ARTHUR ZEALER, angla gasto de la Klubo depost 1920.
"Die Engländer sind überhaupt, trotzdem man eher das
Gegenteil erwarten dürfte, da sie das Interesse daran
haben sollten, ihre Sprache als Weltsprache einzuführen,
sehr für Esperanto."
"La Angloj entute--malgraŭ oni estus rajtigita supozi
la malon, konsiderante ke ili povus havi interesegon por
enkonduki sian lingvon kiel mondlingvon--tamen tre
favoras Esperanton."
_D-ro Steche_,
en sia parolado antaŭ la Dua Ĉambro de l' Saksa Deputitejo.
Ne nur en Germanujo, sed ankaŭ en Britujo la progreso de la Esperanta
movado depost la fino de l' mondmilito montriĝas kontentige vigla.
Jam dum la daŭro de l' milito al la publika intereso pri Esperantaj
aferoj en Britujo ne estis permesate ripozi. Gravaj rondoj starigis
movadon por la enkonduko de "_Komuna Komerca Lingvo_". Ili formis tre
influan komitaton kies membroj sukcesis plifortigi la intereson ne
nur de la urbestraro de la City de London, sed ankaŭ ĉe la _Komerca
Ĉambro de London_ tiom ke tiu ĉi korporacio estis enkondukinta
Esperanton kiel unu el la fakoj de ekzamenoj aranĝitaj sub siaj
aŭspicioj; la instruadon mem prizorgis la _City of London College_.
Ankaŭ jam antaŭe estis starigata ministeria komitato "_The Modern
Languages Committee_" por studi la demandon pri modernaj lingvoj rilate
la lernejan instruadon. La rezulto de la laboroj de tiu ĉi komitato
estis publikigata kaj enhavis preskaŭ surprizantan konsenton jenan: Ke
estas pli konsilinda akceli la instruadon de Esperanto tuj ol atendi
ĉu ankoraŭ eble pli taŭga mondhelplingvo estos elpensata aŭ ne,
konsiderante ke Esperanto jam nun estas konata tra la tuta mondo kaj
funkcias kiel universala interkomprenilo.
En London ekzistas krom la _Brita Esperanto Asocio_ (troviĝante en
la proksimeco de la famega Brita Muzeo) ankaŭ tre vigla rondo "_La
Brita Literatura kaj Debata Societo_" kaj kiel ĉefa Esperanta klubo
de la unua mondurbo la "_London Esperanto Club_" en kies halo "St.
Bride's Institute" (ĉe Ludgate Circus) en la centro de la urbego
eksterlandan-samideanoj ĉiam estas korege bonvenantaj; krom la
ĵus-nomitaj, ekzistas en London mem ne malpli ol dekkvar antaŭurbaj
kluboj; plue la _Laborista Klubo de la "Working Men's College"_, la
"_British League of Postal Esperantists_", la "_Skolta Esperantista
Ligo_", la "_Societo de Kvakeraj Esperantistoj_" kaj la "_Eklezia
Esperanto Ligo_". Diservo okazadas ĉiun duan dimanĉon posttagmeze en
Harecourt Church, Canonbury, London, N., unu fojon po monato en Partick
apud Glasgow, kaj ankaŭ, sed neregule, en York. La tuta Britujo
estas partigata je ses federacioj; unu plua por sud-orienta Anglujo
estas celata. Ekstere de la ĉefurbo troviĝas proksimume 90 kluboj
kuniĝintaj al la Brita Esperanto Asocio, krom grandnombre plimalpli
konataj sendependaj grupoj kaj societoj troveblaj tra la tuta lando,
ĉefe alligataj al laboristaj rondoj.
Kun la oficejo de la Brita Esperanto Asocio estas ligata librovendejo;
multspeca estas la Esperanta verkaro tie kolektata per kiu estas eble
paŝtiĝi.
Ne preterpasis ankaŭ la Esperantan movadon en Britujo la senĉesa
plialtiĝo de prezoj de preskaŭ ĉiuj artikloj de l' ĉiutaga bezono
kiu feliĉigis la civilizatan mondon kiel unu el la apudrezultoj
de la malcivilizacio de la antaŭaj jaroj. Precipe la multege
obliĝintaj preselspezoj prezentis gravan minacon al la ekzistado de
la tiea Esperanta gazetaro. Kiel solvo de l' dilemo gazetoj estis
kunmetataj, prezoj duobligataj, kaj nun oni povas esperi trapasi la
nunan malbonan tempon ĝis kiam estos eble pliriĉigi la enhavon de
niaj gazetoj denove kaj ankaŭ formi ĝin pli interesa.--Tiurilate la
fakto estas eble kronikinda ke en London ekzistas ne malpli ol dekdu
presliterfandejoj pretaj kaj dezirantaj liveri Esperantan tipografian
materialon al presistoj.
