X.

Vier weken na dien noodlottigen dag naderden twee mannen, als Vlaamsche

boeren gekleed, en waarvan de eene veel jonger was dan de andere,

het dorp Gentbrugge. Behalve hun stevige stokken, aan de punten met

ijzer beslagen, droegen zij geen zichtbare wapenen.

Het waren Jacob Martens en Pieter de Welle. Na hunne ontsnapping had

de Welle doorgeroeid tot Callo, nadat hij inderhaast Jacobs wonde

zoo goed mogelijk had verbonden, om het bloeden te stelpen. Te Callo

hadden zij onderkomen gevonden bij een visscher, die een geloofsgenoot

bleek, en die hen gaarne een schuilplaats gaf, toen hij vernam, dat zij

vluchtelingen van het leger der Geuzen waren. Zij bleven er tot Jacob,

die door bloedverlies zeer was verzwakt, geheel was hersteld, en in

dien tijd werkte de Welle voor hen beiden, doordat hij den visscher,

hun gastheer, hielp bij zijn bedrijf. Van de marktschippers, die

op Antwerpen voeren, vernamen zij, hoe het met hunne kameraden was

afgeloopen. Het geheele Geuzenleger was vernield; vele vluchtelingen

waren in de Schelde of in de moerassen gesmoord en de Heer de Lannoy

had driehonderd gevangenen aan de boomen in den omtrek laten ophangen.

Ze hoorden er ook het rampzalig lot van Valenciennes. Ze vernamen, hoe

de ongelukkige stad, na een dapperen tegenweer, zich aan Noircarmes had

moeten overgeven en hoe deze, ondanks zijn belofte van vergiffenis,

den bevelhebber Michel Herlin en zijn zoon had laten onthoofden,

en de predikanten la Grange en Guido de Bray, met nog tweehonderd

Gereformeerden, had laten ophangen.

Eindelijk hoorden zij, dat de Landvoogdes, moedig geworden door de

overwinning harer troepen, aan de Regeering van Antwerpen den eisch had

gezonden, dat de Hervormde predikanten de stad binnen vier en twintig

uren en het gebied der Nederlanden binnen de drie dagen zouden hebben

te verlaten op straffe van de galg,--en dat de Regeering het hoofd

had gebogen, dat de predikanten hadden gehoorzaamd, en dat met hen

een groot aantal Gereformeerden, bevreesd voor de wraak der Roomsche

partij, de stad hadden verlaten, om naar Engeland of Duitschland uit

te wijken. Het scheen gedaan met de zaak der Reformatie.

Nu achtte de Welle het ook niet veilig meer, nog langer in de buurt

van Antwerpen te vertoeven. Hij sprak met Jacob af, dat zij eerst,

zoo goed mogelijk vermomd, naar Gentbrugge zouden gaan, waar de

boschwachter in zijn huisje een kleine som geld veilig verborgen had;

vervolgens zouden zij te Poperingen naar Mieke gaan zien, om dan over

Duinkerken met een of ander visschersvaartuig naar Engeland uit te

wijken en dààr betere tijden af te wachten,--zoo die ooit nog voor

de rampzalige Nederlanden mochten aanbreken.

Vóór het begin der onderneming was hun hunne soldij uitbetaald,--want

het ontbrak de aanvoerders niet aan geld. Ze waren dus in staat

eenvoudige boerenkleeren te koopen, en zoo hadden zij zich op weg

begeven, de groote wegen vermijdend, waar zij de meeste kans liepen,

krijgsvolk der Regeering te ontmoeten. Nu hadden zij het doel van hun

tocht bereikt. Het liep tegen den avond en dat achtte de Welle, die

zorgvuldig de minst bezochte voetpaden had uitgekozen, den geschikten

tijd om zijn plan te volvoeren. Dienzelfden nacht zouden zij verder

gaan, want de buurt was voor hen beiden te gevaarlijk.

Het huisje van den boschwachter lag daar, eenzaam en verlaten. Daar

stond de oude, holle boom, waarin de Welle vóór zijn vertrek den

sleutel had verborgen. Toch moesten zij zeker weten, dat er geen

verraad was, voor zij de woning binnentraden. Voorzichtig en naar

alle zijden rondziende, traden zij nader. Plotseling greep de Welle

Jacob bij den arm en deed hem stilstaan. Er was een man van achter

het huisje te voorschijn gekomen; thans stond hij voor de gesloten

vensterluiken en trachtte door de reten naar binnen te zien.

--"'t Is Daniël Tistz," bromde de Welle. "Wat zoekt de strooper hier?"

--"Hij zal ons niet verraden," meende Jacob, die zich den jongen man

herinnerde; "hij draagt immers ook het Geuzennapje."

--"Men kan anders zoo'n lossen kwant niet vertrouwen," bromde de

Welle. "Maar voor een verrader zie ik hem toch niet aan. In elk geval,

we kunnen hier niet blijven staan, jonker. Vooruit dan maar!"

Op dit oogenblik keerde de strooper zich om en zag hen. Met een luiden

uitroep snelde hij op beide mannen toe. Jacob zag, dat de jonge man

er bleek en ontdaan uitzag.

--"Goddank, dat ik je zie, de Welle!" riep hij heesch. "Daar heb ik

God om gebeden, zooals ik nog nooit gebeden heb. Man, houd je goed,

want je dochter... je Mieke..."

--"Mieke!"

De Welle werd wit als een doek. Hij greep Daniël in de borst en

schudde den sterken jongen boer woest heen en weder.

--"Mieke?" siste hij. "Wat is er gebeurd? Heb jij, roffiaan, haar..."

Maar Daniël rukte zich los.

--"Laat los, de Welle!" riep hij met een wilden lach. "Denk je, dat

ik hier zou zijn, als ik je dochter een haar had gekrenkt? Weet je

niet, dat ik wel voor haar had willen sterven, als 'k haar zóó had

kunnen redden? Mieke zit gevangen op 't slot te Poperingen! Ze is in

de handen van Titelman!"

