Natuurlijkerwijs zeer verlangende om een land te zien, waar wij zooveel
jaren achtereen buiten waren gesloten, verzochten en verkregen wij
allen vergunning om naar den wal te gaan. Dit werd ook aan de matrozen
toegestaan, die er in troepjes van vijftien of twintig man gebruik
van maakten. In de straten werden wij achtervolgd en aangegaapt door
het volk; doch tevens vermeden zij met ons in aanraking te komen. Van
overoude tijden af hebben de herbergen in Spanje een slechten naam
gehad, welken die in deze stad naar behooren ophielden. Meestal werden
zij door het laagste gespuis, door oplichters en roovers bezocht, die
er geene gewetenszaak van maakten om voor afwisseling ook eens een
moord te plegen. Het eten was er afschuwelijk. Alles was bereid met
knoflook en olie. De olla podrida met de onafscheidelijke tomato-saus
waren onuitstaanbaar, maar den wijn vonden wij, adelborsten, nog
al genietbaar. Als wij soms in een dier huizen ons maal gebruikten,
zochten de roovers twist met ons; en daar zij steeds met hunne dolken
gewapend waren, was het onze zaak op verdediging bedacht te zijn;
gingen wij aan tafel zitten, dan lieten wij steeds duidelijk den
loop onzer pistolen blinken en daarmede hielden wij hen, die even
lafhartig als diefachtig waren, op een eerbiedigen afstand. Onze
matrozen evenwel, die minder voorzichtig en ook zelden gewapend waren,
werden herhaaldelijk door die schurken aangerand, beroofd en sommigen
zelfs vermoord.
Eens was ook ik bijkans hun slachtoffer geworden. Toen ik op zekeren
avond met den tweeden master wandelde, werden wij door vier van die
onverlaten aangeklampt. Uit de vreemde wijze, waarop zij hunne mantels
omhadden, bemerkten wij weldra, dat zij daaronder wapens verborgen. Ik
verzocht mijn kameraad zijn dolk gereed te houden, goed tegen mij aan
te sluiten en niemand tusschen ons en den muur door te laten. Ons op
onze hoede ziende, wenschten zij ons »buenas noches" (goeden nacht)
en beproefden ons op ons gemak te brengen met een praatje en vroegen
een sigaar, die mijn makker bijna zou gegeven hebben, had ik hem niet
gewaarschuwd vooral geen oogenblik de hand van zijn ponjaard te nemen,
want dit hadden zij juist gaarne gewenscht.
In deze verdedigende houding bleven wij doorwandelen, tot wij bijna op
de plaza, het groote marktplein waren, alwaar vele menschen bijeen,
volgens plaatselijke gewoonte, in den maneschijn pantoffelparade
maakten. »Nu," riep ik mijn vriend toe, »nu ons weggemaakt. Volg
mij snel, als ik het op een loopen zet, en dan tot op het midden
der plaza." Onze list gelukte, wij ontliepen de dieven, die het niet
dadelijk begrepen hadden en bovendien in de vlugheid hunner bewegingen
door hun zware mantels verhinderd waren. Op de politie in Spanje had
door ons niet gerekend kunnen worden.
Behalve nog eenmaal om te voldoen aan een uitnoodiging bij den
Spaanschen admiraal, die al de officieren gevraagd had, was dit de
laatste maal, dat ik 's avonds aan den wal ging.
Van Carthagena werd de reis in de richting van Toulon voortgezet,
in de nabijheid waarvan wij ons onder de vlag stelden. Onze
eskaderchef gaf ons last om te gaan kruisen tusschen Perpignan
en Marseille. Des anderen daags reeds verlieten wij de vloot en
hielden de kust voortdurend in onrust. Geen schip durfde zich buiten
den wal vertoonen; wie het beproefd had, zou in onze handen zijn
gevallen. Om de kustbatterijen gaven wij niets. Wij brachten deze
met onze achttienponders tot zwijgen, of wij landden en lieten ze
in de lucht springen. Bij een dezer kleine schermutselingen was ik
bijna gevangengenomen en zou ik in dat geval al de eer en roem en de
wonderdadige ontkomingen, die in de volgende bladzijden vermeld zijn,
misgeloopen zijn. Misschien had men mij neergesabeld, maar anders
zou ik stellig als krijgsgevangene voor de volgende zes jaren, die
de oorlog nog duren zou, naar de vesting Verdun weggevoerd zijn.
