ’en bol ien den

oven.—Bi’j gek jong, kerroazie!” En nauwelijks had Huibert de gedachte

om ferm te wezen bij zich verlevendigd, of de deur ging open—Huibert

draaide zich wat schuin op zij—en Hannes trad binnen.

„Wie he’k doar?” vraagt Balders op een toon zoo voornaam en deftig als

hem mogelijk is, en laat zich tegelijker tijd in een armstoel zakken.

„Huibert—Huibert Balders oome,” klinkt het antwoord, en hij die het

geeft vermant zich en komt een schrede nader.

De grootste verwondering teekent zich op Balders gelaat. De hand brengt

hij boven zijn oogen alsof hij scherper wil zien en eindelijk zegt hij

afgemeten: „Gij!—wat woudt gij hier?”

Eenige oogenblikken blijft het stil. Huib wou zoo veul, moar—’t wou d’r

niet uut.

„Ik meinde,” ving Balders langzaam aan, terwijl hij onrustig de handen

over de armen van zijn stoel liet heen en weer glijden: „’k meinde da’k

dukkels meer as kloar had gezeid, da’k op bezuuken van een van de

Hoazekamp niet gesteld was.—Heit ie Huibert?”

„Noar oe vader oome, mien grootvoader.”

„Dat die Huibert heitte wiest ik lang véur ou; dat ha’j mien niet te

rappelieren. Wat doe’j hier te kommen?”

Huibert ziet strak—„Loa ’k moar!” Hij vermant zich, treedt den oom

naderbij, en spreekt zacht en schijnbaar kalm:

„Oome, d’r zin twee bruurs, de een is riek en hoog, de andere is erm en

hoalt ’et zoer ien de wereld; de erste bin gij, de....”

„Lês ie ’en boek! zeide roazend!” roept Balders: „Hei’j en leske van

buuten geleerd um mien is oan’t buis te kommen? Proat moar niet wiejer

menneke; die kemélie die kenne we al: gêf ie wat of doe’j ’t niet gern.

Da’k riek bin, misschien de riekste uut de Bêtuw, dat weet ik, en dat

weten ze allemoal, méér as ik zien loat of weten wil. Da’k de erste bin

doar beruum ik me op, umda’k et deur eigen hand, en eigen heufd, en

eigen overleg—zie je—gekregen heb; geen mins en geen ziel he’k ’r dank

veur te weten. Als gilluu van de Hoazekamp, nou met ’en lêge buul kumt,

dan kniep ik de oogen dicht zie je—zie je, zoo doei ik dan; went eigen

schuld ploagt ’en mins ’t meiste.—Blief ien oe stand, zei ik; moar

fluute Jan Berend! ik wiest wel dat de botter uut ’t vat, en ’t nekske

zou buugen. Komplement menneke, en da’k er niks van wil heuren; loat

vader Oarie blied zin dat ie zoo véul van mien kreeg.”

’t Schemert Huibert, maar ’t laatste heeft hij verstaan, en hevig wil

hij roepen: „Gelogen dat ie van ou kreeg!” maar hij toomt zich in, en

vraagt bedaard: „Van ou gekregen oome! doar he’k nooit van geheurd.”

„Da’s wel meugelik!” zegt Hannes: „moar—as ’t hier Engeland was, dan

zou’j ’t bêter begriepen: de oudste zeun kriegt doar alles, de andere

kunne heerkomme zuuken.”

Dáár wist Huibert niets van. Die woorden, zonder ziel of grond,

verzachtten echter zijn wrevel. ’t Was meugelik dat voader van oome

meer as zien recht had gekregen. ’t Kon wêzen.... en, kalmer nog meer

naderbij komende, sprak hij gevoelig: „Dan zou’k oe de hand drukken

oome, dan zou’k oe zêgenen, went, alles wa’j oan voader gedoan hadt,

dat zou’k rêkenen as oan mien gedoan.”

„Loat moar zitten, loat moar zitten!” zegt Hannes, terwijl hij de hand

afweert die hem werd toegereikt: „Doar wi’k geen dank veur.” Opstaande:

„Wou’j nog wat anders?”

„Nee oome.... nee, niks....”

Doar geet Luutje ’t venster langs:

„Joa oome, joa, nog ’en enkel woordje;” en radder vervolgt Huibert,

terwijl Balders met halfgesloten oogen naar de hoogte ziet: „Joa, oan

ou hangt ’et heil van mien lêven. Oome, eiges hei’j’t gezeid: Trouw in

oe stand; en ikke oome, heit ik geen Balders, geen Huibert noar oe

voader? Kiek, al zeg ik ’t eiges, ’k heb handen oan ’t lief en gevuul

ien de botten; en zie je—weet ie—hoe za’k zeggen——altied hewwe mekoare

ien ’t hart gelêgen. Luutje, och Luutje he’k zoo lief, zoo kneujig lief

oome; as ze mien wier, joa, ze zou gelukkig wêzen as ikke. Oome, ge

bint wel wat heug, moar kwoad bi’j toch niet; nee, dan zou’j geen bruur

van voader wêzen. Och, a’j ons soam is oankeek—kiek, dan zou’j geen nee

kunne zeggen; dan kowwe verkeeren zoo lank a’j’t wou; dan zou j’ ook

voader de hand wel rieken; oome, God zou oe zêgenen, ou en oe kiender.

Och! ’k het Luutje zoo lief, zoo kneujig lief—kiek, doar hei’j nou

alles.”

De toon, waarop Huibert gesproken had, was inderdaad zoo gevoelvol

geweest dat hij een steenen hart zou gebroken hebben. Balders hart was

niet van steen, in ’t geheel niet, maar—in ’t hart zat ’en lillik ding

dat zwart was; ’en stooterig ding dat alles ’en por gaf wat bêter dan

hie was, en binne wou kommen.

Balders was werkelijk een oogenblik getroffen. Hij zag Huibert daar zoo

smeekend staan, en al kan hij aan zijn vurigen wensch geen gehoor

geven, een vriendelijk woord zal hem troosten.... „Vort!” zegt het

leelijke zwarte ding dat in ’t hart zit: „vort! d’r uut’r mee! Is dat

’en astransigheid; heigrond um weigrond kommen! Vort! d’r uut ’r mee!”

„Ei, ei,” zegt Hannes langzaam: „dat dingske was ligt te prebieren hê?

Dank mien op oe bloote knie’, da’k niet de perdzwiep vat, en oe, zoo

lank a’j bint, van mien arf kasseboen....—Of ie nou rood wordt of

bleik, en of ie nou met oe klavieren scharmt, doar he’k geen spier mee

van doen manneke. Gelieke stand!? Denk ie umda’j oe Balders nuumt da’j

doarum ’en echte Balders bint. Goat ’r moar vroagen ien Engeland, dan

zu’j heuren—dan zu’j heuren! dat de oudste zeun alles ien noam en doad

is.—Oe vader heit hier ien’t land Balders, moar d’r buuten zouwe z’em

anders leeren; en dan—nog op den koop toe—zich eiges versmieten en

verslingeren oan ’en dern die’k nog niet bij ’t volk op den dêl zou

willen; die me te min en te smerrig is um....”

„Um! um!” schreeuwt Huibert in vreeselijke woede, terwijl hij zich

tandenknarsend en met doodsbleeke lippen voor Balders plaatst en hem

dreigend in de oogen ziet: „Mien lieve beste moeder besmêlen! die vrome

trouwe moeder....? Mins! mins!! je bint geen mins, ge bint.... God weet

wa’j bint, moar weerd bi’j da’j lêger velt as de put diep is; da’j....

da’j....” en Huibert loopt met gebalde vuist driftig het kamertje op en

neer, en ’t zwarte ding in Balders hart roept als een razende:

Weerlichts! en donders! en nog lilleker woorden, die we maar weg zullen

laten.

