In dichte scharen stroomden de soldaten, die in den laatsten slag
gevochten hadden, van de heuvels af. Daar zij de brug en den geheelen
oever zoo dicht met vluchtelingen bezaaid zagen, dat het onmogelijk
was, zich hier een doortocht te banen, namen zij hun loop verder
stroomopwaarts, teneinde met zwemmen of over eene doorwaadbare
ondiepte de overzijde te bereiken. Deze stortvloed bedreigde ook de
schuilplaats, die Bernard had opgespoord. Lodewijk bemerkte dit het
eerst en ried aan, voor de anderen dieper landwaarts in te vluchten.
Zulks geschiedde met driftigen tred en zoo snel de uitgeputte krachten
der vrouwen het toelieten. Maar ook nu was de natuur vijandig gezind,
want de storm loeide hen tegen, en joeg hun de opeengehoopte sneeuw
vlak in het aangezicht. Velen, die aan de redding over de brug
wanhoopten, volgden hen na en zoo pakte zich ook hier eene dichte,
golvende zwerm opeen. De uit het gevecht terugkeerende ruiters,
soldaten, wagens en veldstukken stormden in teugellooze verwarring van
de hoogte naar beneden. Weldra smolten de beide stroomen inéén en thans
werden al de verschrikkingen van het vreeselijk gedrang vernieuwd.
„Volgt mij,” schreeuwde Bernard zijnen verbijsterden lotgenooten toe;
„altijd naar boven, nog hooger op moeten wij doorworstelen; waar
niemand zich redden wil, zullen wij ons behoud zoeken.”
Zij moesten dus den stroom van vluchtelingen doorsnijden en zulks
kostte hun eene geweldige inspanning; hijgend, ademloos, op het
punt van te bezwijken, zagen zij zich echter toch eindelijk aan de
grenzen van het gewoel verplaatst. IJlings spoedden zij over eene
gladde heuvelhelling voort, doch ook hier loerde het verderf op hun
ondergang. Twee kanonnen komen van de hoogte af, geraken op de met ijs
bedekte helling, de paarden struikelen, dreigen te vallen. Niets kan
meer redden dan een blind doorhollen. Door zweepslagen en wild getier
voortgejaagd, komen de paarden in vollen loop aanrennen en stormen
regelrecht op Bernard toe. Deze, Jeannette om den middel grijpende,
wil op zijde springen; doch het is te laat. Het voorste span heeft hem
bereikt, doet hem met het meisje ter aarde tuimelen, en kletterend
rollen de ijzeren raderen over hen heen.
Met een luiden kreet valt Bianca op de knieën, heft de armen smeekend
omhoog en roept: „Ook over mij, onmenschen, verplettert ook mij!” In
hare zinsverbijstering wil zij zich voor de paarden nederwerpen, doch
Lodewijk omvat haar en slingert haar terug. Bedwelmd zinkt zij met hem
ter aarde; het gespan klettert voorbij, het bewustzijn begeeft haar,
zij ligt in doodelijke onmacht.
Eindelijk dringt eene welbekende stem tot haar door. „Zuster, lieve
zuster, ontwaak!” Zij slaat het oog op, Bernard knielt ongekwetst voor
haar neder en strekt zijne armen naar haar uit. „O God, ik dank U!”
snikte zij en hield den broeder in teedere omhelzing vastgeklemd.
„Dus heeft het geen offer gekost?” vraagt zij nog eenmaal, en wil des
broeders lippen met zoete kussen verzegelen.
„Eén heeft toch moeten bloeden,” is het sombere antwoord, „schoon de
hemel het verderf van mij heeft afgewend, Jeannette vond den dood; de
trouw uwer vriendin zal als die van onzen Willhofen eerst daar boven
haar loon vinden.”
„Jeannette dood!” riep Bianca met bevende stem. „O,” vervolgde zij
na eenige oogenblikken met onderdrukte aandoening, „wanneer hier
alles vernietigd wordt, mogen wij het dan een geluk noemen, alleen te
ontkomen?—Maar waar is zij?”
„Ach, verlang haar niet te zien,” smeekte Bernard en wilde Bianca
beletten, zich om te keeren, want het lijk lag achter haar; „haar dood
was te afgrijselijk.”
