Van alle dieren die in de dichte bosschen der warme landen leven,
zijn er geen die belangwekkender zijn dan de onderscheidene soorten
van apen en bavianen. Zij onderzoeken alles wat in hun bereik is,
en met een ernst die grappig is om aan te zien, bootsen zij elkeen
na. De bavianen leven in troepen van één of meer familiën, die
gewoonlijk bestuurd worden door een grijzen, ernstigen aartsvader,
die de orde handhaaft, de nieuwe leden onderricht en hen in bedwang
houdt, hetgeen somtijds geschiedt door het uitdeelen van oorvegen
en klappen. De apen zijn vrijpostig en listig, en richten dikwijls
groote verwoestingen in de tuinen en koornvelden aan. Hierin zijn
zij zeer bedreven; eenigen gaan op den uitkijk staan om de dieven
te waarschuwen en in een oogenblik zijn de velden van hunnen oogst
beroofd, terwijl de buit wordt medegenomen. Niet alleen stelen zij
eetbare waren, maar men verhaalt ook van een kind dat door een troep
bavianen gestolen werd. Men vond de apen rondom het kind zitten, dat
volstrekt geen letsel bekomen had. Zonder twijfel waren zij ernstig
met elkander aan het beraadslagen, of zij den nieuweling al of niet
in hun huisgezin zouden opnemen.
De bavianen zijn zeer bevreesd voor slangen, en vermijden haar
zooveel mogelijk, door op de takken der boomen of op eene hooge
rots te gaan zitten, en daar hun toorn en afkeer over het kruipend
gedierte door gebaren te kennen te geven. Een inboorling van Afrika
bezat een tammen baviaan; schertsenderwijze sloeg hij hem eene
doode slang om den hals. De baviaan bleef doodstil zitten en beefde
verschrikkelijk; hij durfde zich niet verroeren, en toen de man de
slang wegnam, vluchtte hij in de hut van zijn meester, en school
weg in een hoek. De eigenaar riep hem om bij hem te komen, maar de
baviaan weigerde, en toen de man hem voor zijne ongehoorzaamheid sloeg,
vloog de baviaan op hem aan. Hierop volgde een hevig gevecht; men kon
de strijdenden bijna niet zien door het stof en door de asch van het
vuur dat in de hut brandde; eensklaps vluchtte de baviaan uit de hut,
en ging naar de bergen. Zijn meester was vreeselijk gewond, en moest
eenige weken het bed houden. Zoodra hij hersteld was, ging hij met
zijn geweer uit, vast besloten om zich op zijn gewezen lieveling te
wreken. Nadat hij eenigen tijd te vergeefs gezocht had, zag hij ten
laatste den baviaan met eenige kameraden op eene rots zitten en naar
hem gluren. Oogenblikkelijk gaf hij vuur, maar de baviaan trok zijn
kop ter zijde, en hield een van zijne kameraden als een schild voor
zijn lichaam. Hij was zoo vlug en behendig in zijne wendingen, dat de
man genoodzaakt was, zijn verlangen om hem te straffen op te geven,
en teleurgesteld naar huis ging.
De bavianen vallen ieder aan die hen te na komt, en geven hun afkeer
door schorre geluiden te kennen. Een reiziger verhaalt het volgende:
"De ongastvrije behandeling der bavianen spoorde ons aan om hen eens
eene bestraffing toe te dienen. Wij beantwoordden de uitdaging van een
onbeschaamden troep apen met twee geweerschoten. De bavianen gingen
naar de plaats waar de eerste kogel gevallen was, en krabden met
de nagels van de vingers in het lood. De tweede kogel trof een van
de oudste bavianen, een zeer grooten "man", zooals de Hottentotten
hem noemen; hij was even groot als een newfoundlandsche hond, en te
oordeelen naar zijn eerwaardig uiterlijk, tandeloozen bek en witte
bakkebaarden, was hij zeker een groote mijnheer geweest. Deze ramp
verwekte eene buitengewone ontsteltenis, en er hadden vele aandoenlijke
tooneelen plaats. Onder een verschrikkelijk geschreeuw en gehuil
liep de troep in alle richtingen weg, de wijfjes grepen hare jongen,
drukten ze liefkozend aan de moederlijke borst, en droegen ze in hare
armen weg."
