’T KRIEKENDE KRIEKSKE.
Of de boeren ook lachten, die in den hooibouw waren!
Of ze ook lachten! Want—al drie doag’ answiet was ’et ’en hits gewêst
um te stikken.
Werm was ’t, smoor werm; en op ’t land, woar ’t gemêjde gres, hier wier
geherkt en gestreujd, en gunder wier geopperd of opgeloajen, zoagen de
mansluu en derns d’r uut as oliekoppen; en ze dronken, ze dronken krek
wat ze kriege kosten, moar veur ’t grootste deil, en ’t allerliefst:
kouwe koffie of thee uut de tuut van ’en kêteltje.
De dorpsklok sloeg twaalf.
’t Was aardig om te zien, hoe al wat werkte met een: „Ziezoo!” „Hê!
Hê!” „Eindelik!” of: „Doar hei’j ze met d’r twoalven!” gavels of harken
vallen liet, en ieder—snakkende naar rust—’t zij onder ’t lommer van
een der knootwilgen, of in de schaduw van een pas geladen hooiwagen,
zich, een lang begeerd plekje uitzocht.
De potjes, pannetjes, maar ’t meest de soldatenketeltjes, met
middagkost gevuld, gingen uit de handen van hen die ze gebracht hadden,
in die der schoftenden over; de aanval werd algemeen, en de landlieden,
jong en oud, deden zich aan de eerdappels met êkbotter of de peulen met
wortels heerlijk te goed, vonden ’t niks oarig toen ze met de vlakke
hand den mond koste afvegen, moar.... ze dronken nog erst is, en
goengen toen liggen: de een ien ’t heuj, ’en ander gladweg op den buuk,
’en darde ien ’en dreuge greppel, en nog anderen bleven woar ze woaren,
of goengen krek woar ze meinden dat ze ’t best ’en uurke stil koste
sloapen.
Onder de terugtrekkenden, die ’t maal in ’t land hadden gebracht,
bevond zich Hanneke. Hanneke was de eenige dochter van Arie Ploegers,
die voor een jaar of vier van Z. naar D. was komen wonen, en hier de
kleine Rijnhoeve gepacht had, die ’t Lêge Veerhuus genoemd werd. We
spraken ’t eerst van Hanneke en daarom zullen wij haar het eerst
beschouwen; alleen wijzen we u vluchtig den vader—hoe ie gunder zien
eigen weike heujt, wijl ie oan Hanneke huus en veer had toevertrouwd.
Wat ziet ze er kostelijk uit, de frissche deerne. Ze is maar luchtig
gekleed.—Natuurlik! met die wermte.
Het mutsje, dat anders de D.-sche boerinnetjes weinig flatteert—nog al
stijf in de plooien—hangt los, en de banden zitten achter de
ooren.—Natuurlik! met die wermte.
Het vuurroode doekje zit losjes op den bonten borstrok gespeld, en ze
loopt met bloote armen, daar ze het jakje thuis liet.—Natuurlik! met
die wermte.
Minder natuurlijk noemen wij het dat Hanneke van haar voetjes, die
klein en blanker dan haar hals of handen zijn, zoo ongeschoeid diensten
vergt, en gelooven, nu en dan aan haar gelaat te bespeuren, dat ook zij
’t niet zóó verkieslijk vindt als ze wel gemeend heeft. Ze deed het
omdat zoo velen het deden.—Natuurlik! met die wermte.
Toen het meisje over de weerden naar ’t veerhuis terugging, toen liep
ze niet alleen. Niet zoodra had Miechel haar in ’t oog gekregen, of hij
was, moeheid en warmte vergetende, haar ter zijde gesneld:
„Nee Hanneke, ’t is te gek um van te sprêken,” zei Miechel, nadat de
jongelieden eenige oogenblikken koutende naast elkander waren
voortgegaan, en de jongen, Hanneke bij den poezelen arm vattende, haar
zacht tot stilstaan had genoodzaakt: „Ge loopt as ’en peerd dat kreupel
is; ’k wed da’j bloar’ oan de vuut’ hebt.... Kiek is Hanneke.... ’k
weet wel dat ze vuls te groot zin, moar kiek is.... met wat gres d’r
ien hê? zou ie ’t dan prebieren willen....?”
„Wat....? oe schoen’ Miechel?” vroeg Hanneke.
„Och! as’t oe blieft Hanneke,” grinnikte Miechel, en terstond liet hij
zich op den grond vallen, maakte handig de riempjes los, wipte zijn
vetleeren schoenen uit, maaide met de hand een weinig gras, werkte het
er in, en—Hanneke vriendelijk toeknikkende, schoof hij ze haar toe met
de woorden: „A’j’t nou niet doen wilt, dan zie’k al z’n lêven kwoad op
oe.”
’t Meisje lachte dat ze schudde en zei, dat ze bang veur verdrinken
was; loater zei ze ook, dat Miechel veuls te goejig en meeliejend was,
moar.... al z’n lêven kwoad! doar had ze geen zin ien, en—ze stak haar
voetjes in Miechels schoenen, en liep er mee, zoo de jongen dacht, heel
wat bêter! maar, zooals zij ondervond, zonder slot, veul
ongemekkelikker as op de bloote vuut’.
