Veertiende Les.
Korelativoj op iu en ie.
_Korelativoj_ op _iu_ kunnen zoowel voor personen als voor zaken
gebruikt worden. In het eerste geval kunnen ze _bijvoeglijk_
en _zelfstandig_ gebruikt worden, en in het tweede geval alleen
_bijvoeglijk_.
_Iu_ = iemand, eenig, de een of andere persoon of zaak bijv.:
Iu estas en la cxambro = Iemand is in de kamer.
Iu viro estas en la cxambro = Een zekere man is in de kamer.
Mi vidis iun = Ik zag iemand.
Iu libro estas sur la tablo = Een zeker boek is op de tafel.
_Kiu_ = wie of welk (vragend), bijv.:
Kiu kuras en la cxambro? = Wie loopt in de kamer?
Kiu viro kuras en la cxambro? = Welke man loopt in de kamer?
Kiun vi vidas? = Wien ziet gij?
Kiujn librojn li acxetas? = Welke boeken koopt hij?
_Kiu_ = die, welke, dat (betrekkelijk) bijv.:
La viro, kiu marsxas en la strato, estas maljuna = De man, die in de
straat loopt, is oud.
La viro, kiun mi vidas, estas maljuna = De man, dien ik zie, is oud.
La libroj, kiujn mi legas, estas belaj = De boeken, welke ik lees,
zijn mooi.
_Tiu_ = die, dat, diegene, bijv.:
Tiu (viro) sidas sur la segxo = Die (man) zit op de stoel.
Tiu libro kusxas sur la segxo = Dat boek ligt op de stoel.
Li legas tiujn librojn = Hij leest die boeken.
_Tiu cxi_ of _Cxi tiu_ = deze of dit (in de nabijheid) bijv.:
Tiu cxi (virino) estas en la domo = Deze (vrouw) is in het huis.
Tiu cxi krajono kusxas sur la tablo = Dit potlood ligt op de tafel.
Mi acxetas tiujn cxi pomojn = Ik koop deze appelen.
_Cxiu_ = ieder, iedereen, elk een.
Cxiu (infano) ludas = Elk (kind) speelt.
Cxiun libron li havas = Elk boek heeft hij.
Mi vidis cxiujn = Ik zag allen.
_Neniu_ = niemand, geen, geen enkele, bijv.:
Neniu estas en la domo = Niemand is in het huis.
Li vidis neniun infanon = Hij zag geen enkel kind.
Vi legas neniun libron = Gij leest geen enkel boek.
_Korelativoj_ op _ie_ zijn plaats bepalende bijwoorden.
_Ie_ = ergens, op de een of andere plaats, bijv.:
Li devas esti ie = Hij moet ergens zijn.
Ili marsxas ien = Zij loopen ergens heen.
_Kie_ = waar, op welke plaats (vragend), bijv.:
Kie vi logxas? = Waar woont gij?
Kien vi iras? = Waarheen gaat gij?
_Kie_ = waar (betrekkelijk), bijv.:
Tie, kien ni iros, staras bela domo = Daar, waar wij heen gaan,
staat een mooi huis.
_Tie_ = daar, op die plaats, ginds, bijv.:
Tie staras sxranko = Daar staat een kast.
Cxu vi iras tien? = Gaat gij daarheen?
_Tie cxi_ of _cxi tie_ = hier, bijv.:
Cxi tie kusxas la libro = Hier ligt het boek.
Venu tien cxi = Kom hier.
_Cxie_ = overal, op alle plaatsen, bijv.:
Cxie mi auxdis birdojn = Overal hoorde ik vogels.
Ni iras cxien = Wij gaan overal heen.
_Nenie_ = nergens, op geen enkele plaats, bijv.:
Nenie mi vidas segxon = Nergens zie ik een stoel.
Ni iras nenien = Wij gaan nergens heen.
Achtervoegsel _ind_ en voorvoegsel _dis_.
_Ind_(a) beteekent waardig van wat het grondwoord uitdrukt, bijv.:
kredi = gelooven, kredinda = geloofwaardig.
bedauxri = beklagen, bedauxrinda = beklagenswaardig.
_Dis-_ beduidt verdeeling of verspreiding, bijv.:
semi = zaaien, dissemi = rondzaaien (naar alle kanten
zaaien.)
kuri = loopen, diskuri = uiteenloopen.