Daar gaat de deur open; ’t is Luutje. Luutjes lief gelaat teekent

angstige bezorgdheid. Huiberts blik ontmoet den haren. Die blik

ontwapent zijn toorn: „Oome,” roept hij kalmer doch levendig: „a’j

eiges oe moeder hebt liefgehad, zeg dan da’j de miene belasterd en

besmêld hebt; trek oe zundige toal ien.... of anders....”

’t Zwarte ding van binnen hoort Huiberts kalmeren toon, en—bloast zich

nog ens zoo dik as ie is; en Balders roept gekrenkt vol bitsheid: „As

de weerlich m’n huus uut, heur ie! Zu’j d’r uut, zeg....? of mo’k oe

oan ’t buis kommen....? Wou’j mien hier de wet nog lêzen? Een twee....

drie, opgemarsierd.... mars!!” en, met zijn stevige vuist Huibert in

den kraag vattende, dringt hij den knaap, die daarop niet bedacht is,

ter deure uit en verder.... en verder, tot buiten de voordeur.

„Um Gods wil, voader!” roept het meisje; „voader, nog giesteren het

Huib mien uut groot gevoar geholpen: um Gods wil, wat kwoads het ie ou

gedaan? Luuster—heur!” Maar, vruchteloos was het dat zij hem toeriep en

aan ’t pand van zijn jas trok, Huibert was buiten eer ze ’t wist, en

Balders schreeuwde: „Ook ie wilt den kop boven uut stêken; boven mien,

boven oe voader, hooveerdig dink! ’k bêf ’r van; zóó he’k ’et nog nooit

belêfd!”

„Best!” zei ’t zwarte ding van binnen, „de bovenste heit ie, en de

bovenste mo’j blieven.”

Luutje weende. En Huibert?

Huibert ging koud water drinken, twee, drie, vier glazen. Thuus

gekommen viel hij zijn lieve moeder om den hals,—die docht dat Huib ’t

ien’t heufd was gesloagen—en kuste haar op ’t vriendelijk bezorgd

aangezicht.

Huibert ging dien dag in ’t land om klaver te maaien, en hij maaide

dóór, zonder schoften,—vremd, zonder praat of weerwoord.

En ’s avonds? Ja, hij ging te bed, en in ’t schemerdonker zag hij zijn

stoel weer staan, met de kleeren er op, en de schoenen er onder,

en—ginds in den hoek zag hij ook ’t geweer hangen. ’t Mussengeweer!....

Al dee ie ’t niet gern, de spreeuw’ en de mus’ had ie ’r wel mee

geroakt dat ze drêjden en soezelden. Doar hieng ’t.—Ien den oorlog

schoten ze mekoare wel dood zonder hoat ef nêteligheid. Doar hieng ’t;

niet wiejer as ’en el van ’em af. Wat gluujde ’t heufd. De oogen kneep

ie dicht met geweld. Moar hoe arg duuster was ’t nou!

Overeind ging hij zitten. Een sprong—en hij was het bed uit.

Daar staat hij met het geweer in handen. Bij het venster beschouwt hij

loop en pan en vuursteen. Omlaag naar buiten wendt hij den blik.—Lienks

ien ’t duuster leit ’et Bijenveld. Doar slupt ie de lillekerd, de

trotse mins!

Rechts waart zijn blik, en ’t kerkje met den spitsen toren trekt zijn

oogen. Langs de leikes heer, klimt en klimt ie; op den hoan tuurt ie;

en den hoan heurt ie kroaien, driemoal kroaien.... en—noar hooger kiekt

ie, dóár gliensteren de sterrekes weer helder as glas, en weemoed

schiet hum ien ’t hart; ’t mussengeweer loat ie zakken; bei z’n hand’

drukt, ie veur de oog’. „Moeder! Luutje!” roept ie, en—tranen, dikke

tranen glinsteren in zijn oogen. ’t Zin sterrekes, Goddank heldere

sterrekes.

Drie jaren zijn er verloopen. Wilt ge weten wat er in dien tijd is

veranderd? Zie, daar ligt De Hazenkamp, maar niet één gelaat herkennen

wij. Arie Balders heeft een jaar geleden dat erf verlaten, moeten

verlaten. Ongeluk en ziekten van hem en de zijnen brachten hem in ’t

achter, en Hannes—de rieke Hannes zag ’et oan zonder wee of hulp. Van

boer is Arie arbeider geworden, en ginds woont hij in een klein huisje

juist bij den grindweg. En toch, ’t is aardig, toch kan hij met zijn

Lieske God nog ielken oavend danken veur zêgen bij veul

ramponderveinding. In vergelijk heeft hij het beter dan vroeger op De

Hazenkamp. Brood en minder zorg. Al moest hij om zijn verval veel

achting en schijnvrienden, ja zelfs de kerkvoogdij verliezen, toch is

hij tevreden, en zelfs zouden Arie en z’n wijfje heel tevreden geweest

zijn, wanneer hun Huibert, hun oudste—niet arg verminderd en vremd van

heufd, dukkels arg vremd en stil gewêst was. Die ’et niet zag zou ’t

niet geleuven, hoe machtig veul de ronde flinke jong in die drie joar’

verspeuld had. Warken dee ie als ’en êzel, da’s zeker; êten en drinken

dee ie op tied, da’s óók zeker, moar, dat ie d’r uutzag as ’en

voatdoek; dat ie geen woord sprak of ’t most broodneudig wêzen; dat ie

nooit, ’s mergens noch ’s oavonds ’en liedje zong of ’en deunje floot,

en dat ie altied keek as ’en huusmus ien ’en kenariekooi, schuw en

akelik, da’s net zoo zeker.

Nog tevredener ook zouden Arie en Lieske geweest zijn, zoo niet de

kleine Netje—woar moeder zoo mee getobd, en gekrooien had, gesturven

was. De minsen zeien, dat ’t heel gelukkig was: heel gelukkig! Moar de

minsen vuulden niet wat Oarie en zien wiefke vuulden. Woarveur hei’j

meer hart en zurg, veur ’t rechterbeen dat ree, of veur ’t linker, woar

’en gat as ’en vuust ien zit?

Maar, wat hun weervaren was, ze hadden God voor oogen gehouden, ze

waren dankbaar tevreden, en hoopten voor Huibert op betere dagen.

Het Bijenveld ligt daar nog als vroeger, maar—a’j de oogen scherp zet

en wiejer kiekt as oe neus lang is, dan zu’j toch wel ’en bietje

schotsigheid zien. Ge mot boer wêzen om te vuulen woar ’t hum krek ien

schêlt, moar zien ku’j toch, dat de schoen’ zin uutgetrokken en de

slof’ zin oangedoan.

Daar is Hannes, de groote Hannes. Oan zien neus ku’j niet zien dat ie

gekker as gek is gewêst, en koaler as koal d’r af is gekomen.

„Stil,” fluistert Kees de arbeider: „k bin met den boer—St.-Jan ’en

joar—met de ossen noar Londen gewêst: dat ie dartig keuningskoppen op

’t stuk verspeulde wil ie niet weten; dat ie ’en nêf of ’en eum zocht,

die de erste van ’t land was en Balders heitte, doar sprêkt ie geen

woord van; dat ie doar, deur zoo’n mikmaks van ’en kerl ien de hugt

gestoken, veur ’en oarige pluk is afgezet, doar zal ie geen toal van

lochten; dat ie wark had um ien’t noajoar ’t jonge vee te koopen, doar

kniept ie de oog’ van dicht. Dat Kees de noarigheid weet, dat stêkt ’em

genog. Kees mag ’r geen woord van sprêken.... Nou, dat duut ie ook

niet, hie fluustert ’et moar.”

