[1] Feitelijk dateert deze toestand reeds van het tijdperk, dat de
liberale bourgeoisie haar groote oogmerken bereikte en de maatschappij
naar hare behoeften inrichtte; met hem gaat samen het verval, de
verstarring of het uiteenvallen der oude politieke partijen. Zelfs de
oorlog heeft weinig verandering gebracht, doordat de maatschappelijke
grondslagen dezelfde zijn gebleven.
[2] Jongere kinderen waren hier niet; immers twee à drie maanden na de
bevalling blijven de moeders en de kleintjes in de inrichtingen voor
kraamvrouwen.
[3] Ik had tot mijn spijt geen tijd om die nog te zien.
[4] Er zijn natuurlijk eenige bezwaren verbonden aan een dergelijke
inrichting, die wegvallen, wanneer de moeders hun zuigelingen meenemen
naar de fabriekscrêches.
[5] Misschien zijn er onder de lezers van dit boek een paar
»muziekmenschen«, die mij willen helpen mijn belofte te vervullen.
[6] 1500 kinderen zijn in de kolonie Tarasowka ondergebracht, dat zou
dus in doorsnede 10 kinderen per huis zijn. Dit getal is natuurlijk te
klein: maar er zijn ook huizen alleen als school en werkplaats
ingericht; ook moet gedacht worden aan de ruimte voor het talrijke
paedagogische personeel.
[7] De klokken waren in Sowjet-Rusland (om licht te sparen) drie uur
voorgezet; 6 uur is dus in werkelijkheid 3 uur.
[8] Drooggekookte pap van boekweitgrutten, die op het platteland veel
gegeten wordt.