E alòr a diši si veva metùt, su che tre:

“Tan m’abellis vostre corte deman,

qu’ieu no me puesc ni voill a vos cobrire.

Ieu sui Arnaut, que plor e vau cantan;

consiros vei la passada folor,

e vej jausen lo joi qu’esper, denan.

Ara vos prec, per aquella valor

que vos guida al som de l’escalina,

sovenha vos a temps de ma dolor!”762

Infìn platàt si veva'n ta la flama visina.

Cjànt Vincjasietèšin

Cussì coma cuant che i prins ràis al vibra

ulà ’ndà che’l so fatòu il sanc al veva spandùt,

colànt jù’l Èbro sot da l’altra Libra,

e’l Gange, par di là, dal misdì cjalt tegnùt,

cussì al steva’l soreli; e’l dì duncja’l zeva,

cuant che, contènt, ’l ànzul di Diu ni veva parùt.763

Fòu da la flama al era ’n ta la riva

e ‘Beati mundo corde!’764 al cjantava

cun vòus ca era, pì da la nustra, viva.

E dopo “Ànimis sàntis, pì no si và

se prin dentri di stu fòuc i no sèis zùs

e scoltàt i vèis’l cjànt che d’aldilà ’l riva,”

cussì mi veva dìt cuant che visìns si’èrin metùs;

alòr jò’i eri doventàt, cuant ch’i lu vevi sintùt,

com’chej che’n fosa a vègnin deponùs.765

Cun mans unìdis indavànt i eri zùt,

il fòuc vuardànt e imaginànt tant fuàrt

cuàrps umàns che àrdi i vevi zà jodùt.766

Vièrs me li me scòrtis voltàt a vèvin ’l sguàrt;

“Fiòl me,”Virgìlio a stu punt mi veva dìt,

“uchì cjatà si pòl turmìnt, no muàrt!”

“Recuàrda ben, recuàrda ben,” al veva pur dìt,

“se fin sul Geriòn san e salf ti’ai guidàt,

pì dongja di Diu àtu adès di stà vilìt?

Cròdimi che se’n tal còu ti vegnès lasàt

di sta flama par mil àis e encja pì,

nencja un cjavièl nol vegnarès brušàt.

E s’i ti cròdis che jò’n ingàn ti meti,

tèn ta la to man ’l orli dal to vistìt

e visìn di ic và pur a mètiti.

A è ora di smètila di èsi ’mpaurìt:

zìriti par chì; vèn dentri e stà sigur!”

Ma jò, pauròus, i stevi ulì, stechìt.

Cuant ch’jodùt al veva ch’i stevi fer e dur,

un puc turbàt mi veva dìt: “Fiòl me, adès jòt:

tra te e Beatrìs al è chistu mur.”

Com’ch’al nòn di Tisbe767 Piram al veva dibòt,

murìnt, i vuj vierzùt, e di nòuf jodùt,

alòr che rosàstri’l moràr si veva fàt, com’ca s’jòt;

cussì, doventàt lì a colp pì molùt,

al bon duca mi eri voltàt, chel nòn sintìnt

che’n mins di sbušigami nol veva maj smetùt.

Scjasàt il cjàf al veva alora, e dìt: “Ma sìnt!

i restànu pròpit chì?”; e’a colp ridùt

al veva com’un frutùt ch’un frut’l stà godìnt.

E’n tal fòuc davànt di me si veva ’lòr metùt,

preànt Stasio di tègnisi sùbit davòu,

che prin ni veva par un toc dividùt.768

Apen’entràt mi sarès butàt di còu

in ta’un veri bulìnt par rinfrescjami,

cussì intèns al era di stu fòuc il brušòu.

Alora’l me bon pari, par cunfuàrt dami,

di ic, di Beatrìs, al discoreva,

dišìnt: “I so vuj zà’i jòt, a mi pàr a mi.”

Guidàs i’èrin da na vòus ca cjantava

di là; e di sìntila fašìnt il miej,

fòu i èrin rivàs indà ca si montava.769

‘Venite, benedicti Patris mei,’

sintùt si veva dentri di na lus che lì a era

cussì fuarta che vinsùt a veva’l me volej.

“Jù’l và’l soreli,” al veva dìt, “e a vèn la sera:

paràit via, ma studiàit il vustri pas,

fin che’l tramònt a vi scurìs la cjera.”

