Laat mij spoedig van u hooren, waarde Delaserre! Bedenk, dat ik alleen
door u iets van ons regiment vernemen kan en natuurlijker wijze van het
een en ander gaarne iets wensch te weten, vooral hoe het met het
krijgsgerecht over Acyre’s gedrag is afgeloopen, of Elliott majoor
wordt, en hoe het met de rekruteering gaat en hoe den jongen officieren
de regimentstafel bevalt. Naar onzen goeden vriend, den
luitenant-kolonel, behoef ik niet te vragen; toen ik op mijne reis door
Nottingham kwam, trof ik hem gelukkig in den schoot van zijn huisgezin
aan.
Welk een geluk is het voor ons, arme drommels, beste Philip, als wij
een rustplaatsje vinden tusschen het leger en het graf, indien ziekte,
staal en lood en de gevolgen van een leven vol bezwaren ons niet
vroegtijdig wegrukken. Een oud krijgsman, die zijn ontslag genomen
heeft, is overal gezocht en hoog geacht. Zelfs als hij tusschenbeide
pruttelt, gunt men hem gaarne dat genot! Maar als een rechtsgeleerde,
een geneesheer, of een geestelijke over tegenspoed of geene genoegzame
bevordering klaagt, zullen dadelijk honderd monden de reden in zijne
eigene onbekwaamheid zoeken. De eenvoudigste oude krijgsman echter, al
komt hij ook steeds op het honderdmaal gedane verhaal van eene
belegering of een veldslag terug, wordt altijd met deelneming en
achting aangehoord, als hij zijne dunne lokken schudt en met
verontwaardiging spreekt over de baardelooze knapen, die boven hem
bevorderd zijn. Gij en ik, Delaserre, beiden vreemdelingen – want wat
ben ik anders, ofschoon ik uit Schotland afkomstig ben, daar de
Engelschen mij, al kon ik mijne afkomst bewijzen, toch bezwaarlijk als
landsman erkennen zouden – wij mogen er trotsch op zijn, dat wij onze
bevordering bevochten en met het zwaard gewonnen hebben, wat wij, bij
gebrek aan geld, op geene andere wijze verkrijgen konden. De Engelschen
zijn een wijs volk. Terwijl zij zich zelven trotsch roemen en den
schijn aannemen, alsof zij alle andere volken gering achten, laten zij
ons, gelukkig, achterdeuren open, waardoor wij, door de geboorte minder
begunstigde vreemdelingen, aandeel in hunne voorrechten kunnen
verkrijgen. Dus gelijken zij, in sommige opzichten, op een snoevenden
waard, die op de deugd en smakelijkheid van zijn zesjarigen schapenbout
pocht, terwijl hij met veel genoegen aan ieder van zijne gasten een
stuk er van ronddeelt. In één woord, gij, wien trotsche bloedverwanten,
en ik, wien de luimen des noodlots den krijgsdienst deden omhelzen, wij
hebben beiden, waar wij op onze loopbaan in den Britschen krijgsdienst
ook staan blijven, de aangename bewustheid, dat het alleen komt uit
gebrek aan geld, om den tol te betalen, en niet, door dat men ons belet
den grooten weg te bewandelen. Indien gij dus den kleinen Weischel kunt
overhalen om bij ons regiment te komen, laat hem dan in Godsnaam de
vaandrigsplaats koopen, bedaard leven, zijnen dienst trouw waarnemen en
voor het overige zijne bevordering aan het noodlot overlaten.
En nu, hoop ik, zult gij ook wel brandend nieuwsgierig zijn, te weten,
wat er van mijn liefdezaak geworden is. Ik heb u reeds gezegd dat ik
goedgevonden had, met Dudley, een jongen Engelschen kunstenaar, dien ik
had leeren kennen, een voetreisje van eenige dagen door de heuvels van
Westmoreland te doen. Deze Dudley is een prettige jongen, Delaserre!
hij schildert tamelijk, teekent goed, is onderhoudend in zijne
gesprekken, blaast de fluit meesterlijk en is, bij alle zijne talenten,
zeer bescheiden en laat er zich niets op voorstaan. Bij mijne
terugkomst van ons reisje vernam ik, dat de vijand op verkenning
uitgeweest was. De heer Mervyn was, volgens het verhaal van mijn waard,
zelf met een gast in zijn schuitje het meer overgestoken. Ik vroeg
terstond „Hoe ziet hij er uit?”