--"Van Titelman?"

Naar adem hijgend, met strakke, starende oogen, zag de Welle den

boogschutter aan, en ook Jacob stond verslagen. De arme Mieke in de

handen van de Inquisitie, van Titelman! Heel Vlaanderen kende hem, den

verschrikkelijken deken van Rousselaere, den fanatieken priester, voor

wien zelfs de Landvoogdes bevreesd was. In handen van Titelman,--dat

was erger dan de dood!

De Welle vermande zich.

--"Zeg op!" zei hij met schorre stem. "Wat is er gebeurd? Ze was

veilig bij haar moei te Poperingen."

--"Een stadsklerk heeft haar verraden!" zei Daniël, sidderend van

ingehouden drift. "Als ik den laffen Judas in handen krijg, breek ik

hem den nek. Hij wou naar Mieke vrijen, maar zij wou niets van hem

weten. Toen is hij uit wraak naar den geloofsrechter geloopen. Hij had

haar eens met haar bijbel en haar psalmboek verrast, het arme kind."

--"En toen...?"

--"Toen zijn de dienaars van den baljuw gekomen, en hebben haar uit

het huis gehaald. Ik was er niet. Ik zou de kerels met mijn handen

hebben geworgd, eer ze haar lief lijf aanraakten. Ze hebben haar op den

toren van 't slot gebracht, en ze zou, naar ze te Poperingen kallen,

met nog vier, die gevangen zijn om de religie, naar Rousselaere

worden gebracht."

Pieter de Welle stond daar met gebogen hoofd. Bij de laatste woorden

van den boogschutter schrikte hij op en wrong de handen met een

kermenden zucht. De beide jonge mannen zagen hem medelijdend aan. Zij

wisten, welke geruchten, ze mochten dan gegrond zijn of niet, omtrent

den pastoor van Rousselaere in omloop waren.

--"En geen redding! Och, Heere God! geen redding!" steunde de arme

vader.

Daniël Tistz keek hem met flikkerende oogen aan.

--"Misschien! Als je durft, de Welle!" zei hij driftig.

--"Durven? Denk je dan, dat mijn leven nog iets waard zou zijn,

als dàt met Mieke gebeuren moest? Zeg op, man, wat bedoel je?"

--"Kom mee naar Poperingen! Ik zal je bij wakkere kerels brengen. 't

Zijn Geuzen, die 't bij Waterloo ontkomen zijn en die zich nu

schuilhouden. Ze durven, als 't er op aan komt. Als Mieke naar

Rousselaere wordt gebracht, zullen wij 't weten, en dan, als wij

't goed aanleggen, is er kans, dat wij ze verlossen."

Gretig luisterde de Welle naar het plan, dat de wildstrooper nu nader

uiteenzette. De weg van Poperingen naar Rousselaere liep, zooals de

boschwachter ook zeer wel wist, gedeeltelijk door een bosch. Daar

zouden, op een geschikt punt, de Geuzen zich in hinderlaag leggen,

de dienaars van den inquisiteur dooden of onschadelijk maken en

de gevangenen bevrijden. De zaak was uitvoerbaar en de Welle en

Jacob waren bereid, haar te beproeven. Men zou zich terstond op

weg begeven. De aangeboren voorzichtigheid van den Vlaamschen

boer zegevierde nu echter over de smart en de angst van den ouden

boschwachter. Hij trad zijn woning binnen, terwijl hij zijn beide

metgezellen wenkte, hem te wachten. Toen hij, na een poos, weer buiten

kwam, hing er een zware lederen tasch aan zijn riem: de Welle had

zijn spaarpenningen opgegraven en nam ze mede.

Zij liepen verscheidene uren, ook nu weer de hoofdwegen vermijdende,

langs landwegen en boschpaden, die de Welle en Daniël beiden kenden.

't Was een schoon land, West-Vlaanderen in zijn frisschen lentetooi,

maar ze hadden geen oog voor het schoone, dat hen omringde. Met

krampachtig gesloten vuisten, soms onverstaanbare woorden mompelend,

dan weer den blik ten hemel slaande, als in stil gebed, schreed

de Welle voort, terwijl zijn beide metgezellen hem van tijd tot

tijd medelijdend aanzagen. Onder het gaan vertelde de strooper

aan Jacob, dat de vervolgingen wegens ketterij in de laatste weken

weder begonnen waren. Sinds den beeldenstorm hadden de inquisiteurs

zich rustig gehouden, maar de overwinningen, door de troepen der

Regeering behaald, hadden hun nieuwen moed gegeven en na den val van

Valenciennes was Titelman aanstonds begonnen, zijn bloedhonden uit

te zenden. Verscheidene personen waren, als verdacht van ketterij,

gevangen genomen en voor de geestelijke rechters gebracht. De

doodvonnissen zouden niet lang op zich laten wachten.

Men bereikte een groot bosch van eiken en beuken. De laatsten prijkten

reeds met frisch, jong groen, de eersten hadden nog hun winterloof. Het

terrein begon heuvelachtig te worden en de weg, die door het bosch

heenslingerde, was hier en daar door hooge, met zware stammen bezette

wallen omzoomd.

--"Hier zou het moeten zijn!" zeide de strooper eensklaps, terwijl

hij staan bleef.

De weg maakte hier een scherpe bocht en liep dan naar beneden. De

bodem was doorweekt door het regenwater, dat er zich had verzameld,

en de diepe karresporen, die in en uit den modderpoel leidden,

stonden vol water. Er groeide dicht struikgewas in de laagte en het

geboomte was zwaar genoeg om een geheele bende te verbergen. 't Was

een uitgezochte plaats voor een hinderlaag.

