Glorie aan God in den Hooge, en vrede op de aarde aan de
menschen van goeden wil.
Godmaert en zijne dochter Geertruid zaten nevens elkaar in de boekzaal;
zij deden niets en waren in dien staat van angst en afwachting, die al de
denkingskracht des menschen op een punt vereenigt. Sedert een half uur
hadden zij nog niet gesproken, zij schenen te slapen met opene oogen.
Reeds wisten zij, hoe al de tempels beroofd, geplunderd en ontheiligd
waren, hoe men de geestelijken verjaagd en mishandeld had. Godmaert
weende in het binnenste zijns harten over de hulp, die hij den ketters
weleer verleend had; hij dacht met ijzing aan pater Franciscus, wiens lot
hij niet kende.
Niet min was Geertruid door schrikkelijke gedachten gefolterd. Sedert
den vorigen nacht had zij Lodewijk niet gezien. Niemand had haar over
hem eenig bericht kunnen geven. Pater Franciscus was in hare woning niet
verschenen, hij die anders in alle droeve of gevaarlijke voorvallen als
een schutsengel aan hare zijde stond! Hare angstige vrees, hare benauwde
gepeinzen losten zich op in dezen zucht, die dikwijls op hare lippen
dreef: ho, zij zijn dood! zij zijn dood!
Op eens kwam Theresia in de boekzaal geloopen, roepende als verdwaald:
“Daar zijn ze! Daar zijn ze! Lodewijk met pater Franciscus!”
Een blijde schreeuw van Geertruid antwoordde op de aankondiging van
Theresia. De jonkvrouw stond op met de armen in de hoogte en sprong
vooruit naar de deur.
Maar toen zij de beslijkte kleederen van Lodewijk zag, toen zij bemerkte
hoe zijne handen met bloedige krabben als overdekt waren en bovenal,
wanneer zij op den priester blikte, dan werd zij door eenen hevigen slag
getroffen. Zij bleef bevend in het midden der kamer staan, zond eenen
grievenden gil door de zaal en zakte ineen als een levenloos lichaam.
Godmaert sloeg zich de twee handen voor het aangezicht en ontrukte zich
aldus aan dit smartelijk tooneel.
De priester was bijna dood; hij werd door Wolfangh en Schuermans
veeleer gedragen en voortgesleurd dan ondersteund; zijne verslapte
beenen sleepten over den grond, ze hadden geene kracht meer om stappen
te vormen. Dan, zijn hart was nog niet gebroken, zijn geest nog niet
verdoofd.
Men plaatste hem met voorzorg in eenen armstoel; hij zonk zwaar en
beweegloos er in neder.
Ongetwijfeld had Geertruid het bewustzijn niet geheel verloren; want zij
ontwaakte van zelve en stond op. In deze omstandigheid behield zij alleen
de tegenwoordigheid van geest, die er noodig was. Terwijl al de bijzijnde
personen stilzwijgend op den priester staarden, of met luider stemme
klaagden, riep Geertruid de dienstboden van het huis tot zich. Den een
zond zij om eenen heelmeester, den ander om een geneesheer; de overigen
moesten kussens en linnen doeken gaan halen of wijn en versterkende
dranken aanbrengen.
Deze bevelen gaf zij bevend en als met de koorts bevangen. Dan, zonder
Lodewijk of iemand anders te bezien, ging zij tot den priester en wilde
hem op een goed bed doen leggen, doch hij stelde er zich tegen en, de
hand der jonkvrouw vattende, sprak hij, terwijl een heldere glimlach op
zijne aschvervige lippen speelde:
“Mijne dierbare dochter, spaar u die moeite, uw goede vader gaat tot God.
Pater Franciscus verlaat de wereld,... maar waarom zoudt gij treuren over
mij, terwijl eene ongekende blijdschap mij vervult? Ik heb lang geleefd,
mijn kind; de Heer heeft mij overladen met Zijne gunsten, en nu, nu
bewijst Hij aan mij, onwaardig mensch, de grootste genade.... ik sterf
voor Zijnen heiligen naam!”
Deze woorden deden op het gemoed der jonkvrouw eenen geheel anderen
indruk dan men hadde kunnen verwachten. In stede van in tranen los te
breken, verhelderde haar gelaat, iets, dat aan eenen glimlach geleek,
kwam hare wangen betrekken, en zij hield hare oogen als in eene hemelsche
bespiegeling op den priester gevestigd. Die verandering kwam daaruit
voort, dat zij op de bleeke wezenstrekken van den pater iets heiligs,
iets goddelijks zag blinken; dat zijne woorden vol hemelsche vreugde
haar hadden doen gevoelen, dat zulke dood, indien hij voorvallen moest,
waarlijk een geluk en eene genade van God zou zijn. Zooverre vervoerde
haar deze geestontheffing, dat in haar hart de treurnis gansch verging en
door bedaardheid werd vervangen. Op de woorden des priesters antwoordde
zij zonder droefheid:
“O, ik versta u, goede vader. Ja, gij moogt sterven! Gij moogt de wereld
verlaten! En uwe Geertruid zal niet weenen, niet klagen; want een
schooner leven wacht u, de hemel opent zich om u te ontvangen.”