Sù dres i zèvin par un pas’n ta la rocja

par là che l’ombrena me i ràis mi cjoleva

in front dal soreli cal era zà ’bas.

Ognùn di nu pus scjalìns montàt’l veva

cuant che’l distudasi da la me ombra

dìt ni veva che’l soreli pojàt’l steva.770

E prin ch’in ogni banda da la cjera

’l orizònt si vès fàt dut di’un aspièt,

e la nòt nera ’fòs par dut là ca era,

ognùn di nu d’un scjalìn’l veva fàt lièt;

pars’chè la natura dal post infiacàt

ni veva la fuarsa di zì’n sù e’l dilèt.

Com’che rumiànt a stèvin cun trancuilitàt

li cjavris, ca èrin di murbìn cussì plènis

la sù’n pica prin di vèisi pasudàt,

pal grant cjalt, in ta l’ombrena sidìnis,

sot vuli dal pastòu sul bastòn pojàt

che tant ghi zova pur par custodìlis.

E com’l mandriàn che fòu’l stà spes sveàt

cu li so piòris la nòt trancuìl pasànt,

sigùr ca no si varès il lupo visinàt;

cussì i stèvin nuàltris tre ripošànt,

jò coma cjavra e lòu coma pastòu,

tra sti parèis che vièrs ’l alt si alsàvin tant.

Da lì, asaj puc s’jodeva dal di fòu;

ma’l bastava chel puc par che li stèlis

i jodèsin pì gràndis e clàris là di fòu.

Cussì, rumiànt e mirànt che ròbis bièlis,

cucàt mi veva'l s sùn, il sùn che spes, com’ch’intìnt,

prin ca càpitin, zà’l cognos li nòvis.

In ta l’ora, i cròt, cuant che dal Oriènt

il prin raj’l vèn ta stu mont da Citerea,771

che dal fòuc d’amòu a par sempri ardìnt,

zòvina e biela tal sun mi pare’a

na fèmina d’jodi ta’un prat bièl e grant

che flòus sù’a cjoleva e cjantànt a diše’a:

“Di savej i vèis, se’l me nòn i zèis domandànt,

ch’jò’i soj Lia772, e atòr i staj movìnt

li manùtis che’l cjàf mi stàn coronànt.

Par pari bon mi staj metìnt st’ornamìnt;

me sòu Rachel, però, maj no bandòna

il so spièli, ma lì dut’l dì si atìnt.773

Di mirà i so biej vuj ic a è sempri buna,

com’ch’i soj jò d’ornami cu li mans;

contèntis i sìn, cul jodi e’l fà, ognuna.”

Chej splendòus ch’al prin dì si fàn cussì ’bondàns,

che’i pelegrìns tant contèns da jodi a sòn,

cuant che, tornànt, a si cjàtin puc lontàns,

il scur scjampà a fàn774 da ogni cjantòn,

e’l me sùn pur, e par chèl mi eri levàt,

e prin di me chej che grancj’mèstris mes a sòn.

“Chel milùs dols che par tanti bràghis sercjàt

sempri al vèn par cura daj mortaj,

vuej’l tegnarà i to dešidèris sodisfàt.”

Nisùn a no’a maj risevùt miej regaj

di chèl che da Virgìlio i vevi sintùt,

che tant plašej mi vèva fàt, pì che maj.

Na granda voja mi vev’alòr vegnùt

di cjatàmi la sù che cun ogni pas

di cjapà svuàl mi pareva, com' un usielùt.

Dopo vèisi sù pa la scjala butàs

e rivàs ch’i èrin tal ultin scjalìn,

Virgìlio, cuj so vuj ta’i me vuj fisàs,

al veva dìt: “Fiòl me, li flàmis che sempri a brùšin

e l’àltris775 jodùt ti’as, e adès’n ta che part

ti sòs ’ndà che li me facoltàs si fèrmin.

Fin chì ti’ai menàt cun inzèn e cun art;

adès seguìs il to plašej: luj ti condùs.776

Fòu ti sòs dal zì rìpid, stret e stuàrt.

Jòt il soreli che’n front a ti fà lus;

jòt st’erba frèscja, i flòus e i àrbuj

che la cjera di besola a prodùs.