Al moest de goedhartige Miechel nu op zijn beurt blootsvoets loopen,
bij het afstaan van zijne schoenen had hij veel gewonnen, want, Hanneke
kon met die blokken niet voort of ze moest Miechel in den arm houden,
en, hoe harder ze leunde hoe meer schik dat ie had, en hoe dukker dat
ie riep: „Nou geet ’et goed, hê? Leun moar!”—Verechtig! hie had heur
wel droage willen.
En ze liepen verder, Hanneke en Miechel; en ze gingen—toen ze bij ’t
rijshout aan den Rijnoever waren gekomen—is êfkes zitten umdat de hits
bij ’t woater niet zoo scharp was. En ’t meisje zei dat de Miechel
weerum most goan; en sloapen zooas ze allemoal dêjen; moar Miechel zei,
dat ie oan geen sloap kos denken as ie Hanneke zoo noast zich had; en
vroeg, of ze hum verechtig óók mocht liejen as hie malloterig op heur
was? En Hanneke antwoordde niet—moar drêjde zich um, en dee asof z’en
kriekske wou vangen dat ien ’t gres kriekte.
En ze zaten er nog een poos, en ze zeiden veel dat we niet verklappen
willen, en eindelijk—eindelijk brocht Miechel zien liefke tot oan ’t
veerhuus, en kreeg zien schoenen weerum, en kreeg ’en kummeke kerremelk
veur den dorst, moar kreeg nóg wat; dat bêter as kerremelk smiek, ’n
boel bêter, ’en heele boel bêter!!
Onder de leden der zwakkere helft, die op ’t hooiland duchtige blijken
van kracht gaven, was er een die nu, in ’t schoftuur, met den rug tegen
een hooi-opper zat. ’t Was ’en meid als ’en boom, en heel wat grover
dan Hanneke Ploegers. Zag Hanneke er in haar half toilet des te
bekoorlijker uit, Mie Schuiling stond de hooi- of warmte-nonchalance
allerongelukkigst. Haar kleeding kon men gerust à la „wat kan ’t mien
schêlen” noemen, en haar coiffure evenzoo gerust à la „sloddervos” als
haar grove zwarte handen à la „smerpoet.”
Mie was zeker niet veel ouder dan Hanneke, die een kleine twintig was,
maar Mie zou men licht een kruisje meer gegeven en Hanneke wis ’en
lente of drie minder hebben toegedacht.
Hanneke had zacht blauwe oogen, en ofschoon bruine oogen ook lang niet
min zijn, zoo hadden de bruine oogen van Mie toch ’en zeker iets, dat
de jongens „bretaal” en de meiskes „wreg” nuumden.
Lange spitse neuzen zijn niet verkieslijk, ’t boeren spreekwoord zegt:
„Spitse neus en spitse kin
Woont altied de duuvel in”
en de neus van Mie was lang en spits genoeg; haar kin was rond, dat
hielp nog.
Mie en Miechel woonden achter den dijk bij de waai-kolk juist naast
elkaar. Had Miechels moeder, die sedert twee jaren weduwe was, eigen
huis en hof—al was ’t ook geen grootheid—terwijl Mies ouders maar
arbeidsmenschen waren, de kinders hadden daarom niet te minder met
elkander gespeeld, gekibbeld en gevochten. Mie, een halfjaar jonger dan
Miechel, had dukkels met ’en toom oan, veur ’t melkkerreke getrokken as
Miechel d’r op zat; en dan weer Miechel, ielk verzet. Mie had dukkels,
as de kersen of appels of peren riep woaren, stillekes ien de boomen
van Miechels ouwers geklouterd, en gezakt wat ze moar kos um ’t met
Miechel te deilen, went—Miechel mocht ze krek zoogoed as zich eiges.
Toen ie wat ouwer was en rooken wou, al wier ie d’r misselik van, wat
had ze toen niet dukkels tabak uut voaders deus gestolen, en die in
dreuge rietjes gestopt en Miech te dampen gezet, totdat hum van al ’t
plezier ’t zweit uut de lêjen brak, en ie zoo wit as ’en doek wier.
Loater, op de karmis, harrejennig! veur de fiedel met hum; één glêske
rood deur ’en piepestêlje met z’n beien: de schotse-drie, d’aoevandeu,
de sjassedewiet; kniepen, lachen, oarigheid meer as meer!
En nou....? Ze zat bij den opper; en al lang—al wel ’en joar lang—had
ze gezien hoe gruts en hoe stief dat Miech was geworden. ’t Rechte had
ze zoo nooit begrepen; moar nou.... nou had ze ’t gezien, met heur
eigen oog’.
„Miech kom ie bij me zitten?” had ze gevroagd; moar kortweg had ie
„nee” gezeid; geen stom woord meer. Op zied was ie afgeschoven en
vortgegoan, ’en heel eind wiejer, tot over de greppel, veurbij de
wilgen.