Op ’t oog is Hannes Balders niets veranderd, maar Wimpke wel. Wimpke is

nu acht jaren oud; ’t is ’en mooi ’en knap jungske. Zoo stadsig ziet ie

’r uut. ’En loakens bokske, ’en schots kielje, ’en spierwit kroagske,

’en gêlzied deske.

Noar de derpschool mocht Wimpke niet, dóár was Luutje glad bedurven.

Nog ’en joar wiejer, ’t most buugen of bersten, dan zou ie ’en meister

ien huus hebben, en alles leeren, tot Engels toe.

Zoo’n lieve jong, zoo’n lekkere jong! „Kom is hier Wimpke,” roept

Balders: „zeg nóg is wat burgemeisters Oarend oe leerde; toe sprêk is

Frans. Toe, dan krieg ie ’en kwartje. Toe dan.”

„Bezoer meseu, voes êt ’en foe meseu.—Nou ’t kwartje!” riep de jongen;

en Balders zei: „Owie meseu,” en gaf het kwartje, en had ’en oarigheid,

en lachte dat ie meinde te stikken. Den Oarend most hum nog meer

leeren. Wimpke was sneu, zonder weergoai, ’en jong um te stêlen!

’t Is avond geworden. Aan de linkerzijde van Balders woning nevens de

lage zijdeur staat de welput. ’t Is Luutje die op den rand zit. Wat is

ze schraal en smal en akelig bleek geworden.

„Ze lêven te vet en te kwiestig,” zegt de afgunst. „Z’is jongensgek,”

zeggen de meisjes die geen jong kunne kriegen. „Ze lupt met de têring,”

zeggen de meesten. „Jammer van zoo’n knappe dern,” zeggen de jongens.

„Doar he’j de preuts- en de stiefheid,” zegt Berend, die ’en blauwtje

liep, en arg verliefd was gewêst. „Krek as ’t heurt, dat kumt ’r van,”

lacht Sander, die machtig veel op ’r duiten geloerd en ook ’en blauwtje

geloopen had.

Zéker is het, Luutje voelde zich slap en ziek en treurig. Veel heeft ze

geleden. Ze had zich met Huibert ’en kluuske getimmerd; wreed was’t

weggeschupt. Op ’t puin tuurde ze drie joaren lang. Botter had ze

willen strieken op ’t brood van ’t erme Oarie’s-huus; weg was’t genomen

en—veur de verkens gegooid. Deur zuuvere gloas’ had ze ien voaders

verval gekeken; hum eiges had ze tot warken, zuinigheid en afstand van

hoogmoed oangeteid: fluite! Hannes was de erste, de erste zou ie

blieven. Gaf Piet honderd veur ’en vulle, Hannes gaf er honderd en

tien; met buultjes was ’t geld in huus gekommen, met zakken was ’t ’r

uutgegoan.

Eenig geritsel in ’t elzenhout ter rechterzijde, doet het meisje

vluchtig ontstellen en haastig omzien.

’t Is Huibert. Drie moand’ gelêje sprak z’m ’t lest, en, veul viel ’r

veur, toen voader—hoe bleef ’en roadsel—d’r achter was gekommen.

„Luutje!” roept Huibert, „één woordje asteblieft.”

Vreesachtig ziet het meisje rond, doch, schielijk snelt ze op het

elzenhout toe, naar Huibert, den trouwen Huib, die haar zoo lief is.

„Luutje ik bin ’t; moar op ’en distansie asteblieft,” zegt Huibert, en

weert haar af met de hand. ’t Meisje blijft staan. Wat mocht er wezen?

„Luutje ’t is lang genogt; lang he’k oe ien ’t heufd gelêgen, en lang,

heel lang he’k oarigheid in ou gehad.”

Wat vremde toal!

„Alles sliet met den tied Luutje; ’en keers wil vet um te branden; bij

mien is de olie de lamp uut. Zuchten en steunen Luutje ku’j volhouden

één, twee drie joar, moar dan ook is ’t op, dan geet de oarigheid ’r

af.”

Wat roare stem!

„Gij ien de hugt, ik in de lêgte Luutje, dat lupt ’en averechtse weg

uut; da’s ’en onneuzel ding. Ronduut gezeid: ons spulleke geet me

vervêlen. Oafke Van Houten het me allang zoo toegelonken, en—ik ken ’r

’en trop, die ou noar de oog’ zien, geliek van stand en stief ien de

duuten.”

Was ’t donker.... of wier ’t op ens zoo duuster?

„Ien vrindschap scheie Luutje, is bêter as mekoar ophouen en ien den

weg stoan. Vrij za’k wezen en vrij zulde zin; wat oe voader meint is

woar en goed; kalf bij kalf en koei bij koei.”

Zat ’r ’en kat op ’r kêl?

„Nou Luutje, hier is mien hand. Atjuus heur,—hier—wi’j niet vrij

wêzen.... ’k Zeg oe nóg ens, ielk z’n wêg—dan—lachen we weer eer de

karmis ien’t darp is. Hier—ien vrêje en vrindschap. Mergen Luutje,

mergen zu’j tien pond lichter wêzen. Dan———God! wat schêlt oe—? Luutje!

wat kiek ie roar! Wa’k oe bidden mag, sprêk toch,—wat hei’j—Luutje?

Lieve Luutje, sprêk—sprêk—’t is krek of ie starft. Help—minsen,

help!—ze starft! mien Luutje, o God!”

Daar staat de knaap en aan zijn voeten ligt het zwakke door den

vreemden aanval zoo diep geschokte meisje in bezwijming neder. Hij

meent wél te handelen, in haar belang heeft hij zich zelf bestreden;

hij heeft haar hart weer vrij en zoo haar lichaam weer gezond willen

maken. Toonde hij zich los van haar, los zou ze van hem wezen.

Maar zie hoe hij heeft misgerekend, en—hij kust zien liefke

verscheidene malen op het doodsbleeke aangezicht; snel loopt hij op den

waterput toe, doet den emmer dalen, doopt zijn halsdoek in het

opgehaalde koele water; ijlt terug, verfrischt de dierbare, en meer nog

de teedere woorden—zoo geheel in weerspraak met de rol, die hij

daareven speelde—meer nog de warme taal van ’t minnende hart dan de

koude van het welwater, brengen het meisje tot zich zelve terug, en ’t

eerste wat ze zegt is: „Huibert, Huibert, was’t ’en dreum, he’k oe

weer, of....?”

„Al mien lêven! al mien lêven!” roept Huibert vurig. „Luutje, da’k oe

zeer dee, ’t was uut bestwil. Luutje, zoo woar as ge mien liefhebt, zoo

woar he’k oe altied, altied liefgehad.” En Luutje, ze keek Huibert oan

met heur kloare trouwe eugskes, en Huip, hie bad: Mocht God heur

starken en voaders hoogmoed brêken meteen!

Een half uur later trad vader Hannes de keuken binnen. Hij riep zijn

dochter. Zij was er niet. Naar den deel: „Luutje!” Geen antwoord. Op

haar kamertje: „Luutje bin ie hier?” Een zwakke stem: „Joa.”

Hannes treedt op de bedstede toe; ziet zijn dochter nog bleeker dan

gewoonlijk er nederliggen, en zegt: „Wat schêlt ou weer?”