Fin che, contènt, a no rìvin i biej vuj777

che, lagrimànt, a te vignì mi’an fàt,

uchì tenti sintàt o và pur fra di chej.778

Nè vòus me nè motu pì ti sarà dàt:

adès san, dret e lìbar al è’l to volej:

e just no sarès cjòighi sta libertàt:

par chèl tè su tè i coroni e’i mitrièj.779

Cjànt Vincjotèšin

Dešideròus di esplorà dentri e fòu

la foresta divina, densa e viva,

che dal nòuf dì ghi magnificava'l splendòu,

sensa pì spetà i vevi lasàt la riva,

scjavasànt pras, e plan plan cjaminànt

su cjera che di profùn dut a’mpleniva.

N’ariuta tant dolsa che maj mutànt

a si zeva i sintevi’n ta la front

che, delicada, a mi zeva rinfrescjànt;

li fràscjs a trimulàvin par dut stu mont

e a si pleàvin pal vint’n ta che banda

’ndà che la prim’ombrena’l tira’l bon mont;780

ma la so plèa no era tant granda

che’i usielùs ca èrin’n ta li pùntis

dal cjantà a si tiràsin in banda;

ma li primi òris dùtis contèntis,

a risevèvin dentri li fuèis, cjantànt,

e compagnànt cussì, e ben, li so rìmis,

com’che da li ramàsis si pòl zì scoltànt

in ta la pineta da la spiàgja di Clas781

il siròc ch’Eulo stes al trasforma’n cjànt.

Zà mi vèvin plan plan menàt i me pas

cussì tant dentri dal bosc antìc che fadìa

i fevi a jodi pa’ndà ch’i èrin entràs;

ma èco ch’a colp fermàt mi veva na ròja,

che a man sanca, cu li so ondulùtis,

l’erbuta’n ta la riva’a pleàva via.

Duti l’àghis ca sòn di cà pì nètis

a somèa ch’impuritàs a vèdin,

no com’stu rìvul da l’àghis pùris,

che a scòri clàris via a paràvin

pur chì che sempri er’ombrena, che maj

raj di soreli e luna pasà a lasàvin.

Cuj piè fers e cuj vuj i zevi ormaj

aldilà da la rojuta par gustà

la bielesa variada di stu fresc maj;782

e là jodùt i vevi, com’che capità

a pòl, che a colp a ni fedi stravià

alc di stran che d’altri ni tèn da pensà,

na fèmina besoluta che via

a zeva cjantànt e sielzìnt flòu dopo flòu

ca coloràvin par dut la so via.

“Ah, biela zòvina, che ai ràis dal amòu

ti ti scjàldis, secònt duti li aparènsis,

che sempri ni còntin dal bati dal còu,

pòstu tirati pì visìn di sti àghis,”

a ic ghi vevi dìt, “uchì, in ta sta riva,

cussì ch’i posi scoltà sè ch’i ti cjàntis?

In mins ti mi partis d’indà ca zeva

Proserpina che volta che pierdùt

la mari ic, e chè la primaver’a veva.”783

Com’che piruetànt a fà’un zirùt

su se stesa na fèmina ca bala,

e’un piè prin dal altri apen’a tèn metùt,

cussì voltàt si veva, e’i florùs ca veva là

a mi ufriva, chej ros e chej zaj pur,

coma frututa che par pudòu i vuj a cala;

il me preà contènt a veva fàt par sigùr

cussì visìn vegnìnt che la so biela vòus

ben i sintevi, com pur il so sens pùr.

Apena rivada’n tal orli erbòus

che bagnàt al era da l’àghis dal bièl flun,

su me alsàt a veva i vuj, regàl presiòus:

maj tal splendòu nol è stàt jodùt da nisùn

vignì fòu daj vuj di Vènere, ch’Amòu784

culpida’l veva, fòu d’ogni so costùn.785

I la jodevi par di là ridi di còu

cuj pì biej flòus coloràs’n ta li mans,

chè uchì sensa siminsa’l crès ogni flòu.

Doma tre pas a ni tegneva’l flun lontàns;

ma l’Elespònt, ’ndà che Serse’l era pasàt,

che pur vuej’l frena li vanitàs daj umàns,786

da Leandro a nol era stàt tant odiàt

pal so sfrenàt nodà fra Sert e Abìt787

che chist788 da me par no vèisi alòr spalancàt.

“Nòufs i sèis, e forsi pars’che jò’i rìt,”

a veva tacàt, “in ta chistu post elèt

pa la natura umana coma nit;

maravèa’i vèis ma no sensa suspièt;

ma’l salm Delectasti789 lustri al pòl fà

par ben sclarìvi’l nul dal vustri intelèt.