Kloar had ze toen gezien, hoe ie de stieve Hanneke Ploegers van ’t Lêge
Veerhuis had noageloopen, die krek oan heur voader ’t êten gebrocht had
en nou noar huus goeng, en—ze had zich den neus gekrabd.—Best had ze
gezien hoe Ploegers met den neusdoek over ’t heufd ien’t gres lee, en
Hanneke toen ien’t gniep was opgemarsjierd met hum, joa, met Miech
noast zich, en—ze had um ’t hart ’en roarigheid gehad, en iets ien de
kêl, dat ze is slokken most.—Ze was opgestoan, en had ze noagekeken, en
gezien hoe Miech Hannes erm had genomen en geparlesjant had, veul niet
genogt, en—ze had heur nêgels tussen de tand’ gezet dat ’r heele
stukken afgoengen.—Ze was op heur têjen goan stoan, went Miech was ien
’t gres goan zitten; en kloar had ze gezien, hoe onneuzel ’t schoap
zien schoen’ had oangetrokken; och heer! asof ze stads-peutjes had! Ze
had heur hals al wiejer en wiejer uutgerekt, en gezien, hoe ze bij ’t
rieshout woaren goan zitten, vlak noast mekoar, en eindelik wiejer op
hadden geloopen tot achter de heg—tot achter de heg! En—ze had bij zich
eiges „verdrêjd!” gezeid, en de vuusten dichtgeknepen, en zich toen
ien’t heuj loate vallen, en had er geprakkezierd ’en heele boel dinger,
tot de schofttied veurbij was.
Het vermoeiende dagwerk liep ten einde, en de laatste die zich van het
hooiland naar huis begaf, was de baas van ’t Lêge Veerhuus, Arie
Ploegers.
’t Was een kort man, niet te mager, maar met een geelbleek gelaat. ’t
Was er een, die altijd goed en best voor zijn gezin was geweest, en van
deugd en werken hield, maar die, zooals ze wel meer zeggen, kort
aangebonden of, kort van stof was. Als ie liep, dan trekkebeende
Ploegers zoo’n bietje over den rechterkant, en dat hij in den
rechterarm niet zóóveel kracht meer als vroeger had—hij wou ’t wel niet
weten, maar ’t was zoo, en, wonder was ’t niet, want, vóór hij naar D.
kwam, pas een klein jaar geleden, had ie ’en soort van begoaves gehad,
veur de dood weg!
Vóórdat Ploegers het achterhuis zijner kleine, juist aan den Rijn
gelegen woning betrad, wischte hij zich de zweetdroppels van het
aangezicht, en prevelde binnensmonds eenige onverstaanbare woorden, die
echter op zijn gelaat hun wrevelen aard teekenden.
De lage deeldeur binnengaande, wierp Ploegers gavel en hark in een
ledige voerkrib; stond een oogenblik stil, en begaf zich vervolgens
naar de keukenkamer in ’t voorhuis, waar de pot met aardappels te vuur
hing en Hanneke bezig was om de sla te wasschen voor ’t avondmaal.
„Of ge ook muu zult wêzen,” ving Hanneke aan: „’t is veuls te lang, en
dat met die wermte.”
Ploegers antwoordde niet, zei geen boe of ba, maar ging, met den rug
naar zijn dochter gekeerd, voor ’t venster zitten, dat op den Rijn
uitzag.
Hanneke zweeg een oogenblik, en vreezende dat de vader ontevreden was,
omdat zij het avondeten nog niet had opgedischt, repte zij zich al meer
en meer, en sprak eindelijk:
„’t Het nog geen halfnegen gesloegen, moar in ’en ummezien za’k verdig
zin.”
Nog geen weerwoord, slechts een onverstaanbaar gebrom met den naklank:
„Doar za’k op passen!”
„Is ’r wat kwoads voader....?” vroeg Hanneke, terwijl ze ’t servet
reeds over de tafel spreidde: „Wacht ie rêgen op ’t heuj, of hei’j wat
anders....?”
Weer geen antwoord, maar luider gebrom met den naklank: „Allemoal
schande!”.
Wat of ie hebben mocht!?
Intusschen, Hanneke ging haar gang, wel wetende dat veel gepraat
allicht de kwade luim in hevigen toorn kon doen ontaarden, die voor
vaders gestel zoo hoogst nadeelig was.
Ploegers bleef echter zitten, en zonder het kind, waar hij zoo
zielsveel van hield, met woord of blik te verwaardigen, staarde hij op
den voorbijstroomenden vloed, al had ook reeds driemaal de zachte stem
van het meisje bericht, dat alles nou kloar stond.
Op de eerdappels lei z’en bord—ze mochten is koud worden—en toen....
toen ging ze schuchter op den wrevele toe en sprak heel zachtjes: „Ze
dampen zoo lekker; toe, kom nou êten.... of schêlt ’r wat oan....?”
Maar Ploegers.... Lang genogt was ie stom gewêst; lang genogt had ie
zich iengeteumd; lang genogt zien best gedoan um koel te blieven as ’en
Louwadieseër; lang genogt—en, terwijl hij zich eensklaps omwendde en
met een vuurrood gezicht het meisje scherp in de oogen zag, riep hij,
terwijl hij de vuisten krampachtig sloot: „En IE kunt dat vroagen? IE
veur den weerlich!”
Doodsbleek stond ze; zulk een uitval had haar nog nooit getroffen.
„Moar wat.... moar wat dan....?” stotterde Hanneke.
„Wat? wat?” riep de man in hevige woede, terwijl hij de pet van zijn
hoofd greep en die met geweld tegen den grond kwakte: „Wat....? he’k
geen verdriet en geen hartzeer genogt....? Kwien ik niet weg, en teer
ik niet uut? Hei’j ’t niet geheurd da’k mien eigen eenige jong hebt
gevluukt en goan liet? Zeg, zeg, hei’j dan alles vergêten....?”