„’k Was zoo slap voader, a’j mien hebben wilt za’k opstoan.”

„Slap, umdat’j niet êten wilt. Is ’r één boer woar zooveul vleis ien

huus en zooveul ien den pot kumt? Woarom êt ie niet? ’t Is ’r; ’t steet

’r; die slap wil wêzen kan ’t worden ook.”

„’k Heb weinig trek voader.”

„Zet oe dan ’en kummeke koffie zoo stark a’j ’t lust, moar sprêk me van

geen slapheid; as ik wil, dan smiet ’k den starkste op zied. Êt!”

besluit Hannes: „en dan ku’j zóó doen, zóó!” en bij dat zóó slaat hij

zich een paar malen met kracht op de borst.

’t Meisje zag den vader aan, en zeide zacht: „De kracht kumt van God.”

„Altied teksten as ’t niks te pas kumt,” schimpt Hannes binnensmonds,

en ’t zwarte ding bloast weer: „Wa’k wil dat wil ik! en wa’k wil dat

doei ’k.”

Hannes! Hannes! ’en streujwis wiejer dan zou’j den oppersten Heer zien

teugels griepen. Groote Hannes, wat zou’j klein, onneuzel klein worden.

Schei uut, sprêk van wat anders!

„Kracht of geen kracht,” zegt de vader na een oogenblik stilte. „Mergen

is ’t peerdsmerkt te B.—’k Goai er met Mie de hardlooper heen. Wimpke

zal mee; moar zie je, ’k wil dat ie op z’n allerbest zal wêzen. Het ie

’en plooikroagske schoon? Is alles beheurlijk ree en bekwoam? En dan

veur mien—de zuiveren gespels wi’k op de schoen’; de zulveren zweip’

die’k met harddroaven won, wi’k gebruuken, en ’t heufdstel van ’t peerd

mot ook gepoetst. Milles van Z. leit altied te zwetsen en te bluffen:

dóar he’k ’t zoer oan. We zullen fien neuske veurop zetten en hum is

teunen, dat we méér zin dan hie met z’n proats. De gouwen tabaksdeus

mo’j ook nog ’en striekske geven, en hier—de spullekes hier, kast en

sinjetten, beheurlik Luutje; poetsen dat ku’j! Kom dern, ’et bed uut,

a’j eer in oe voader stelt.”

Toen Balders het kamertje verlaten had, zuchtte het bleeke meisje diep.

Met moeite stond ze van haar leger op, zocht de voorwerpen bijeen, die

ze bewerken of zuiveren moest; werkte—werkte tot loat ien den oavend,

en rook gedurig oan de azienfles umdat ze zoo roar, en zoo vremd, en

zoo slap was.

De vriendelijke September-morgenzon blonk lachend over weiden en

akkers; de hooge bergen vol koorn schitterden in haar liefelijk licht,

en ’t rundvee, kalm en vreedzaam, loeide haar een vroolijk „welkom”

toe.

Die Balders—de groote Hannes Balders—had zien rijden, met zijn William

naast zich; ’t mooie peerdje veur de nette kapsjees; hij en ’t jongske

in ’t volle kastentuug, met vlag en wimpel; die zou gezeid hebben:

„Boer is heer. Boer is keuning.” Jennig! zoo blonk ’et.

’t Ging in vluggen draf naar de paardenmarkt, die in het dorp B., drie

uren van D. gelegen, dien zelfden dag zou plaats hebben.

’t Was een vermakelijke rit voor den hoogmoedigen Betuwnaar.

Verdrêjd! as ’r één was die hum tegenkwiem en niet „sappoba” speulde.

Balders zweep zwierde nu eens links dan weder rechts, om uit te

drukken: „Dag Janssen,—Dag Teunis,— Mergen Koatje,—Gegroet

Hanneke,”—geheel overtuigd van de meerderheid die aan zijne, en de

minderheid, die aan de hem voorbijgaande zijde was.

Juist aan den viersprong, waar de wegwijzer stond, lag de nederige

woning, die Arie Balders, na ’t verlaten van De Hazenkamp, betrokken

had.

Arie was—oan ’t uutmesten van ’t verkeschot. Evert zijn twaalfjarig

jongske was hem behulpzaam.

„Zie, doar kumt oom Hannes de karkstroat af,” zei Evert, en liet de

greep een oogenblik rusten.

„Mooi spulleke toch!” sprak Arie. „Kiek wat pariert ie! ’t Peerdje dat

ie ’r veur het, is wel zoo best as ’r één ien ’t darp lupt.”

„Hawwe ’t ook zoo voader!” wenschte Evert.

„A’j twee gezonde been’ oan ’t lief hebt, en heufd en hart ien teum

houdt, dan ku’j krek zoo wied kommen as oome Hannes, en wiejer ook

nog.”

„Mo’k g’ndag zeggen voader?”

„’t Sprêkt as ’en geldbuul!” antwoordde Arie: „Steet ’r ien’t Woord

niet, da’j oe noaste zult liefhebben? Al ziet oome wat hoog en wat

stief, ge weet wel dat ie oe voaders bruur is, en—altied he’k oe

gezeid, da’j bij pas de minste zoudt wêzen.”

„Wimpke, deez kant uutkieken,” sprak Hannes.

„Woarum?” vroeg Wimpke, die zich haast niet wenden kon, zoo stijf als

hij in ’t plooikraagje zat.

„Umda’k—umda’k ’et wil Wimpke. ’k Zie liever koeien hier, as doar ’en

verkeschot.”

„Doar woont oome, is’t niet voader?” en Wimpke wees met den vinger.

„Hierhen uutkieken zeg ik!” gromde Balders: „’t is geen oome.”

„’t Is moar ’en erbeier, is ’t niet voader? ’en koale jakhals?”

„Krek geen fatsoen en geen schijven.”

„Die hebbe wij, is ’t niet voader?”

„Nou!” antwoordde Hannes bevestigend.

’t Rijtuig was den viersprong genaderd. Rechtsom moest Hannes.

Arie riep: „Gemerge!” en voegde er een wuivenden handgroet bij. Evert

nam zijn pet af, en vond, dat nêfke zoo mooi was.

Hannes wees met de zweep naar de andere zij, op een bok, die steigerend

met de hoorns in een wilg stiet.

„Wa’n gekke bok,” zei Wimpke—die, even naar oome en Evert gezien, maar

zich zoo spoedig als zijn kraagje dat toeliet, weer naar den anderen

kant gekeerd had.

„De stomme beest ploagt zich eiges; de wilg vuult ’et niet,” lachte

Hannes.

„Voader, geen ens ’en weergroet,” sprak Evert.

„Oome zal ons niet gezien hebben, jungske.”

„Gezien dat het ie zeker.”

„Dan zal ie gegroet hebben zonder da’j ’t zag,” antwoordde Arie, en

vatte de mestgreep en toog weer aan ’t werk; maar Evert schudde het

hoofd en dacht er het zijne van.

„Oome groette nog,” zei Wimpke.

„Valsigheid, duiten-spikkeloasie jongske, dat verstoa’j nog niet. As

’en hond oe biet, wat doe’j dan?”

„Dan schrauw ik, voader.”

„Schrauwen, nee, dan griep ie ’en hout en dan smeer ie ’em zóó dat ie

soezelt en schêl ziet, dát doe’j. Moar dan zu’j niet zeggen: dag hunje,

ge bint’ wel vrindelik hunje, ’t duut mien niet zeer, hunje. Begriep

ie?”