E tu, davànt, che me i ti’as sintùt preà,

dìs sè altri ch’i ti vùs savej; che risposta

i dedi, s'a ocòr, al to domandà.”

“L’aga,” i vevi dìt, “e’l sun da la foresta

a mi fàn dubità ca sedi vera

sè che puc timp fà a mi era stàt dita.”790

“La rašòn ti contaraj alora,”

a veva dìt, “di sè che maraveànt ti ti stàs

e di sclarìti dut, po, i mi daraj cura.

Il pì grant ben, che doma chèl a chèl791 ghi plàs,

il omp al à fàt bon pal ben, e chistu lòuc

ghi’a dàt par cal podi stà sempri in pas.

Par colpa so chì al è stàt amondi puc;

par colpa so in planzi e in afàn

al à cambiàt’l ridi onèst e’l bièl zòuc.

Pars’che’l turbamìnt che sot di sè a fàn

i muvimìns da l’àghis e da la cjera,

che s’a pòdin davòu dal calòu a vàn,

al omp a no ghi fès nisuna guera,

chistu mont vièrs il cjèl si’a fàt tant avànt

che lìbar al è da’ndulà ca si siera.792

Adès parsè che atorotòr dut cuant

il vintulìn a si mòuf cul prin motu

se ’nteròt nol vèn da altri cal stà zirànt,

chì’n alt, ’ndà che dut vièrt ghi è a chistu

vint pùr, il so motu stes al fà svintulà

e sunà stu bosc, com’ch’jodi ti pòs tu;

e l’àrbul svintulàt cussì tant al pòl fà,

che cu la so virtùt l’aria al implenìs,

e chè, zirànt, dut atòr’l so ben a dà;

e l’altra cjera793, secònt i so mèris,

sòs e dal’alt, a concepìs, donànt

di divièrsis virtùs divièrsis plàntis.

Ocorarèsia maraveàsi tant

se, chistu savìnt, a s’jòt cualchi planta

ch’encja sensa siminsa’l so vert a fà, dut cuant?

Ti’as di savej che la cjampagna santa

’ndà ch’i ti sòs, d’ogni siminsa a è plena,

e’l frutàn ca’a’n sè, la di là no si conta.794

L’aga ch’i t’jòs a no vèn da na vena

rimplenida da vapòu dal frèit convertìt,

coma flun che nisulnasulànt al mena;

ma fòu a vèn da na fontana, tant pulìt,

e par volej di Diu tant s’implenìs

che par duti do li bàndis ben si divìt.

Fòu a vèn na virtùt da una di sti bàndis

ca cjoj la memòria d’ogni pecjàt;

che altra a parta’n mins ròbis ben fàtis.

Par chì al è’l Letè; mentri cal vèn clamàt

Eunoè chel altri gjèt; ma nol zova

se chì e là prima a nol vèn gustàt:795

Tant pì alt d’ogn’altri gust stu gust796 al và.

E encja s’a pòl belzà èsi sàsia

la to sèit sensa diši roba nova,

ti daraj n’altri corolari par gràsia;

se ch’i dìs i no cròt ca ti sedi mancu grat

se’n pì dal prometùt adès si spàsia.

Chej che’n taj timps antìcs a’an poetàt

l’etàt dal oru cun chel so grant bièl stà,

forsi dal Parnàs di stu post si vèvin’nsumiàt.

Chì l’umana radìs a era ’nocenta;

chì s’jòt sempri primavera e ogni frut;

nètar al è chistu, che ognùn797 al cjanta.”

Alora’n davòu i mi eri voltàt dut

vièrs i me poès, che cul so biel ridi

a mostràvin di vej chistu ben sintùt;

e lì di nòuf la biela fiòla a jodi.798

Cjànt Vincjanovèsin

Cjantànt com’na fruta che’l so amòu no plata,

via a veva paràt cu li so peràulis:

‘Beati quorum tecta sunt peccata!’

E com’che nìnfis ca zèvin besòlis

’n ta l’ombrènis salvàdis, bramànt,

chistu sì chistu nò, di godi dal soreli i ràis,

alòr cuntra curìnt si veva movùt, cjaminànt

sù pa la riva; e jò ghi stevi a par,

cun pìsuj pasùs dongja di ic restànt.

I nustri pas no’èrin nencj’un sentenàr

cuant che li rìvis tal stes timp si vèvin voltàt,

cussì ch’i zevi par là che par prin si fà clar.