De waard antwoordde: „Het was een man met een donker uitzicht, die
officier scheen te zijn en kolonel genoemd werd. De heer Mervyn
ondervroeg mij zoo scherp, alsof ik voor het gerecht stond. Ik begreep,
dat er iets achter schuilde, Mijnheer Dawson!” (Gij weet, dat dit mijn
aangenomen naam was) „Ik zeide hem niets van uwe grillen en uwe
tochtjes op het meer in het holle van den nacht – neen, neen, al kan ik
zelf geene aardigheden hebben, ik wil een’ ander het spel niet
bederven. En Mijnheer Mervyn, die altijd knorrig is, bromde over mijne
gasten, en wilde weten waarom zij onder zijne vensters landden,
ofschoon die plaats slechts als het vierde station aan den oever op de
kaart aangewezen is. Neen, neen, laten zij er zelve hunne hersenen mede
breken; wat gaat het Jozef Hodgos aan?”
Gij zult mij toestemmen, dat hier voor mij, in deze omstandigheden,
niets anders te doen was, dan mijne rekening te betalen en het veld te
ruimen, indien ik mijn eerlijken waard niet tot mijn vertrouweling
maken wilde, waartoe ik geen’ den minsten lust gevoelde. Buitendien
vernam ik, dat onze voormalige kolonel naar Schotland vertrekt en de
arme Julia medeneemt. De menschen, die zijne goederen vervoeren,
verhaalden mij, dat hij den winter op een landgoed, Woodbourne genaamd,
in het graafschap ** zal doorbrengen. Hij is nu zeker op zijne hoede;
dus moet ik hem, zonder hem op nieuw te verontrusten, zijne
verschansingen laten betrekken. En dan, mijn brave kolonel, wien ik zoo
veel dank schuldig ben, dan moogt gij aan uwe verdediging denken!
Dikwijls denk ik, waarde Delaserre, dat de geest der tegenspraak een
weinig mede in het spel komt, bij mijn verlangen om mijn voornemen door
te zetten. Me dunkt, dat ik het liever zien zou, dat ik dezen trotschen
man kon noodzaken, om zijne dochter Mevrouw Brown te noemen, dan dat ik
haar met zijne volle goedkeuring zou huwen en mijn naam, met de
koninklijke toestemming, tegen den titel en het wapen van Mannering
verruilen, al werd daardoor tevens zijn geheele vermogen mijn eigendom.
Maar er is ééne omstandigheid, die mij eenigszins huiverig maakt. Julia
is jong en romanesk. Ik zou haar niet gaarne tot een stap overhalen,
dien zij in rijperen leeftijd kon afkeuren; ook zou ik het zeer
ongaarne zien, dat zij mij, al ware het slechts door éen blik, het
verwijt deed, dat zij door mij van haar vermogen beroofd was, en nog
veel minder zou ik haar reden willen geven, om te zeggen, zoo als
sommige vrouwen haren echtgenooten al zeer spoedig verwijten, dat zij,
indien ik haar tijd gegeven had om de zaak goed te overleggen,
verstandiger en beter gehandeld zoude hebben. Neen, Delaserre, dat moet
nooit gebeuren. Deze gedachte drukt mij zwaar op het hart, daar ik best
inzie, dat een meisje, in Julia’s omstandigheden, geen volkomen en
duidelijk begrip heeft van de grootheid van het offer, dat zij brengt.
Zij kent geene ongemakken dan bij naam; en wanneer zij aan liefde en
een hutje denkt, dan is het zonder twijfel eene bekoorlijke hut, zoo
als men slechts in dichterlijke beschrijvingen, of in het park van een
edelman met twaalf duizend pond sterling jaarlijksch inkomen, vindt.
Zij kan zich de ontberingen niet voorstellen, die zij zich in eene echt
Zwitsersche hut, waarover wij, gij en ik, Delaserre, zoo dikwijls
gesproken hebben, zou moeten laten welgevallen, en kent de zwarigheden
niet, waarmede wij natuurlijk te worstelen zouden hebben, vóor dat wij
de haven bereikten. Dit is een punt, waarover ik eerst bepaald en
uitvoerig met haar moet spreken. Julia’s schoonheid en teederheid
hebben eenen onuitwischbaren indruk op mijn hart gemaakt, en toch wil
ik, om mijne eigene rust, er zeker van zijn, dat zij de voorrechten,
waarvan zij afstand zou doen, volkomen kent, vóor dat zij ze om
mijnentwil opoffert.
