Fundata colonia — Crusoëus relinquit insulam — Quod accidit in
patriam redeunti — Quomodo vitam deinde honestam et beatam
degit.
Quibus ignotum fuerat, hi ante arcem collecti decem erant.
Crusoëus hæc profitetur : ea lege ipsos seditionis veniam
impetraturos ut præfectum legitimum in recuperanda nave
adjuvent. Quæ sententia etiam captivis denuntiatur. Tum captivis
simul et liberis una colloquendi* copia data est, ut sese mutuo
in fide servanda confirmarent, quum hæc sola sontibus salutis
via pateret. Interim fabro lignario* mandatur ut alterius scaphæ
perforatæ carinam reficiat. Tum altera præfecto, altera
gubernatori traditur, nautis inter utrumque divisis, cunctique
apparatu bellico instructi vela faciunt.
Crusoëus, cujus fortuna ex eventu hujus incepti pendebat, tanta
animi perturbatione et sollicitudine agitabatur, ut stare ibi
nesciret ; nunc in spelunca sedere, nunc in collem ascendere, et
quia noctu oculorum deficiebat usus, auribus captare si quid
forte e nave audiret. Augebatur enim sollicitudo expectatione
signi de quo inter eos convenerat. Triplex scilicet fragor ille
nondum auditus erat, media jam nocte ingruente.
Et jam spes omnis abierat, quum e longinquo subito sonitus fit.
Crusoëus quasi e somno repente excitatus, aures erigit. Sequitur
alter fragor et deinde tertius. Nunc constat navem esse
expugnatam, nunc certo in Europam profecturus est. Tum amens
lætitia devolare, socium in gramine recubantem excitare,
amplecti, deinde ad arcem currere, sarcinasque raptim colligere.
Die nondum exorto, ad collem rursus properat, eoque ubi navis in
ancoris consistebat oculos intendit. Brevi conspicit præfectum
navis, qui collem nonnullis comitantibus conscendit. Robinson
uno impetu ejus in amplexus provolat. Tum præfectus narrat se
nave feliciter admodum potitum esse, occiso nullo neque
vulnerato quidem ; obscura enim nocte ita evenisse, ut neque
agnosceretur ipse, neque comites a nave prohiberentur.
Turbulentissimos seditionis auctores sibi quidem obstitisse, sed
captos in vincula fuisse conjectos. His dictis, cibos quosdam
lautiores e nave afferri jubet, lætique omnes jucundissimo
convivio recreati sunt.
Deinde præfectus Crusoëum rogavit quidnam nunc sibi faciendum
mandaret, quo ipsi gratiam persolveret. Huic ille “ præter
hesterna promissa ” ait, “ hæc tria te rogabo. Primum quidem ut
hic commoreris, donec pater socii mei redierit ; tum ut me
meosque in nave excipias ; denique ut seditionis auctoribus
veniam des. Hæc sola delicti pœna sit ut in hac insula
deserantur. ”
Præfectus hæc pacta servaturum se pollicitus, captivos adduci
jubet, pessimisque eorum designatis pœnam irrogatam* denuntiat ;
neque illi sine lætitia hoc audierunt, conscii quippe tanti
admissi facinoris. Crusoëus eos mox docuit quomodo victus
petendus esset, illisque res suas omnes relicturum se promisit.
Dum noster hæc loquitur, Friday magno cursu anhelans nuntiat
patrem cum Hispanis advenisse. Cuncti igitur illis obviam
properant. Friday ceteros prægressus in amplexus patris
præcurrerat. Crusoëus non sine admiratione duas mulieres inter
advenas conspexit ; Sundayque interrogatus docet uxores esse
duorum Hispanorum, quas illi in ipsa regione duxerant*. Hi vero
ubi audissent Robinsonem mox profecturum, nonnullosque remiges
in insula relicturum esse, rogaverunt ut sibi quoque liceret in
ea remanere ; se enim omnibus auditis quæ alii memoraverant
jucundiorem illa sibi sedem non optare. Quibus precibus ille
libentissime annuit ; gaudebat imprimis quod duos hic spectata
probitate viros relicturus esset. Sperabat enim fore ut eorum
opera et exemplo ceteri ad bonam frugem* reducerentur. Hac mente
alios omnes eorum auctoritati subjicere constituit.