Encjamò un puc i vèvin cussì cjaminàt

cuant che sta fiola vièrs me si veva ziràt,

dišìnt: “Fradi, vuarda e tèn ben scoltàt.”

E un lušòu dut ta’un un colp al veva ’luminàt

par cà e par là la granda foresta,

tant ch’jò’i vevi sùbit al lampà pensàt.

Ma’l lampà, com’cal vèn al và a la svelta;

chèl ’nvènsi, durànt, pì e pì’l splendeva,

ch’jò’n tal pensej mi eri dìt: “Se ca’a chista?”

E na biela melodìa si sinteva

’n ta l’aria luminoša, e in ta chel

momènt sintùt i vevi di nòuf disprès par Eva.

Che là ’ndà ch’ubidìvin cjera e cjèl,

dom’la fèmina, apena’pen’ formada,

no veva podùt sufrì di restà sot d’un vel;799

sot dal cual, se devota a fòs restada,

i varès sti ròbis cussì tant bièlis

tant prin godùt e in ogni zornada.

Intànt che jò chisti prin bielèsis

dal eterno plašej i stevi godìnt,

e bramòus di provà altri delìsis,

davànt di nu, pròpit com’un fòuc ardìnt,

’nrošàda si era l’aria sot li fràscjs verdìs;

e’l cjànt dal sun dols i zèvin zà sintìnt.800

Se la fàn, O Vèrginis sacrosàntis,801

o’l frèit o li vèis802 i vevi maj patìt

par vuàltris, i vorès tant ch’adès m’judàdis.

In me al vorès ’l Elicòn803 zì, e sùbit,

e ca m’jùdi Urania pur cul so coru804

ròbis dùris da pensà e mèti’n scrìt.

Un puc pì ’ndavànt, sièt àrbuj di oru

tal someà a falsàvin il lunc trat

che tra nu al era e sti ròbis d’oru;

ma cuant ch’asaj visìn di lòu mi eri fàt,

chel ogèt comùn805, che’l sens al ingana,

nol pierdeva, pa la distansa, nisùn so àt,806

la virtùt ch’a la rašòn discòrs ghi mena,807

ca’èrin cjandelièrs a veva sùbit capìt,

com’che'n tal cjantà sintùt a veva ‘ošana.’

Flameànt’n alt al era stu afàr, ben definìt,

na vura pì clar che la luna’n tal serèn

da la miešanòt, plena, tal cjèl sclarìt.

Voltàt mi eri, d’amirasiòn esìnt plen,

al me bon Virgìlio, ca mi veva rispundùt

cun vuj che di maravèa ’vèvin pur sen.

Vièrs sti grandi ròbis al era ’lòr il me vuli zùt

che vièrs nu plan plan si visinàvin,

che pì fuàrt na spošuta si varès movùt.

Cridàt mi veva la fiòla808: “Parsè ca àrdin

i to vuj cussì tant vuardànt sti lùcis,

e d’jodi se ca vèn davòu a làsin?”

Zent i vevi alòr jodùt, com’a lòu guìdis,

vignimi dongja dut di blanc vistìdis,

un blanc cussì vif che di ca809 maj ti jòdis.

A man sanca a splendèvin li àghis810

ca mi rifletèvin e la me costa,

s’jò’i la vuardavi, com’ca fàn i spièlis.

Cuant ch’i’eri rivàt’n ta na punta justa

che doma’l flun a mi tegneva distànt,

par miej jodi ai me pas ghi vevi dàt sosta,

e jodùt i vevi flamùtis parà ’ndavànt,

che’n davòu a lasàvin strìchis coloràdis,

ch’a pinej tiràs ghi someàvin811 tant;

cussì che lì’n sù a restàvin distìntis

sièt lìstis812, che chej colòus a vèvin

che ’l arc a fàn dal soreli e di Delia i sèrclis.813

In davòu, sti strichis a si slungjàvin

pì dal me jodi 814; e chès’n ta li bàndis

no pì di dèis pas a li separàvin.

Sot un cussì bièl cjèl coma ch’jò i dìs,

a doj a doj vincjacuatri vecjòs

coronàs a vegnèvin di fleur di lis.815

Dùcjus a cjantàvin: “Benedeta816 ti sòs

tu ta li fìis di Adàm, e benedètis

ca sèdin par sempri li bielèsis tos!”