„Moar beste goeje voader, bedoar toch; denk dat ’t oe kwoad is; toe,
goat ’r zitten; drink is ’en slukske;” en ’t bevende meisje schepte een
teuge, maar beefde en trilde dat de helft uit het glas viel.
„Wat! drinken!!” riep Ploegers, terwijl hij het vertrek op- en
neerstappende, telkens woedende blikken naar het verslagene Hanneke
zond: „VER-drinken, joa ien de Rien die doar heergeet; joa, dat dee’k
liever dan schande te hebben!—Zeg, zeg,” vervolgde hij hevig, terwijl
hij zich opnieuw voor het meisje plaatste: „bin ie doarum zoo zuut en
zoo smêjig en mooi! um de kat ien ’t donker te kniepen.... zeg....!?”
Op hare beurt antwoordde Hanneke niet; ze kon niet spreken; de
verwijten van den vader kwamen te onverwacht en klonken te pijnlijk.
Ze schreide. Ze hield den boezelaar met beide handen voor de oogen
gedrukt, en, op een stoel neergezegen, hoorde zij den noodlottigen
storm voortloeien. Ze hoorde den vader van Miechel Wolters en van
„gevoarlikken umgang” sprêken, met de vragen ten slotte: „En wou ook
gij Peters weg op? Wou IE nog ’t letste verbrêken!?”
Zij schreide voort—het verongelijkte kind; maar hij, de arme man, door
een duiveltje gehitst, da’j—as ’t kriekende kriekske—wel overal heurt,
moar nergens kunt vangen; hij, tot den uitersten toorn vervoerd, hij
trilde en stampte.... het duizelde hem voor de oogen; ’t werd hem zoo
koud om het hart en.... toen het meisje, een zonderling geluid
vernemende, haar oogen op den gramme sloeg, toen gleed een: O God! haar
van de lippen, want ze zag hem liggen, den vader, zooals ze hem nog
eens had gezien, nadat hij Peter gevluukt had.
’t Was erg warm geweest; den geheelen dag had Arie in ’t brandend
hooiland doorgebracht, hij, die, na ’t geen hem vroeger was overkomen,
zich zoo vreeselijk ontzien moest.—Of Hanneke had gedrongen dat ZIJ zou
heujen en voader op ’t veer passen, ’t had niet geholpen. Ploegers had
gezegd, dat ’et allemoal gekheid en hij van zessen kloar was. Toen hij
vermoeid en erg verhit de laatste vork hooi op den opper wierp, had ’r
achter de doornenhaag—’en kriekske zien noam gekriekt en dien van zien
dochter.... Luuster:
„Ploegers! nou, loat ie met zien Hanne moar oppassen; ze kiekt mien te
veul noar den Miech! en Miech, nou, die is ook....”
„Wat! Wie is doar?” had Arie geroepen, maar antwoord was er niet
gekomen, en, ijlings tot aan ’t uiteinde der haag, waar het hek was,
teruggeloopen, had hij wel een geladen hooiwagen zien wegrijden met
volk er bij, maar, om er heen te snellen, daartoe had hem voor ’t
oogenblik de kracht, en om duidelijk personen te onderscheiden, het
daglicht ontbroken.
Erg verhit was ie gewêst, moar—toen die hits ook oan ’t hart was
gebrocht, toen kookte hum alles; en of ie al tegen zich eiges: koest,
koest! zei; of: Oarie, hou ’em binnen! ’t was wel ’en tiedlang gegoan,
moar toen, toen was ’t ’r uut gemotten, roazend d’r uut—tot zien eigen
verdarf.
En Hanneke, beduusd en versloagen—wat had ze kunnen doen....? Met
inspanning van al haar krachten was zij er in geslaagd, den
ongelukkigen vader in de bedstee te beuren. Ze had hem met azijn en
water gewasschen, en gedurig gevraagd: Of ie hoar nog zien kos, en of
ie nog wiest woar ie was, en of ie allinnig zou kunne blieven totdat ze
den dokter geroepen had?
Geen antwoord was er gekomen, en ’t meisje, bevreesd om ’t langer zoo
aan te zien, was, in gestadig gebed tot den Almachtige, ter deure uit-
en de weiden doorgesneld, schuins op den dijk aan, in de richting waar
de waai was.
Bij de woai woonde Miechel—wel tien menuten wiejer de dokter.—Umdat
voader zoo alleen was, zou ze Miech vroagen naar ’t doktershuus te
goan.
Maar die woorden: „gevoarlikken umgang” kwamen haar weer eensklaps voor
den geest. Ze aarzelde. Wat mocht ’r wêzen dat hum verdacht miek?
Doch.... al denkende meende ze toch dat ’en dienst moar, ’en dienst
was; en ze liep sturm den diek op—d’r over—oan d’ anderen kant weer d’r
af, en stond veur Miech, die in de moaneschien op ’t hek zat en ’en
piepke rookte, nog eer dat ie zag dat ’et Hanneke was.
