Dat kinderen in hunne domheid wel eens kwaad doen, weet jullie allemaal
wel. Maar dat er eens eene groote tooverfee geweest is, die kwaad
gedaan had en die door al de andere tooverfeeën gestraft moest worden,
vind je dat niet raar? 't Is toch zoo, hoor! Ik heb het zelf in een
boek van eene tooverfee gelezen. En nu wil jullie zeker ook wel graag
weten, hoe die ondeugende tooverfee gestraft werd? Nu dan: met niets
meer en niets minder dan dat ze veranderd werd in--eene koe. Gelukkig
niet voor altijd, maar 't was toch heel moeilijk, om weer eene fee te
worden; want wat moest de koe eerst doen? Ze moest van een ondeugenden
jongen een goeden jongen maken. Ja, en nog wat! Die ondeugende jongen,
die goed geworden was, moest de koe zóó lief krijgen, dat hij haar
van pure liefde een' kus gaf midden op den snuit. Daar dan, als dat
niet moeilijk was, weet ik het niet. Niet vóór dat de jongen den kus
gaf, kon de koe weer eene fee worden. Of de koe nu knap genoeg was,
om dat gedaan te krijgen, jullie zult het hooren.
Nu, de fee was dan eene koe en eene treurige koe ook nog wel. Ze
was zoo mager als een houtje. En was ze nu nog maar de koe van een
rijken boer geweest, dan had ze tenminste eene malsche weide gehad,
waarin ze zich vet grazen kon, maar niets er van, hoor! De tooverfeeën
hadden haar bij een armen arbeider gebracht, die niet eens eene weide
had. Die arbeider woonde op een klein dorpje, en daar lag vóór de
huizen en tusschen de huizen aan den weg wel eens een stukje grond met
gras begroeid. Daar mocht de koe van eten. Dan melkte de arbeider de
koe wel vier keer op een' dag en andere koeien worden toch maar twee
keer gemolken. Daar werd de koe ook niet vetter van. Dus onze koe had
het alles behalve goed, en je kunt begrijpen, hoe ze haar best wou
doen, om toch maar weer eene fee te worden. Wist ze nu maar eerst een
ondeugenden jongen! Maar die was zoo gemakkelijk nog niet te vinden. Op
het dorp waren wel kwâjongens, die om eene boerin te plagen eens een'
emmer met water omgooiden, of een enkelen keer deurtje belden, maar
dat waren geen echte ondeugende jongens. Dat begreep de koe wel. Dus
had ze nog altijd vergeefs gezocht. Maar--ze behoefde niet lang meer
te zoeken. Pas maar eens op.
Aan het eind van het dorp stond een mooi groot huis, dat alleen des
zomers bewoond werd door een rijken heer, die maar één kind, een'
jongen had. Die jongen was een jongen, zooals er niet veel zijn,
en dat is maar gelukkig ook.
Vooreerst: leeren, dat wou ons heertje niet. Hij vond het leeren
vervelend, en Papa was toch rijk: hij behoefde later geen geld te
verdienen. Verbeeldt je, alsof rijke menschen nooit arm kunnen worden!
Dan, en dat was nog erger, vond hij alle menschen minder dan zich
zelf. Tegen de bedienden van zijn' vader sprak hij, alsof ze weinig
meer dan dieren waren. Voor ieder, die niet mooi gekleed was, trok hij
den neus op. Voor niemand deed hij iets, niemand had hij lief--ja,
't is haast zonde om het te zeggen, maar 't was, of hij zijn eigen
ouders niet eens lief had. Hoeveel plezier zijne ouders hem ook
aandeden, nooit zette hij een dankbaar en tevreden gezicht. 't Was,
of het maar van zelf sprak, dat zijn vader en moeder zoo goed voor
hem waren. Nooit was het eten naar zijn' zin, en dan stond hij altijd
dadelijk met een pruilend gezicht klaar. Ieder snauwde hij af en op
alles, wat hem gezegd werd, had hij een brutaal woord weerom. Zóó was
het heertje, dat Gustaaf heette, een naam, die veel te mooi was voor
zoo'n naren jongen.
Nu, die Gustaaf kwam op een goeien dag tegen den zomer met zijne
ouders in een mooi rijtuig regelrecht op het heerenhuis afrijden, en
denzelfden dag was het huis weer bewoond en vertelden al de menschen
op het dorp elkaar, dat de rijke mijnheer en mevrouw met hun onaardig
zoontje weer overgekomen waren. Een onaardig zoontje! daar had onze
koe wel ooren voor. Nu--ze behoefde niet lang geduld te hebben. Den
eersten den besten dag stapte Gustaaf met een' knecht een eind achter
zich het dorp door. Hij wou dadelijk de arme dorpskinderen eens toonen,
hoeveel mooier en voornamer hij was, dan zij. Onder het loopen bekeek
hij vol trots zijn mooi fluweelen pak, en gedurig schudde hij zijn
hoofd, zoodat de haneveeren, die op zijn kastoren hoed zaten, duchtig
wapperden. Soms zette hij de hand tusschen de gouden ceintuur, die
om zijn fluweelen kiel zat, en dan trok hij zijn gouden horloge uit
of rammelde met den gouden ketting. Aan dien gouden ketting hingen
wel tien aardige dingen, allemaal van goud, en van één zoo'n gouden
dingetje had een arme man wel een' zak aardappelen kunnen koopen. Zóó
rijk was Gustaaf--ik meen Gustaafs vader. De jonge heer had ook nog
een wandelstokje met gouden knop in zijne hand, en daar sloeg hij
gedurig mee tegen zijne mooie laarzen. Dat had hij groote heeren ook
wel zien doen.