’t Jongske verstond die beeldspraak maar half: „Zin die koeibeest’ en

peerds van oome, voader?” vroeg hij iets later, terwijl hij op het vee

wees, dat ze voorbij reden.

„Ziede stoapel gek, Wimpke, Oarie het geen os’ of peerds.”

„Van wie zin ze dan voader?”

„Van wie....? Wel van mien,” loog ’t zwarte ding.

„En gunds dat kleverveld, is dat ook van ou voader?”

„Zeker.—Zit ie wel mekkelik, jungske?”

„Best; moar die hoaver gunds, en de wei oan deez kant van de sloot, is

dat al van ou voader?”

„Zou dat zoo vremd zin?” zei Hannes ontwijkend, en liet er spoedig op

volgen: „Hei’j nou schik da’j met voader uut bint?”

„Nou of ik!” riep Wimpke, en vroeg terstond daarop: „Die

eerdappel-akkers heuren die ook al oan ’t Bijenveld?”

„Joa, jungske! Joa!!” antwoordde Hannes en gaf het paard een slag met

janhoaver.

„Hê!” riep Wimpke opgetogen, en voegde er dadelijk bij: „Moar wat is

dan niet van ou, voader?”

„Gij niet,” spotte Hannes.

„Da’s welles, da’s welles!” riep de jongen, en drong zich nader aan den

man, die hem zoo vurig lief had.

Lief had, ja, vurig en teer, doch—met het oog naar beneden en niet naar

boven.

Reeds was de markt in vollen gang, toen de groote Balders van D. met

zijn benijdenswaardig spulleke voor de herberg stilhield, waar de

Rijzende Zon uithing.

’t Was vol op de merkt, overvol. Peerds van allerlei slag en kleur.

Hengsten, merries, ruins en vulles; krek van alles.

„Eh bien sieu Baldèrs, oe vart u? Lank niet kezien,” zegt een Fransche

paardenkooper, die den grooten Hannes ontwaarde en hem de hand reikt.

„Bezoer messeu!” zegt Balders en lucht op eenmaal al wat hij Fransch

heeft: „Keman kemportee voe?”

„Merci, merci, sieu Baldèrs. Zeker paard’ an de mart?”

„Nee man, nee,” zegt Hannes: „Ik kan d’r niet missen van ’t joar; vier

en twintig ien ’t tuug, hê hê hê, ’k wou d’r nog ééntje bijsnappen

ook.”

„As boer Balders kumt, dan geet de merkt gliek weg de hugt ien,” vleit

een boertje, die een bruine merrie ter markt bracht.

„Hê hê hê, gij smêrt ze,” lacht Balders tevreden, en de merrie

beziende, zegt hij spoedig: „Wat vroag ie veur dat peerdje?”

„En bovenste! Driehonderd veur ou!” fluistert het boertje den vrager in

’t oor.

„Monster op!” roept Balders.

’t Paardje wordt losgemaakt, en de merrie bij den hals houdende, draaft

de eigenaar er het marktplein mee langs.

„’t Is ’en beste,” zegt Hannes.

„Vrij koed, maar spat,” zegt de Franschman.

„Dat zou ’k gezien hebben!” roept Hannes gekrenkt.

„Om drie fles Bourgon’j,” schreeuwt de Franschman.

„Um vier!” bluft Balders.

’t Boertje keert met zijn paard terug.

„Hou op!” schreeuwt Hannes, terwijl hij den Franschman ter zijde stoot

en de hand van het boertje vat.

„Driehonderd! mien!! Alla, zet op! Vort ’r mee, ongezien specie op

toafel ien de De Rijzende Zon.”

’t Boertje zegt: „Top!” geeft den gebruikelijken handslag terug en

vertrekt met zijn paardje.

„Eh bien sieu Baldèrs!” roept de Franschman: „ikke de spat wil zien; ij

eeft ze, ik eb de vier fles kewon.”

„Gelogen!” schreeuwt Hannes: „zu’j mien peerds leere koopen? A’j wien

lust, doar za’k veur den weerlich niet dood op blieven; al wou’j d’r

tien hebben; kom a’j lust; ’k goai noar De Zon: kom Wimpke, kom mee.”

En—toen ze binnen goengen ien De Rijzende Zon, toen lachte de verkooper

van ’t bruintje zich slap. Spatten had ze en gallen ook! Joa, hie

lachte um ’t zwarte ding van den trots—moar—um ’t zwarte ding van ’t

bedrog, nee, dóárom lachte ie niet, en—dóárom lacht ook geen mins.

’t Was tegen den avond dat Hannes Balders buiten de herberg stond en op

zijn rijtuig wachtte om naar het Bijenveld terug te keeren.

Veel wijn had hij geschonken; niet slechts de vier flesschen aan den

Franschman—die gaarne de spatten vergat toen hij het druivennat

proefde—niet slechts de flesch, die hij aan den verkooper toegaf, neen,

nog een paar bovendien, welke het zwarte ding van binnen almee uit den

kelder gelokt had.

Veel wijn had hij gedronken, veel meer dan hij goed vond of lustte,

want, een dronkaard was hij niet, maar—niet kunnen? doar geet ie! „Jan

’en neie!”

Beschonken was Balders evenwel niet; alleen zag hij wat rooder dan

gewoonlijk, en blaasde het zwarte ding wat sterker. Wimpke had niet te

veul gepruufd—daar had de vader zorg voor gedragen.

Nog maar weinige oogenblikken had Balders gewacht, toen de knecht uit

de herberg met den harddraver vóór en de ’s morgens gekochte merrie

achter de kapsjees, kwam aanstappen.

„Het ie z’n spint hoaver gehad?” vroeg Balders en loog er bij: „dat

kriegen ze bij mien alle doag’, as ze op stal stoan.”

„Dat het ie,” antwoordde de knecht: „’t Is ’en knap slag van peerd.”

„Dat gleuf ik,” zei Balders: „zoo’n hardlooper is ’r op de heele merkt

niet gewêst. Acht pries he’k er mee gehoald, ien Uitert en overal.”

Nauwelijks had Balders uitgesproken of een staljongen kwam met een

zwarten ruin aanstappen, die voor onder den man getoomd was.

„Mien Kees is niet minder,” sprak een stevige boer, die Milles heette

en te Z. woonde, welk dorp nog een half uur verder dan ’t Bijenveld

lag: „Mien Kees is niet minder!” herhaalde hij luider, en klopte zijn

paard op den glimmenden nek.

„Niet minder, niet minder!” riep Balders, terwijl hij zijn Mieke een

stevigen klap op de bil gaf dat ze begon te trappelen: „Wel tweehonderd

gulden schêlt ’t. Wou’j dien bonk met mien Mieke kompariere!”

„Bonk! Kees ’en bonk? wel verdrêjd! dat zu’j mien woar moaken!” riep de

eigenaar van het geminachte paard.

„Woar moaken!” schreeuwde Balders: „Wou’j ien ’en uur van hier noar ’t

Bijenveld joagen....? Wou’j dat....? Ku’j dat....? ’t Liekt ’r wat

noar, is ’t niet? En dat kan ikke: met hum—hier! met den deze; alla!

a’j kerroazie in ’t lief hebt!”

„’k Zou gek wêzen veur niks mien Kees te knouwen,” sprak Milles wat

zachter, en wendde zich af.

„Alla! hier menneke!” schreeuwde Balders al weder: „wóár moaken za’k

’et. Honderd gulden tegen één da’k ou van hier noar ’t Bijenveld véúr

blief. Alla, a’j durf: duuzend tegen één! Wat schêlt ’t mien. Duuzend!

Zeg, wou’j mien takkeniere?”

De boer gaf geen antwoord.