Bedaŭrindege, la morto ŝiris en niaj vicoj breĉojn tro senteblajn
por ke facile ili povas esti denove plenigataj. Grandan perdon
reprezentas la nepluesto de la verkisto de la famaj ĉefeĉ-ŝlosiloj,
Sinjoro _Hoeveler_, kiu pere de tiuj bonegaj propagandiloj faris
eble nur iom pli malmulte ol la Majstro mem por la plivastigo de
nia granda afero. La 28an de februaro 1920 la fatalo forprenis
de ni Sinjoron _Jozefo Rhodes_ el Keighley, unu el la pioniroj de
la movado en Britujo. Li estis eble en pli vastaj rondoj plej bone
konata kiel verkisto de grava vortaro Anglo-Esperanto. Ankaŭ _Sir
Thomas Vezey Strong_ mortis dum la somero de 1920. Li apartenis al
la viceprezidantaro de la Brita Esperanto Asocio, kaj kiel tiama
anstataŭanta, kaj en la jaro 1911 estanta, Lordurbestro de la City
de London la 21an de aŭgusto 1907, post la kongreso en Cambridge,
li oficiale akceptis _D-ron Zamenhof_ kune kun la kongresanaro en
la famkonata historia Gildhalo de London, kie nia Majstro faris sian
memorindan paroladon pri "Patriotismo Pseŭda kaj Vera".
Ni honoru ilian memoron!
La kongresa aktiveco en Britujo depost 1915 ĝis la fino de l' milito
nature suferis interrompon. Tamen, dum la pentekosta semajno de 1919
okazis la 10a Brita Esperanta Kongreso en Liverpool (500 enskribintoj)
kaj dum la koresponda semajno de 1920 la 11a en Birmingham (pli ol
300 partoprenantoj). La venonta tiujara Brita Esperanta Kongreso
estas aranĝata en Harrogate. Dum la du lastaj someroj havis lokon la
14a Skota Esperanta Kongreso en Glasgow kaj la 15a en Edinburgh, la
lastnomita kun 225 personoj enskribitaj, nombro ĝis tiam ne superita
en Skota Esperanta Kongreso.
Okaze de ĉiuj tiuj kongresoj unu el la ĉefaj tagordo-punktoj
priparolitaj estis la enkonduko de Esperanto en la taglernejojn: ĉar
al la gejunularo apartenas la estonteco. Malgraŭ la certe ne tro
facila batalado kontraŭ la inercio, rezultoj jam montriĝis kiuj
rajtigas la supozon ke la vojo unufoje enirata estas la ĝusta kaj ke
oni nur sekvu ĝin por ke la celo estos atingata. Ekzemple, pruvo de la
granda intereso kiun montradas la brita komercistaro rilate Esperanton
estas inter aliaj, ke jam antaŭ kelkaj jaroj la _Londona Ĉambro de
Komerco_ disdonis, post ekzameno, diplomojn al Esperantaj instruontoj.
En pli ol 30 vesperlernejoj en London, Glasgow, Edinburgh, Birmingham,
Liverpool, Manchester, Worcester, York, Sheffield, Gateshead, Aberdeen,
Leith, Fife, Lanarkshire, Barry k. c. la lokaj eduk-aŭtoritatularoj
permesis la starigon de Esperantaj kursoj, kaj, kiel elekta fako, nia
lingvo estis dum la jaroj 1917 ĝis 1920 enkondukita entute en 46
britajn lernejojn, inter kiuj la jenaj:
Gallowflat School, Rutherglen, Skotldo.
Holycroft Council Day School, Keighley
Haworth Council School, Keighley
Technical School, Keighley
St. John's College, Worcester
Stanley Road County Council School, Worcester
St. Paul's Boy's School, Worcester
Green Lane County Council School, Patricroft
Radstock County Council School, Bath
Lady Manners' School, Bakewell, Buxt.
Glasgow High School, Glasgow
Blairhill Public School, Coatbridge apud Glasgow
Tiptree Hall Orphanage, Tiptree, Essex
Romilly Road Elementary School, Barry
High Street School, Barry
Marylebone Commercial Institute, London W.
Technical College, Nelson, Lancashire
Hugh Myddleton Commercial Institute, London
Bloomfield Road Commercial Institute, Woolwich, London
Secondary School, Chorley, Lancashire
Municipal School of Commerce, Birmingham
North London Collegiate School, London N.
Dulton Senior Commercial School, Liverpool
Granton Road County Council School, Liverpool
Technical College, Leith
City of London College, London E. C.