Wij waren geland om een versterking te bestormen en zoo mogelijk
in de lucht te doen vliegen, waartoe wij een grooten zak buskruit
en een lange lont met ons voerden. Alles ging aanvankelijk even
voorspoedig. Wij kwamen toen aan een kanaal, waar wij over moesten. De
beste zwemmers werden vóór geroepen, om het kruit droog over te
brengen. Ik bood mij, onder meer anderen, daarvoor aan. Gemakshalve
liet ik schoenen en kousen staan; en nadat wij de batterij genomen
hadden, keek ik zóó oplettend naar de kist met telegraphische seinen,
dat ik geheel niet meer dacht aan de voorgenomen ontploffing, tot
ik het schreeuwen van »Loop, loop!" hoorde door degenen die aan de
buitenzijde de lont hadden aangestoken.
Op dat oogenblik stond ik op den dertig voet hoogen, glooienden
muur van het fort. Een gedeelte sprong, de rest gleed ik af en
liep wat ik loopen kon onder een hagelbui van steenen, die aan een
uitbarsting van den Vesuvius deed denken. Ik kwam er zonder letsel
af, doch in den sprong had ik mijn voet bezeerd en leed daaraan veel
pijn. Twee velden met stoppels bezet moest ik overtrekken, en daar
mijne schoenen aan gindsche zijde van het kanaal stonden, kreeg
ik van het scherpe stroo in mijne wond, dat mij bijna dol maakte,
zoodat ik veel neiging gevoelde er maar bij neer te gaan zitten en
mijn lot af te wachten. Gelukkig echter bleef ik het volhouden en had
bijna de sloepen bereikt. Men had mijne afwezigheid niet opgemerkt en
was reeds van wal gestoken, toen in de verte een geluid als van een
naderenden donder mijn oor trof. Ik bemerkte spoedig, dat dit ruiterij
uit het nabijgelegen Cotte was, te laat opdagende om de batterij te
helpen verdedigen; ik deed daarop eene uiterste krachtsinspanning en
sprong in zee, de sloepen achterna. Zoo na waren zij mij op de hielen,
dat eenige vijandelijke jagers op hunne paarden mij te water volgden
en hunne pistolen op mij losten. De sloepen waren reeds een kwart
mijl van de kust opgeroeid, toen de officieren gelukkig de cavalerie
opmerkten, en tegelijkertijd ook mij in de peiling kregen; een der
sloepen kwam mij te gemoet, en met groote moeite werd ik opgevischt;
doch ik was van vermoeienis en bloedverlies zoo uitgeput, dat ik voor
half dood aan boord werd gedragen; door mijne wonden lag het been open,
en wel eene maand lang bleef ik onder geneeskundige behandeling.
Toen ik bijna hersteld was, namen wij een schip, waarmede Murphy
als prijsmeester werd weggezonden; denzelfden avond nog pakten wij
een schoener van haar ankerplaats weg. Het bevel over het laatste
vaartuig werd weder aan mij opgedragen. Het was nacht geworden vóór
ik daarmede weg kon, en in de groote verwarring aan boord had men
verzuimd het vaatje sterken drank voor mijzelf en de bemanning bestemd,
mede te geven. Hierdoor kwam ik van het eene uiterste in het andere;
op mijn vorig schip had ik te veel drank gehad, maar hier had ik
gebrek. Daar wij van nature dorstig uitgevallen waren, behoefde ons
verlangen naar drank werkelijk geene aanmoediging van de zoutevisch,
die het hoofdbestanddeel der lading en daardoor ook van onze voeding
uitmaakte, en sterk hinderde ons het gemis van onzen borrel.
Den derden dag na het verlaten van ons fregat met bestemming naar
Gibraltar zag ik voor mij uit onder den Spaanschen wal een schip, dat
ik voor dat van Murphy herkende aan een bijzonder teeken in zijn groot
marszeil. Ik zette alle dienstdoende zeilen bij om hem in te halen,
in de hoop van hem wat drank te kunnen verkrijgen, wetende dat hij
veel meer dan het noodige aan boord had. Toen ik naderde, zette ook
hij alle mogelijke zeilen bij, doch tegen donker was ik zoo nabij,
dat hij bijna gepraaid kon worden; dichter kwam ik niet; toen deed
ik een paar seinschoten met de kleine drie-ponders, die mijn schoener
voerde. Ofschoon ik deze herhaalde, werd er geen notitie van genomen
en toen het geheel donker was geworden, raakten wij uit elkanders
gezicht, om eerst weer in Gibraltar samen te treffen.