Dopo che i flòus e altri bieli erbùtis

dirimpèt di me’n ta che altra riva

lìbaris a èrin da che zens elètis,

cussì coma lus na lus’n cjèl a tèn viva,817

davòu di lòu a èrin cuatri nemaj818 rivàs

c’una frascja ch’ognùn a coronava.

Dùcjus a èrin cun sèis àlis dotàs;

plènis di vuj li plùmis; e’i vuj d’Argus,

se vìs a fòsin, compàis a sarèsin stàs.

A contà ben, letòu, coma chi'u vevi jodùs,

i no spìnt pì rìmis; altri da diši i’ai,

tant ch’adès di pì i no dìs, po, di chìscjus.

Ma lès Ezechièl, cal descrìf ben asaj

com’ch’jodùs ju’a da là che il frèit al vèn,

partànt cun lòu vint, nul e fòuc, pì che maj;

cussì, com’ch’jodùs ti’u’as’n tal so dišèn,

cussì, po, a èrin chì, fòu che li plùmis

che da Zuan819 a vègnin, lasànt il so sen.

In tal miès di chiscju cuatri t’jodèvis

un cjàr, su do ròdis, dal aspièt trionfàl,

che un grifòn820 lu tirava cu li so spàlis.

Cun àlis àltis, ’l un’e l’altra tal e cual,

tal miès al era fra li tre e tre lìstis;

pasànt, a chìstis no ghi feva dal mal.

Tant’n alt a zèvin da no podej jòdilis;

d’oru al era chel tant cal era usièl,

ma li altri pars blàncis a èrin, e ròsis.821

No che Roma a varès podùt cun un cjàr cussì bièl

fà contènt il Africàn o’l ver Augùst,

ma chèl dal sol puc al era visìn di chèl;

chèl dal soreli, che di svià Feto ’l veva vùt gust,

e brušàt al era stàt pal preà da la cjera

cuant che Gjove ’l era stàt misteriòus ma just.822

Tre fèminis atòr da la roda destra

a stèvin balànt; l’una di colòu ros

che dal fòuc puc diferenta a era;

l’altr’era coma se’n cjàr e vuès a fòs

duta cuanta d’un bièl smeràlt fata;

la tersa a pareva che nèif frescja a fòs;823

prin stàighi davòu da la blancja a parèvin, e basta;

ma dopo la rosa; e al cjànt di chista

l’àltris a balàvin, a plan chìstis e chès a la svelta.

Da la sinistra cuatri a fèvin fiesta,

vistìdis di porpora, seguìnt il fà

d’una di lòu: cun tre vuj tal cjàf, chista.824

Davòu di dut’l grup ch’jodùt i vèvin ucà,

èco chì doj vècjus variegàs taj vistìs

ma ducju doj onèscj’ e sèrius’n tal so fà.825

Un al era da la banda, secònt indìsis,

dal grant Ipocrate, che la natura

fàt a veva paj nemaj cun pì mèris;826

chel altri’l mostrava la contrària cura

cu’na spada cussì lustra e ’ngusada827

ch’encja di cà dal flun mi feva poura.

Dopo jodùs in d'avevi cuatri d’ùmil partada;

e davòu di dùcjus un vecju besòu

al vegneva, durmìnt, cun muša sveàda.828

E scju sièt829, ch’intòr a partàvin il stes colòu

daj vincjacuatri vècjus830, ma di gìlios

nol veva’l cjàf ’ncoronàt nisùn di lòu;

ma di ròšis sì e di altri flòus ròs:831

da’un puc pì lontàn un al varès zuràt

che daj vuj’n sù ognùn’n flàmis stàt’l fòs.

E cuant che’l cjàr mi’era dirimpèt rivàt,

sintùt a si veva un tòn, e che zens dègnis

il so zì avànt a vèvin a colp ralentàt,

e chì restàdis a èrin cun li prim’ insègnis.

Cjànt Trentèšin

Tal momènt che il setentriòn dal prin cjèl,832

che cognosùt maj nol à’l nasi nè’l tramònt,

nè altri nul che da la colpa il vel,

e che lì al tegneva ogni un pront

a fà’l so dovej, com’cal fà’l pì bas833

cun chèl che par zì’n puàrt si tèn tal timòn’n front,

fer al era restàt, che’i vècjus ulì rivàs

par prin tra’l grifòn e’l setentriòn stes,

al cjàr voltàs si èrin coma par vej pas;

e un di lòu, com’che’l cjèl mandàt lu vès,

‘Veni, sponsa, de Libano, al veva, cjantànt,

vošàt tre vòltis, e’i àltris fàt a vèvin il stes.

