--Nátagpûán ko rin ang taong aking hinahanap!--ang bulóng ni
Simoun--may kauntî pang balisa...... ng̃unì’t lalòng mabuti;
mátututong gumanáp sa kaniyáng ipang̃akò.
Ipinag-utos sa kaniyáng alilà na tumung̃o sa Los Baños na sa
dagat-dagatan magdaan at dalhín ang malakíng maleta, at doon siyá
hintín, sapagkâ’t siya’y sa katihan magdáraán na dalá ang kinalalagyán
ng̃ mg̃a batóng mahahalagá.
Ang pagdatíng ng̃ apat na guardia sibil ay lalò pang nakagalák sa
kaniyá. Húhulihin ng̃ mg̃a sibil si kabisang Tales, ng̃unì’t sa
dahiláng hindî nákita ay si tandâng Selo ang dinalá.
Tatlóng patayan ang nangyari sa gabíng yaón. Ang praileng
nang̃ang̃asiwà sa _hacienda_ at ang bagong hahawak ng̃ mg̃a lupà ni
kabisang Tales ay nang̃átagpûáng patáy, baság ang ulo at may sumpál
na lupà sa bibíg, sa kalapít ng̃ mg̃a lupaín nitó; sa bayan, ang
asawa ng̃ bagong mag-aarì ng̃ lupà na pinatáy ay patáy ding inumaga,
na punô rin ng̃ lupà ang bibíg at pugót ang ulo, at may kasiping na
papel na kinasusulatan ng̃ pang̃alang “Tales” na ang ipinanulat ay
dalirìng isinawsáw sa dugô......
¡Manahimik kayó, mapapayapàng tagá Kalambâ! Sa inyó’y walâng
nagng̃ang̃alang Tales, sino man sa inyó’y hindî siyáng nakagawâ ng̃
kasalanan! Ang mg̃a pang̃alan ninyó’y Luis Habaña, Matias Belarmino,
Nicasio Eigasani, Cayetano de Jesús, Mateo Elejorde, Leandro
López, Antonino López, Silvestre Ubaldo, Manuel Hidalgo, Paciano
Mercado, kayó ang boong bayan ng̃ Kalambâ!.... Lininis ninyó ang
inyóng mg̃a bukirín, ginugol ninyó sa kanilá ang boong búhay, ang
mg̃a naimpók, mg̃a pagpupuyát, pagtitipíd, at pagkatapos ay inalís
sa inyó, pinalayas kayó sa inyóng mg̃a tahanan at ipinagbawal sa
ibá ang kayó’y patuluyin! Hindî pa nasiyahang lapastang̃anin ang
katwiran kundî niyurakan sampû ng̃ mg̃a banal na kaugalìan ng̃ inyóng
bayan.... Naglingkód kayó sa Harì at sa España, at ng̃ sa ng̃alan
nilá’y pinag-usig ninyó ang katwiran ay itinapon kayó’t sukat ng̃
hindî man linitis, inilayô kayó sa yakap ng̃ inyóng mg̃a asawa at sa
halík ng̃ inyóng mg̃a anák.... Mahigít sa tiniís ni kabisang Tales
ang tiniís ng̃ bawà’t isá sa inyó, ng̃unì’t gayón man, ay walâ sa
inyóng naghigantí. Hindî nagkaroón sa inyó ng̃ ling̃ap ni kaawàan at
pinag-usig pa kayó hangáng sa kabilâng buhay, gaya ng̃ ginawâ kay
Mariano Herbosa.... ¡Lumuhà kayó ó matuwâ sa mg̃a liblíb na pulông
iyóng linálagalág nang hindî alám ang sasapitin! Kinakandili kayó
ng̃ España, at sa málao’t mádalî ay tatamuhín ninyó ang katwiran!