Je kunt denken, wat oogen de arme dorpskinderen opzett'en. 't Was juist
Zaterdagmiddag, en zoo wat alle kinderen speelden op den weg. De koe
liep rustig op zij van den weg te grazen en keek met hare groote oogen
naar Gustaaf, alsof ze zeggen wou: "Nu moet ik eens goed oppassen,
of dat heertje niet voor mij geschikt is."
Daar kwam op eens een kleine dikke jongen op Gustaaf toeloopen, greep
met zijne handjes naar al de mooie dingen aan den horlogeketting en
bedelde: "Hè, laat mij eens zien! wat mooi!" Maar pas had het kind een'
vinger uitgestoken, of Gustaaf sloeg hem met zijn mooien wandelstok op
de handjes en riep: "Brutale jongen, dat zal je leeren ...." Verder
kwam hij niet. Op eens vloog de koe midden op den weg, bukte haren
kop en voordat Gustaaf wist, wat er met hem gebeurde, was hij op de
horens genomen. Hij had nog net den tijd om zich aan de breede horens
vast te grijpen, maar zijn hoed met de mooie veeren en de stok met
den gouden knop vlogen op den grond. Voor dat iemand er iets aan kon
doen, was de koe als een dolle weggehold en stonden de knecht en de
kinderen met open mond haar na te kijken. Toen de knecht een beetje
van den schrik bekomen was, rende hij achter de koe aan, maar hij
moest het gauw opgeven: zoo'n hollend dier kon hij toch niet inhalen.
Toen de koe ver buiten het dorp was, dacht ze: nu moet ik mij eens
goed bedenken, wat ik zal doen, om den naren, ondeugenden jongen beter
te maken. En ze begon wat bedaarder te loopen. Het beste zal zijn hem
eerst eens te leeren, hoe heerlijk het is een' vader en eene moeder
te hebben. Als hij zijn vader en moeder mist, zal het eerst al erg
genoeg voor hem zijn. Daarom zal ik hem nog maar in een mooi huis
laten wonen en mooie kleeren laten dragen. Waarom zou ik hem ook
in eens alles afnemen! Ik wil hem immers niet uit moedwil plagen,
ik wil hem beter maken. Kom, ik weet al een huis, waar hij het goed
zal hebben, zoo goed als hij het in een vreemd huis hebben kan.
En weer zette de koe het op een loopen, uren en uren ver. 't Was
al bijna avond, toen ze stil hield voor een mooi kasteel, bijna nog
mooier dan dat van Gustaafs vader. Voorzichtig legde ze Gustaaf neer
op een groot grasveld in den tuin en toen maakte ze één, twee, drie,
dat ze weer weg kwam.
Juist gingen de heer en de vrouw van het kasteel nog eens den tuin door
wandelen met hun jongetje, dat bijna even oud was als Gustaaf. Daar op
eens zagen ze den kleinen jongen op het gras liggen. Wel verbazend! hoe
kwam dat kind daar? De mevrouw van het kasteel viel dadelijk op de
knieën bij Gustaaf neer. "Arm ventje," zei ze, "hij slaapt!"--"'t
Lijkt wel een jongetje van rijke menschen," zei de heer, "maar 't is,
of hij uit een geheel ander land is, zie, hij is anders gekleed dan
de kinderen hier."
"O, kijk, kijk! hij doet de oogen open!" riep de kleine jongen.
En wezenlijk, nu voor 't eerst opende Gustaaf de oogen. Van schrik had
hij al dien tijd lang als in een benauwden droom gelegen. Hij wist
niet, wat er met hem gebeurd was en waar hij was. Hij was heelemaal
in de war en dacht, dat hij nog pas door de koe op de horens was
genomen. "Waar is mijn hoed? waar is mijn stok?" riep hij. "'t Is waar
ook," zei de mevrouw, "de arme jongen heeft niets op zijn hoofd. Kom,
Dolf, haal eens gauw je oude pet voor hem."
Nu moest Gustaaf aan 't vertellen. Waar kwam hij vandaan? Hoe was zijn
naam? Hoe kwam hij daar toch? De eene vraag volgde op de andere. Toen
Gustaaf den naam van zijn' vader noemde, schudd'en de mijnheer en
mevrouw met het hoofd. Dien naam hadden ze nog nooit gehoord. Geen
wonder ook: de koe had hem zoo schrikkelijk ver van huis gebracht. In
welk dorp stond dan het kasteel van zijne ouders? Neen, den naam
van het dorpje kenden Mijnheer en Mevrouw ook niet. Waar lag het
ergens? Ja, dat wist Gustaaf niet. Natuurlijk had Meester op school
het hem wel verteld, maar Gustaaf vond leeren immers vervelend, dus
wist hij er niets van.--Maar hoe kwam hij daar toch? Eene koe had
hem op de horens genomen en daar neergelegd. "Wat zijn dat nu voor
praatjes?" zei Mijnheer; en Gustaaf vond het zoo naar, dat zelfs Dolf
ongeloovig lachte bij zijn verhaal van de koe. "Nu," zei de mevrouw,
"'t kan dan ook niet schelen, waar hij vandaan gekomen is en hoe
hij hier is gekomen, we zullen hem hier vooreerst maar houden. Hij
zal een aardig speelkameraadje voor onzen Dolf zijn. Die is toch zoo
dikwijls alleen."