Coma che i beàs al ùltin invìt avànt

si faràn, e svèls, ognùn da la so caverna,

la cjàr so, rivistida, alelujànt;

chì pur in ta la carosa divìna

sent levàs si èrin, ad vocem tanti senis,

minìstros e mesagèrs di vita eterna.

Dùcjus a dišèvin: “Benedictus qui venis!”,

flòus sparpajànt insima e dut atòr,

“Manibus, oh, date lilia plenis!”

Tal scuminsià dal dì, jodùt i vevi alòr

la banda orientàl duta ’nrošada,

e’un bièl serèn al veva’l cjèl dut atòr;

e la muša dal Soreli a naseva ombrenada

cussì che, par èsi temprada daj vapòus,

a lunc i podevi tègnila joduda:834

cussì dal dentri di na nula di flòus

che da li mans angèlichis si alsava

e colava dentri e fòu, plena di colòus,

su un vel candìt e coronàt d’ulìva

comparìt mi veva na fèmina sot vert mant

vistida d’un colòu di flama viva.

E il me spìrit, che belzà cussì tant

timp pasàt al era ch’a la so prešensa

stàt al era, cun maravèa e tremànt

sensa che i me vuj a vèsin pì cognosensa,

pal mòvisi di na so misterioša virtùt,

d’antìc amòu835 sintùt i vevi la gran fuarsa.

Prin ch’a la vista scumbusulàt i fòs dut

da l’alta virtùt che zà mi veva trafìt

tant prin, cuant ch’encjamò i’eri frutùt,836

voltàt mi eri alòr a sinistra cul sòlit

fà di un fiolùt cal cor vièrs la mama

cuant che mal a si sìnt o cal è spaurìt,

par dìšghi a Virgìlio, “Nencj’un drama837

di sanc mi’è restàt ca nol stedi tremànt:

chìscjus a sòn i sens da la vecja flama.”

Ma Virgìlio nol era pì chì avànt;

lasàt mi veva, Virgìlio, dols pari;

Virgìlio, che pal me ben, ben ghi volevi tant;

nè dut chèl pierdùt da l’antìca mari838

zovàt’l veva’n muša di tègnimi sut,

ma èco li làgrimis di nòuf cori.

“Dante, parsè che Virgìlio al è zùt,

no planzi; di planzi a no è ’ncjamò ora;

che rašòn di planzi no ti’as ’ncjamò vùt.”

Com’amiràliu che in popa e’n prora

al vèn a jodi la zent cal ministra

’n ta altri nafs, e di fà ben a ju ’ncòra,

ta la banda dal cjàr, che di sinistra,

cuant ch’al sun dal me nòn mi eri voltàt,

che par necesitàt chì si registra,839

jodùt i vevi la fèmina che cun cjàf velàt

i vevi prin jodùt sot angèlica fiesta,

che cà dal flun vièrs me i vuj a veva levàt.

Se ben che’l vel cal colava dal cjàf di chista,

serclàt dut cun fuèis di Minerva,840

no la lasava someà manifèsta,

cun fà maestòus ic a si partava,

parànt via pròpit coma chèl cal dìs

ma’l parlà pì seriu’l tèn in risèrva:

“Stà atènt! Stà atènt ch’jò’i soj Beatrìs.

Com’ti sotu degnàt di vignì’n ta stu mont?

No savèvitu che’i òmis a sòn chì beàs?”

Jù mi era colàt il vuli’n ta la clara font;841

lì jodùt mi eri, e’l vuli a colp in ta l’erba

mi era zùt pa la vergogna ch’i vevi’n front.

Cussì la mari al fì ghi par supiàrba,

com’che parùt mi veva a mi; pars’che’l amàr

dal benvolej pròpit tant a ni turba.

Ic a veva tašùt; e’i ànzui d’insìma dal altàr

‘In te, Domine, speravi’ a cjantàvin,

ma cun ‘pedes meos’ tašùt a vèvin tal cjàr.