„Wel he’k z’n lêven!” riep Miechel verrast: „das erst ’en liefke!” Maar
de jongen vervolgde niet, want hij hoorde het meisje, naar den adem
hijgende, zeggen: „Miechel kom mee, voader leit slecht, loop noar den
dokter; ik mot weer noar huus toe.”
Meer zei Hanneke niet, maar trok den jongen zóó bij zijn buis, dat ie
hoast van ’t hek viel.
„Moar zeg dan wat ’r gebeurd is?” sprak Miechel weder, terwijl hij,
Hanneke volgende, haar in ’t beklimmen van de steile dijktrap—’en stut
ien de leinden gaf.
„Heur Miechel!” antwoordde het meisje gejaagd en nog steeds naar den
adem hijgende: „gij hebt ’r schuld oan. Hoe? da’ wee’k niet; moar,
a’j’t verrechtig goed meint, loop dan wa’j loopen kunt, eer dat ie
starft!”
Vort was Hanneke, oan d’ anderen kant den diek weer af; en Miechel—eer
dat ie liep wat ie loopen kos, bleef hij staan; zag het meisje na
en.... achter de wilgen verdwijnen. Toen, toen liep hij naar ’t dorp om
den last te volvoeren, doch herhaalde gedurig de vraag bij zich zelven:
„Heb ik ’r schuld oan....? hoe of’t meugelik is!”
’t Was eenige dagen later. De ongelukkige Ploegers, die ten gevolge van
de overspanning en den daarop gevolgden toorn in den deerniswaardigsten
toestand verkeerde, lag als wezenloos en verlamd op zijn leger. Hoewel
de kunst op den lijder weinig vermocht, zoo had toch de dokter zijn
hoop niet verzwegen, dat de tijd hem wel zóóver zou brengen, dat hij,
ofschoon gebrekkig, zijn leger zou kunnen verlaten.
Die hoop, zij gloeide ook in de borst van het minnende kind, dat sedert
den droeven stond geen rustig uur had genoten. Wat was ze onvermoeid,
het heldere knappe Hanneke; onvermoeid om den vader te helpen en te
laven; onvermoeid om den gewonen huisarbeid te doen, terwijl nog
sommige malen haar krachten voor de veerschuit werden verlangd, en het
vee of het veld hare handreiking vorderden. Onvermoeid was ze, en
ofschoon zij ook hulp voor den hooibouw had moeten inroepen, ze had
dien zelfden morgen bij ’t eerste uchtendkrieken—en dat zegt wat in ’t
begin van Juli—’t heuj mee ien den barg gestoken, stoande ien ’en ton,
op de halfscheid van den barg, dat ’t zoo’n oard had gehad.
En te midden van al die zorgen en drokten, mengde er zich niet zelden
een traan met de zweetparels, die haar op ’t aangezicht kwamen. Ze had
hem zoo lief, den man die altijd voor haar een teedere vader geweest
was, ze had hem zoo innig lief; en toch, die hevige toorn, waaruit zulk
een wee was ontstaan, ze had hem niet verdiend, en vatte niet wat de
oorzaak er van wezen kon.
’t Was waar, Miechel had haar gezegd dat ze hum ien’t hart lee; Miechel
had beweerd dat ze de knapste dern uit D. was; Miechel had haar ’en
keer of wat ien den erm geknepen en ’en munje gestolen, moar—hoe
Miechel gevoarlik kon wêzen, en hoe nou voader, alleen op de gis, zoo
kwoad was geworden, zie, dat begreep ze niet. Ja, niet zelden liepen de
tranen haar over de wangen, zoo om den treurigen toestand van haar
armen vader, als om het onverdiende leed dat ze droeg, en, bad ze
gedurig om behoud van den lijder, ze vroeg ook om kracht voor zich
zelve, en licht in het duister, maar besloot evenzeer om Miechel te
mijden, totdat ze van vader zou weten wàt ’r verkeerds was.
’t Was eenige dagen later—Miechel kon er geen heugte van kriegen. Toen
ie met den dokter ’s oavends was komme oanloopen, had Hanneke kortaf
gezeid: „Miech, ik dank oe, goa nou noar huus toe.”—„Wat is ’r dan
Hanneke?” had ie gevroagd.—„Och niks,” had ze weer gezeid: „dat kan’k
oe niet zeggen.”—En, toen had ie heur nog vroagen en nog is pakken
willen, moar klets! was de deur toegedoan en had ie tot loon afzakke
kunnen.
Van sloapen was geen zier iengekomen. ’t Was ’em krek gewêst asof zien
streujzak met nêtels en diestels gevuld, en ’t oorkussen ’en gluujende
ploat was. Ielkreis had ie oan Hanneke gedocht en zich van ’en
kwiespeldurigheid as de hoare geen begriep kunne moaken, en gezêgend
had ie ’t darde uur noa de nacht, dat ie d’r uut kos en weer noar ’t
heujland.
Moar zie, Ploegers was niet gekommen, en Hanneke ook niet, en ’t
proatje was verdig van mond tot mond gegaan, dat de veerboas, bezweit,
te gauw koud woater had gedronken en heel slecht ien ’en overval lei.
As ’r is rêgen kwiem, had Miechel gedacht, en stil was hij naar ’t
veerhuis geloopen en had ’r geklopt.
Of ie wat helpen zou....? mergen had ie den tied um ’en vracht mee te
loajen.
Dank oe! Teunis van de meulen zou ’t al doen.