"Ik weet niet, wat ik van zijn verhaal denken moet," zei Dolfs vader,
"maar als het jullie plezier doet, houd het kind dan hier."--"Och,
ja, Pa!" riep Dolf. "Dan kunnen we heerlijk samen spelen. Kom maar,
Gustaaf!"--"Neen, mijn jongen," zei de moeder, "'t is nu te laat,
en Gustaaf lijkt zoo moe; we zullen maar beginnen met hem eerst eens
in bed te brengen. Neem Gustaaf mee en breng hem naar Sophie. Zeg,
dat hij maar op het zolderkamertje moet slapen."
Nu, Sophie, Dolfs oude kindermeid, keek alles behalve vriendelijk,
toen haar daar zoo'n vreemde jongen gebracht werd. "Mijnheer en Mevrouw
weten ook toch niet, wat ze verzinnen zullen," bromde ze. "'t Is of
ik nog geen werk genoeg heb! Nu nog zoo'n jongen te verzorgen, die
hier niet eens behoort. Wie weet, wat voor een bedelaarsjongen het
is!"--"Een bedelaarsjongen!" en dat te zeggen van ons fijn heertje
Gustaaf! Wat werd Gustaaf boos! "Och! hou' je stil! je weet niet,
van wien je spreekt!" riep hij. "Wel zeker!" riep de kindermeid,
"ik zou mij stil houden voor zoo'n jongen! Kom aan, ga nu maar gauw
onder de dekens, en wees dankbaar, dat je een bed krijgt, om in
te slapen. En nu in 't vervolg beleefd, hoor, of het zal je slecht
bekomen." Met draaide ze het licht uit, stapte naar de deur, en een
oogenblik later hoorde Gustaaf den sleutel buiten in 't slot omdraaien.
Nu was hij alleen. In de duisternis tastte hij naar zijn bed en daar
lag hij nu, het rijke heertje, moederziel alleen, opgesloten op een
zolderkamertje! Hoe verschrikkelijk moe hij ook was, hij kon maar
niet in slaap komen. Zijn geheele lichaam deed hem pijn van dien
langen rit op de hollende koe. Dus had hij tijd om nog eens over
alles te denken. O, wat voelde hij zich toch vernederd, het verwende
jongetje, zóó op een zolderkamertje weggestopt te worden en zoo
behandeld te worden door eene dienstmeid. Hij, die altijd den baas
gespeeld had over de dienstboden van zijn' vader. En die mijnheer en
mevrouw! Waarom lieten ze hem niet bij Dolf in de kamer slapen? Was
hij minder dan Dolf? Zóó dacht Gustaaf, en hij vergat daarbij, dat
hij zonder de goedheid van die mijnheer en mevrouw dien nacht buiten
op een grasveld had moeten slapen.
Den volgenden morgen was Dolf al vroeg op. Hij verlangde zoo zijn nieuw
speelkameraadje te leeren kennen. De kindermeid moest dadelijk Gustaaf
roepen en vragen, of hij met Dolf wou gaan wandelen. Maar--vroeg
opstaan was Gustaaf niet gewend. Toen de kindermeid de boodschap
bracht, bromde hij: "Laat Dolf maar op zijn eentje gaan wandelen,
ik heb nog geen' zin om op te staan."--"Zóó," zei de kindermeid,
"zoo, baasje, dacht jij, dat jij je eten en drinken hier voor niets
kreeg? Je mag blij toe wezen, dat je niets moeilijkers hebt te doen,
dan onzen Dolf gezelschap houden. Kom aan, geene praatjes, je moest
het ook eens wagen, Dolf te laten wachten." Met zette ze Gustaaf met
zijne bloote voeten op den vloer. Zoo leerde Gustaaf vroeg op te staan,
ook als men er geen' lust in heeft.
Hoe boos ons heertje was, dat hij zijn eigen zin niet kon volgen,
kan ik niet zeggen. Met een pruilend gezicht ging hij naar Dolf. Maar
Dolf was zoo vriendelijk en aardig, en het was in den vroegen morgen
zoo frisch en vroolijk buiten, dat Gustaaf zijne boosheid vergat en
dacht: hè, wat is het 's morgens vroeg toch mooi buiten. Dat heb ik
nooit geweten. Neen, dat had hij ook nooit geweten; want thuis stond
hij altijd zoo laat op, als hij maar wilde.