Ben ik te trotsch, Delaserre, als ik denk, dat zelfs deze proef gunstig
voor mijne wenschen zal uitvallen? Ben ik te ijdel, als ik
veronderstel, dat de weinige goede eigenschappen, die ik bezit,
benevens mijne tegenwoordige voldoende hoewel beperkte middelen, om in
onze behoeften te voorzien, en mijn vast besluit, om mijn leven aan
haar geluk toe te wijden, datgene vergoeden kan, waarvan zij om
mijnentwil afzien moet? Of zal het onderscheid in hare leefwijze, de
opoffering van het voorrecht hare vermaken naar welgevallen te kunnen
regelen – zal dit bij haar zwaarder wegen, dan het uitzicht op
huiselijk geluk en eene onveranderlijke, wederkeerige liefde? Ik zeg
niets van haren vader. Zijn karakter bestaat uit een zoo vreemd mengsel
van goede en slechte hoedanigheden, dat de eerste door de laatste als
het ware vernietigd worden; en datgene, wat zij als dochter ongaarne
missen zou, wordt zoo ruim opgewogen door datgene, waarvan zij gaarne
bevrijd zou willen zijn, dat ik de scheiding van vader en dochter als
eene omstandigheid beschouw, waaraan in dit bijzonder geval weinig
gewicht gehecht moet worden. Ik houd intusschen goeden moed, voor
zoover dat mogelijk is. Ik heb met te vele ongemakken en zwarigheden te
kampen gehad, om vermetel op eenen goeden uitslag te vertrouwen, en ben
te dikwijls en te wonderbaar uit den nood gered, om nu den moed te
verliezen.
Ik wenschte wel, dat gij deze landstreek zaagt. Deze natuurtooneelen
zouden u, denkt mij, wel bevallen; ten minste brengen ze mij dikwijls
uwe gloeiende schilderingen van uw geboorteland voor den geest. Voor
mij hebben ze in groote mate het bekoorlijke der nieuwheid. Van bergen
in Schotland heb ik, ofschoon men mij altijd verzekerd heeft dat ik
daar geboren ben, niets dan eene verwarde herinnering. Duidelijker
herinner ik mij, dat mijn jeugdige geest eene zekere leêgheid gevoelde,
wanneer ik op de vlakten van het eiland Zeeland staarde. Maar juist dat
gevoel en die duistere herinnering overtuigen mij, dat bergen en rotsen
mij op vroegeren leeftijd niet vreemd zijn geweest, en dat ze, ofschoon
ik mij daarvan niets dan bij tegenstelling en door de leêgheid, welke
ik gevoelde toen ik te vergeefs daar naar rondzag, kan herinneren, een
diepen indruk op mijne kinderlijke verbeelding moeten gemaakt hebben.
Ik herinner mij, toen wij voor het eerst den beroemden bergpas in het
land van Mysore beklommen, en de meesten niets dan ontzag en verbazing
ever de verhevenheid en grootschheid van dit tooneel gevoelden – dat ik
toen veel meer onder denzelfden indruk was, waarmede gij, met Cameron,
die wilde rotsen bewonderdet, en met een genot, aan vaderlandsche
herinneringen ontleend, beschouwdet. Ja, niettegenstaande mijne
opvoeding in Holland, komt een blauwe berg mij voor als een oude
vriend, en een donderende stroom als de klank van een bekend lied, dat
mij reeds als kind vermaakt heeft. Nooit was dit gevoel zoo levendig in
mij, als hier, ìn dit land vol meren en bergen, en niets spijt mij
meer, dan dat gij door den dienst verhinderd wordt, mij op mijne
tochten te vergezellen. Ik heb getracht eenige teekeningen te maken,
waarvan echter niet veel gekomen is. Maar Dudley teekent voortreffelijk
en zoo vlug, dat het bijna toovernij schijnt te zijn, terwijl ik bij
alle moeite, die ik doe, broddel en knoei, dit te donker, dat te licht
maak, en eindelijk niets dan eene gemeene karikatuurprent voor den dag
breng. Ik moet mij aan mijne fluit houden: want de muziek is de eenige
onder de schoone kunsten, die mij met hare gunst schijnt te vereeren.