Doch die bede kwam te laat. Bianca, de bloedsporen met de oogen
volgende, had het lijk reeds bespeurd en gaf een luiden gil bij den
vreeselijken aanblik. Het rad was over voorhoofd en borst gegaan en
had het frissche, bloeiende gelaat akelig gekwetst en opgereten. Nog
borrelde het bloed in donkere stroomen uit de gapende wonden op en
kleurde de blonde lokken, die loshangend en verward van het hoofd der
ontzielde afgolfden en over de witte sneeuw lagen uitgespreid.
„Ach, ik moet haar toch nog zien,” smeekte Bianca; „ik moet afscheid
van haar nemen, al is zij ook nog zoo vreeselijk misvormd. Zoo
weekelijk is mijn hart niet, dat ik dit gevoel door den plicht der
liefde niet zou kunnen overwinnen. Zij heeft haar jeugdig leven immers
voor mij opgeofferd! O, breng mij bij haar!”
Bernard en Lodewijk namen haar in den arm en geleidden haar naar de
doode. Lodewijk droeg ook het kind, dat tot nu toe, als door engelen
beschermd, in alle gevaren was bewaard gebleven.
De stroom der menigte in den omtrek was voorbijgevloeid, doch beneden
in de diepte en verder terug bruischte en raasde hij nog; slechts uit
de verte deed zich een verward geruisch van stemmen hooren. Zelfs de
kogels konden deze plaats niet meer bereiken, schoon de donder van het
geschut nog altijd den grond deed dreunen. Zij waren hier dus met hunne
droefheid en hun zielsangst geheel alleen en toch, in weerwil van alle
ellende, kinderlijk dankbaar, dat het losgelaten verderf ten minste de
heiligste banden der liefde verschoond had. Sprakeloos stond Bianca,
op de schouders van broeder en vriend geleund, voor de nu zalige en gaf
aan hare tranen den vrijen loop.
„O, zoo gij haar het hoofd wildet omkeeren, Bernard,” snikte zij,
„wellicht kon ik dan nog eens hare vriendelijke trekken zien.” Bernard
deed het; tegelijk verborg hij de bloedende, gewonde plaatsen onder
het gewaad en bedekte het voorhoofd met een gedeelte der lokken, die
nog niet met bloed besmet waren. Bianca had gelijk gehad; alleen de
linkerzijde van het hoofd was zoo afzichtelijk verminkt, de rechter wel
eenigszins krampachtig saamgetrokken, maar toch nog ongekwetst genoeg,
om aan het beeld der levende te herinneren.
Met aandoening boog Bianca zich over de doode neder. „Hoe zacht en
roerend is haar voorkomen,” sprak zij; „zoo vriendelijk, welwillend en
teeder was ook haar hart.”
„En dat goede kind moest zulk een wreeden dood vinden!” voegde Lodewijk
er bij en drukte Bianca met diepe ontroering de hand.
„Ja,” merkte Bernard aan, „een zacht bed moet men hier niet zoeken; wie
den dood hier gezien heeft, zal hem niet met de ouden als een genius
met omgekeerden fakkel afbeelden. Zelfs onze beenderman is nog te
vriendelijk; hij is een ijzeren cycloop, die onder zijne voeten en met
zijne knods alles vergruist en vermorzelt.—Doch schoon de plichten van
liefde heilig zijn, wij mogen en moeten ons hier niet langer ophouden.
Ziet, daarboven vertoonen zich reeds weder nieuwe massa's, Russen of
Franschen onverschillig, hier is alles vijand, want de menigte vernielt
zich onderling. Haasten wij ons, om gindsche oeverbocht te bereiken;
misschien vinden wij verder op nog een dorp of eene hut, waar wij
kunnen schuilen.”
Hij wilde de zuster voorttrekken, doch deze smeekte: „Laat mij nog
slechts ééne lok van haar hoofd medenemen, Bernard!”
„Gaarne,” antwoordde hij, en reikte haar uit zijne brieventasch
eene kleine schaar, benevens een blad papier, om het haar daarin te
wikkelen; „doch haast u, Bianca.”