Itaque universos arcessi jubet ; sex Angli erant et duo Hispani
cum uxoribus. Quibus convocatis suam Crusoëus his verbis
voluntatem declaravit : “ Neminem fore spero, qui mihi jus
deneget de rebus meis, hac quidem insula cum omnibus quæ in ea
sunt, arbitrio meo statuendi. Opto autem ut omnium cujusque
vestrum qui hic remansuri estis conditio sit beatissima ; quam
ob rem vobis certas leges non habentibus meum est instituere,
vestrum autem sequi.
“ Hæc igitur accipite.
“ Hos ambo Hispanos ego meos in insula vicarios constituo. Hi
præcipient, vos parebitis. His committo apparatum omnem
bellicum, atque instrumenta omnia ; ea tamen lege ut illi vobis
necessaria præbeant, vos autem cum iis honeste in pace vivatis.
“ Principio Deum colite ; nulla enim civitas firma, nisi
fundamentum sit amor Dei.
“ Proxima pietati sit justitia. Jus suum cuique tribuatur ; neu
cuiquam nocueritis.
“ De ceteris ambo Hispani viderint. Illi fines agris
assignabunt, juraque, prout res postulabit, et privata et
publica statuent.
“ Olim* fortasse licebit de vobis nuntium accipere ; fortasse me
aliquando juvabit extremum in hac insula mihi carissima vitæ
tempus agere. Væ illi qui interea has leges meas everterit. Eum
ego in cymba impositum fluctibus sævissima tempestate agitatis
tradam hauriendum. ” His auditis, assensere omnes seque
obedientes futuros esse polliciti sunt.
Tum noster ea notavit quæ secum aveheret : vestem e pellibus a
se ipso confectam, cum umbella ; hastam propria quoque arte
perfectam, arcum, securimque siliceam ; psittacum, canem
villosum, lamasque duos ; quæ instrumenta, quum esset
solitarius, fabricaverat. His cunctis in navem translatis,
secundo spirante vento, proficisci proximo die constituunt.
Jamque tempus adest. Tum Crusoëus eos qui remansuri erant ad
concordiam pietatemque sequendam denuo hortatus, ultimum vale
clamat, et cum comitibus Friday et Sunday navem conscendit.
Felicissimus ad Hamburgum cursus fuit. Quum navem Crusoëus
opportune hic invenisset Londinium tendentem, a Germanicæ navis
præfecto discessit, atque alteram conscendere properavit. Hæc
brevi solvit ancoras. Dulcissima jam Crusoëi patria e longinquo
cernitur. Jam in ostium Thamesis advenere, quum subito sæva
tempestas exoritur navemque vi magna in oram conjicit. Tum
quidquid valet diligentia, quidquid peritia, adhibetur ; sed
frustra ; venti furor, omni conatu* major, navem abreptam in
arenas agit tanta vi ut carina disrumperetur. Irruit extemplo in
eam ingens aquæ vis, adeo ut de salute omnes desperarent ;
navigantibus vix datur copia in scaphas desiliendi ut morti, si
fieri possit, se eripiant.
Sic igitur Robinson quum denuo naufragium fecisset, miser in
portum proximum advenit, neque quidquam servavit præter canem
qui vectum in scapha dominum natando secutus est, et psittacum
in humero ejus sedentem. Multis post diebus, certior factus est
umbellam vestemque pelliceam repertas esse.