Cussì coma nèif’n taj trafs ch’encjamò a vìvin,

ta la schena d’Italia si congela,

che i vìns di Sclavònia842 chì a soflàvin,

e in se stesa a si pièrt dopo ca si disgèla,

basta che’l paìs ch’ombrena’l pièrt al rispiri,

da someà fòuc cal font la cjandèla;843

cussì sensa làgrimis e suspìrs i’eri

prin dal cjantà di chej che sempri a cjàntin

secònt li nòtis di chel eterno cori;844

ma li so nòtis, dòlsis com’ca èrin

dal so dòu par me a contàvin, com’se dìt

“Parsè, siora, sigàighi tant?” a vèsin,

il glas ca mi si’era ’ntòr dal còu ’ndurìt,

aga e spìrit si veva fàt e, cun dolòu

di vuli e bocja, fòu dal pet al era sparìt.

Ic, restànt encjamò ferma’n tal pajòu

dal cjàr, a duti li sostànsis pietòšis845

li peràulis a ghi veva voltàt e’l so còu:

“Sveàs i stèis vuàltris’n ta l’eterni lùcis

cussi che nè nòt nè sun nè altra ora

d’jodi sè che la jù al fà ’l omp v’impedìs;

cul me rispundi duncja’l varà pì cura

d’intimidimi chel là da li làgrimis

che colpa e dolòu a sèdin di na mišura.

No’è doma par òpera da li ròdis màgnis

ca’ndirìsin ogni siminsa al so fin,

secònt che li stèlis ghi sòn compàgnis,

ma pa li gràsis dal benvolej divìn

che vapòus tant als a àn che plovi lu fàn,

che nu846 i no podìn jodi da visìn,

chistu da zovenùt847 nol era lontàn

par nuja, vìnt volùt, dal podej vej fàt

ròbis cussì bièlis che gran virtùt a’an.

Ma’n alc di brut e salvadi’l vèn cambiàt

un cjamp mal semenàt e cultivàt

cuant che pì’n gamba’l sarès s’al fòs ben ušàt.

Par cualchi timp a tègnisi sù lu vevi judàt;

fašìnghi jodi i me vuj zovenùs,

a me i lu menavi, vièrs’l just voltàt.

Apèn ch’al entrà i scjalìns si èrin vierzùs

da la me second’etàt, e vita i vevi mutàt,

cjòlt si veva luj da me, e’i vuj sos su ben altri 'èrin zùs.

Cuant che da cjàr in spìrit i vevi cambiàt,

e bielesa e virtùt cresuda mi’era,

ben coma prima no mi veva pì vuardàt,

sielzìnt invensi strada ca no era vera,

lasànt che bùnis par imàginis fàlsis,

che na promesa maj no rìndin intera.

Zovàt a vèvin puc li me ’spirasiòns bùnis,

che’n taj suns ghi lasavi o metevi’n mins;

sti pròvis a èrin dùtis da luj ’gnoràdis!

Tant jù al era colàt848 che ducju i argumìns

su la so salùt tant mancu a vèvin judàt

che la pierduda zent mostràighi e’i so turmìns.

A è par chèl che’l cjamp daj muàrs i’ai višitàt

e a chèl che’n ta stu post a lu à guidàt

dut il me preà, planzìnt, ghi vevi partàt.

Il alt destìn di Diu’l vegnarès violàt

se da gustà al vès da mètisi l'àghis

dal Letè sensa vej prin ben dimostràt

chel pentimìnt che jodi a fàn li làgrimis.”

Cjànt Trentunèšin

“O tu ch’i ti sòs di là di stu flun sant,”

’ndresànt il so parlà vièrs me, spuntìt,

ch’encja la lama’l veva ’ngusàt, e tant,

di nòuf a veva tacàt, e cussì a colp seguìt:

“Dìs, dìs: eše vera o no? a stà acuša

ti’as di dà la to confesiòn in mèrit.”

La me virtùt a era cussì tant cunfuša,

che movùt si veva la vòus, ma prin smetùt

a veva che da vignì fòu cjatàt a vès sfeša.849

“Se pènsitu tu?” a veva dìt dopo un minùt.

“Rispùndimi; che li bruti memòris

l’aga no ti’a’ncjamò cjòlt via dal dut.”

Poura e cunfušiòn, insièmit miscjàdis,

di diši un sì pìsul pìsul a mi vèvin fàt sustà,

ca si podeva capì doma vuardànt i làvris.

Com’ca si romp la balestra al scatà

par masa tensiòn da la cuarda e dal arc,

e, debula, l’asta ’l sen a và a urtà,