Donaldson's Hospital School, Edinburgh
Girls' County School, Bishop Auckland
Northcote Girls' School, Armley apud Leeds
Murston C. E. Mixed School, Murston, Kent
High School, Sheffield
Woodseats Council School, Sheffield
Central Secondary School, Sheffield
Inter la raportoj rilate la spertojn jam faritajn pri la lerneja
instruado de Esperanto en Britujo estu citataj nur la jenaj tipoj: En
la aŭtuno 1920 raportis fraŭlino _Watson_ ke ŝi havas en _Blairhill
School, Coatbridge apud Glasgow_, du klasojn po 25 knaboj en ĉiu. La
knaboj havas la aĝon de 9 ĝis 11 jaroj kaj ili ricevas instruadon de
1-1/2 horoj ĉiusemajne. La knabetoj bone progresas kaj multe ŝatas la
lernadon. Samtempe sinjorino _E. M. de Montoro_ raportis pri la _High
School, Glasgow_: "Kiam mi eniris tiun ĉi lernejon dum la pasinta jaro
en la mezo de la sezono, mi trovis 7 lernantojn en la malsupra, kaj 7
en la supra klaso. Tiun ĉi jaron ni havas 62 en la malsupra kaj 33
en la supra klaso, entute 95 lernantojn. La malsupra klaso devis esti
duonigata kaj la eduk-aŭtoritatularo estis devigata instali helpan
instruiston". Laŭ raporto de la januaro 1921 pri la _Romilly Road
Elementary School, Barry_, la sukcesoj spertitaj en tiu ĉi lernejo
rilate la Esperantan instruon instigis la tiean eduk-aŭtoritatularon
sankcii la enkondukon de Esperanto ankaŭ en _High Street School,
Barry_. Antaŭ unu jaro la _Edukiga Komitato_ de _Liverpool_ permesis
la starigon de Esperantaj kursoj en _Granton Road Council School_
kiel sesmonatan eksperimenton. 30 knaboj en la aĝo de 12 ĝis 14
jaroj ricevis 3 duonhorajn lecionojn posemajne, kaj post 2 monatoj
ili komencis korespondadi kun alilandanoj. La kurso do pruviĝis tute
sukcesa kaj la Edukiga Komitato sekve de tiu sukceso konsentis ne nur
la daŭrigon de la Esperantaj kursoj en tiu ĉi lernejo, sed ankaŭ
la aranĝon de du Esperantaj klasoj en la _Dulton Senior Commercial
School, Clarence Street, Liverpool_. La instruestro de _Tiptree Hall
Orfejo, Essex_, sinjoro _Norman Mac Munn_, (Bachelor of Arts Univ.
Oksforda) finas sian raporton jene:--"Alilandaj infanoj povas ĉe ni
lerni la lingvojn anglan, francan kaj Esperantan; la lastenomita servas
nature kiel interkomprenilo inter ĉiuj".
Antaŭ nelonge la Brita Esperanto Asocio filiigis sin al la
"_Conference of Educational Associations_" kies ĉiujaraj kunsidoj
okazis en la monatoj decembro-januaro. Tiurilate la Brita Esperanto
Asocio aranĝis kunvenon kiu havis lokon la 1an de januaro 1921 en
la Fizika Halo de la Londona Universitato, por priparoli la temon:
"Esperanto kiel faktoro en la edukado". Estas tre bedaŭrinde ke
plena raporto pri tiu ĉi grava diskuto ne povas esti donata tie ĉi
(ĝi aperis angle en la februara numero de la gazeto "The British
Esperantist"). Sed tiom estu tie ĉi raportata ke laŭtiĝis unuvoĉe
la fakula opinio pri la granda utilo de Esperanto kiel kvazaŭ luda
instruilo por la enkonduko de la junaj lernantoj en la gramatikan
sciencon. Ripete estis konstatata la fakto ke post la lerno de
Esperanto la infanoj scipovas sen antaŭa speciala peno jam ankaŭ la
gramatikon de la gepatra lingvo kiu estas grava antaŭkondiĉo por la
komenco de la studado de aliaj naciaj lingvoj. Plue, ke la vortprovizo
akirita pere de Esperanto estas bonega plifaciligilo por la lernado
de aliaj fremdaj lingvoj. Tiurilate sinjorino _D-ro A. Fisher_,
lernejestrino de la _Girl's County School, Bishop Auckland_, raportis
pri statistike faritaj metodaj eksperimentoj. Estis amuze ke la infanoj
entuziasmigitaj per la facila lerno de Esperanto ne nur aĉetis
vortaretojn per sia privata poŝmono--fakto kiu ne tre ofte okazas
rilate la lernon de aliaj fremdlingvoj--sed ke ili ne malofte komencas
interesigi kaj enkonduki la gepatrojn en la nove lernitan lingvon.