Op dit oogenblik kwam er een geneesheer in de kamer. Zonder iemand aan
te spreken ging hij tot den priester, vatte zijne hand en bezag hem met
aandacht.
Al de tegenwoordig zijnde personen schenen eensklaps uit hunne droefheid
te verrijzen en naderden te gelijk bij den geneesheer; Godmaert zelf deed
den zetel, waarin bij zich bevond, tot bij den priester rollen.
Na eene lange wijl van algemeenen angst vroeg Lodewijk aan den geneesheer:
“Niet waar, meester Wallensius, er is nog hoop?”
De geneesheer antwoordde niet; maar Lodewijk zijne vraag weldra herhaald
hebbende, liet hij de hand van den priester zachtjes nedergaan en sprak
met dorre stem:
“Nog een half uur, ten langste!”
Op die akelige woorden volgde eene doodsche stilte. Godmaert, die nu bij
de zijde van pater Franciscus gezeten was, sloeg zijnen arm om den hals
van zijnen lijdenden vriend en verborg het aangezicht op zijne borst.
Tusschen eenen vloed van tranen, die onzichtbaar uit zijne oogen op des
priesters kleederen leekten, zuchtte hij:
“O vader, vriend, herhaal mij, dat gij mij vergeeft; want de wroeging
scheurt mij den boezem. Ik weet het, een gedeelte van uw onnoozel
bloed moet op mij terugvallen, indien uwe gebeden het niet van mijn
hoofd keeren. Vergeef mij! Ik heb mede de tempels van mijnen God
geschonden; ik heb het oude geloof helpen verdelgen, en in al de begane
heiligschenderijen heb ik een schrikkelijk deel; want ik heb mijne
stadgenooten aangedreven tot de balddadigheden, die u het leven kosten.
O, vergiffenis!”
Godmaert bezag op dit oogenblik het gelaat des priesters; een
engelenglimlach blonk hem tegen, eene uitdrukking zoo treffend en zoo
zoet, dat hij de koude hand van pater Franciscus aan zijne lippen bracht
en eenen dankbaren kus er op legde.
“O, gij hebt mij vergeven!” riep hij met blijdschap.
Des priesters oogen begonnen te breken; dit was zichtbaar. Hij antwoordde
in het eerst niet op Godmaerts klachten, maar vereenigde al de kracht,
die hem overbleef, alsof hij voor de laatste maal spreken ging. Hij
wenkte dan door eene lichte beweging des hoofds Lodewijk en Geertruid, en
zeide met flauwe stem, zoodra zij bij hem stonden:
“Nu, mijne kinderen, — nu ga ik sterven, — ik voel het!”
De wijze, waarop die woorden uitgesproken werden, liet niet den minsten
twijfel over hunne waarheid. Geertruid zonk op hare knieën voor den
priester en dwong Lodewijk, in dezelfde houding nevens haar te zitten.
De stervende pater ging voort:
“Godmaert, ja, gij hebt gedwaald — en gezondigd; — maar uw berouw is
innig.... In den naam van den God.... wiens dienaar ik ben, — ik vergeef
het u!... Treur niet door de vrees, dat de vijanden van ons geloof —
zullen zegepralen.... De kerk van Jezus Christus is onverdelgbaar.... uit
de vervolging put zij haren luister; — uit de bevechting hare macht....
Wolfangh, de abt van St. Bernard — zal u zeggen wat gij doen moet....
Het kloosterleven zal uwe driften temmen,... gij zult genade vinden bij
den Heer!... Liefste kinderen, hebt dank om uwe genegenheid tot mij. —
Wankelt nooit in uwe warme liefde tot God, in uwe vaste trouw aan het
eenig zaligmakend geloof.... Geertruid, Lodewijk, — gij zult vereenigd
zijn,... wanneer de kerk — haar rouwgewaad — zal afgeworpen hebben....
Uit den hemel.... zal — mijne ziel — over uwe kinderen — waken. — Zijt
gelukkig!.... bemint elkan.... der.... en....”
Zijne stem verging en werd onvatbaar. Door een laatste spanning zijner
levenskrachten hief hij de rechterhand boven het hoofd der knielende
gelieven, en scheen hen biddend te zegenen. Zijne hand viel weldra
ontzenuwd neder. Hij hief nog eens de oogen hemelwaarts, en als een
licht, dat, uitgaande, nog eene heldere sprankel van zich werpt, sprak
hij met klare stem deze schoone, deze verhevene woorden:
“Gloria in altissimis Deo.... et.... in terra pax hominibus!...”