Na 't ontbijt liet Dolf hem al zijn speelgoed zien, en Gustaaf mocht
met alles spelen. Ook gaf de goedhartige Dolf hem een mooien tol, dien
hij houden mocht en de zweep, die hij pas op zijn' verjaardag gekregen
had. 't Leek dus wel, of ze wezenlijk vrienden zouden worden. Maar
.... op eens zei Dolf: "O, Gustaaf wat heb jij een mooien riem met eene
gele gesp! Hè mag ik dien hebben en dan jij mijn leeren riem?"--"Dat
kun je begrijpen!" riep Gustaaf. Nu stond de kindermeid dicht bij
hen. Die riep: "Foei! Gustaaf! Dolf doet je zooveel plezier, hij
geeft je van zijn speelgoed, en je bent zijn logeetje. Geef den riem
toch!"--"Neen!" schreeuwde Gustaaf. Nu werd de kindermeid zoo boos:
"Ondankbare jongen!" riep ze. "Hier, je zult den riem geven." En met
geweld nam ze Gustaaf den riem af en gaf dien aan Dolf.
Dolf liep er vlug mee achter in den tuin en Gustaaf hem na. Vóór
dat de kindermeid er iets aan kon doen, had Gustaaf Dolf den
riem weer afgenomen en hem er een paar flinke slagen mee gegeven
ook. "Ziezoo!" riep hij, "ik zal je leeren den baas te spelen over mijn
goed!" en hij lachte van trots, dat hij de sterkste geweest was. Maar
och, hé, dat lachen duurde niet lang. Op eens zag hij daar de koe op
zich af komen en was hij weer op de horens genomen en holde de koe weer
met hem voort, zoo vlug, dat het hem groen en geel voor de oogen werd.
Neen, dacht de koe, neen, daar mag hij niet wezen. 'k Had hem zoo graag
bij die hartelijke menschen in dat mooie kasteel gelaten, als hij
maar begrepen had, hoe goed ze voor hem waren. Maar, neen, hij doet
maar, of het alles zijn eigen is, nergens is hij dankbaar voor, en
niets heeft hij voor een ander over. Hij moet maar eerst eens leeren,
wat voor anderen te doen en de minste te wezen. Hij moet maar eens
"heertje" af zijn.
Zoo denkende en dravende kwam de koe voorbij het huis van een' koopman,
waar de stoep vol pakken en balen lag. En op zoo'n paar balen legde
ze Gustaaf neer. Daar kwam de koopman buiten. "Wil je wel eens gauw
van mijne balen af, kleine deugniet!" riep hij. Maar Gustaaf, die
door het draven van de koe weer heelemaal van de wijs gekomen was,
verroerde zich niet. Natuurlijk dacht de koopman toen, dat hij met
een brutalen jongen te doen had, en hij greep Gustaaf met een fermen
kneep bij 't oor. Verschrikt vloog de arme jongen op. "Och, Mijnheer,
doe mij geen kwaad!" riep hij met gevouwen handen. "Ik ben niet op Uwe
balen gaan liggen, de koe heeft mij hier neergegooid."--"Die koe?" riep
de koopman. Toen kwam Gustaaf natuurlijk weer met zijn verhaal van
de koe, die hem op de horens genomen had. Maar hij vertelde alles met
eene erg verlegen stem, omdat hij al bang was, dat de koopman hem ook
niet gelooven zou, evenmin als de vader van Adolf. En welke gebreken
Gustaaf ook had, hij sprak altijd de waarheid, en hij vond het dus
verschrikkelijk, dat iemand hem voor een' leugenaar hield. Maar--het
hielp niet; ook dat verdriet moest hij hebben. "Wat praatjes wil je
me nu op de mouw spelden?" riep de koopman. "Eene koe heeft je hier
gebracht? En je hebt hier geen huis--je ouders wonen ver weg, en je
kunt het huis niet weer vinden? Nu, kom aan, je bent er nu eenmaal,
en ik wil je wel houden. 'k Heb net een' loopjongen noodig. Ga maar
mee in huis; we zullen eens zien, wat Moeder de vrouw er van zegt."
Nu, Moeder de vrouw zette eerst een zuur gezicht. Ze had niet veel lust
zoo'n vreemden jongen in huis te nemen; maar toen de koopman zei, dat
ze dezen jongen ook geen geld behoefden te geven, zooals een gewonen
loopjongen, stemde ze toe. "Zie je," zei de koopman, "hij lijkt nog
al een heertje. Hij kan mooi onzen Willem naar school brengen ook,
dat staat veel voornamer dan dat er zoo'n arme jongen met hem gaat."
Toen werd Gustaaf nog eens rondom bekeken. "Kijk eens," zei de vrouw,
"wat heeft hij mooie dingen aan zijn' horlogeketting hangen. En een
echt zilveren horloge heeft hij ook! Hoe komt zoo'n kleine aap er
aan! Kom, dat zullen we maar in de linnenkast bergen. Een loopjongen
behoeft niet zoo te pronken. We zullen onzen Willem er des Zondags
mooi mee maken."
Wat gaf het Gustaaf, of hij stampvoette en deed, toen men hem al zijne
fraaiigheden afnam. De groote hand van den dikken koopman pakte hem
bij den arm en: "Kom, kom, niet lastig wezen, hoor!" klonk hem in 't
oor. "Je hebt hier niets te koop, en je mag blij toe wezen, dat wij
je eten en drinken willen geven voor niets. En nu aan 't werk." Toen
werd Gustaaf een bezem in de hand gestopt en moest hij het geheele
huis vegen. O, wat voelde Gustaaf zich vernederd! Hij, het voorname
zoontje van zoo'n rijken heer met een' veger aan 't werk! Wat voor een
leven stond hem nu te wachten! Gelukkig was de koopman niet zoo boos,
als hij leek. Toen Gustaaf het huis geveegd had, pakte hij hem bij
't oor, maar nu was het niet, om hem pijn te doen. "Kom aan, kleine
man," zei hij, "zet maar niet zoo'n zuur gezicht. Ik ben ook als
loopjongen begonnen, en nu ben ik een flink koopman. Werk maar goed,
misschien zul je 't dan ook nog wel eens zoo ver brengen."