„Zie je wel dat ’et ’en knol is?” riep Balders, terwijl hij vuurrood

geworden, triumfante blikken in ’t ronde wierp.

„Umdat oe eigen peerd ’en knol is wi’j ’em woagen,” zei Milles: „mien

Keeske is ’r te best veur.”

„Toe moar Kobus!” riep er een.

„Hie met de sjês en gij d’r op, dan ku’j best veurblieven,” sprak een

ander.

„Oan Milles tien menuten veur!?” zei een derde.

„Dat doei’k!” schreeuwde Balders: „en duuzend gulden tegen één!—A’j ’t

wint, ziedoar, ’t peerd en de sjês ’r bij! Zeg, durf ie ’t nou nog

niet?”

Nog een geruimen tijd duurde de woordenstrijd op ’t levendigst voort.

In ’t einde, of Milles zin had of niet, hij moest toegeven. Behalve dat

het door Balders gekochte paard in De Rijzende Zon mocht achterblijven,

en daarom van de kapsjees werd losgemaakt en weggeleid, was men

overeengekomen dat Balders met zijn rijtuig tien minuten later dan

Milles op zijn Keeske vertrekken zou, terwijl nevens Balders en Wimpke,

nog een derde in het rijtuig moest plaats nemen om getuige te zijn.

De uurwerken werden geraadpleegd en gelijk gezet. Milles besteeg zijn

Kees. Nog drie minuten dan was het zeven uren; tien minuten later zou

Hannes vertrekken.

Eén—twee—drie. Vort! en als een pijl uit den boog vloog de ruin met

zijn meester den weg op.— Harrejennig wat liep ie!

Voor Balders klonken ontmoedigende kreten van alle zijden.

„Loat ’em, loat ’em!” riep Balders gedurig en beet op zijn nagels.

„Ge hoalt ’em niet. Ge hoalt ’em niet; hie jast ’em ien drie kertier!”

Balders beet zich de lippen in bloed. Mieke krabde met den voorhoef

alsof zij ’t voelde, dat men haar eer te na kwam.

„’En kloare!” riep Balders. De borrel kwam—in één kloek naar binnen, en

’t zwarte ding werd nog zwarter.

„’t Wordt tied da’j d’r ien stapt,” zei de kastelein: „nog twee

menuten.”

„Tied genogt!” pochte Balders: „al was ’t ’r nog tien!”

Eindelijk, daar zat hij. De getuige—een boer uit Balders’

woonplaats—zat aan de andere zij. Willem tamelijk beduusd en erg

gedrongen—tusschen de beide mannen in.

„’t Is tied!” riepen verscheidene stemmen.

„Geen hoast!” schreeuwde Balders: „bij den meulen za’k ’em al veur

zin.”—Gelach.—„Zit ie goed Wimpke? Alla! Veurruut!” De zweep kwam op de

driftige merrie neder; ze deed een sprong, een ruk—als de bliksem

schoot ze voort—snel, ongelooflijk snel, en de achterblijvenden, die

het rijtuig met geopenden mond bleven nastaren, tuurden tevergeefs,

want in weinige oogenblikken was de kapsjees achter het elzenhout, in

een dichte stofwolk verdwenen.

En vooruit ging het zonder weerga. Mieke scheen den grond niet te

raken; de wielen der sjees waren door hun snelle wenteling schier

onzichtbaar.

„Alla! Hei! Huup!” schreeuwde Balders. De zweepslag omslingerde het

vurige paard, dat liep alsof het vleugels aan de pooten had.—Den hoek

ging het om, maar de ruiter was niet te zien: „Vort as de weerlich!

horrrt! Bij den meulen za’k ’em hoalen!” Klets!—„Alla! Horrrt!”

En voort ging het, zoo mogelijk nog sneller. De boer ter linkerzijde,

klemde zich aan den sjeesrand vast; alles schemerde voor zijn oogen.

Wimpke zweette van angst; hij zag niks meer, geen spier. „Voader,

voader!” riep hij gedurig, „voader! ik bin zoo benauwd. Schei uut,

schei uut!” Maar Balders gilde: „Stil jungske, stil! Geen nood! Huup!

Alla! Huup? Heiiiii! Horrrrrt!”

En voort ging het, woest. De schier boven krachten aangestrengde merrie

was met schuim overdekt. ’t Was alsof een roofdier haar op de hielen

zat. De ooren lagen haar in den nek; ’t brandde haar van binnen; ze zag

niet meer, maar hooren kon ze nog, hooren de krijschende stem van haar

onmeedoogenden meester, die—den hoek bij de linden opgereden—den ruiter

ontwaard had, en vreeselijk gilde: „Heiiii! Huuuur! Horrrrt!”

En ontzettend werd nu dat jagen. ’t Was alsof het heil van ’t vaderland

aan den loop van ’t arme Mieke hing. Nog altijd rende zij voort,

huizen, akkers, boomen,—alles in de avondschemering gehuld,—met

kogelvaart voorbij. Rechts lag de molen: één oogwenk.... en, hij lag

verre achter. Voort ging het, voort!

En Milles? Zijn Keeske draafde dat het een lust was; soms in galop, hij

zou ’t wel rooien. „Nog ’en kertierke, tsá jong! tsá!”

Maar hoor.... een gillend „Hei Hort!” klinkt in de verte;.... hij ziet

om. Verdrêjd doar kumt de kapsjês. „Tsa! tsá Keeske tsáa!” En Keeske

liep, liep als een haas.

„Huuuur! Horrrrt!” klinkt het al nader. ’t Geraas van het voertuig

wordt sterker met iedere seconde: „Tsá Keeske! Tsáaaa!”

En Keeske loopt nog sneller—maar—Mieke is hem de baas.

Haar kop raakt als ’t ware zijn achterpooten.

Gehits van Milles!

Oorverdoovend gillen in de kapsjees.

Ai! daar schokt het rijtuig. Een diepe geul in het spoor van den

grindweg had dien schok veroorzaakt.

De bevende getuige klemt zich vaster aan den sjeesrand.

„Voader, voader! ge joagt ien de sloot!” gilt Wimpke half schreiend.

„Geen nood jungske, geen nood!” schreeuwt Balders, „ik hoal ’em! ik

hoal ’em!—Stil toch Wimpke. Heiiii! Huuuur! Horrrrrt!....” En—nóg een

zweepslag die klettert, nog een ruk aan den toom, en—met een krijschend

Hoerah! van den voerman, vliegt de merrie den zwartruin voorbij.

Recht overeind staat Balders in zijn voertuig.

Voor ’t inhalen vreest hij niet. „Hier is de handwiezer bij Oarie oan

den viersprong. Hoerah! Links uut de flank! Huuur! Horrrt!” en links

gaat het den handwijzer om—Om?—Er tegen! Een krak—Een dreun....

„Tsá! tsáaaa!” roept Milles, „doar leit nou de grutsheid. Hó hó moar

Keeske, de duuzend is mien!”

’t Is nacht. Wij bevinden ons in de op- of kelderkamer van een

arbeiderswoning. Een flauw brandend keukenlampje verspreidt een somber

licht; ’t riekt er sterk naar azijn. Zachtjes wordt de deur geopend.

Een armoedig doch rein gekleede vrouw treedt binnen, en een stil maar

aandoenlijk tafreel treft haar oog.

Op een stoel, naast het hoofdeneinde eener bedstee, zit, half liggend,

een man, wiens arm in een doek hangt. Een breed gevouwen doek is hem om

’t hoofd gebonden; een lichte sluimering heeft hem bevangen, maar

gedurig steunt hij of maakt een onrustige beweging. De man is Hannes

Balders; de vrouw is zijn schoonzuster, Arie’s lieve Lieske.