Wist gij wel dat de kolonel Mannering de teekenkunst verstaat? Ik
geloof het niet: want hij versmaadde het altijd, zijne talenten aan een
zijner ondergeschikte officieren te toonen. Maar hij teekent toch
schoon. Sedert hij met Julia Mervyn-Hall verlaten heeft, is Dudley
derwaarts geroepen, om een stel teekeningen te voltooien, waarvan
Mannering de vier eerste gemaakt heeft, en door zijn overhaast vertrek
in zijn voornemen om het geheele stel af te werken verhinderd is.
Dudley zegt, dat hij zelden zulke meesterlijke, ofschoon eenvoudige
schetsen gezien heeft, en dat bij ieder daarvan eene korte beschrijving
in verzen gevoegd was. Is Saul onder de profeten? zult gij zeggen; de
kolonel Mannering een dichter? Waarlijk, deze man moet zich even zoo
veel moeite gegeven hebben om zijne bekwaamheden te verbergen, als
anderen aanwenden om er mede te pralen. Hoe trotsch en ongezellig
scheen hij onder ons! Hoe zelden was hij geneigd, zich in een gesprek
te mengen, dat algemeen onderhoudend was. En dan zijne genegenheid voor
dien onwaardigen Archer, die in alle opzichten zoo ver beneden hem
stond, enkel omdat deze de broeder was van den burggraaf Archerfield,
een armen Schotschen pair! Ik denk dat Archer, indien deze zijne
wonden, die hij in het gevecht bij Cuddyboram ontving, langer overleefd
had, wel iets geopenbaard zou hebben, dat licht over het ongerijmde in
het karakter van dezen man verspreiden kon. Hij verklaarde mij meer dan
eens, dat hij mij iets zeggen kon, dat mijn ongunstig oordeel over den
kolonel veranderen zou. Maar de dood overviel hem; en zoo hij mij
eenige voldoening schuldig was, wat sommige zijner uitdrukkingen
schenen aan te duiden, dan stierf hij, vóor dat hij mij ze geven kon.
Ik ben voornemens, bij dit schoone winterweêr nog eene lange reis te
voet door dit land te doen. Dudley, een bijna even goed voetganger als
ik, zal mij gedeeltelijk vergezellen. Op de grenzen van Cumberland
scheiden wij, en hij gaat weder naar zijne woonplaats, op eene derde
verdieping in eene achterbuurt te Londen, om, zoo als hij het noemt,
voor het „commercieele” gedeelte van zijn beroep te werken.
„Er kan,” zegt hij, „geen grooter verschil in het leven van een mensch
gevonden worden, dan tusschen het leven van een kunstenaar, wanneer
hij, vol geestdrift, de onderwerpen voor zijne teekeningen verzamelt,
en dat, hetwelk hij zich moet laten welgevallen, wanneer hij zijne
schetsen uitwerkt, en zijne stukken ten toon, en aan de grievende
onverschilligheid en dikwijls nog grievender beoordeeling van grillige
kunstvrienden, blootstelt. Gedurende den zomer van mijn jaar,” zegt
hij, „ben ik zoo vrij, als een wilde Indiaan, en vermaak mij naar
hartelust, midden onder de verhevenste natuurtooneelen, terwijl ik,
gedurende mijn winter en lente, niet alleen in een ellendig dakkamertje
opgesloten en gevangen, maar bovendien veroordeeld ben, om mij aan de
luimen van anderen te onderwerpen en dikwijls even slecht gezelschap te
dulden heb, alsof ik een wezenlijke galeiboef ware.” Ik heb hem
beloofd, hem met u in kennis te brengen, Delaserre, en ik geloof, dat
gij in zijne kunstwerken even veel smaak zult vinden, als hij in uwe
Zwitsersche geestdrift voor bergen en stroomen.
Wanneer ik van Dudley scheid, kan ik, naar men mij gezegd heeft,
gemakkelijk in Schotland komen, als ik dwars door eene woeste streek,
in het noordelijk gedeelte van Cumberland, reis; en dezen weg zal ik
nemen, ten einde den kolonel tijd te geven om zijn kamp op te slaan,
voor dat ik zijne stelling verken. Vaarwel, Delaserre! ik zal
bezwaarlijk gelegenheid vinden, om u voor mijne aankomst in Schotland
weder te schrijven.”