Och, het werken was nog het ergste niet. Langzamerhand begon Gustaaf
aan geregelde bezigheid te gewennen. Hij dacht er niet meer aan, lang
in bed te blijven liggen: het werk wachtte hem, hij had geene rust meer
in zijn bed. Maar--dat hij als knecht behandeld werd, dat was erger;
hij, die vroeger over zooveel dienstboden te bevelen had. En was de
vrouw van 't huis maar zoo lief en goed geweest tegen de dienstboden
als zijne eigen moeder. Maar neen, 't was maar: "haal mij dit!" en
"breng mij dat!" en de kleur sloeg Gustaaf uit, als hij er aan dacht,
dat hij zelf vroeger ook op zoo'n toon tegen de dienstboden gesproken
had. Nu kon hij 't ondervinden, hoe naar het was zoo ruw toegesproken
te worden. Nooit, nooit gaf de vrouw hem een vriendelijk woord,
nooit deed ze iets aardigs voor hem.
Eens op een' dag gaf ze Gustaaf een' appel, die begon te rotten. Dat
was de eerste keer, dat Gustaaf eene lekkernij kreeg. En hij was
er dankbaar voor. Ja, dat niemand hem eenige liefde bewees--dat was
het ergste. O, als hij 's avonds alleen op zijn zolderkamertje kwam,
dan schreide hij zich in slaap van verlangen naar de liefde van zijne
ouders. Dan dacht hij aan de kussen van zijne lieve moeder, die hem
vroeger onverschillig waren. Dan dacht hij aan de vriendelijke stem
van zijn' vader, waar hij vroeger niet naar luisterde.
Heel naar vond Gustaaf het ook, dat hij het knechtje moest wezen
van Willem, die maar een jaar ouder was dan hij. Willem, die ook
al geen aardige jongen was, wilde, dat Gustaaf altijd zijne boeken
naar school zou dragen. Was Willem nu nog maar vriendelijk tegen hem
geweest; maar neen, nooit bemoeide hij zich met Gustaaf. Gustaaf mocht
niet eens naast hem loopen, maar moest altijd drie passen achter hem
blijven. "Och," zuchtte Gustaaf, "zoo liet ik vroeger mijn grooten
bediende ook wel loopen. Wat zal die dat verschrikkelijk gevonden
hebben! Willem is al haast net als ik; nu kan ik eens zien, hoe
'n nare jongen ik was."
Heel vervelend was ook, dat Willem altijd vroeg naar school ging om
met de jongens te spelen. Daar mocht Gustaaf dan bij staan kijken. O,
wat viel hem die tijd lang; want Willem wilde altijd, dat hij op
de boeken paste, tot de school begon. Eindelijk kwam Gustaaf op de
gedachte, maar eens in Willems boeken te gaan lezen. Hij kreeg daar
wezenlijk hoe langer hoe meer plezier in en leerde zoo meer, dan hij
vroeger ooit gedaan had. Hij had nooit begrepen, dat leeren plezierig
kon wezen, omdat hij 't nooit recht geprobeerd had.
Zoo gingen er wel drie maanden voorbij. In dien tijd was Gustaaf
werkelijk een veel aardiger jongen geworden, maar--hij moest nog
veel beter worden, dat was zeker. Zijn groote gebrek was, dat hij nog
te veel van zich zelf hield. Nooit dacht hij: "Och, ik heb het toch
wel goed, en er zijn zooveel boodschapsjongens, die het niet beter
hebben!" Neen, hij had altijd erg medelijden met zich zelf en vond
zich zelf veel beter dan zulke boodschapsjongens en veel te goed om
een ander te dienen. Zijn pa was immers een rijke mijnheer, en hij
verbeeldde zich, dat hij daar beter om was, dan wanneer zijn vader
een arme man was geweest, zooals de vaders van die andere loopjongens.
Eens op een' dag was hij weer vreeslijk uit zijn humeur, omdat hij een
bijzonder groot pak boeken voor Willem te dragen had. O, dacht hij,
altijd knecht te wezen! Ik wou, dat ik toch eens iets doen mocht,
waar ik lust in had, ik wou, dat ik mijn eigen baas was. Al brommende
liep hij het speelplein af en een eind den weg op, die buiten de
stad liep. Hè, wat was het daar heerlijk frisch! 't Was ook zoo'n
kostelijke herfstmorgen. En och, wat was het lang geleden, dat hij de
frissche buitenlucht ingeademd had. Toen hij een eind gewandeld had,
wie zag hij daar op eens langs den weg loopen te grazen? De koe, die
hij maar al te goed kende! Zijne eerste gedachte was te vluchten;
maar och, wat kon 't hem ook schelen, of de koe hem weer meenam en
wegvoerde van dien naren Willem en zijne ouders! Hij stapte daarom
regelrecht op de koe af en zei: "Hier ben ik! als je lust hebt, mij
weer weg te brengen, mij goed. Zoo mooi is het leventje, dat ik nu
heb, niet." De koe schudde den kop. "Nooit tevreden!" zei zij. "Als
ik je ergens anders breng, zal je 't eerder minder dan beter hebben,
mijn jongen."--"Dat kan me niet schelen!" riep Gustaaf. "Alles liever
dan de knecht te wezen van dien naren Willem." 't Was of Gustaaf op
eens niet meer bang voor de koe was. Hij greep de horens en wipte op
haren rug. "Nu toe maar," zei hij. En de koe liep met kleine stappen
verder. "Je loopt niet vlug," zei Gustaaf; want gedurig bukte de koe
zich om een paar grassprietjes af te trekken.