Zij knielde op de sneeuw neder, sneed eene golvende lok uit het rijke,
blonde haar, rolde ze op en verborg ze zorgvuldig in haren boezem.
Vervolgens drukte zij een smartelijken kus op de bleeke wangen van het
meisje, bevochtigde die nog eenmaal met hare tranen en fluisterde haar
een teeder: „Slaap zacht!” toe.
Met verdubbelde snelheid zetten zij thans hunne vlucht voort. Eene
aanmerkelijke kromming van den rivieroever bracht hen geheel buiten
het gezicht der brug, en zij hoorden niets meer, dan het doffe gekraak
der vijandelijke vuurmonden; overigens omgaf hen een bar, noorsch
winterlandschap. Ter linkerzijde van hun pad kruide de Beresina hare
dikke ijsschollen opeen, rechts werd het door de hoogten begrensd, van
welke de storm de sneeuwvlokken dwarlend opjoeg. Deze blies koud tegen
hen in, zoodat gezicht en handen verkleumden, en gierde met hevige
rukken door de lucht. En toch was deze ruwe, akelige wildernis een
vriendelijk toevluchtsoord, vergeleken bij het tooneel van moord en
verwoesting, dat zij ontvloden.
Evenwel moest zich spoedig eene schuilplaats vertoonen, want Bianca was
doodelijk afgemat en op het punt van machteloos neerzinken. Bernard
zocht haar daarmede moed in te spreken, dat Weselowa niet ver meer kon
verwijderd zijn. Wanneer zij daar ook slechts Russen vonden, was hunne
redding toch verzekerd, daar Bianca zich naar Bernards aanwijzing voor
eene, voor de Franschen gevluchte Russin en hem en Lodewijk voor hare
uitlandsche huisbedienden zoude uitgeven. Vonden zij Franschen, dan was
het de taak der mannen, voor hulp en redding te zorgen.
Verder dan een uur hadden zij thans hunne schreden voortgezet en nog
liet Weselowa zich niet ontdekken. Eensklaps maakte Lodewijk zijn
vriend op eenige ruiters opmerkzaam, die zich rechts van hun pad op de
steile hoogte bevonden. Bernard, wiens scherp oog verder reikte, riep
dadelijk: „Dat zijn kozakken, ik zie het aan de pieken; zoo de gierige
roofvogels ons hier overvallen, is uitplundering het minste, dat wij te
wachten hebben. Vriend of vijand, den kozak is alles buit. Wij willen
ons zoo dicht mogelijk aan den oever houden”.—Dit geschiedde, doch
te vergeefs, want reeds hadden de ruiters hen in het oog gekregen en
schenen voornemens, jacht op hen te maken. Andermaal nam de rivier eene
bocht, die hen gelukkig den vervolgers uit het gezicht bracht; tegelijk
zagen zij de besneeuwde daken van Weselowa in de verte voor zich en
hadden zij dus de veilige haven in het gezicht.
Maar Bianca's krachten waren door de geweldige inspanning dezer laatste
minuten geheel bezweken; hare knieën knikten, zij zeeg op den grond
neder en riep: „Ik kan niet meer! O, vlucht gij, redt u en laat mij het
kind; de barbaren zullen met mij medelijden hebben.”
„Wij dragen u,” riep Bernard; „tot aan gindsche hut kunnen wij het nog
uithouden.”
Reeds hadden hij en Lodewijk haar opgeheven, doch zij beproefden het
onmogelijke. Na weinige schreden moesten zij het opgeven, daar zij
zelven zich met moeite staande hielden.
„Vlucht, ik smeek het u! Broeder, geliefde, vlucht, dat is de eenige
redding voor u en mij; zóó storten wij ons gezamenlijk in het verderf.”
„Bianca,” sprak Lodewijk vriendelijk, ofschoon eenigszins gekrenkt:
„kunt gij dat werkelijk van ons verwachten? Neen, uw hart weet niet, wat
uwe lippen vorderen!”
„Waarom luistert gij er dan naar, Lodewijk,” vroeg Bernard met een
weemoedig glimlachje. „Maar wij kunnen hier verder niets doen en willen
ons op de sneeuw nederzetten en er ons lot met bedaardheid afwachten.
