1906: 1 (5. X.) kun 19 lernantoj
1907: 7 " 60 "
1908: 16 " 186 "
Kelkaj el la kursoj estis senpagaj kaj bone vizitataj; cetere la
honorario pagita de la lernantoj estis tre malalta, maksimume 3 M. La
samideanoj gvidis la kursojn senpage; iliaj nomoj: D-ro Blachstein,
Schauerhammer, Büschel, Fallot (f-ino), Becker, Havelka, Kässner,
Wolf, D-ro Dietterle, Petzold.
Rimarkinde estas, ke prof. D-ro Dietterle, la nuna direktoro de l'
Saksa Esp.-Instituto, varbita por Esp. dum la 4a internacia kongreso
en Dresden, vizitis en septembro 1908 la kunvenojn de l' societo
"Leibniz", lernis per tio la lingvon kaj poste en sama jaro gvidis 2
kursojn.
Ne estas kalkulitaj la kursoj, kiujn la samideanoj faris private.
El tiu ĉi epoko estas citindaj jenaj publikaj paroladoj: la 2an de
oktobro 1906 en Stieglitzens Hof: prof. Schauerhammer pri la helplingvo
Esperanto. La parolado instigis multajn personojn partopreni Esp.
kurson. La 14an de februaro 1907 en Rosentalkasino: universitata
prof. D-ro Ostwald pri internacia helplingvo kaj Esperanto. La
parolado estis aranĝita de societo "Leibniz" kune kun akademia scienca
unuiĝo "Gabelsberger". Eble 400 personoj ĉeestis kaj la ĉiutagaj
gazetoj, kiuj tiam kiel ankaŭ hodiaŭ ne el si mem propagandis nian
lingvon, favore raportis pri la impresa parolado. La fama scienculo jam
tiam aludis kelkajn tielnomitajn "korektindaĵojn"; tamen la praktiko
pruvis ilin tute ne necesaj. En la diskuto ankaŭ la reprezentanto de
l' industrio, S-ro komerckonsilanto Habenicht, aprobis Esperanton.
Nur la oficiala universitatsciencularo ne ĉeestis aŭ silentis. Ĝi
aperigis la 20an de aprilo 1907 kontraŭesperantan broŝuron: "Zur
Kritik der künstlichen Weltsprachen". (Straßburg, Trübners Verlag.) La
verkintoj de l' broŝuro estis la universitataj profesoroj Brugmann kaj
Leskien. Aliflanke D-ro Blachstein 1911 faris en la universitato la
unuan prelegon pri artefaritaj lingvoj konsiderante precipe Esperanton.
La dua internacia Esp. kongreso, 1906 en Genf, estis vizitata de
Petzold kaj la tria, 1907, en Cambridge, de prof. Schauerhammer kaj
Petzold. Ili raportis publike pri tiuj ĉi manifestoj kaj tiel akcelis
la movadon.
La aliaj organizaĵoj, reprezentitaj de Kötz kaj de Stephan, agis
sammaniere. Stephan laŭ sia diro (vidu "Sub la verda standardo",
januaro 1907, no. 1) faris dum la lasta kvaronjaro de 1906 30
paroladojn pri Esperanto plejparte en unuiĝoj, kaj aranĝis 11 kursojn.
Jam baldaŭ aperis en Leipzig Esperantaj presaĵoj: Lernolibreto
de Mielck en "Miniaturbibliothek"; en eldonejo de Uhlig (1907) la
lernolibro de Büschel. De Stephan estu citataj liaj unuaj gazetetoj,
ekz. "Sub la verda standardo" kaj "La Saksa Esperantisto"; ambaŭ
aperintaj 1907.
Jenaj gazetoj jam 1906 publikigis artikolojn en kaj pri Esperanto:
"Weltwarte", "Mondo". Ilin sekvis en 1907 la "Handels-Akademie" kaj
"Kontorfreund".
Nur ununumeran gazeton "Monato" aperigis la bankoficisto Becker;
aĉetinte manpresilon li estis verkanto, kompostisto, presisto,
bindisto, eldonisto kaj libristo en unu persono. Sed malgraŭ la
negrandaj elspezoj la entrepreno ne sukcesis. Ja, estas ofte faŭko
inter iluzio kaj realiĝo! Tamen la propagandanto ne malesperu; sed
celkonscie daŭrigu sian laboron!
Jen alia spertaĵo: La Esp.-societo "Leibniz" 1906 aliĝis al
Verkehrsverein kaj aranĝis en ties oficejo Esp.-informejon. Dum la
tempo kiam la direktoro kaj la sekretariino estis favoraj al Esperanto
kaj zorgis por propagando, la interrilatoj estis helpo por nia afero.
Tamen la personoj ŝanĝiĝis kaj tial la rilatoj je fino de 1914
ĉesis. Ne kaŭzo por malĝojo; ĉar i. a. per parolado de prof.
Schauerhammer je 23an de febr. 1908 kelkaj porfremdulaj rondoj estis
varbitaj por Esperanto.