"Neen," zei de koe. "Ik heb geen' haast. De plaats, waar ik je brengen
wil, is niet ver van hier."
"Ik heb van morgen nog niets gegeten," zei Gustaaf. "'k Heb
honger." "Daar is mijne melk goed voor," zei de koe. "Hè, ja!" en in
een' wip was Gustaaf weer op den grond en zoo goed en kwaad als het
ging, melkte hij de koe en liet de melk in zijn' mond loopen. Lekkere
versche melk, die had hij in langen tijd niet geproefd.
Toen hij genoeg gedronken had, ging de reis weer verder. Gustaaf vond
het niet naar meer met de koe te reizen. "Och, als ze mij nu eens
weer naar mijne ouders bracht," dacht hij, en een traan rolde hem
over de wangen. Nu voelde Gustaaf toch, hoe lief hij zijne ouders had.
't Was donker, toen de koe eindelijk staan bleef. "Ziezoo, we zijn
er," zei ze. De schrik sloeg Gustaaf om 't hart. Bij 't licht van de
sterren zag hij eene vervallen hut. Aan de eene zijde van de lage deur
was een mesthoop en aan de andere een klein plekje bouwgrond met eene
oude scheeve schutting er om heen. Nergens in de buurt verder een huis:
eenzaam en stil lag het hutje daar. "We zijn er," zei de koe nog eens,
toen Gustaaf stom van schrik bleef zitten. "Hier?" riep Gustaaf,
"dat kun je niet meenen, 't is _te_ leelijk!"
"Stap af, zeg ik je," antwoordde de koe, "en ga binnen. Ik blijf
bij je."--"Ik blijf bij je," dat was wel een troost; maar de
gedachte in zoo'n ellendig huisje te moeten wonen, vond Gustaaf zoo
verschrikkelijk, dat hij bleef zitten en zich krampachtig aan de horens
vasthield. Het hielp niet: onverwacht deed de koe een' zijsprong,
en daar lag Gustaaf lang uit op den grond. Zijn hoofd bonsde tegen
de deur. Op dat lawaai kwam er een hevig geblaf, en een groote hond
vloog de deur uit. Gustaaf maakte wel, dat hij overeind kwam. Eene
leelijke boerenvrouw suste den hond en riep: "Wat is dat hier toch,
wat moet jij hier zoo laat op den avond, jongen? Je doet me schrikken."
"Och," zei Gustaaf, "och, goede vrouw, mag ik bij u binnenkomen?"
"Maak, dat je wegkomt; bedelaar," riep de vrouw. "Wat meen je, dat
mijn huis eene herberg is? Kom eens hier, Jan, en zie eens, wat mooi
heertje daar vraagt, om bij ons te slapen."
Gustaaf had een paar stappen achteruit gedaan en was tegen de koe
aan gaan staan, want de hond blafte nog maar al door, en deed alsof
hij hem wou bijten.
"Je _moet_ hier blijven," fluisterde de koe.
Nu kwam de boer buiten met eene lantaarn, 't Was een groote dikke man,
met booze oogen en een streng gezicht.
"Ik neem geen bedelaars in huis," zei hij. "Maak, dat je wegkomt,
jij met je schrale koe, of je krijgt het met mij te doen."
"Je _moet_ hier blijven," zei de koe zonder zich aan de dreigementen
van den boer te storen.
"Heb medelijden, beste Mijnheer," .... smeekte Gustaaf. Voordat hij
meer kon zeggen, kwam er een kleine jongen van zijn' leeftijd, maar
veel grooter en forscher, naar buiten en pakte hem bij de hand. "Ik
wil hem hier houden," riep hij, "hij is een vriendje voor mij, hij zal
bij ons wonen." Jan en zijne vrouw keken elkaar lachend aan en--"nu,
omdat onze kleine Jakob het wil, toe dan maar, blijf maar hier," zei
de boer. Jakob trok Gustaaf mee naar binnen, en de deur ging achter
hen dicht. De koe zocht uit zich zelve een plaatsje in den kleinen
stal bij het huis, waar een klein mager paard aan het laatste restje
hooi stond te trekken.
Nu begon er weer een nieuw leven voor Gustaaf, en een leven, niet
minder moeilijk dan bij den koopman; maar Gustaaf kon er zich beter
in schikken.