Wij scheppen inmiddels toch weder adem.”
Bianca besefte, dat haar smeeken niets zoude baten. Zwijgend zette
zij zich dus op den kouden grond neder en nam het kind op den schoot.
Bernard en Lodewijk plaatsten zich nevens haar, sloegen elk den arm om
het schoone edele wezen en zagen zoo in eene liefelijke omhelzing hun
gemeenschappelijk lot te gemoet.
Thans hoorden zij het getrappel van paarden achter de spits des
sneeuwheuvels, om welken de rivier heen kromde; nog eene minuut, en hun
lot was beslist. Zij zagen niet op, maar hielden elkander slechts te
inniger omsloten en verwachtten als met gebukten hoofde den slag van
het doodszwaard, dat hen dreigde.
De ruiters kwamen nader, hielden voor hen stil, en eene stem vroeg in
het russisch: „Zeg, is dat daar ginds Weselowa?” Bianca hief het hoofd
langzaam op, maar juichte, het gelaat van den vrager herkennende, op
een onbeschrijfelijken toon: „Almachtige God, Rasinski!”
Met onstuimige vreugde sprongen Lodewijk en Bernard bij deze woorden
op en tegelijk wierp Rasinski zich van het paard en in hunne armen.
Ook Boleslaw en Jaromir die zich onder de achterste ruiters bevonden,
vlogen toe en aan de borst der vrienden. „Gij leeft, gij leeft! en
hier moeten wij elkander vinden!” klonk het uit aller mond; het hart
was niet in staat het overstelpende geluk te bevatten, en tranen der
vreugde bevochtigden zelfs Rasinski's wangen.
Bianca hing aan zijn hals als eene dochter aan de borst haars vaders.
De geweldige stroom der omstandigheden had de nietige grenzen en
beperkingen, binnen welke de mensch zich in gewone tijden kleingeestig
vastnestelt, geheel omvergerukt. Tusschen edele zielen bestonden geen
palen van armzalige gewoonte en stijve vormelijkheid meer, welke de
argwaan om zich afbakent en die uit de verdorven kiemen van het hart
opwassen. Het verheven geluk of ongeluk verbant al wat bedriegelijk en
valsch is uit de menschelijke borst; slechts het gelouterde hart blijft
over, en het edele slaat voor het edele.
De onstuimige, half bedwelmende minuut van zaligheid was voorbij, en
werd gevolgd door eene liefelijke rust, gelijk de stroom zich na een
woelig bruisenden waterval rustig voortstuwt en de gansche diepte van
den aether in zich afspiegelt.
Ook aan diep smartelijke inmengsels ontbrak het niet; Willhofens,
Regnards, Jeannette's lot werd verhaald. Rasinski vernam het met innige
ontroering, wendde zich om, wees op de weinigen, die hem volgden, en
sprak met eene bevende stem: „Ziedaar allen, die ik van mijne getrouwen
uit de slachting heb overgehouden! Wij zijn tot hier verjaagd!”
Eene ernstige stilte heerschte in den kleinen kring; elk gaf zich aan
zijne sombere mijmeringen over en bepeinsde, welke offers gedurende
deze korte scheiding gevallen waren. Ten laatste brak Rasinski
het zwijgen af. „Om niet nog anderen van onze weinige vrienden te
verliezen, willen wij opbreken; ginds ligt Weselowa, daar hoop ik
over de rivier te komen. Aan gene zijde zijn wij, vertrouw ik, in
veiligheid.”
Hij hief de uitgeputte Bianca met het kind op zijn eigen paard en
voerde het bij den teugel. Boleslaw en Jaromir boden Lodewijk en
Bernard hunne rossen aan, doch dezen, zich nog sterk genoeg voelende om
te voet te gaan, wezen dit aanbod van de hand.
Zoo brak men op. Na verloop van een uur had men het plaatsje bereikt;
een litthauwsche boer wees een punt aan, waar de stroombedding niet
meer dan eene manshoogte diep was; niettegenstaande het drijfijs, begaf
men zich moedig te water. Ditmaal zou hen geen nieuwe ramp treffen: zij
bereikten gelukkig den anderen oever, en aller oog en hart verhief zich
met een vurig dankgebed ten hemel.