Hoe of ze toch ien ens zoo roar was geworden?
Doar kosten zoo dinger bestoan.
Moar of ze dan alles vergêten was—wat ie gezeid had en wat ie gemeind
had, dat ook Hanneke meinde.
Och nee! iensgeheel niet, moar dat ze ’t niet zeggen kos, en nòg ens:
dat ie nou gaan most, en haar stil loaten tot voader weer bêter zou
zin.
Zóó was ie afgezakt—veur de tweede moal.
Alweer had ie ’s nachts niet sloape kunnen; ’t was nou gewêst asof zien
streujzak met spelden en noalden bestoken was, en de dêkens van
gluujend iesder woaren. Opgestoan, was ie buutenshuus ien’t kuule gres
goan liggen, en doar zoo zuutjes heer iengedummeld.
’t Mocht ’en uur of vier zin gewêst, toen ie deur lachen was wakker
geworden.
„Hê...!!?” had Miechel gezeid.
„He’k nou alêvel!” had ’t lachend geklonken: „as ’k niet bêter wiest,
dan zou’k hoast denken da’j giesteroavond met ’en brom oan was thuus
gekommen.” En—nadat Miechel zich de erms had gerekt en de oog’
gewreven, had ie ’en lang vrouwmins noast zich gezien, ’en lillik
vrouwmins, ’en heel lillik vrouwmins, met ’en neus as ’en goavel, en
handen as pollêpels, en oogen as inktpotten.
’t Volgende gesprek tusschen Miechel en Mie Schuiling was er gevolgd:
Miechel, kniepend met de oog’: „Wat wou gij hier?”
„Brandnêtels zuuken.”
„Brandnêtels! Um oe eiges te geiselen?”
Mie, met ’en brandnêtel hitsende: „Nee, om ou veur ’t boatje te
kommen.”
„Loat me met vrêje!”
Mie, krek of ze kwoad wier: „D’r was ’en tied da’j dat ook niet gezeid
zou hebben: loat me met vrêje....!”
Miechel, met de handen veur ’t gezicht asof ’em de zon te straf was:
„Best meugelik.”
„Toen ie me noaliep as ’en jonge keeshond, Mieke véur en Mieke noa;
toen Mieke zoo duk de vingers ien’t vuur kos stêken, umdat Miechel te
bang veur de hits was.”
Miechel drêjt zich um: „Nou, doar ha’j ook geen schoai bij.”
Mie geet op de horken zitten, met de pollêpels ien de schoot: „Schoai
Miech of geen schoai, da’s krek allins, moar nou he’k’r schoai bij,
da’j zoo stief as ’en stoak bint....” Vleiend: „Ge mocht mien zoo gern,
Miech....?”
„Da’s niewoar, gij hadt ’t op mien.”
„Nou, loawwe moar zwiegen, ik wil ’t oe niet wieten; moar heur’s
Miechel, a’j nou wat bêters wilt doen dan ien’t gres ligge sloapen,
help mien dan ’en henje vol brandnêtels zuuken.”
„Ziede stoapel, wat leuter ie toch?”
Mie, met ’en karmisgezicht: „Weet ie ’t dan niet van Ploegers uut ’t
veerhuus?”
Miechel, asof ie ’en kreupel peerd ien de vlakke run zag: „Wat heb IE
doarmee van doen....?”
„Dat ie zoo slecht leit weet iedereen, en eergiesteroavond, da’k oan
den diek stond te kieken, kwiem de dokter veurbij. Hoe geet ’t met
Ploegers? zei ’k. Straf genoeg, zeidie, en—toen we zoo oan ’t sprêken
kwammen, heurde’k dat ie as ’t woare verlamd was en met nêtels most
gezwiept worden. Oan ’t Lêge Veerhuus stoan d’r moar weinig, en dokter
zei toen dat ’t ’en weldoad zou wêzen as’k ’r wat heer brocht. ’t Is
wat te zeggen.”
Miechel, half overeind, met de oogen ien’t rond: „Hier stoan d’r
veul.... Hei’j d’r al heer gebrocht?”
„Giesteroavend.”
Miechel, as ie opsteet: „’t Is wat te zeggen!”
Mie kumt ook overeind: „Wèl wat te zeggen! Zooveul verdriet van eigen
kienders.”
„Eigen kienders....? Van Peter zien zeun he’k wel geheurd, moar had ie
d’r meer nog?”
„Nou!!! en ’en fiene!”
„’En jong of een dern?”
Mie—zonder dat ze’t weet—schêl ziende: „’k Docht da’j ’t peuzelje kon.”
„’t Peuzelje kon! Moar wie?.... Sprêk, wie mein ie?”
„Heere m’n tied, al ’en joar is z’ ien’t darp en ken ie Ploegers’
Hanneke niet?”
Miechel griept noar ’en nêtel en brendt zich de vingers, moar noar Mie
kiekt ie niet: „Hanneke, zóó, en nuum ie die ’en peuzelje....!?”
Mie kiekt vreeselik schêl: „’t Mot nogal niet zuunig wêzen as ’en
voader uut kwoadheid over ’t slechte bestoan van zien dern, zich eiges
de begoaves op ’t lief hoalt.”