De baviaan is zeer stoutmoedig, en vecht wanhopig als hij aangevallen
wordt. De oude mannetjes zijn zeer woest, en kunnen vreeselijke wonden
toebrengen met hunne lange, puntige tanden, welker binnenkanten
zoo scherp zijn als een mes. Als een dier hen kwaad gedaan heeft,
grijpen zij het met de handen, slaan de tanden in zijn lichaam,
en werpen het daarna weg.
Evenals alle schepselen, hebben ook de bavianen hunne vijanden,
waartegen hun groote listigheid toch niet bestand is. Den luipaard
vreezen zij het meest, want het gebeurt dikwijls dat hij een
uit hun midden wegneemt. Dan zijn zij razend, en zoeken zich op
den luipaard te wreken, die echter zeer onverschillig blijft voor
hunne dreigende houdingen. Zij zoeken een veilige schuilplaats op,
trekken afschuwelijke gezichten tegen den luipaard, en huilen van
kwaadaardigheid. Een groote baviaan loopt voor de anderen heen en weer,
hetgeen een teeken is van woede en razernij; tusschenbeide grijpt hij
een kleinen aap, en bijt hem in zijn lichaam om zijn wraak te koelen,
hetgeen hij natuurlijk veel liever den luipaard zou doen, als hij maar
durfde. Over 't algemeen zijn zij echter zeer vreedzaam; tusschenbeide
gaan zij op rooftochten uit naar de naburige velden, waar zij zooveel
eten als zij maar kunnen, en zooveel mogelijk in hunne wangzakken
en handen medenemen om het later op hun gemak op te eten. Dit is
de bezigheid van de volwassenen, die de noodige orde bewaren, welke
noodzakelijk is voor het welzijn van elk goed bestuurd huishouden.
De bavianen hebben de gewoonte om zoo dicht mogelijk bij elkander
te kruipen en over dag te slapen. Als men zoo'n groep ziet, schijnt
het alsof zij aan elkander gegroeid zijn, zoo dicht zitten zij op
elkaar. Hunne oogen zijn gesloten, en met hunne handen houden zij
elkander bij het haar vast; telkens laten zij een tevreden geknor
hooren en doen zij hun best om nog dichter op elkander te gaan
zitten. Op de plaat zien wij zulk een troepje, naar allen schijn
zijn zij zeer tevreden met hunne zitplaats en van plan een slaapje te
doen. Een oude baviaan, de leidsman van den troep, zit op het einde
van de samengeperste rij; zijne armen zijn om zijne knieën geslagen en
hij heeft veel lust om de ondeugende jonge apen, die op eenigen afstand
zoo oneerbiedig den slaap van de ouderen verstoren, te bestraffen en te
kastijden. Een andere baviaan, zonder twijfel de huismoeder, is achter
de anderen opgestaan, en zal aanstonds in tonen van verontwaardiging
haar afkeuring te kennen geven, omdat de jonge apen, terwijl de ouden
hun namiddagslaapje doen, zooveel kattekwaad uitvoeren.
Eenigen van de jongere leden zijn aan 't stelen geweest, en één er
van doet alsof hij zeer verontwaardigd is over hun onfatsoenlijk
gedrag. Maar wij kennen u, kleine dief, het verontwaardigd uiterlijk,
dat gij zeer goed nagebootst hebt, bedriegt ons niet. Uwe dikke wangen
verraden u! Hij zoekt een plaatsje op, waar hij veilig is voor de
nieuwsgierigheid van zijne makkers en voor de bestraffingen van den
strengen ouden aartsvader.
De zitplaats van de bavianen is goed gekozen. De warmte der
zonnestralen, die de boomen met een gouden gloed omgeven, wordt
gematigd door het zachte windje dat door de bladeren speelt; de apen
zitten hier buiten het bereik van hunne vijanden, en het gelukkige
huisgezin is zeer tevreden met zijn lot.