PARA negarmos qualquer coiza nesta lingua, se usa de varios modos de
negaçoens, todas annexas ao verbo, compondo-se com ellas, e com o
verbo affirmativo outro verbo negativo, com sua variedade de modos, e
tempos, como iremos vendo. E todos os verbos se negaõ da mesma maneira.
E note-se que as negaçoens começaõ pela letra _N_. E tambem
admittem a letra _D_, depois do _N_, ut _n-a-juca-i_,
ou _n-da-juca-i_, ou com o _D_ sómente. _Da-inca-i_.
MODO INDICATIVO DO VERBO NEGATIVO.
Presente. Imperf. Preterito. Plusq. perf.
N-a-juca-i. _Eu naõ mato, matava, etc._
N-dere-juca-i. _Tu naõ matas, etc._
N-do-juca-i. _Elle naõ mata, matava, etc._
_Plural._
N-dya-juca-i, ou n-oro-juca-i. _Nós naõ matamos._
N-ape-juca-i. _Vós naõ matais._
N-o-juca-i. _Elles naõ mataõ._
_Advertencia._
Quando negamos com esta negaçaõ (ainda naõ) que denota haverse ainda de
fazer a coiza, que naõ se fez, usa-se este modo de fallar--(_D-aci
ranbe_), e tem sua variedade de pessoas da maneira seguinte.
N-d-aei-ranhe. _Ainda eu naõ._
N-d-erei-ranhe. _Ainda tu naõ._
N-d-ei-ranhe. _Ainda elle naõ_
N-d-iaei-ranhe, _ou_ n-d-oro-ei-ranhe. _Ainda nós naõ._
Na-pe-jei-ranhe. _Ainda vós naõ._
N-d-ei-ranhe. _Ainda elles naõ._
Com o qual modo de fallar se poem necessariamente o verbo no gerundio
entremettido no meio destas duas particulas. _N-d-a-ei-ranhe_: ut.
N-d-a-ei gui-paca-ranhe. _Ainda eu naõ acordei._
N-d-erei epaca-ranhe. _Ainda tu naõ acordaste._
N-d-eio-paca-ranhe. _Ainda elle naõ._
N-d-ia-eiya-paca-ra-nhe. _Ainda nós naõ, ou_ N-d-oroei-oro-paca-ranhè.
N-apa-jei-pe-paca-ranhe. _Ainda vós naõ acordastes._
N-dei-o-paca-ranhe. _Ainda elles naõ, etc._
_Futuro negativo._
N-a-jucai-xoene. _Eu naõ matarei._
N-d-ere-jucai-xoene. _Tu naõ matarás._
N-o-jucai-xoene. _Elle naõ matará._
_Plural._
N-d-ia-jucai-xoene, _ou_ N-d-oro-jucai-xoene. _Nós naõ mataremos._
N-a-pe-jucai-xoene. _Vós naõ matareis._
N-o-jucai-xoene. _Elles naõ mataraõ._
_Modo Imperativo negado._ Presente.