Wel nam de boerin hem den volgenden morgen zijn fluweelen pakje af,
het laatste wat er van zijn vroegeren rijkdom was overgebleven,
maar dat deed ze alleen, omdat ze vond, dat in zoo'n eenvoudig
hutje zulke mooie kleeren niet pasten. Ze borstelde het pakje af,
vouwde het netjes op, en borg het in de kast. "Als je weer weggaat,
kun je het terugkrijgen," zei ze. Ze gaf Gustaaf nu een grof hemd
van ongebleekt katoen, een pilot broek, een blauw boezeroen en een
paar klompen--alles gezocht uit het beste goed van Jakob. Maar dat
ze hem die kleeren lieten dragen, was volstrekt niet, om hem te laten
voelen, dat hij niets meer dan Jakob mocht lijken. Och, neen, ze waren
allen aan die eenvoudige kleeren gewend; ze pasten bij het huisje,
en daarom moest Gustaaf ze ook dragen. De vader en moeder van Jakob
waren brave menschen, streng voor een ander, maar ook streng voor
zich zelf. Zelf waren ze met weinig tevreden, en een ander moest dat
ook zijn, dachten ze.
Och, wat voelde Gustaaf zich eerst verlegen in die ongewone
kleeren. Zijn fijn, zijn teer lichaampje zwom in het wijde pak van
den dikken Jakob. Zijne bloote voeten konden haast niet in de groote
klompen blijven; maar de boerin deed een handvol frisch stroo er in,
en toen pasten ze hem beter en was hij al gauw gewend er in te loopen.
Minder goed ging het den eersten keer met den maaltijd. Altijd
roggebrood met aardappelen! Bij den eersten hap kon Gustaaf haast niet
laten den neus een beetje op te trekken. 't Was maar gelukkig, dat hij
den vorigen dag niets dan wat melk had gehad, en dus nu erg hongerig
was. Na eenige dagen ging het hem met het eten, als met de klompen:
hij raakte er aan gewoon. En hij zag ook, dat de boer en de boerin en
Jakob ook lekker aten in het eenvoudige eten: dat hielp. Ook had hij
het even goed als de menschen zelf. Dat was anders bij den koopman;
daar werd hij van de tafel gestuurd, als het aan de lekkere hapjes
toe was.
Van de slaapplaats, die Gustaaf aangewezen werd, keek hij eerst raar
op. Een hoop stroo op zij van de beesten in den stal! Maar--'t was
er tenminste niet zoo benauwd, als op het kleine zolderkamertje
in de stad. En de boer en boerin konden hem nu eenmaal niets
beters geven. Dat hij zoo dicht bij de beesten was, vond hij wel
gezellig. Soms als hij nog een poosje overeind zat te denken, kwam
de koe en stak hem zijn rose neus toe, alsof ze om eene liefkoozing
bedelde; de hond likte hem, en het paard keek hem zoo goedig en
vriendelijk aan. Hij viel 's avonds dadelijk in slaap en was 's morgens
heel vroeg weer wakker. Het opstaan viel hem nu veel gemakkelijker
dan vroeger, toen het veeren bed hem zoo suf maakte. Soms was hij vóór
dag en dauw al wakker, en dan zat hij op zijne ellebogen geleund naar
de slapende dieren te kijken en dwaalden zijne gedachten ver weg naar
zijne mooie slaapkamer op het kasteel. Maar aan de mooie slaapkamer
dacht hij niet lang; meer en langer aan zijne lieve ouders, die in
het kasteel woonden. Ook had hij, toen hij aan zijne ouders dacht,
niet meer zoo'n verdriet--hij merkte, dat hij een betere jongen werd
en had een gevoel, alsof hij daarvoor nog eenmaal beloond zou worden.
Het duurde ook niet lang, of hij kwam met zijne huisgenooten op
streek. Vader Jan had hem eerst bang gemaakt met zijne harde stem en
zijne strenge oogen. Ook was hij wat ruw in het spreken; maar hij had
niet beter geleerd, en meende het daarom niet kwaad. Gustaaf begreep
dat al gauw, en het duurde niet lang, of hij vond het heerlijk, als
Vader Jan hem de hand eens op het hoofd lei en zei: "beste jongen!" 't
Was of hem dat moed gaf en hem ook sterker en flinker maakte.
Met de boerin ging het al net zoo. Ze was ook wat lomp, sprak met eene
harde, onaangename stem; maar ze was zoo hartelijk voor Gustaaf. 't
Was altijd "mijn jongen" vóór, "mijn jongen" na, zoodat Gustaaf haar
wel lief moest krijgen. En dat was juist zoo heerlijk. Nu voelde hij
voor 't eerst, dat liefhebben gelukkig maakt.
De eenige, die hem 't leven vaak zuur maakte, was de kleine Jakob,
aan wien Gustaaf nog wel zijn nieuw te huis te danken had. Hij lachte
Gustaaf om alles uit. Dan bauwde hij hem na, omdat hij als een
stadsheertje praatte, en dan weer was het: "of hij niet liever in
verlakte schoentjes in plaats van op klompen wou loopen."--De boer
en boerin hadden Gustaaf niet gevraagd, waar hij vandaan kwam. Ze
begrepen wel, dat er iets bijzonders met hem gebeurd moest zijn, maar
wilden hem niet verlegen maken met er naar te vragen. Maar Jakob begon
al dadelijk den volgenden morgen Gustaaf het "mijnheertje van de koe"
te noemen. En nu ging het maar elken dag: "Zeg, moet je nog niet eens
weer een ritje maken?" In 't eerst verdroeg Gustaaf de plagerijen
geduldig; maar toen Jakob elken dag weer van voren af aan begon en
zich er niets aan stoorde, dat Gustaaf het vervelend vond, was het
met het geduld van Gustaaf uit. Het liep op eene vechtpartij uit,
waarbij Gustaaf de overwinnaar werd. Nu was het uit met de plagerijen;
want Jakob moest in zijn hart Gustaaf gelijk geven. De twee jongens
werden nu echte vrienden.