De Welle bleef even staan, nam het terrein met een vorschenden blik

op en knikte even goedkeurend. Toen vervolgde hij echter weer zijn

weg, zwijgend en haastig, en de beide jonge mannen, die begrepen,

wat er in hem omging, stoorden hem niet.

Zij kwamen door het dorp Langem en hier wist Daniël den bedroefden

vader te bewegen, in de taveerne wat uit te rusten en er een potteke

bier te drinken. De Welle had liever den tocht voortgezet, maar de

strooper beet hem toe, dat de jonker niet verder kon. Inderdaad was

Jacob, die niet zooals de beide anderen aan lange dagmarschen gewoon

was en die daarbij pas van zijn wonde was hersteld, doodmoede.

Zij traden de dorpstaveerne binnen en vonden er niemand, dan een

Dominicaner monnik, die in een hoek van de gelagkamer rustig zijn

potteke dronk, terwijl hij ijverig in zijn brevier las. Daniël nam

den Witheer met booze blikken op, maar deze lette niet op hem. Na een

poos dronk hij zijn potteke leeg en borg het gebedenboek in de tasch

of beurs, die aan zijn gordel hing; tegelijk haalde hij daaruit een

papier te voorschijn, waaraan een groot, rood zegel hing. Hij bezag

het eenige oogenblikken opmerkzaam en stak het toen weder weg. De

strooper zag het en zijne oogen fonkelden.

Toen de monnik vertrokken was, niet zonder een scherpen blik te hebben

geworpen op de drie mannen, wenkte Daniël zijne beide metgezellen.

--"Dat is een van de bloedhonden van Titelman," fluisterde hij. "Ik

ken hem wel. Als hij naar Poperingen gaat, dan kunt ge er op aan,

dat hij tijding brengt van den deken. Wij moeten hem in 't oog houden."

Zij betaalden hunne vertering en volgden den monnik van verre. De

Dominicaner slofte langzaam voort, tot hij de laatste huizen van

het dorp achter den rug had. Toen sloeg hij den breeden karreweg in,

die naar het Zuiden leidde.

--"Dat gaat naar Poperingen," zei Daniël. "Die brief is van Titelman."

--"Wij moeten hem hebben," zei de Welle gejaagd.

--"Juist, kom gauw!"

Wegduikend achter een hoogen wal van eikenhakhout, kwamen zij

ongemerkt den monnik vooruit. De Welle zoowel als Daniël Tistz

kenden het landschap nauwkeurig. Zij wisten de veldwegen en bijpaden

en zoo, snel en zwijgend voortstappend, bereikten zij den grooten

karreweg weder op een uur afstands van Langem, voor nog de langzaam

voortstappende monnik in het gezicht was.

Het was een eenzame plaats. De weg liep hier door een stuk broekheide,

die zich aan weerszijden mijlen ver uitstrekte. Naar het Westen zag

men de donkere massa van een bosch.

--"Wat nu?" vraagde de strooper.

--"Wij moeten dien brief hebben!" zei de Welle, met de tanden op

elkaar geklemd.

--"Wil je dan, dat ik...?" Met een veelbeteekenend gebaar trok Daniël

zijn kruismes.

--"Je wil toch geen moord, de Welle?" vraagde Jacob.

--"Alsof er aan 't leven van zoo'n paap iets gelegen was," zei de

strooper ruw. "Zullen ze Mieke niet vermoorden en haar martelen

bovendien, als zij kunnen? Je moet niet zoo weekhartig zijn, jonker."

--"De Heere heeft gezegd: Mij is de wrake! Ik zal het vergelden!" zeide

Jacob ernstig.

--"Zóó heb ik den bijbel niet gelezen!" lachte de ander grimmig. "Wat

zeg jij, de Welle!"

--"Laat hem leven, als 't kan," gebood de koddebeier.

--"Mij is 't wel!" zei Daniël schouderophalend. "Hoewel je er hem

misschien geen dienst mee doet, jonker. Want we kunnen hem niet laten

loopen, en als hij in de handen valt van onze gezellen daarginds..."

Hij wees met een veelbeteekenden blik naar de bosschen in de verte.

--"Wat wil je dan doen?" vraagde de Welle.

--"Laat mij maar begaan," lachte Daniël. "Ik heb wel eens meer een

boschwachter onschadelijk gemaakt. En was 't niet om Mieke geweest,

de Welle... Nu, kijk maar zoo leelijk niet: ik zal niets meer

zeggen. Maar, jonker, heb je wel eens van den Duinkerkschen kneep

gehoord? Niet? Let dan eens op, dan zul je wat wonders zien. Maar

jelui beiden moet je verschuilen, want onze vriend zal nu wel zoo

dadelijk komen."

--"Achter den wal dan!" gebood de Welle, en de drie mannen verscholen

zich achter het nog dorre eikenhakhout en wachtten.

De weg was eenzaam en verlaten. Bouwlanden, waar anders nu de boeren

werkten, waren er niet in de nabijheid en de broekheide, waar 's

nachts de grauwe nevel uit opdampte en de dwaallichten flikkerden,

werd door niemand bezocht, die er niet noodig had. Heel uit de verte

klonk van tijd tot tijd het "Alahoe!" van een koewachter, die zijn

beesten langs de wegen liet grazen.

Weldra zagen zij den Witheer aankomen. De monnik stapte bedaard en

rustig voort, onbewust van het gevaar, dat hem dreigde.

--"Let op!" mompelde de strooper.

Snel sloop hij langs den houtwal, om een eind verder weer te voorschijn

te komen. Rustig, met de handen in de zakken en al fluitende, liep hij

den monnik tegemoet. In zijn onmiddellijke nabijheid gekomen, week hij

ter zijde, zoodat de Dominicaan hem rakelings voorbij moest, terwijl

hij, schijnbaar groetend, de hand aan zijn kaproen bracht. Werktuiglijk

hief de monnik de hand zegenend op, om den groet te beantwoorden.