Portus ille ad quem appulerat scapha octo millia passuum a
Londinio aberat. Audiit patrem suum senem bona valetudine uti,
matrem vero, feminam optimam, obiisse. Quod quidem gravissimo
eum dolore affecit. Jam Eboracum profectus, viginti quatuor
horarum spatio eo advenit. Quum sequente cane et psittaco humero
insidente in terram descendisset, per circumfusam spectantium
turbam in hospitium proximum se contulit. Inde nuntio ad patrem
misso, curavit ne senex ille optimus filium reducem nimis subito
reviseret neu, tantæ non capax lætitiæ, mortem occumberet.
Jam filius ipse per plateas satis sibi cognitas ad patrios
penates provolat, domumque assecutus in patris gaudio
trepidantis amplexus ruit. “ Mi pater ! ” “ Mi fili ! ” hæc
tantum ambo eloqui potuerunt. Muti, trepidi, spiritu intercluso,
alter alterius e collo pendent, donec vis benigna lacrimarum
animum utriusque levavit.
Interea Friday miratur frequentem* tectis urbem stupetque
inhians innumera rerum miracula quæ nunc undique oculis
obversantur. Quorum aspectu satiari non potuit. Ac primo die
nullam rem ab alia distinguebat ; tanta enim animi perturbatio
erat ut hebes oculis et animo esset.
Pater Robinsonis institor erat. Propterea optavit ut filius in
mercatura exerceretur, heres patris institutus. Sed filius ad
laborem induratus patrem rogavit ut sibi liceret fabrorum
tignariorum* artem discere. Itaque cum socio tignarii cujusdam
disciplinæ se tradidit, atque brevi uterque in ea arte tantum
profecerat ut ipsi magistrorum dignitatem assequerentur. Quo
facto, officina communi instituta, amicitiam inter se, summo
studiorum voluntatumque consensu, ad extremum vitæ diem
coluerunt. Et sic perpetua tranquillitate, sanitate, industria,
fortunati ambo vixere ad summam senectutem, posterique libenter
retinebunt duorum memoriam hominum, qui ceteris documento erunt
quomodo suæ quisque felicitatis artifex esse possit.
↑Ut causas . . . ageret : plead in the law courts.
↑Rectæ rationi consentaneus : consistent with good sense.
↑Vereor ut concedant : I fear they will not allow.
↑Siquidem . . . constabit : since it will cost.
↑Conveniat : inform.
↑Altum tenent : get into the open sea.
↑Quod quisque . . . dejiceretur : every one held on to whatever
he could grasp, for fear of being washed overboard.
↑Antlias : the pumps.
↑Tormentorum : cannon. (In classical Latin of course tormentum
means merely an engine for hurling missiles.)
↑Infimo . . . tabulato : the hold.
↑Dolia, mercium sarcinæ : casks, merchandise.
↑Ut saluti suæ consuleret : look after himself.
↑Quocum versaretur : with whom he could consort.
↑Aureos : would, at this date, be guineas.
↑Meras nugas : mere trifles.
↑Vitrum . . . tænias : glass, necklaces, knives, scissors,
hatchets, ribbons.
↑Fretum : channel.
↑Vento reflante : the wind being contrary.
↑Tabula nautica : chart.
↑Vix . . . licebat : there was hardly time.
↑Sacchari vecturam : cargo of sugar.
↑Deprehensum : discovered.
↑Succi . . . guttæ : some drops of juice squeezed from meat.
↑Vernantem copiam : flourishing abundance.
↑Cœli jucunda temperies : delightful climate.
↑Retundunt : repress.
↑Stegam : deck.
↑Syrtem : a quicksand.
↑Palmæ latitudine : a hand's breadth.
↑Reciprocans : returning.
↑Tugurium : hut.
↑Vicem : fate.
↑Surculos : young branches.
↑Ultima : the last extremity.
↑Miserabili . . . articulo : wretched crisis.
↑Eodemque : and also.
↑Instar parietis præruptum : broken so as to be perpendicular
like a wall.
↑Æstuabat : got very hot.
↑Cubitum ire : to go to bed.
↑Genualibus : with his garters.
↑Olei . . . expressi : oil of sweet almonds.
↑Lini aut cannabis : flax or cotton.