Dit laatste had Miechel met een afgewend gelaat aangehoord: de tanden
stonden hem in de lippen; maar eensklaps voor Mie post vattende had ie
geroepen: „Hanneke ’en peuzelje! Hanneke ’en slecht bestoan! Dàt zu’j
mien woarmoaken!”
Mie had weinig weten te zeggen; alleen dat zij ’t niet helpen kos dat
’r zóó en niet anders geproat wier, moar, ’t was lang ’t zeggen gewêst
dat ze zich met allerlei jongens afgaf; en ook de dokter zou gezeid
hebben dat Ploegers, véur ’t overval, Hanneke had verweten dat ze op
allerlei manieren de kat ien’t donkere kneep.
De kat ien’t donkere kneep!
Vuurrood was Miechel bij die woorden geworden, en bij kris en kras had
ie geroasd, dat ’t leugens woaren en dat ie, bij hier en gunder, wel is
weten wou wie zukke dinger van lasterproatjes ien’t lêven riep.
Mie was er natuurlijk zoo onschuldig oan as ’en kiend ien de luiers, en
had ’t óók niet geleufd as Miech ’t veur onwoarheid hiew.
Moar Miech....? Miech was krek as ’en peerd geworden dat de kinketting
te straf zit: rebels, vremd, achteruutsloan, en soms ook as ’en kat op
’en kornzolder: loerig, gluuperig en sluuperig.
Ja, was Miechel ten opzichte van zijn oude moeder en verdere
huisgenooten rebels geworden, zoodat ze niet wisten wóár ’t hum kneep,
geheel tegen zijn aard was hij gluups en sluups geworden. ’s Oavonds
veural had ie’t niet loate kunnen um den diek af, schuuns langs de heg
heer, achter de wilgen um, noar ’t veerhuus te loopen en is te kieken,
of ie ook wat gewoar wier.... en, dan had em de kop gegluujd en ’t hart
gebonsd, en dan had ie wel ien’t huus wille goan, um doar is te kieken
en te sprêken.... moar.... umgedrêjd was ie dan weer.—Had ze hum niet
klets! de deur veur den neus dichtgesmeten, en loater gezeid, dat ie
weg most blieven? Joa, en dan jeukten hum de vingers, en dan docht ie
weer oan Mie, hoe roar ze gesproken had van: peuzelje, en dat ze de kat
ien’t donkere kneep; en dan kreeg ie troan’ ien de oog’, en dan docht
ie, hoe ie geleufd had binnen ’en dag of wat noast mooi Hanneke op de
karmis veur de fiedel te stoan; met heur langs de kroam’ te wandelen,
erm ien erm; moppen en ulevellekes, en—as ’r de kroam met de gouddeus
d’r was—, ’en ringske met ’en rood grenoatje d’r ien, te koopen; alles
veur ’t zuute bekske, moar... vals was ’et vrouwvolk, vals as katten!!!
Tien dagen was ’t geleden; van die en deze had Miechel vernomen dat
Ploegers oan ’t bêteren was; verlamd was ie, moar opzitten dee ie weer
en sprêken ook. Langer uuthouen kon ie’t niet, en weten zou ie wàt ’r
woar was, van ’t een en van ’t ander.
De koekoek in moeder’s keukenkamer had juist halfnegen geslagen, toen
Miechel de woning verliet.
De waai ging hij langs—umdat ie Mie niet veurbij wou—en toen op den
dijk aan, den gewonen weg.
Op z’n minst had hij twintigmaal bij zich zelf de woorden herhaald,
waarmee hij Hanneke zou aanspreken. Zóó:
„Bi’j doar eiges Hanneke! dat duut me plezier, went zie, ik heb er ’t
miene nie van; proaten is proaten en laster is laster, moar weten wi’k
’t, eer za’k niet rusten. Zie Hanneke, erst was alles zoo mooi as’t
wêzen kos, en toen hei’j ’t kalf eiges ien de sloot gejoage. Woarum
Hanneke? Is ’r ’t een of ’t ander op mien te reklemieren?
„Zie’k ’en kroeglooper of ’en merktjoager? Nee Hanneke, dat zie’k
iens-geheel niet. ’k Zie altied kapoabel gewêst, veur m’n wark ook; en
moeder leit al ’en joar lang te lamentieren da’k ’en vrouw mot nemen,
moar ’en goeje. En nou Hanneke, docht ik in ou ’en goeje te veinden. Oe
eugskes stoan zoo zacht, en oe erms zin wel fiender as van ’en mennigte
derns, moar stark zin ze toch, dat he’k op ’t heujland gezien. Zie
Hanneke, zoo stond ’t, en met de karmis ha’k de verkeering oan oe
voader wille vroagen; en nou—nou zit ’r ’en diestel ien’t heuj, die
stêkt asterantoe en d’r uut mot. Zeg Hanneke, leit ’t oan mien? Sprêk
voor de vuust, of....”—moar dat zou ie heel zuutjes zeggen—„of he’k
mien ien ’en glad bekske bedrogen? Speul ie mooi weer met ielkeen die
Hanneke knap vindt? Ronduut Hanneke, hei’j ’en andere jong? Hei’j met
mien moar gegekscheerd? Of....„Joa—’t was zóó al lang genogt, hie kos
toch niet toezoers deursprêken. En, wàt zou Hanneke zeggen?