Ankaŭ en Britujo la problemo de _Teknika Vortaro_ trovis praktikan
pripensadon. Komence de la pasinta jaro stariĝis sub la sekretario de
sinjoro _E. E. Yelland_ komitato de la _Brita Literatura kaj Debata
Societo_ por ataki la taskon. Unue estis komencata la kompilado de
terminaro rilate la industriojn de botoj kaj ŝuoj, kaj ankaŭ rilate
la fabrikadon de ombreloj. Fine de 1920 aperis kun fakula kunlaboro la
unua frukto de la komitataj klopodoj en la formo de 4 paĝa folieto
enhavanta terminaron pri "_La Fabrikado de Ombreloj_". Ni esperu ke
pluaj kontribuaĵoj baldaŭ sekvos. Dum la pasinta jaro aperis ankaŭ
nova stenografia sistemo verkita de sinjoro _Montagu C. Butler_, la
agemega sekretario de la Brita Esperanto Asocio. Laŭŝajne tiu ĉi
nova Esperanta stenografisistemo estas la unua en Britujo publikigata
kiu celas ebligi la lernadon de _Esperanta raporta stenografio_ sen
antaŭa scipovo de io jam konata sistemo de la "flugila arto".
Fine de la estinta jaro la "_Memoriga Bibliotek-Komitato Harold
Bolingbroke Mudie_" eldonis sian unuan libron sub la titolo "_Vivo de
Zamenhof_" kiun verkis _D-ro Edmond Privat_. Ne estas ĉi tie la
loko por librorecenzo, sed ŝajnas ke la aŭtoro ne nur priskribis la
vivon de unu el la plej grandanimaj geniuloj de l' mondo, sed ke per
tiu ĉi verko li ankaŭ ekprenis la fadenon kiu forglitis el la mortaj
manoj de l' Majstro, sciu la fadenon por teksi la komunan rubandon
de homaranismo. Certe la verkisto estus la ĝusta homo meriti tian
sukceson por la savo de l' krucumata homaro.
La brita Esperantistaro ankaŭ ageme suportis per mon- kaj
nutraĵ-sendoj la helpan movadon iniciitan de la Kvakeroj por la
"_Nutrado de l' Infanoj en Mez-Eŭropo_".
La formigo de la _Interpopola Ligo_ donis nature kialon por vigla
aktiveco de la brita Esperantistaro. Jam komence de januaro 1919 okazis
en la Londona Universitato grava amaskunveno kiu konstatis ke la sola
solvo de la lingvaj malfacilaĵoj estas la akcepto flanke de la ŝtataj
registaroj de Esperanto kiel oficiala interkompreniga ilo. La 8an
de julio 1920 deputacio de la Brita Esperanto Asocio alproksimigis sin
al la ĉefa sekretario de la "League of Nations", _Sir Eric Drummond_,
kaj la membroj de la deputacio estis akceptataj de _D-ro Nitobé_ kiu
esprimis sian tutkoran simpation kun ilia propono. Sed estas ja freŝe
en la memoro de ĉiuj kiamaniere dum la decembraj kunvenoj de la Ligo
de Nacioj en Ĝenevo la atingo de tiu ĉi celo estis por la momento
malhelpata per tia malinda ruzo de la francaj kontraŭ-Esperantanoj
kiuj posedas la vere admirindan antaŭdiluvian naivecon provi enpuŝi
nuntage nacian lingvon kiel interpopolan komprenilon. Tamen, tro
malfrua estas jam la horo de l' mondhistorio por malantaŭenturni la
rulantajn radojn de progreso. Kaj prokrasto tute ne estas nuligo!
Okaze de la unua datreveno de la milithalto la Brita Esperanto Asocio
aranĝis du publikajn kunvenojn en London la 11an kaj la 22an de
novembro 1919. Dank' al vigla propagando flanke de l' estraro ambaŭ
kunvenoj estis multnombre vizitataj de la ĝenerala publiko. _Sir
Ernest E. Wild_, reĝa leĝkonsilisto kaj membro de l' parlamento, i.
a. parolis. Kaj, kvankam li mem konfesis ke li ne scipovas Esperanton,
li tamen konfesis esti "Esperantano" en la senco ke li tre favoras la
starigon de Esperanto kiel oficiala interkomprenilo por la celoj de la
Ligo de Nacioj.--Ĉe la pordoj de la supremenciitaj kunvenoj laboristoj
disdonis al la enirantoj flugfolietojn kies enhavo estas, laŭ mia
scio, ne ankoraŭ tre konata en Germanujo. Eble ĝi posedas sufiĉan
intereson--ĉu oni konsentas ĉion kio estas dirita aŭ ne--por esti,
nur iom korektite, represata tie ĉi:--