La kroniko ne povas ignori la iaman entreprenon "Centra Komercejo
por Esperantujo" de Johannes Heyn, Thomasring 6 kaj ties specialan
fakon: "Esperanto-instituto Heyno". La grandiozaj planoj ne fariĝis
realaĵo. En Barcelona, dum la internacia Esp. kongreso 1909, S-ro
Heyn estis riprezentata multegkoste, tamen la enspezoj por komercaĵoj
ne daŭris. En Leipzig lia Instituto aranĝis ne ŝparante monon
impresplenajn propagandkunvenojn kaj bone vizititajn kursojn en la
unua tempo. Per tiaj kursoj estis varbita S-ro Bennemann (1909), kiu
poste aranĝis Esp. kurson en Leipzig-a instruistaro. Tiun partoprenis
i. a. S-ro Rössel (1910). Kvankam Heyn en D-ro Linse havis
bonan propagandiston kaj organizanton, krome en Karl Steier lertan
redaktoron por "La Duonmonata" Esp.-gazeto, lia entrepreno ne povis
esti daŭra. Li devis likvidi, kvankam la tiamaj grupoj (instruistaro,
liberstudentaro Zamenhof, Leibniz kaj Heyno) la Heyn-Instituton de 3.
1. 1911 ĝis 5. 1. 1912 rilate al instruadaferoj subtenis.
Heyn perdis sian tutan kapitalon, multajn milojn da Markoj, kiujn li
havigis al si per laboro en bona ofico ĉe la ĉokoladfirmo Rüger.
Nun tiu ĉi homo kun siaj altaj celoj ripozas en la tero. Lia agado
antaŭenpuŝis la Esp. movadon ankaŭ en Leipzig. Eble en estontaj
tempoj komercistoj rikoltos kion Heyn tro frue ekpenis realigi, kvankam
la fundamentoj tiam ne estis sufiĉe fortikaj por tio.
Opiniante ke kunigitaj fortoj povas krei pli multe ol unuopaj, jenaj
grupoj: Zamenhof, Leibniz, Verda Stelo, Nova Grupo kaj Esp.-sekcio de
l' liberstudentaro kunvenis en Goldenes Einhorn kaj fondis la 9an
de januaro 1909 Lokan Ligon sub gvidado de prof. D-ro Dietterle.
Interalie oni aranĝis Gastotablon en la nomita restoracio, fiksis
komunan prezon (3 M) por la kursoj kaj decidis anoncadon de 17 kursoj
por la unua kvaronjaro 1909. La Ligo ne montriĝis kiel vivpova
organizaĵo. Kiujn premisojn postulas tia Loka Ligo aŭ iu grupo por
atingi almenaŭ kelkjaran vivon?
Montriĝas la natura leĝo pri ekvivo kaj morto ankaŭ rilate al
organizaĵoj. La Esp.-sekcio de l' liberstudentaro (fondita en novembro
1909) kiu pli poste ŝanĝis sian nomon en: Akademia Esperanto-Unuiĝo,
disiĝis kaj mortis, kiam la mondmilito komenciĝis. Eble agemaj
studentoj revivigos la grupon, kies fondintoj estas inter aliaj S-roj
D-ro Zimmermann-Dresden, D-ro Döhler-Riesa, Lippmann-Zwenkau.
El semoj kreskas fruktoj, tio estas aplikebla rilate al movado de
Esp. inter la laboristaro. Antaŭ kelkaj jaroj S-ro R. Voigt,
Leipzig-Gohlis, Johann Georg-strato 24, II, aŭskultis poresperantan
paroladon en Frankfurt; poste li lernis Esperanton, instruis kolegojn
kaj energie refutis dum 1908 asertojn de la tiam iom multnombraj
adeptoj de l' "deligitara linguo". Li kune kun S-roj Baumann
(lerninta Esp. depost 18. 9. 1907) kaj Buhlemann la 1an de majo 1909
fondis la Laboristan Esperantistan Societon "Frateco", nun nomitan
"Laborista Esperanto Grupo".
Kiel organizaĵo de unua epoko estu citata ankaŭ la Esperanta
Instruistaro Leipzig. Ĝin fondis la 6an de septembro 1910 sep
sinjoroj, inter ili Soj. Degen kaj Wilhelmi, kiuj en nur 6-taga kurso
(18a ĝis 23a julio 1910) lernis Esperanton.
Nia movado kreskas: La 2an de marto 1913 estas fondita ankaŭ
unuiĝo de magistrataj oficistoj. Eble la rondoj de komercistoj kaj de
sciencistoj nun ankaŭ plifavoriĝos en Leipzig al Esperanto. Ĉar 1914
la universitata prof. Brugmann moderigis letere sian nean juĝon de
1907 pri Esperanto.
La bariloj kontraŭ Esperanto iom post iom malaperas. Por ke ili tute
falu, ĉiu laboru kaj ne laciĝu.