Over de bedstee heen ligt een meisje gebogen, die de hand van een

knaapje in de hare houdt, van een jungske, dat erg bleek ziet, maar

rustig schijnt te slapen.

Hij slaapt—ja—want zijn zachte ademhaling getuigt dat hij niet——neen,

zij getuigt dat hij leeft en slaapt.—Goddank dat hij slaapt!

Dat meisje is Luutje Balders, en dat knaapje is Willem, haar lieve

broertje. ’t Meisje laat Willems handje los, en terwijl ze nederknielt,

vouwt zij haar handen en bidt. Wat heeft ze veel te vragen, en toch,

wat bidt ze kort. Zij zucht!

Arie’s vrouw, die bespeurt dat haar hulp in dezen oogenblik niet van

noode is, zet zich nabij de deur op een stoel, en vouwt evenals Luutje

hare handen.

„Wimpke, Wimpke!” steunt Balders met een nare stem, zoodat de vrouwen

er van ontstellen: „Wimpke, woar bin ie?”

„Stil! hie sloapt lieve voader,” zegt Luutje, zich herstellende, en

drukt haar koele hand tegen vaders gloeiende voorhoofd.

„Nee, hie zit ien de sjês; hou op! hou op!” roept de vader, en in zijn

stem ligt iets akelig droevigs.

„Stil toch, stil!” fluistert het meisje: „rust is neudig veur ou en

veur hum.—Blief nou zitten voader!” smeekt ze zacht, daar ze ziet dat

de vader in onrust wil opstaan.

„Zitten, nee,” zegt Hannes luide, terwijl hij de oogen opent en

opgestaan, straks voor de bedstee op de knieën valt: „Hier is mien

jungske.... sloap ie verrechtig....? Zeg Wimpke, lieve beste menneke,

sloap ie....?—Luutje! ik heur niks,” vervolgt hij gejaagd: „Luutje

oajemt ie nog? Luuster dan toch. Wimpke! Wimpke!!” en in den hevigen

angst vat hij met zijn ongedeerde hand het knaapje bij den arm, en

schudt hem en roept al weder: „Jungske, beste jungske! wor is wakker,

da’k zie da’j lêft. Wimpke, Wimpke! toe, toe, kiek oe voader is oan?”

’t Baatte weinig of het meisje den beangsten man tot bedaren zocht te

brengen, hij bleef onverstandig ofschoon zachtjes het arme knaapje

schudden.

Goddank! Goddank! daar slaat hij de oogen op; daar ziet het jongske

zijn vader aan. Het flauwe licht doet wel het zwakke en fletse van dien

blik niet bemerken, maar toch—’t is voor de eerste maal na den

schrikkelijken val uit het in dolle vaart gestuitte rijtuig, dat het

knaapje de oogen opent, en weder zegt Hannes: „Goddank!” en buigt zijn

geteisterd hoofd voorover, en drukt zijn lippen op Wimpkes bleek

gezichtje lang, zeer lang—droevig lang.

Maar neen, die blik is den beangsten vader niet genoeg; zijn Wimpke

leeft, doch hij moet hem zeggen, dat hij geslapen heeft, dat hij geen

letsel bekwam en zich wél bevindt; hij moet zeggen, dat alle vrees van

den vader ijdel geweest is, en slechts een lange flauwte zijn oogen en

mond tot nu toe gesloten hield: „Is ’t niet mien jungske....” spreekt

Balders in koortsige opwinding: „ge ziet, ge heurt mien? zeg dan moar

joa, allinnig joa, en da’j geen pien hebt. O God, wat was ik benauwd!”

„Moar liefste voader,” smeekt Luutje vurig: „a’j Wimpke liefhebt, loat

’em dan vrêjig. Ge weet wat de dokter gezeid het: rustig loaten is veur

’t oogenblik ’t eenige wat te doen is; en, natte doeken op ’t heufd,

zie dat doei ik gedurig.”

Maar ’t smeeken baatte niet. ’s Vaders onrust was al te groot.

„Och! loat me!” riep hij somber. „Wimpke sprêk moar ’en eenig woord.

Zie’j oe voader? Heur j’em sprêken? Zeg mien liefke, mien oarig kerlje,

niewoar ge ziet en ge heurt ’em....?”

’t Bleef een oogenblik stil. Op eenmaal vaart het knaapje een rilling

door de leden. Hij sluit de oogen; doet ze weder open; richt den blik

naar boven, en lispt:

„Heur, ’t karkurgel speult. Hoe mooi!—Zie, wa’n licht!—hoe fel: en

kleuren zoo zacht as van—’t pauwe—veer—ke.—Heur—Zie—” en weder sluit

hij de oogen, en weder trilt zijn lichaam, en Balders roept in hevigen

angst: „Help, help! O God, wat duut ie roar. Wimpke, mien lieve mien

eenigste Wimpke; wat lig ie stief! Helpt dan niemand....? M’n heufd

geet bersten. O God!—Wimpke—zie mien oan, mien jungske, mien lieve

jungske!”

Uit de aangrenzende kamer is de dokter—die er met Arie en Huibert

Balders toefde—toegeschoten. Met zachten dwang trekt hij den

jammerenden vader terug; voelt het jongske den pols, maar blijft somber

en met deernis op hem nederzien. Arie’s gade ondersteunt met Huiberts

hulp den vader, die als wezenloos voor zich uitziet.

„Is ie bêter.... of is ie....?” steent Hannes akelig, maar kan den zin

niet volënden.

„Neem je rust goede man,” zegt de dokter, „en bedenk”—maar Balders laat

hem niet uitspreken. Uit de hem ondersteunende armen rukt hij zich los;

vliegt op den geneesheer aan, en met woesten blik hem in de oogen

ziende roept hij weder: „Zeg, lêft ie, sprêk! sprêk!!—of anders—” en de

angst doet hem de vuist ballen.

’t Is vruchteloos dat de geschokte tot rust vermaand en gebeden wordt

om kalm te blijven. Op aller aangezicht heeft hij de vreeselijkste

waarheid gelezen.

„Dood! dood!” gilt hij akelig: „dood!” en hij rukt zich den band van

het hoofd; werpt zich over het lijkje heen en krijt vreeselijk bang.

„Kind! liefste jungske!” klinkt het hartverscheurend door het snikken

heen: „Eenigst jungske! Vermoord! deur mien!—Wimpke, klopt dan oe

vroolikke hertje niet meer? Dood!” en zachter schreiende als een kind,

steent hij: „’k Had oe zoo lief, zoo zielsvol lief, en ’k was oe

moordenaar!” En—weer vleide de vader; weer brandden zijn lippen op de

verstijvende wangen; weer smeekte hij dat het schijn en geen waarheid

zou wezen: maar tevergeefs, ’t jongske hoorde hem niet, en—uitgeput

zinkt de ongelukkige vader bij de sponde neder.

Het noodlottige voorval, waarvan we getuigen waren, had in de woning

van Hannes geminachten broeder Arie plaats gehad. Na den vreeselijken

val uit de sjees bij den handwijzer, was er uit de daar

tegenoverliggende woning van Arie, dadelijk hulp toegeschoten. In de

eerste oogenblikken was door het miskende gezin al het mogelijke gedaan

om te helpen en te redden, en, niet één dacht er aan—Huibert niet

uitgezonderd—om kwaad met kwaad te vergelden. Ze zagen een ongelukkigen

vader met zijn kind; ze zagen een broeder met het knaapje, dat hij zoo

hartstochtelijk beminde.