↑Repetito fustis ictu : by continual beating with a stick.
↑Septo : the hedge.
↑Tudiculæ : a mushroom.
↑Aciem cuneo similem : a sharp edge like a wedge.
↑Typis impressum : printed.
↑Exarata : cut.
↑Lineis menstruis : lines marking a month.
↑Virgulæ balænarum : whalebone.
↑Viminibus salignis : willow osiers.
↑Prævertit : anticipates.
↑Referrent : resembled.
↑Subrubros : pinkish.
↑Tubercula : round lumps.
↑Arisisset : pleased.
↑Ungue . . . instructus : provided with a sort of hinder claw.
↑Quatriduum : of four days' length.
↑Sicubi : if at any time.
↑Malos citreas : lemon-trees.
↑Calceamenta tibialiaque : boots and stockings.
↑Soccos : shoes or slippers.
↑Veru . . . idoneos : to carry the spit.
↑Ad hæc quum : when in addition . . .
↑Ephippiis subjectam : put under their saddles.
↑Infecit : seasoned.
↑Cœli tempestas : weather.
↑Desævierat : had become less wild.
↑Alere : keep alive.
↑Coqui . . . functus : playing the part of a cook.
↑Si suppetant . . . copia : if a man has an abundant supply of
all he desires.
↑Cujus . . . conquiescam : in whose friendship with me I might
find repose.
↑Maculasque : meshes.
↑Culicesque : gnats.
↑Muria condiendam : to pickle it with brine.
↑Præbuisset : might have supplied.
↑Identidem omnia expertus : after repeated tests.
↑Nec constabat : nor was it clear.
↑Intextis ramalibus : with small branches woven together.
↑Fluctibus sese invicem . . . pellentibus : by the waves chasing
one another.
↑Aquis subeuntibus : when it was high water.
↑Tuberibus solanorum : potatoes.
↑Temere : without much reason.
↑Quippe quæ : whereas, it . . .
↑Ut vox faucibus hæreret : it could make no noise.
↑Subsultantes : frisking.
↑Coagulato : curdled.
↑Inseri : to be grafted.
↑In nudam . . . excurrebat : extended into a bare plain.
↑Quæ moliebatur consilia : the plans he was forming.
↑Certiora visurus : to get more certain information.
↑Rudera : rubbish.
↑Solo ita molli innixum : rested on ground so rotten.
↑Operariis : labourers.
↑Culmo : with thatch.
↑Arefierent : might be dried.
↑Cacabos catinosque : saucepans and dishes.
↑Operam . . . navat : works hard.
↑Retractaret : did over again.
↑Præfigeret : which he might fix on to . , .
↑Alites : winged.
↑Exacta : finished.
↑Diffluebant : were dropping to pieces.
↑Tignum : a long pole.
↑Voces : words or expressions.
↑Calceorum et tibialium : boots and stockings.
↑Incisis . . . trajecit : he cut holes and drew the thread
through.
↑Tunicam braccasque : coat and breeches.
↑Obsitam : covered over.
↑Unde . . . redire : from which they say no one returns.
↑Gradum corripere : to hasten its coming.
↑Ne intercluderetur : lest the perspiration should be checked.
↑Bulbum solani frixum : a dried potato.
↑Rore madentium : dripping with dew.
↑Utili . . . liceret : he could not devote some time to useful
occupation.
↑Nec temere : not unreasonably.
↑Furfure : from the chaff.
↑Superne : at the top.
↑Depsendo : by kneading.
↑Non ita contemnendum : by no means to be despised.
↑Caseos . . . premere : make cheese.
↑Querendi locus : reason for complaint.
↑Cum quolibet animante : any living thing.
↑Triticum : wheat.
↑Insertas : which he had planted.
↑Circumcidere : prune.
↑Scopo : the target.
↑Objecit sibi : he charged against himself.
↑Fingeret : he imagined.
↑Quam sibi videt, etc. : the shorter the way the better, he
thought.
↑Consilii compos : master of himself.
↑Rusculum : his country seat.