Leer van buiten:
laboro werk
klaso klasse
kajero schrijfboek
papero papier
folio blad
plumo pen
inko inkt
krajono potlood
libro boek
pagxo bladzijde
leciono les
progreso vooruitgang
apatio onverschilligheid
fervoro ijver
piedpilko voetbal
muso muis
energio karaktersterkte
ordo orde
babili babbelen
lingvo taal
litero letter
letero brief
bileto briefje
adreso adres
justa oprecht, rechtvaardig, juist
partia partijdig
facila gemakkelijk
korekta nauwkeurig
atenta aandachtig
inteligenta vernuftig
severa streng
nagxi zwemmen
forveturi vertrekken (van treinen)
renkonti ontmoeten
koni kennen
lerni leeren
instrui onderwijzen
elparoli uitspreken
indulgi toegeven, ontzien, voorzichtig zijn met
memori zich herinneren
forgesi vergeten
pensi denken
opinii van meening zijn, denken
imagi zich inbeelden
sxanceli wankelen
obei gehoorzamen
klopodi trachten
peni pogen
erari zich vergissen, missen
petoli stoeien
presi drukken
bindi binden
observi waarnemen
veturi rijden
tauxgi deugen
boji blaffen
depost sinds
Vertaling:
Vidinda, akceptebla, dezirinda, respektinda, respektebla, acxetebla,
acxetema, preferinda, observebla, malfacila, malatenta, malobei,
malfervoro, atenteco, skribajxo, adresaro, bindisto, presilo,
memorinda, disiri, disdoni, diskuri, dissendi, dissemi.
Vertaal in Esperanto:
Vergeetachtig, vergetenswaardig, onvergetelijk, denker, leugenachtig,
wetenswaardig, adresseeren, werkman, penhouder, de onderwezen wordende,
papiermand, inktkoker, gemakkelijkheid, iets gemakkelijks, uitstrooien.
Vertaling:
Cxu iu el vi scias la vojon? Iu persono devas scii tion. Prenu iun
libron kaj legu. Li vidis iun en la gxardeno de nia najbaro. Kiu
logxas en Roterdamo? Kiu birdo ne povas kanti? Kiu estas tiu granda
monumento? Glaso de vino estas glaso en kiu antauxe sin trovis vino,
aux kiun oni uzas por vino; glaso da vino estas glaso plena je vino. La
domo en kiu ni trovigxas, estas konstruita en 1750. Ie en la arbaro
logxis maljunulo. Kie via frato logxas? Antauxe li logxis tie sed
nun li logxas tie cxi. Kien vi metis la sxlosilon? Sxi diris al mi
kiu kaj kie li estas. Kiu estas la monto, kiun mi vidas tie? Tie, kie
vi logxas, mi ankaux volus logxi. Kia estas la nomo de tiu, kiu vin
sendis tien? Cxiu homo povas erari. Cxiu mezuras la aliajn per sia
mezurilo. Cxiu por si, Dio por cxiuj. Cxie kaj cxiam esperantistoj
estas amikoj. Dum la leciono ne estas permesate al vi rigardi
cxien. Neniu estis vidinta la infanon. Neniuj homoj estis ankoraux
sur la strato. Nenie mi vidis mian plumingon. Cxu vi memoras ke mi
diris al vi: "iru nenien"?
Vertaal in Esperanto:
Heeft iemand mijn potlood gezien? Niemand zag het sinds
gisteren. Vandaag ga ik nergens heen. Mijn hoed ligt ergens. Wie kent
niet het schoone boek? Hij, die tevreden is, is gelukkig. Die jongens,
welke deze appels stalen, gingen daarheen. Een blad papier uit dit
schrijfboek. Vandaag ontmoet ik u overal. Kan iemand mij zeggen, hoe
laat de laatste trein naar Z. vertrekt? Iedereen kan u dat zeggen. Daar
ik niets van uw bezoek wist, zult gij u tevreden moeten stellen met
ons eenvoudig middagmaal. Wat schoon is moet eenvoudig zijn. Daar het
avond werd en mijne zuster nog niet thuis was, werden wij ongerust. De
salon in het huis van mijn rijken buurman was prachtig versierd ter
gelegenheid van (okaze de) het huwelijk van zijn dochter. De een
zei dit, de andere zei dat. Waar woont hij? Waarheen brengt gij dat
boek? Wij gaan daarheen. Wij gaan overal heen. Wij gaan nergens heen.