Den volgenden morgen liep ik drie Spaansche visschersvaartuigen op. Zij
hielden mij voor een Franschen kaper, lieten hunne lijnen slippen en
maakten zeil. Ik kwam echter met hen op en loste een schot, waarop
zij zich overgaven. Toen ik hen langs zijde liet komen en bevond, dat
elk een vat wijn aan boord had, verklaarde ik dat deel hunner lading
als contrabande prijs, maar bood eerlijk betaling aan voor hetgeen ik
hun ontnam. Toen zij vernamen dat wij »Ingleses" waren, weigerden zij
deze aan te nemen, in hunne blijdschap van niet in Fransche handen te
zijn gevallen. Toen wist ik het door een geschenk van tabak met hen
goed te maken. Zij boden mij van alles uit hun vaartuig aan, maar
op een edele manier wees ik dit af, omdat ik nu had wat mij noodig
was. Wij scheidden daarop in de beste stemming, zij roepende: »Viva
Inglaterra!" en wij hunne gezondheid drinkende met hun eigen wijn.
Nog gingen er verscheidene dagen voorbij voor wij Gibraltar haalden;
meestal waren de winden flauw bij zeer schoon weder; toen wij
eenmaal de ontdekking gedaan hadden dat de visschersbooten wijn aan
boord hadden, vulden wij daarvan, zoo dikwijls dit noodig was, onzen
wijnkelder zonder bezwaar van de inkomende rechten; en ik had reden
om te gelooven, dat Zijne Majesteit Koning George om onze vrijgevige
handeling niets verloor van de hem toekomende populariteit. Toen wij
eindelijk te Gibraltar binnenliepen, had ik nog een paar goede vaatjes
over, om mijne kameraads te kunnen onthalen; hoewel het mij speet te
ervaren, dat ons schip en al de vooruitgezonden prijzen reeds voor ons
in de haven waren gekomen. Murphy echter kwam nog een dag na mij aan.
Ik stond toen juist bij ons op het halfdek; en tot mijne verbazing,
hoorde ik hem rapporteeren, dat hij door een Franschen kaper
achternagezeten was, doch dezen na een gevecht van vier uren,
had doen afdeinzen;--zijn tuig had nog al schade geleden, maar
hij had er niemand bij verloren. Ik liet dat praatje tot 's avonds
doorgaan. Sommigen geloofden hem, maar anderen twijfelden aan het
verhaal. Bij het diner in de longroom ging zijn bluf alle perken
te buiten; en toen hij halfdronken mijn schoener met drie man ging
vergrooten tot een zwaarbemande brik, werd ik onpasselijk van
al die leugentaal, vertelde de geschiedenis naar volle waarheid
en zond om den kwartiermeester, die bij mij was geweest, om te
getuigen. Van dat tijdstip af, werd hij een voorwerp van algemeene
verachting op het schip. Iedere leugen was een Murphy en iedere
Murphy een leugenaar. Tegen dezen smaad kon hij niet langer op; en
hij gevoelde zich ten laatste zoo weinig op zijn gemak, dat hij geen
bezwaar maakte, toen de commandant hem eene overplaatsing voorstelde;
zijn slechte naam bleef hem volgen, waar hij ging, en hij is nooit
bevorderd geworden. Voor mij was het eene streelende zelfvoldoening
mij volledig op dien man te hebben kunnen wreken en daarna de eerste
aanleiding te zijn geweest voor zijne verwijdering uit een eervol
beroep, dat hij te schande maakte.
Het was thans, voor de fregatten vooral, verre van rusttijd. Wanneer ik
hier den naam van ons schip en van onzen bevelhebber noemde, dan zouden
's lands geschiedboeken getuigenis kunnen afleggen, hoe wij, veel meer
dan menig ander, verdienstelijk zijn geweest in de zaak der Spaansche
bevrijding. Het zuiden van Spanje werd het tooneel van een wreeden,
bloedigen krijg. Ons station liep van Barcelona tot aan Perpignan op
Fransch gebied. Onze dienst (juist een, waarvoor onze commandant een
bijzondere geschiktheid bezat) bestond: in het verleenen van steun
aan de guerrillabenden, het onderscheppen van 's vijands toevoer
van levensmiddelen, zoowel wanneer deze langs de zee beproefd werd,
als over den weg langs het zeestrand, en ook het verdrijven van den
vijand uit elke versterking, waarin hij zich mocht genesteld hebben.
Voor tochten, die met dezen dienst in verband stonden, was ik dikwijls
drie of vier weken aan een stuk van boord, behoorende tot eene divisie
onder bevel van den derden officier. Dikwijls hadden wij daarbij veel
ontberingen te verduren. Zoo konden wij gewoonlijk niet meer dan voor
de eerste week voldoende levensmiddelen medevoeren. Op het punt van
kleeding waren wij hoogst eenvoudig; met schoenen en kousen hielden
wij ons niet op, aan linnengoed deden wij niet, en hoeden wisten wij
haast niet meer hoe die er uitzagen; voor hoofddeksel wonden wij ons
een doek om het hoofd en zoo klauterden wij, wanneer het voorkwam,
over rotsen of baggerden door de natte ravijnen in gezelschap van
onze nieuwe bondgenooten, de geharde bergbewoners.