Plotseling, met een bliksemsnelle beweging, schoot de arm van den

jongen Vlaming uit en omknelde den hals van zijn slachtoffer. Tegelijk

zette hij den rechtervoet vooruit, achter de beenen van den monnik,

en met een forschen ruk wierp hij den man achterover op den grond,

waar hij met een geweldigen smak neerkwam en verdoofd bleef liggen. De

Welle en Jacob, die alles gezien hadden, braken door het kreupelhout

en met hun drieën sleepten zij het bewustelooze lichaam achter den

houtwal. Driftig viel Daniël op de tasch aan en haalde er het papier

uit, dat zij den monnik hadden zien lezen. Hij reikte het de Welle

over. Deze bezag het, doch gaf het hoofdschuddend over aan Jacob.

--"Ik kan er niets van maken!" zeide hij. "Wat is het, jonker?"

Jacob doorliep het papier vluchtig.

De monnik, die als een zoutzak aan hun voeten lag, opende de oogen. Hij

keek verschrikt rond en scheen te willen opstaan.

--"Houd je gemak, pater!" zei Daniël, terwijl hij zijn gevangene

den voet op de borst zette en zijn kodde dreigend ophief. "Als je

een vin verroert of een kik geeft, zal ik je met dezen wijkwast

zegenen--voorgoed, hoor je? Lees op, jonker!"

--"Petrus Titelman," vertaalde Jacob, "onwaardig dienaar Gods, priester

en deken te Rousselaere, inquisiteur van Vlaanderen, Douai en Rijssel,

aan Mr. Willem van Bodeghem, schout van Poperingen, groetenis.

"Krachtens de macht, ons verleend, door den Eerwaarden Ruardus

Tapper, groot-inquisiteur der Nederlanden, en bij decreet van Zijne

Koninklijke Majesteit, Philips II, Koning van Spanje, van den 28sten

November 1555, zenden wij u door de hand van onzen beminden broeder

Clemens, van de orde van den H. Dominicus, last en bevel, om de door

u gevangen gehouden ketters, zoo mannen als vrouwen, den 16den April

naar Rousselaere te zenden onder veilige bewaring van uwe gewapende

dienaars, en dat tegen het vallen van den avond en zonder aan de

zaak ruchtbaarheid te geven, ten einde opschudding onder de bevolking

te voorkomen.

"Gegeven onder ons zegel, te Rousselaere, den 14den April, Anno

Domini 1566."

De drie mannen keken elkander ontsteld aan.

--"Den 16den April,--dat is morgen!" zei Pieter de Welle met gesmoorde

stem.

--"Maar de baljuw zal niets kunnen doen, nu wij Titelman's postduif

hebben opgevangen," meende Daniël.

--"Dat baat niet," zeide de Welle. "Als de gevangenen niet aankomen,

en als zijn bode niet terugkeert, dan zendt Titelman een ander,

en dan is hij meteen gewaarschuwd. Als wij alles hadden geweten,

dan hadden wij dien monnik stil moeten laten gaan. Als Daniël ten

minste zijn woord kan houden..."

--"Dat kan ik!" zei de strooper. "Maar hoe krijgen wij dien brief

naar Poperingen? Wij kunnen er dien eerwaarden pater moeilijk mede

belasten."

De drie mannen zagen elkander verslagen aan. De monnik loerde naar

hen met schichtige blikken, als een wild dier, dat in de val zit. Hij

had nog geen woord gesproken.

Plotseling spanden zich zijn trekken. Hij had in de verte een zacht

getingel gehoord, zoo zacht, dat het de drie mannen, die van geheel

andere gedachten waren vervuld, was ontgaan. Het herhaalde zich: dat

waren de bellen aan het haam van een huifkar, die daar naderde. Dààr

was redding!

Loerend tusschen zijn wimpers door keek de gevangene, zonder een lid

te verroeren, naar zijne vijanden, die fluisterend en met bezorgde

gezichten met elkander spraken. De bellen kwamen al nader en nader,

weldra zou de voerman een hulpschreeuw kunnen hooren. De monnik

steunde reeds de ellebogen tegen den grond, gereed om met een schok

zich op te richten en zijn noodgeschrei aan te heffen.

Daar klonken op eens de bellen luider en sneller: het voortsjokkende

paard had blijkbaar hevig den kop bewogen. Verrast keken de Welle en

zijne metgezellen op: met een enkelen blik had Daniël den toestand

overzien en het gevaar begrepen.

Met een sprong was hij bij den monnik.

--"Ha, wou je dat, schobbejak!" siste hij, terwijl hij den man bij

de keel greep en zijn hoofd neerdrukte in de vochtige heide.

--"Houd op! Je worgt hem!" fluisterde Jacob.

--"Laat mij maar begaan!" zei de strooper norsch.

Hij rukte zich den halsdoek af, draaide dien tot een bal ineen en

wrong hem als een prop in den mond van den gevangene, die tevergeefs

tegenspartelde. Toen, terwijl hij met de eene hand den monnik in

bedwang hield, haalde hij een dun, maar sterk touw uit den zak en

met behulp van de Welle bond hij hem de handen op den rug.

"Ziezoo, pater!" zei hij grijnzend. "Nu kunt ge ons de misse lezen! Het

belleken klinkt reeds."

De kar was nu nabijgekomen. Neergehurkt achter het hakhout bij hun

gevangene, zagen de drie Geuzen haar voorbijgaan. Een paar boeren

liepen er naast, pratend en lachend, weinig vermoedend, wat daar

achter den houtwal voorviel.

--"Wij kunnen hier niet blijven," zei de Welle, toen het gerinkel der

bellen in de verte was weggestorven. "Wij moeten dien pater eerst in

veiligheid brengen."

--"Hij zou het veiligst zijn op den bodem van een veenplas," gromde

Daniël, terwijl hij met een schuinschen blik naar Jacob zag.