Misschien:
„Och Miechel, geen kwoad is ’r bij mien. ’k Was op dien oavond van ’t
overval zoo beduusd en verlêgen. Da’k ou de deur veur den neus
dichtsmeet, ’t was umda’k hoast had, en voader zich kwoad had gemoakt
umda’k ien stee van noar huus te goan, noast ou ien’t gres was goan
zitten. ’t Is alles weer over, moar, a’j wilt verkeeren, sprêk dan met
voader, over ’en dag of wat, as ie wat meer op zien kracht is.”
Misschien:
„Miechel: we zin d’r achtergekommen da’j veul proats moar weinig doad
hebt, en ielkeen die j’onder de oog’ kriegt, wat veurproat en dan weer
loopen loat; doar za’k niet van gediend wêzen. Goa moar noar Mie
Schuiling.”
’t Zou meugelik wêzen dat ze geheurd had, hoe ie—véur hoar—met Mie was
gewêst. Moar dóarum.... dat zou meer as arg, ’t zou roazend
kleingeistig zin.
Misschien zou ze zeggen:
„Miechel! mins! wat mein ie wel...? Denk ie umda’k ’en enje met ou
vortliep en ’en oarigheid zei, da’k doarum oan trouw docht? Loop, ’k
het wel wat bêters!”
Dat zou ijselik zin!
IJselik zou ’t zin! al heel ijselik!! As’t zóó was dan kos Mie heur met
recht ’en peuzelje nuumen; en Mie—wat zou ze d’r oan gehad hebben um
van Hanneke leugens te sprêken? Mie was toch niet ens zeker gewêst, dat
ie Hanneke kende, loat stoan dat ie sjenie in heur had. IJselik zou ’t
zin, méér as ijselik!!! went hie vuulde dat ie d’amoer van ’t heufd tot
de vuut’ ien de botten had; oolik, o zoo oolik!
En Miechel liep voort. ’t Was hum krek asof ie ien’t gemoed wier
geknepen en gekrabd, miseroabel, en hoe dichter ie bij ’t Lêge Veerhuus
kwiem, hoe roarder ’t hum van binnen wier, hoe mooier dat Hanneke veur
zien oogen stond, moar ook, hoe wufter ze keek en hoe lichter ze woog.
En toch—hie zou ’t weten; weten wát er woar was.
Reeds eens—toen Ploegers van ’t hooiland kwam—zijn wij de kleine
achterdeur van ’t Lêge Veerhuus binnengegaan; ook nu volgen wij
Miechel, die eerst langs de voordeur heeft gedraaid, maar eindelijk tot
het besluit kwam—um moar stillekes achter ien te goan; liefst wou ie
toch Hanneke erst allinnig sprêken.
Een oogenblik blijft hij staan; ’t bonst hem van binnen; maar de moed
komt terug, en—de klink beurende, opent hij het lage deurtje, en treed
behoedzaam het huis in. ’t Was hem om Hanneke te doen, en toen hij nu
in het duistere achterhuis stond, tastte hij verlegen in ’t ronde, niet
wetende hoe hij haar, zonder rumoer, zou te woord komen.
Recht tegen hum over most de gangdeur wêzen, en oan de lienkerhand ’t
melkkämerke, waar ie ’en kummeke kerremelk en nóg wat—harrejennig!
gehad had. Zou ie hoar roepen....?
Maar, nauwelijks was het verhaalde den jongen door ’t brein gegaan, of
rechts, woar ook ’en kämerke was—misschien wel de cel van Hanneke—doar
heurde ie met ’en fluusterende stem—die ’em ’en iesbad over ’t lief
smeet—de woorden:
„Jong! jong! heur ie doar niks....?”
’En andere stem, moar ’en mansgeluud: „Och! ’t zal ’en kat wêzen die
’en muus ien de kniep houdt.”
„As’t voader is was!”
„Dan zou’k gleuven Hanneke da’j mien wat op de mouw had gesmerd; ge
hebt mien gezeid, dat ie allinnig nog niet stoan kan.”
„Da’s woar jong, da’s woar; moar ’k heurde wat, en de angst bekroop
mien, went as ie ou hier vond, ik geleuf dat zien lêven d’r mee ien
gevoar kwiem.”
„Zien lêven!? Zou ie zoo kwoad zin as ie mien zag?”
„Och loa’k ’r van zwiegen. A’j wiest hoe ’t mien vreesslik oan ’t hart
geet!”
„Oan ’t hart!” Miechel had ’en heufd as ’en rooje kool, en been’ zoo
stief as houten.
De mansstem: „Dan zu’j ook alles doen um mien gelukkig te moaken, hê
Hanneke? went zóó is mien ’t lêven te duuster.”
„Nou doar ku’j op rêkenen. Geen dag geet ’r um, da’k niet met weemoed
oan ou denk’, en bid: mocht ie hier zin!”
Peuzelje! Peuzelje!!
De mansstem: „Ie bint toch altied dezelfde. Nou Hanneke, ie wilt ’em
dan geven, hê?”
„Zou’k dát niet willen!” klonk Hannekes stem, en ook klonk er nog wat,
wis wat gevroagd wier: ’en munje dat smekte.
Peuzelje! Peuzelje!!
Stief, stokstief stond Miechel. De kat ien’t donkere! Met Jan en
alleman! O: