επτά εχθρικά καράβια απηντήθησαν σήμερον απέναντι του ακρωτηρίου
του Πάπα με τρία μικρά ένοπλα εδικά μας πλοία, διοικούμενα παρά
των κυβερνητών Κωνσταντή Τρικούπη, Χρυσάνθου Μωραϊτάκη και
Δημητρίου Παναγιώτη. Ήλθαν λοιπόν εις ναυμαχίαν, ήτις επεκράτησε
δύο περίπου ώρας. Απίθανον ήθελε φανή ίσως να διακηρύξωμεν ότι η
νίκη της ανίσου ταύτης ναυμαχίας έκλινεν εις τον ολιγάριθμον
στολίσκον μας, και ότι τα εχθρικά καράβια συνιστάμενα από μίαν
κορβέταν, δύο βρίκια και τέσσαρας γολέττας διέλυσαν την γραμμήν
των και ηναγκάσθησαν με καταισχύνην των να εισέλθωσι πάλιν υπό την
σκέπην των φρουρίων των Π. Πατρών πυροβολούντα από την πρύμνην».
(β.)
Ιδού η τελευταία αύτη ανταπόκρισις απαράλλακτος.
«Ιμπραήμ Πάσας Βαλής Τσεδά | «Μεχμέτ Ρεσήτ Πασάς Βαλής
και Μωρέως και Σερασκέρης | της Ρούμελης και Σερασκέρης
(Τ. Σ.)» | (Τ. Σ.)»
«Σε σας όπου βρισκόσασθε στην πολιορκίαν του Μεσολογγίου μικροί
μεγάλοι σας φανερόνομεν διά ομιλίας του ράγι οπού ζητήσατε
άνθρωπον από μέρους μας εστάλθη, και με αυτόν τον τρόπον
ωμιλήθησαν μερικά και σε αυτό απάνω απέρασαν μερικαίς ημέραις.
Όμως το ράγι όπου ζητείτε θέλει άλλον, με αυτόν τον τρόπον όπου
σας φανερόνομεν άνωθεν· πρώτον να δώστε τα άρματα με αυτόν τον
τρόπον οπού να μην έχη κανένας μικρό μαχαίρι· δεύτερον από μέρος
της Τουρκιάς σε ό,τι τόπον θέλετε να κατοικήσετε· και οι καθαυτοί
Μεσολογγίταις αν θέλουν να μισεύσουν σε άλλο μέρος σαν και σας
τους δίνομεν την άδειαν· όχι και αν θέλουν να καθίσουν στον τόπον
τους, γενήτε μοσάδες να καθίσουν στα σπήτια τους και στα
υποστατικά τους, και όλον σας το έχει και ίρζι και ζωήν σας ως τον
παραμικρόν δεν θέλει πειραχθήτε· σε αυτό σας βεβαιόνομεν· και αν
κλίνετε σε αυτά, σας δίνομεν το ράγι, και αύτη είναι η τελεία
απόκρισίς μας και τόσον· τη 21 μαρτίου 1826 από το στρατόπεδον».
Η επιστολή αύτη υποθέτει ότι οι έγκλειστοι εζήτησαν πρώτοι
συμβιβασμόν, αλλ' η υπόθεσις αύτη αποδεικνύεται ψευδής εκ της εξής
απαντήσεως.
«Προς τους υψηλοτάτους Βεζηράδες Μώρα Βαλεσήν και Ρούμελη Βαλεσήν.
«Έχετε λάθος· ημείς δεν σας εζητήσαμεν προτήτερα κουβέντα, του
λόγου σας μας εζητήσατε.
«Είδαμεν το έγγραφον τσεβάπι σας και ευχαριστούμεν όπου μας
γράφετε την αλήθειαν γυμνήν, διότι από τους ανθρώπους σας δεν
ημπορέσαμεν να πληροφορηθούμεν έως τώρα, διότι μας τα έλεγαν
μπερδευμένα. Δεν ηλπίζαμεν ποτέ να σας απεράση μια τέτοια φαντασία
οπού οκτώ χιλιάδες άρματα αιματωμένα να τα ζητήσητε και να σας τα
δώσωμεν με τα χέρια μας, τα οποία άρματα συμφωνούν με την ζωήν.
Όθεν, καθώς βλέπομεν τον σκοπόν σας και την απόστασιν οπού έχομεν
ημείς, θα γίνει εκείνο ό,τι απεφάσισεν ο Θεός, το οποίον δεν το
ηξεύρετε ούτε η υψηλότης σας, ούτε ημείς, και ας γίνη το θέλημα
του Θεού.
«1826, μαρτίου 21, Μεσολόγγι». | «Οι αρχηγοί του Μεσολογγίου».
(γ.)
Η κοπείσα εις δύο αύτη σπάθη ανετέθη μετά την απελευθέρωσιν του
Μεσολογγίου εις τον κατά την Κλείσοβαν ναόν.
(δ.)
Εκ των δύο άλλων μελών της διευθυνούσης τα της δυτικής Ελλάδος
επιτροπής, ο μεν Θέμελης απέθανεν εν Μεσολογγίω επί της
πολιορκίας, ο δε Καναβός δεν συνεπολιορκήθη.
(ε.)
Ο λόρδος Παλμερστών αγορεύων εν τη βουλή την 4 Ιουνίου/20 Μαΐου
1829 περί της τότε υπό συζήτησιν οροθεσίας του νέου Ελληνικού
κράτους ανύψωσε την πόλιν του Μεσολογγίου εις τον υπέρτατον
σταθμόν της προγονικής μας δόξης ως προς τους υπέρ πατρίδος αγώνας
αποδοκιμάζων πάσαν οροθετικήν γραμμήν μη περιλαμβάνουσαν δι'
οποιονδήποτε λόγον τας Αθήνας, τας Θήβας, τον Μαραθώνα, την
Σαλαμίνα, τας Πλαταιάς, τας Θερμοπύλας συνάμα δε και το Μεσολόγγι.
ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΝΘ'.
(α.)
Ιδού εν περιλήψει ο λόγος ον ο αρχιβεζίρης απήγγειλεν εν τη
συνελεύσει ταύτη των μεγιστάνων. Εκδίδω δε αυτόν ως δεικνύοντα
πόσον κατετάραττε και εταπείνονε την αλαζόνα Πύλην ο αγών των
Ελλήνων.
«Χάρις εις την προστασίαν του Υψίστου και εις την ανδρίαν των
ημετέρων στρατιωτών η οθωμανική αυτοκρατορία ανεδείχθη εν τοις
αρχαίοις χρόνοις παντού νικήτρια και κατέπληξε τους εχθρούς της·
αλλ' οι καιροί δεν είναι πλέον οι αυτοί· οι στρατιώται εξετράπησαν
του καθήκοντός των, εξεφαυλίσθησαν, και οδηγούμενοι υπό αναξίων ή
ανάνδρων διασκορπίζονται ενώπιον των εχθρών. Οποίων λυπηρών
σκέψεων παραίτιον είναι το θέαμα των σημερινών Ελλήνων! Οι
αντάρται ούτοι, οι ως κάλαμοι ασθενείς, εματαίωσαν τους μέχρι
τούδε αγώνας μας· εν ακαρεί έπρεπεν η ακάθεκτος ορμή των ανδρείων
Μουσουλμάνων να τους καταστρέψη, και όμως δεν εδυνήθημεν εισέτι να
σβέσωμεν την φλόγα της ανταρσίας των! Η ιστορία διηγείται τίνι
τρόπω κατεφρόνουν άλλοτε οι Μουσουλμάνοι και ζωήν και περιουσίαν
διά την πίστιν, και πόσον διέπρεπαν εν τω πεδίω της μάχης, κατ'
εξοχήν δε οι γενίτσαροι· αλλά τα τάγματα τούτων δεν είναι πλέον
ό,τι ήσαν· παρεισέδυσαν ανεπαισθήτως τυχοδιώκται και κατέστρεψαν
το οικοδόμημά των· πλήθουν τα στρατολόγια ονομάτων υπομισθίων
γενιτσάρων, αλλά ζητεί τις εν αυτοίς μαχητάς και σχεδόν δεν
ευρίσκει· αν διαταχθή τάγμα τι να εκστρατεύση, καθάρματα
στρατολογούνται και κατάσκοποι των εχθρών παρεισδύουν και
μάλιστα Έλληνες μίσος άσπονδον τρέφοντες κατά του ισλαμισμού, και
διαφόρως μετασχηματιζόμενοι αναμιγνύονται εξάπτοντες τα πάθη εις
παράλυσιν του στρατού. Ανεπιτήδειοι δε οι γενίτσαροι να διακρίνωσι
το ψεύδος της αληθείας, και εκτρεπόμενοι του ορθού λόγου
διατείνονται ότι ο κατά των Ελλήνων πόλεμος δεν ήτον αναγκαίος,
ότι σκοπόν είχε την καταστροφήν των γενιτσάρων, και ότι
δωροδοκούμενοι οι υπουργοί του σουλτάνου παρέδιδαν τας επαρχίας
του κράτους εις τους εχθρούς. Πόσον άτοπον να υποθέση τις ότι
κυβέρνησις αναδέχεται πόλεμον επί σκοπώ καταστροφής του ιδίου
στρατού της, ήτοι των μελών του ιδίου σώματός της, και ότι
διασκορπίζει τους θησαυρούς της επί σκοπώ να παραδώση τας επαρχίας
της εις τους εχθρούς της! Η τοιαύτη συκοφαντία είναι αληθής
παραφροσύνη. Η ελάττωσις του θρησκευτικού ζήλου και η παράβασις
των στρατιωτικών κανονισμών είναι τα κύρια αίτια της παρακμής του
στρατού· δεν αισθάνεται σήμερον ο στρατιώτης τα θρησκευτικά
καθήκοντά του, αγνοεί ότι είναι αθλητής της πίστεως, και ότι
οφείλει κατά τον θείον νόμον τελείαν υπακοήν εις την φωνήν των
αρχηγών του. Ας παρατηρήση όστις θέλει τους οργανισμούς του
στρατού των γενιτσάρων υπό τους πρώτους σουλτάνους και θα ιδή ότι
την σήμερον δεν τηρούνται. Εξησκούντο οι γενίτσαροι επί του
σουλτάνου Σουλεημάνη του α' εις παν είδος όπλου εν χρήσει τότε,
και τα τάγματά των δεν συνεπληρούντο υπό τυχόντων. Πόθεν η τοιαύτη
μεταβολή αν ο μισθός και το σιτηρέσιόν των δεν επαρκώσιν, η Πύλη
αφθόνους έχουσα πόρους ετοίμη είναι να επιχορηγήση. Ηξεύρετε πόση
η δύναμις και ποίος ο σκοπός των εχθρών του ισλαμισμού· ηξεύρετε
οποία η επικρατούσα εν τω στρατώ των γενιτσάρων αταξία, ην ιλιγγιά
τις πιστώς να περιγράψη· εις σας λοιπόν απόκειται ν' αποφασίσετε
σήμερον τι ποιητέον εις διάρθωσιν του κακού. Πρόκειται να
ταπεινώσωμεν την οφρύν των εχθρών, ν' απονίψωμεν το όνειδος των εν
πολέμω συμφορών μας· λαλήσατε παρρησία, δείξατε την οδόν, και
έτοιμοι είμεθα να την οδεύσωμεν· στενώς συνδεδεμένοι διά του
δεσμού του ιερού νόμου όλοι ας συνεργασθώμεν εκ συμφώνου διά την
δόξαν και την ευημερίαν της αυτοκρατορίας».
Εκ των του ιστοριογράφου της οθωμανικής αυτοκρατορίας Ασαάδ
Εφένδη.