--"Laat hem!" gebood de Welle. "De jonker heeft gelijk. 't Is een

bloedhond, maar een moord in koelen bloede wil ik niet. We kunnen

hem meenemen naar dien schuilhoek, waarvan je hebt gesproken."

Nu kwam Jacob met een plan voor den dag. Hij zou de pij van den

Dominicaner monnik aandoen, en in die vermomming naar Poperingen gaan,

om het bevelschrift aan den baljuw te overhandigen, en, zoo mogelijk,

de inlichtingen in te winnen, die zij noodig hadden voor het slagen

van hun plan. Zijn langdurig verblijf in het Dominicaner klooster

maakte, dat hij zonder moeite zijn rol zou kunnen spelen.

Daniël nam gretig den voorslag aan en maakte zich gereed, den Witheer

van zijn scapulier en opperkleed te ontdoen. De Welle bleef met

gefronst voorhoofd naar den grond staren.

--"'t Is een gewaagd stuk, jonker!" zei hij eindelijk met gesmoorde

stem. "Als 't niet om Mieke was, dan zou ik... Maar er is toch één

bezwaar."

Hij wenkte de beide anderen ter zijde en ging fluisterend voort.

--"Hoe weet ge, of die broeder Clemens niet bij den schout bekend

is? In dat geval zou de jonker terstond gevangen genomen worden en

de schout zou dadelijk begrijpen, dat er onraad was."

--"We zullen het hem seffens vragen!" zei Daniël. "Hé, paap, zeg op:

hoe ziet de schout van Poperingen er uit?"

Hij knielde bij den monnik neder en nam de prop uit zijn mond. De

Witheer haalde diep adem, maar gaf geen antwoord. Hij sloot de lippen

vast op elkander en zag den strooper aan met een blik, waaruit haat

en verachting sprak.

--"Je zult spreken, vermaledijde paap!" siste Daniël woedend. "Jonker,

ga op den weg en houd er de wacht, dat wij niet overvallen worden."

Jacob bleef een oogenblik weifelend staan. Hij begreep, dat de beide

mannen den monnik tot spreken wilden dwingen. Het stuitte hem tegen

de borst een weerlooze te martelen,--maar Mieke, het onschuldige kind

dan? En hij zag aan de woeste blikken van Daniël, aan de vastberaden

houding van de Welle, dat de beide mannen zich door zijn tegenwerpingen

niet zouden laten weerhouden.

--"Spreek dan toch, man!" zei hij, dreigend, bijna smeekend.

De monnik vestigde zijn gloeiende blikken op den jongen man, maar

hij bleef zwijgen.

--"Ga nu toch, jonker!" riep Daniël Tistz ongeduldig.

Jacob brak door den houtwal heen en ging een eind den weg op,

tot hij een punt had bereikt, waar hij dien in beide richtingen kon

overzien. Het was een mooie, stille lentemorgen, zacht, met een beloken

lucht. Vredig en kalm strekte zich het landschap rondom hem uit; ook

de landweg was weder eenzaam en verlaten. Slechts een paar kieviten,

wier nest vermoedelijk in de nabijheid was, vlogen, luid krijschend,

in breede kringen rondom den indringer. De bremstruiken aan de zijden

van den weg maakten frissche groene scheuten, en over de heide brak

door het bruine winterkleed de zachtgroene tint van de duizenden

uitbottende heideplantjes.

Jacob liet zijne oogen over het vreedzame landschap dwalen. Wat

was Gods schepping schoon, en ach, hoe bedierven de menschen al het

schoone en goede, hun door Gods liefde geschonken, door hunne zonden

en hartstochten! Wie, die het vredige landschap, ontluikend in de

jonge lente, aanschouwde, zou hebben vermoed, dat thans in dat schoone

Vlaanderen duizenden harten klopten van bange vreeze of gloeiden van

woeste wraakzucht!

Onwillekeurig herdacht Jacob de gebeurtenissen der laatste weken. Wat

al blijde hope was daar in weinige dagen vernietigd--voorgoed naar

het scheen. Wat waren zij moedig uitgetrokken, de jonge Geuzenedelen,

om hun land te ontrukken aan het geweld van een Regeering, die een

vrij volk in boeien wilde slaan, het wilde dwingen naar den wil van

een Spaanschen koning, die niet over dat vrije volk wilde regeeren,

maar slechts wilde heerschen over een troep slaven, die nederig voor

hem kropen, die zelfs hun God slechts zóó wilden dienen en belijden,

als hij, de vorst, het hun voorschreef.

Helaas, wat was er geworden van al die schoone verwachtingen? Thoulouse

was dood! Het Geuzenleger was vernietigd! De edelen waren in

ballingschap, de strijders voor de vrijheid, die niet waren gevallen,

hielden zich schuil in bosschen en moerassen, uit vrees voor de

galg. De Inquisitie loerde overal naar haar prooi. En uit de verte,

uit Spanje, dreigde het onweer: de Koning zou komen, hij zou komen

met een groot leger, om de oproerigen te straffen en de vrijheden

des lands voorgoed te vernietigen.

Een schorre schreeuw, die van achter het hakhout kwam,

deed hem opschrikken uit zijn gepeins. Dat was blijkbaar de

monnik! Onwillekeurig deed Jacob een paar stappen in de richting

van het geluid. Weder klonk de schreeuw, feller en pijnlijker

dan zooeven. Toen volgde er een dof gemompel van stemmen. Jacob

huiverde. Men martelde den man, dat was duidelijk, en het stuitte

hem tegen de borst, daarvan getuige te moeten zijn. Een oogenblik

stond hij besluiteloos: zou hij tusschenbeide komen? En zou zijn

tusschenkomst iets baten?

Daar dook de lange gestalte van de Welle uit het hakhout op. De kleine,

helblauwe oogen van den koddebeier fonkelden.

--"Kom, jonker!" riep hij, "'t is er uit! De paap heeft gebiecht! Wij

weten, wat we noodig hebben!"

Jacob volgde hem naar de plaats, waar de monnik lag. Daniël Tistz

lag bij den gevangene geknield. Een dun koord met knoopen was om de

slapen en het voorhoofd van den Dominicaan gebonden en daartusschen

had hij het heft van zijn kruismes gewrongen, zóó, dat hij het touw kon

toesnoeren, dat bij elken slag dichter om het hoofd van den gepijnigde

knelde, terwijl de harde knoopen door de huid drongen. Daniël maakte nu

het foltertuig los; een roode striem liep over het bleeke, bebloede

gelaat van den monnik en zijn donkere oogen puilden uit van pijn

en doodsangst.

--"Ik heb den paap eens laten proeven, hoe de stroppelkoord smaakt,

waar zijn patroon Titelman zoo gul mee is!" zei de strooper woest. "Hij

heeft alles bekend, jonker. Men kent hem niet te Poperingen. Hij is

hier pas aangekomen uit het Maastrichtsche, om den deken te helpen. Nu

de Geuzen verslagen zijn, kreeg de Inquisitie dubbel werk, zoo zei hij,

de bloedhond."

Hij gaf den monnik een verachtelijken schop. Jacob zag de donkere

oogen in het bebloede gezicht zich op hem vestigen met een blik van

angst en haat. Huiverend wendde hij zich af.

--"Kom, jonker," zei de Welle, "'t is nu geen tijd om weekhartig te

zijn. Denk aan Mieke en wat er met haar gebeuren zal, als zij eens

te Rousselaere, in de klauwen van Titelman is. Blijft ge bij uw plan,

om naar Poperingen te gaan?"

Jacob knikte toestemmend. De beide mannen maakten de touwen los,

waarmede de Dominicaan gebonden was en ontdeden hem van zijn pij,

zijn gordel en zijn tasch. Jacob verwisselde zijne boerenkleeren met

het kloostergewaad. Hij droeg in den laatsten tijd het haar kort,

als een krijgsman paste en Daniël, die in de tasch van den monnik

een schaar had gevonden, maakte hem met groote handigheid een tonsuur.

--"Ziezoo, jonker," zei hij, "nu zie je er uit als een echte paap. Je

bent in 't klooster geweest, zegt de Welle. Dat treft goed. Breng

dien brief aan den schout en zie te weten te komen, hoeveel knechten

hij zal meegeven, en laat dan de rest maar aan ons over."

--"Ge waagt uw hals, om ons te helpen, jonker," zei de Welle, "en nog

eens, als 't niet om Mieke was... Dien monnik nemen we als gijzelaar

mede, en mocht u iets overkomen, wat God verhoede, zeg dan aan zijne

gezellen, dat wij met hem zullen doen, zooals zij met u doen."

Nadat men nog had afgesproken, dat de Welle en Daniël Tistz in den

laten namiddag Jacob wachten zouden bij een gebroken steenen kruis,

dat aan den weg stond en gedurende den beeldenstorm was vernield,

namen de beide mannen afscheid van hun bode. Zij zouden met hun

gevangene dwars over de broekheide naar de bosschen trekken, waar

zich de schuilhoek der gevluchte Geuzen bevond, waarvan de strooper

had gesproken. Eerst als zij uit het gezicht waren, zou hij zijn

tocht aanvaarden. Daniël maakte het touw los, waarmede de enkels

van den monnik waren gebonden en hielp hem overeind. Eerst wilde de

Dominicaan niet loopen, maar toen de strooper hem de punt van zijn

kruismes liet voelen, schikte hij zich in zijn lot en volgde gedwee

zijne beide bewakers, die dwars door de drassige heide aanhielden op

den donkeren boschrand aan den horizon.

Toen zij ver genoeg verwijderd waren, en er geen gevaar meer was,

dat een onverwachte voorbijganger of een dwalend eierenzoeker zou

bemerken, dat zij in elkanders gezelschap waren geweest, sloeg Jacob

den weg in naar Poperingen. Hij was in een alles behalve aangename

stemming. Het tooneel, dat hij zooeven had bijgewoond, had hem pijnlijk

aangedaan. Hij was een kind van zijn tijd en die tijd was ruw en

wreed. Dat men een misdadiger door pijn tot bekentenis dwong, scheen

Jacob Martens volkomen geoorloofd. En in zijn oogen en in die van

zijne medestanders was deze monnik, het werktuig van den inquisiteur,

niets anders dan een boosdoener. Toch scheen het martelen van een

weerlooze hem een laagheid. Ook de taak, die hij op zich had genomen,

was hem weinig naar den zin. Dat 't een gewaagde onderneming was, dat

een enkele onhandigheid of onvoorzichtigheid hem in den kerker en op

't schavot zou brengen, was nog zoo erg niet. Maar in een vermomming

spionnenwerk te moeten verrichten, te moeten veinzen en bedriegen,

het strookte weinig met zijn aard. Maar hij dacht aan de arme Mieke

en aan het lot, dat haar te wachten stond, hij dacht aan de Welle,

die hem het leven had gered, en hij nam zich voor, de zaak, die hij

op zich genomen had, ten einde toe te volbrengen.

Het stuk broekland hield weldra op, om plaats te maken voor weiden,

toen voor bouwlanden, braakliggend of met winterkoren bezaaid,

en eindelijk begonnen de hoptuinen, waarom Poperingen zoo beroemd

was. Reeds lang had Jacob de torens der drie kerken, de Sint Bertinus,

de Mariakerk, en die van den Heiligen Johannes den Dooper, over het

lage land in het oog gekregen. Thans kon hij ook de trotsche gebouwen

van de beroemde abdij van Sint Bertinus in de verte zien oprijzen,

waaraan Poperingen zijn ontstaan te danken had. Want de stad was

een leen der abdij, en nog altijd werd het stadsbestuur, bestaande

uit den schout, den "amman", twee burgemeesters en twaalf schepenen,

door den abt van St. Bertinus gekozen en aangesteld.