Hoezeer dezen ook onze dapperheid bewonderden, voor onze ideeën en
onze wijze van handelen hadden zij geene sympathie. Met een vroolijk
hart deelden zij hun voedsel met ons, maar zij bleven altijd even
hardvochtig tegenover gevangengenomen Franschen; en nooit gelukte
het ons door overreding hun leven gespaard te krijgen, wanneer dezen
daartoe onze tusschenkomst afsmeekten. Zij werden vóór onze oogen
neergesabeld of anders naar den top van eenigen heuvel gesleept,
van waar men het zicht had op eene Fransche versterking, en dáár,
ten aanschouwe hunner landgenooten, wreedaardig verminkt.
Niet ten onrechte zal de lezer die afschuwelijke barbaarschheid
veroordeelen, maar hij houde toch ook in het oog, dat bij dit volk door
de langdurig ondergane mishandelingen alle gevoel was uitgedoofd. Roof,
brand, moord en hongersnood was altijd de nasleep geweest van de
invallen der Franschen; en hoezeer wij ook begaan waren met het lot
der ongelukkigen, die thans in hunne handen vielen, hoe gaarne wij dit
voor hen afgewend hadden, moesten wij toegeven, dat de wraakneming
zeer te begrijpen was. Bij zulk een ongeregelden oorlog, leefden
wij somtijds in overdaad, en andere keeren leden wij honger. Eens
gebeurde het, dat wij, flauw van den honger, een monnik ontmoetten. Wij
verzochten hem ons een plaats te wijzen, waar wij, hetzij met geld,
hetzij met goede woorden of op eene andere wijze eten konden krijgen;
maar hij wist niets en had ook geen geld, omdat, zooals hij zeide,
zijne kloosterorde zulks verbood. Doch toon hij in zekere gejaagdheid
van ons af wilde komen en zich omdraaide, meenden wij iets te hooren
rammelen; en daar nu eenmaal de nood de wetten breekt, veroorloofden
wij ons de vrijheid hem nader te onderzoeken. Werkelijk vonden wij
een aardig sommetje geld, dat wij voor hem in bewaring namen, onder
de verzekering, dat ons geweten ons die handeling voorschreef, omdat
zijne orde hem verbood geld te hebben. Groot achtten wij ook voor hem
het bezwaar niet, omdat hij leefde te midden eener bevolking, die niet
zou kunnen gedoogen dat hij gebrek leed. Wij behielden den gemaakten
buit, zetten die om in voedsel, kwamen spoedig daarop weer bij onzen
troep en meenden dat de zaak daarbij blijven zou; maar de monnik was
ons op eenigen afstand gevolgd, en wij zagen hem den heuvel opkomen
waar wij gelegerd waren. Om ontdekking te voorkomen, maakten wij ons
onkenbaar. De monnik diende zijne klacht in bij het guerrillahoofd,
wiens oogen vlammen schoten over de onwaardige behandeling, die zijn
priester beweerde ondervonden te hebben, en zeker zou er bloed gevloeid
zijn, ware hij bij machte geweest de schuldigen aan te wijzen.
Ik trok een effen gezicht bij mijne veranderde kleeding, en toen hij
mij bijzonder opnam, alsof hij vermoeden had, keek ik hem vierkant
in de oogen, met de volle macht mijner weergalooze onbeschaamdheid,
en vroeg hem in luiden en dreigenden toon in het Fransch, of hij mij
soms voor een struikroover aanzag. Die vraag en de wijze, waarop hij
gedaan werd, bracht den priester tot zwijgen, ofschoon hij nog niet
voldaan scheen. Hij liet zich schijnbaar wijsmaken door eenigen van
ons volk, dat hij vermoedelijk door een anderen troep was beroofd
geworden, en op de vervolging daarvan ging hij nu af. Het was mij
aangenaam hem te zien vertrekken. Bij het heengaan wierp hij nog een
scherp onderzoekenden blik op mij, dien ik beantwoordde met eenen
blik van kwalijk verborgen woede en minachting.
Eenigen tijd vóór bovenverhaalde geschiedenis was mijn schip tot andere
diensten aangewezen; en daar ik toen geene gelegenheid had gehad om
naar boord terug te keeren, werd ik tijdelijk op eenen anderen bodem
overgeplaatst. Voor verdere bijzonderheden wordt naar het volgende
hoofdstuk verwezen.