En nu—zes weken later—bevinden wij ons in het ruime slaapvertrek van

Hannes Balders.

Gisteren bekwam Balders, sinds dien schrikkelijken nacht, voor ’t eerst

zijn zelfbewustzijn terug. Een zware zenuwziekte had hem dat

zelfbewustzijn doen verliezen. Met onschatbare liefde en trouw was hij

in dien tijd door zijn zoo dikwerf veronachtzaamde dochter verzorgd

geworden. God had haar in hare zwakheid gesterkt; doch zij niet alleen,

maar ook de broeder, de schoonzuster en hunne kinderen, ze hadden

gewaakt en geholpen zooveel zij vermochten. Gisteren evenwel, toen de

kranke zijn bezinning terugbekwam, toen hadden zij zich bescheiden

teruggetrokken; ze wilden geen dank, en zelfs moest Luutje op handslag

beloven, van hun „geringe hulp” geen woord te zullen reppen.

Wat is de groote Hannes schrikbarend veranderd. Gij herkent hem niet

meer zooals hij daar op zijn krankleger, met het verzwakte hoofd tegen

een berg kussens geleund, een weinig overeind zit. Bleek, doodsbleek en

mager is nu het gelaat, dat nog maar kort geleden, zoo vol en zoo

blozend was. Hol, vreeselijk hol liggen die oogen en missen leven en

vuur.

Luutje zit in vaders groenlederen leunstoel; ze heeft in stilte gedankt

en gebeden, maar, biddende is ze zachtjes ingeslapen. Wat had ze ook

veel gewaakt!

Zie, terwijl Balders onbeweeglijk het oog op de dochter houdt gericht,

glijden er tranen langs zijne wangen.

„Luutje, Luutje!” roept hij met zwakke stem.

Het meisje bij ’t minste gerucht ontwakende, rijst van haar zetel op,

en naderkomende vraagt ze zacht: „Wil je drinken voader?”

„Nee Luutje,” antwoordt de zieke, en herneemt, terwijl hij met zijn

matte oogen haar als in de ziel wil lezen: „Luutje, hiew ie ook van

Wimpke?”

Het meisje barst in tranen los; grijpt de hand van den zwakken vader en

drukt die teeder.

Een glimlach verspreidt zich over het bleek gelaat: „En van mien—van oe

voader, Luutje?”

Daar droppelen liefde-tranen hem op ’t voorhoofd en een kus streelt

zijn wang.

„He’k liefde van ou verdiend....?” zucht Balders: „Wimpke ha’k méér as

lief, en hum he’k den dood gedoan.”

„En nou lêft ie bij God, voader.”

„Bij God!” herhaalt de vader langzaam: „Is ’r ’en zark ien stad

besteld, Luutje?” vraagt hij een oogenblik later: „’en groote zark met

William Balders ’r op?”

Tóch—tóch leefde het zwarte ding nog.

„Nee voader,” zegt de lieve dochter: „nee, Wimpke sloapt onder de

hangende wilgen. Och! loat geen hoogmoed ’em dekken; de lêvende God die

wil ’et niet.”

„Hoogmoed!” herhaalt de vader met klem, en drukt de hand voor het

aangezicht; en later, als tot zich zelven zegt hij: „Mot dan de erste

de erste niet blieven?”

De tijd was gekomen: „Nee, nee voader, dat mot, dat kan niet,” roept

Luutje: „gunds ien dat boek, ien grootmoeders biebel dóar steet te

lêzen: De ersten zullen de letsten, en de letsten de ersten zin.”

Weder blijft Balders een wijle zijn kind beschouwen: „Doar ien den

biebel?” zegt hij eindelijk: „dóar....? lês dan Luutje, lês.”

En Luutje treedt nader met den grooten klampbijbel. Strak houdt Balders

den blik er op gevestigd. Een vaal rood komt zijn wangen kleuren; een

zenuwtrillen bevangt hem. Zijn Willem ziet hij voor zich als in diens

laatste ure; daar hoort hij weer die woorden der hoogste verrukking:

„Kleuren, zoo zacht as die van ’t pauweveerke!”

’t Pauweveerke! zie, ’t ligt daar nog in den bijbel; ’t veerke, waarmee

hij gespeeld, waarmee de vader hem de wangen gestreeld heeft.—De magere

hand strekt hij naar het bijbelboek uit; het meisje opent de klampen,

en legt het boek voor den zwakke neder.

„Hier, hier,” zegt Balders en slaat het blad op waarbij de pauweveer

ligt: „Hier!”

En—sterker worden zijn wangen gekleurd, want Luutje leest:

„Zijt allen malkander onderdanig, zijt met ootmoedigheid bekleed, want

God wederstaat den hoovaardige, maar den nederige geeft Hij genade.”

’t Is een liefelijke avond. Zie, de popels werpen in de nijgende Meizon

lange schaduwen over den akker Gods. Wat heerlijke ure, zoo stil, zoo

vreedzaam.

Ziet ge—daar ginds bij dien treurwilg, daar staat de man, die den

troon, welken hij zich zelven stichtte, zich zelven weer sloopte. Vijf

jaren is het reeds geleden dat Hannes Balders ervaren moest, hoe God

den hoogvaardige wederstaat. Zie, hij staat daar bij het graf van zijn

zoontje; bij het graf van hem, aan wien zijn hoogmoed den vroegen dood

berokkende. Daar staat hij, en ’t zelfverwijt zal hem pijnigen tot aan

zijn jongste ure. Maar toch hij aanbidt Gods wijsheid: „Dóar, dóar ien

reiner lêven, zou ’t jungske bêter zin dan hier ien voaders school van

iedelen trots.”

Ja Balders, de groote Hannes Balders heeft zich verootmoedigd voor God

en de menschen.

Daar staat hij, en uit zijn wambuis trekt hij het veertje te

voorschijn, dat hem de wegwijzer ten leven geweest is; hij drukt het

aan zijn lippen; een traan ontrolt er aan zijn oogen. Hij heeft zich

vernederd, en God schenkt hem genade.

Genade! Ja, want hij heeft zijn broeder met warmte de hand gedrukt, en

van hem geleerd, waarin het heil van den nederige bestaat,—in

tevredenheid. Hij heeft diens vrouw vergiffenis gesmeekt voor bittere

miskenning, en ziet in haar bevestigd, dat gering naar de wereld

dikwerf groot is bij God. Hij heeft zich op den voet gezet, die aan

zijn vermogen past, en vindt er vrede bij. Zijn nederig gezinde dochter

heeft hij aan ’t hart gedrukt zooals hij het slechts zijn Willem gedaan

had. En Huibert, den trouwen zoon van een geringe moeder, hem heeft hij

geprezen, hem heeft hij roerend de hand geschud; hem heeft hij zijn

dochter aan ’t hart gelegd; den echt zijner kinderen heeft hij

gezegend, en het loon—hunne liefde—is de grootste genade, de zaligste

wellust.

Zie—daar gaat hij terug: daar nadert hij De Hazenkamp, welke hij—na het

verlaten van Het Bijenveld—voor zijn kinderen kocht om er met hen te

wonen: en zie, zie—daar dreumelt hem een knaapje van drie jaren te

gemoet:

„Ootevoader! Ootevoader!” roept het vroolijk: „Wimpke wil bij

ootevoader wêze. Wimpke mot ’et veerke zien.”

En Hannes—hij neemt het jongske op den arm; ziet het teederlijk aan en

zegt bewogen: „Wimpke, lieve kleine kerlje—bij God is genoade! Joa

zeker—genoade!”