Hij bereikte de poort, waar hij door den portier eerbiedig werd

gegroet. Het geestelijk gewaad was in eere te Poperingen. Op zijne

vragen wees men hem het huis van den schout, Mr. Willem van Bodeghem.

Deze, een stoere Vlaming, met een steenrood, breed en goedmoedig

gezicht, ontving den gewaanden bode van den deken van Rousselaere

met een zekere stugge beleefdheid. Het hinderde den eerzamen schout,

dat hij van een andere geestelijke overheid, dan van zijn Heer, den

abt van St. Bertinus, bevelen moest afwachten, en daarbij, ook de

Roomsche magistraatspersonen waren over het algemeen--tot hun eere

zij het gezegd--afkeerig van de bloedige kettervervolging en vijanden

der Inquisitie en Philips II klaagde bitter over hunne lauwheid in

een zaak, die hem zoo zeer ter harte ging.

Zoo had Mr. Willem van Bodeghem niet kunnen nalaten, om op aanwijzing

van den inquisiteur de ketters in hechtenis te nemen, die deze hem

aanwees. De plakkaten verplichtten hem er toe. Maar hij had het

ongaarne gedaan en met kwalijk verholen tegenzin ontving hij den

gewaanden monnik.

--"Veel te jong voor een speurhond van de Inquisitie!" bromde de

eerlijke Vlaming in zijn baard.

Inderdaad was Jacobs leeftijd bij deze onderneming een gevaar op

zichzelf; de gebeurtenissen der laatste maanden echter en de gevolgen

van zijn wonde deden hem ouder schijnen dan hij was.

--"Gij zijt dus broeder Clemens, van wien hier gesproken wordt," zeide

de schout, die, als leerling der kloosterschool van Sint Bertinus,

genoeg Latijn verstond, om het geschrift te lezen. "En gij zult zelf

het antwoord aan den Eerwaarden Deken overbrengen. Als ge te avond

mijn gast wilt zijn, zal mijn schrijver morgen het antwoord voor u

gereed hebben. Of misschien vernacht gij liever in de abdij?"

--"Ik zou gaarne vandaag nog terugkeeren," zeide Jacob. "Mijn boodschap

heeft haast!"

--"Ja, maar mijn schrijver is er nu niet!" zei de schout verdrietig,

terwijl hij zijn korte, stompe vingers bekeek, die er niet uitzagen,

of zij gewoon waren, de pen te voeren.

--"Het bevelschrift was niet verzegeld en de inhoud is mij bekend,"

zeide Jacob, blij, dat tot nog toe alles zoo voorspoedig ging. "Ik

kan ook een mondeling antwoord medebrengen."

--"'t Is waar," zei Mr. Willem van Bodeghem, zichtbaar verlicht,

"welnu, broeder, zeg den Eerwaarden deken, dat men er scherp op zal

letten. De gevangen ketters zullen ter bestemder tijd naar Rousselaere

worden gezonden en voor zoover het burgers van onze stad zijn, verzoek

ik den deken, hen met zachtmoedigheid te behandelen. Ik zal mijn

substituut, die hen begeleiden zal, een geschrift over hen medegeven."

--"Het gerucht wil, dat er kwaad volk in de bosschen omtrent Poperingen

huist," zeide Jacob, terwijl hij zijn best deed, een onverschillig

gezicht te zetten, "de deken wist niet, of de bedekking van uw dienaars

voldoende zou zijn, om..."

Het gezicht van den Schout werd nog rooder; de blauwe toornaderen

zwollen op zijn voorhoofd en dreunend kwam zijn vuist neer op de

massieve eikenhouten tafel.

--"Ik ken mijn plicht!" bulderde hij, "en ik behoef dien van geen

inquisiteur ter wereld te leeren! Laat de deken zich met zijn

eigen zaken bemoeien! Ik zal doen, wat 's konings plakkaten mij

voorschrijven, maar verder ben ik niemand rekenschap verschuldigd

dan mijnen heere den Eerwaarden abt van St. Bertinus!"

Jacob nam haastig afscheid. Eigenlijk had hij den wakkeren schout het

liefst de hand willen drukken. Hij had zijn rol tamelijk onhandig

gespeeld en een magistraat met scherper blik dan de eerzame Willem

van Bodeghem had al licht argwaan kunnen opvatten. Toch was zijn doel

aanvankelijk bereikt. Het bevelschrift van Titelman was in handen van

den schout en hij was er zeker van, dat het ten uitvoer zou worden

gelegd. Ook verder zou het geluk hem dienen.

Hij was moe van zijn langen tocht en hongerig en dorstig daarbij. Hij

had het gebroken kruis aan den weg gezien, waar de Welle en Daniël

Tistz hem zouden wachten, en hij berekende, dat hij nog tijd genoeg

had, om uit te rusten en wat te eten en te drinken. Het gevaar voor

ontdekking was nu zeer gering; ja, het zou zelfs argwaan kunnen wekken,

wanneer hij het stadje te haastig verliet. Hij trad dus de stadsherberg

binnen en eischte brood en bier.

Terwijl hij in een hoek van de lage, donkere gelagkamer zijn eenvoudig

maal gebruikte, trad er een man de taveerne binnen, die naar zijn

kleeding te oordeelen tot de beambten der stad moest behooren. Hij

droeg een wambuis, half geel, half blauw, op de borst waarvan het

stadswapen was gewerkt en een kaproen van dezelfde kleuren. Aan zijn

breeden riem hing een kort rapier.

De schoutendienaar--want het was inderdaad een van de dienaars der

Poperingsche justitie--verlangde van den waard een potteke biers en

begaf zich met hem in ijverig gesprek. Weldra begonnen de beide mannen

veelbeteekenende blikken te werpen op den gewaanden Dominicaner. Jacob

Martens voelde, dat hij bleek werd. Zou de schout toch verdenking

tegen hem hebben opgevat? Als men hem herkende, als het bleek dat hij

een van de vluchtelingen van Austruweel was, dan wachtte hem de galg!

Het baatte hem echter niet, of hij zich thans verwijderde. Het beste

was, rustig te blijven zitten en schijnbaar geen notitie van de beide

mannen te nemen.

Nadat het fluisterend gesprek der beide mannen eenige oogenblikken

had geduurd, trad de schoutendienaar op Jacob Martens toe. Deze voelde

een oogenblik zijn hart stilstaan: hij meende, dat hij verloren was.

De man nam echter beleefd zijn kaproen af, en verzocht verlof zich

bij den eerwaarden broeder neder te zetten en aan zijn tafel zijn

potteke te drinken en weldra bleek het Jacob, dat de eerzame dienaar

allerminst argwaan tegen hem koesterde, maar een gezellige praatvaer

was, die alleen door nieuwsgierigheid gedrongen zich bij hem had

gevoegd. De komst van den "inquisiteur" had opschudding verwekt in

het stille stadje. Ieder wist natuurlijk van de gevangenneming der

ketters en men sprak over hun lot met medelijden, met leedvermaak of

met een stille verwensching, al naar de partij, waartoe men behoorde.

--"De Schout ziet niet gaarne, dat de ketters worden vervolgd of aan

den lijve gestraft," zeide de schoutendienaar fluisterend en met

een gewichtig gezicht; "maar ik zeg: de plakkaten van den Koning

moeten worden gehandhaafd, anders is er geen denken aan een goede

justitie. Waarom onderwerpen de Sacramentarissen zich niet en gaan

als goede christenen naar de Mis? Dan zou niemand hen deren."

--"Ge zijt een trouw zoon der Kerk!" zeide Jacob, terwijl hij den

ander niet zonder minachting in het dikke, onbeduidende gezicht keek.

--"Dat ben ik! Zeg dat aan den deken, eerwaarde broeder. Jurriaan

Jaspersz, de eerste schoutendienaar van Poperingen, heeft een afkeer

van alle kettersche dolingen en hij haat alle ketters, beeldbrekers

en Geuzen. En wanneer, zooals de luiden kallen, de Koning komt met

een leger, om aan alle oproer en de vileynige boosheid der Geuzen een

einde te maken, dan zal de heilige Inquisitie eerst recht de handen vol

krijgen. Zeg aan den vromen pastoor Titelman, eerwaarde broeder, als

hij als hoofd van zijn dienaars een kloeken, frisschen kerel verlangt,

die niet weekhartig en laf is, dan is Jurriaan Jaspersz zijn man."

--"Ik zal u niet vergeten, Jurriaan Jaspersz," zeide Jacob, die

hartelijk meende wat hij zeide. Toch wilde hij het gesprek niet

afbreken. Hij begreep, dat hij van den praatzieken dienaar wel zou

kunnen vernemen, wat hij verlangde te weten.

--"Er zijn zes gevangenen, nietwaar?" zeide hij.

--"Ja, zes, vier mannen en twee vrouwen," zeide Jurriaan Jaspersz. "De

een is een oude klappei, maar de andere... een malsch boutje! Een

paterstuk voor den deken!"

Jurriaan Jaspersz had de laatste woorden gezegd met een

veelbeteekenenden blik en een grijnslach om den breeden mond, maar hij

schrikte terug bij den vlammenden blik, vol toorn en verontwaardiging,

waarmee de gewaande monnik hem aankeek.

--"Zeker een jonge heilige kluizenaar, pas uit het klooster," dacht

de man. "De paters zullen hem wel gauw anders leeren. Maar ik heb

mij daar leelijk versproken."

Jacob bedwong den weerzin, dien hij voor den ruwen kerel gevoelde.

--"Gij zult zeker de gevangenen begeleiden?" zeide hij. "Is er wel

voldoende bewaking? Men zegt, dat er kwaad volk in de nabijheid is."

--"O, dat heeft geen nood," zei de praatgrage schoutendienaar. "Wij

gaan met zes dienaars mede, en dan heeft de schout nog om de

zes hellebaardiers van den abt van Sint Bertinus verzocht. Dat is

bedekking genoeg! En daarbij, niemand dan wij en die van het heilig

Officie weten, dat de ketters zullen worden overgebracht."

--"En gij zult het zeker niet verklappen, nietwaar?" zeide Jacob,

die nu wist, wat hij weten wilde en opstond. Hij betaalde zijn bier

en zijn brood en maakte zich gereed te vertrekken.

--"Pas goed op uwe gevangenen, Jurriaan Jaspersz," zeide hij, met

lichte spotternij den schoutendienaar groetend.

--"Uw zegen, eerwaarde pater!" vroeg de man.

--"Als gij mededoogen hebt met ongelukkigen en uw ziel rein houdt

van onreine gedachten, zal Gods zegen op u rusten,--eer niet!" was

het koele antwoord.

De schoutendienaar staarde den vermeenden Dominicaan verbluft na.

--"Dat is een strenge pater, die Witheer," mompelde hij. "Dien zou

ik niet graag voor biechtvader hebben. Dan is onze pastoor een heel

ander man."

Intusschen haastte Jacob zich, om Poperingen te verlaten. Hij had

er nog een oogenblik aan gedacht, om te trachten, toegang tot de

gevangenen te verkrijgen, en dit zou hem waarschijnlijk zonder moeite

zijn gelukt. Hij vreesde echter, dat de arme Mieke hem zou herkennen,

en, eer hij haar kon waarschuwen, door een onvoorzichtigen uitroep

alles zou verraden. Hij zag dus liever van zijn voornemen af en haastte

zich, de afgesproken plaats te bereiken, waar de Welle en Daniël hem

zouden wachten.