In de avonduren, als ze allen gezellig in de kleine kamer zaten,
haalde Gustaaf de boeken te voorschijn, die hij nog van Willem had,
en dan zat hij met zooveel plezier te leeren, dat Jakob ook lust in
leeren kreeg. Nu was Gustaaf de meester van Jakob; en, terwijl hij
Jakob leerde, werd hem zelf alles nog veel duidelijker. Omgekeerd werd
Gustaaf weer de leerling van Jakob bij het boerenwerk. Jakob leerde
hem graven en spitten en planten en de dieren verzorgen. Eens, toen
Gustaaf met een rood hoofd druk bezig was, het hooi op het land te
keeren, kwam de boer en klopte hem vriendelijk op den schouder. "Kom
aan," zei hij, "je wordt al een heele man! Zóó mag ik het zien!"
Gustaafs hart klopte van tevredenheid. Toen de boer verder stapte,
moest hij even de hooivork neerleggen en zich het gezicht afwisschen,
dat van plezier nog heeter was geworden. Daar viel zijn oog op de
koe, die daar vlak bij stond te grazen. Hij vloog op haar af en riep:
"Ondeugend beest, dat me weggehaald hebt van mijne ouders, ik kan niet
meer boos op je wezen, nu je mij zooveel goeds hebt gedaan! Ik heb je
lief! daar dan!" Met pakte hij de koe bij de horens en gaf haar een'
kus op den neus!....
Een schitterend licht verblindde hem eensklaps. Hij moest de
oogen wel dichtknijpen en--toen hij ze weer open deed--stond
er eene beeldig mooie dame voor hem, en de koe was nergens te
zien. Gustaaf sloeg verlegen de oogen neer en toen--toen zag hij,
dat zijn blauwe boezeroen en zijn pilot broek veranderd waren in
een keurig net jongeheeren-pakje; maar niet in zoo'n wijsneuzig,
zoo'n oudmannetjes-pakje, als hij vroeger graag droeg.
"Gelukkig!" riep de dame en ze stak hem vriendelijk de hand toe,
"je hebt ons beiden gered! Kom nu maar gauw mee, om afscheid te nemen
van je beste pleegouders en Jakob. Nu is je moeilijke tijd voorbij,
nu ga je weer naar je ouders! Kom, die stumpers zijn al zoo lang in
ongerustheid over je."
't Was net een jaar geleden, dat Gustaaf plotseling verdwenen was,
en zijne ouders zaten treurig bij elkaar daarover te praten.
"Ik wou, dat ik toch wist, waar ons kind gebleven was," zei de moeder,
en de tranen rolden haar over de wangen, "'t Is nu juist een jaar
geleden! Wist ik toch maar, of mijn jongen leefde of dat hij dood
was." Daar sprong de deur open en de fee kwam binnen. "Hier, Moeder,"
riep ze, "hier is je jongen, hij leeft! Heb hem nu maar lief; hij
verdient het."
Te vertellen, hoe 'n gezicht de vader en de moeder zett'en en hoe
gelukkig ze waren, 'k zou het niet kunnen. De moeder was dol van
blijdschap, en ze kon niet ophouden te zeggen, hoe groot en hoe
knap Gustaaf geworden was. De vader keek met trots naar de gebruinde
handen van zijn' jongen en naar zijn gul open gezicht en zijne nette
eenvoudige manieren. De bedienden en de buren, allen stormden bij
het groote nieuws maar zonder bellen of kloppen de deur binnen, en de
knecht, die er bij geweest was, toen Gustaaf door de koe op de horens
genomen werd, zat op een' stoel bij de deur van blijdschap te schreien.
Het kleine Zusje, dat Gustaaf niet goed meer kende, vroeg: "Maar wat
heb je nu met de koe gedaan? waar is de koe gebleven?"
"Die hebben wij opgegeten, hé Gustaaf," zei de fee lachend.
Dat geloofde Zus dadelijk; want Gustaaf was zoo groot en dik geworden
en van koeien eten daar kun je immers wel groot en dik van worden,
meende Zus.
Van dien tijd af was Gustaaf geen Jan verdriet meer voor iedereen,
en dat maakte hem zelf nog het meest gelukkig. Nu alles voorbij
was--was hij o zoo dankbaar, dat de koe hem mee had genomen, om een
flinken, aardigen jongen van hem te maken.--Eén ding alleen bleef hem
altijd te wenschen over: hij wou zoo verschrikkelijk graag weten,
hoe er van de koe eene fee had kunnen worden. Dat wilde de fee hem
maar niet vertellen. Wel deed ze hem het plezier aan, elk jaar op
den verjaardag van zijne terugkomst over te komen om feest te vieren.
Wie ook mee feestvierden?
Raadt dat maar! Ik zeg alleen, dat Gustaaf ieder jaar een' brief
schreef, om--neen, meer zeg ik niet.