↑Cuivis ignavo . . . fuisset : would have been clear to any
block-head.
↑Adæquaret solo : raze to the ground.
↑Cuniculum : an underground passage, like a rabbit's burrow.
↑Sepositum : stored.
↑Incondito : confused.
↑Neci addictos : doomed.
↑Prostratum adorti : setting to work on him when he was on the
ground.
↑Siste gradum ! : stop!
↑Intorquet : lets fly.
↑De medio tolleretur : should be put out of the way.
↑Expugnatoque : and having made themselves masters of it.
↑Intuentis : as he watched.
↑Hoc facere : to take the latter course.
↑Quid in spatio . . . interjecto : what was going on in the
space intervening . . .
↑Nondum vacaverat : there had not yet been leisure.
↑Laneis : woolly.
↑Regem agere : play the king.
↑Ea lege : on this condition.
↑Vacaret : be ready to do.
↑Comitatu : a court, i.e., followers.
↑Spectatam : tested.
↑Helluonum : gluttons.
↑Sarmentorum : dry boughs.
↑Zeæ : wheat.
↑Insitus . . . amor : innate desire for his own safety.
↑Carni . . . assideret : sit down to turn the meat on a spit.
↑Popularibus : fellow-countrymen.
↑Ut . . . vindicaret : that he bound Friday to himself as a
servant by a legal right.
↑Quo decreto : this being decided.
↑Palis : stakes.
↑Mirum quantum : it was wonderful how much.
↑Popularium amantior : more attached to his fellow-countrymen.
↑Non unius : i.e., more than one.
↑Subactis : made soft.
↑Fila educendi : of making yarn.
↑Habere . . . rationem : take account.
↑Terræ continentis : the continent.
↑Præsentius auxilium : more prompt help.
↑Incitatius : with greater impetus.
↑Male mulctarent : would ill use.
↑Perspectos : thoroughly well known.
↑Acie . . . directa : having turned his gaze eastward.
↑Centies superare : was a hundred times bigger.
↑Stragulis : blankets, rugs.
↑Blanditam : fawned.
↑Supellectilem : gear.
↑Cados : casks.
↑Oryzæ : rice.
↑Pulveris nitrati : gunpowder.
↑Globulorum plumbeorum : bullets.
↑Sclopeta : muskets.
↑Cæla : chisels.
↑Terrebras : gimlets.
↑Radulas : razors.
↑Runcinas : planes.
↑Forfices : scissors.
↑Forcipes : tongs.
↑Stanneam, cupream : of tin and copper.
↑Cistas : chests.
↑Ocrearum : leggings.
↑Sclopetorum manualium : pistols.
↑Venaticos : for hunting.
↑Pyrothecam : tinder-box.
↑Depromptas : which he had brought out.
↑Manicis : the sleeves.
↑Tubo optico : a telescope.
↑Funem incendiarium : lighted tow.
↑Rimulæ : touch-hole.
↑Expectatione Robinsonis : than what Robinson had expected.
↑Collineaverat : aimed.
↑Amentem . . . referre : to be like a madman.
↑Remiges de plebe : common sailors.
↑Ut ageret animam : give up the ghost.
↑In speculis : on the watch.
↑Satius duxit : thought it better.
↑Una colloquendi : talking together.
↑Fabro lignario : carpenter.
↑Irrogatam : ordained.
↑Duxerant : married.
↑Ad bonam frugem : good conduct.
↑Olim : some time or other.
↑Omni conatu : than all they could try.
↑Frequentem : crowded.
↑Fabrorum tignariorum : carpenters.
Caput Prīmum
Crūsōeī ortus, indolēs, ēducātiō — Cupīdō peregrīnandī —
Discessus ā parentibus — Profectiō Londīnium — Īnfausta initia —
Tempestās — Nāvis obruta flūctibus — Advenit Londīnium, unde
solvit ad Guineam.
Caput Secundum
Crūsōeus pergit iter — Mala ōmina — Nāvis incēnsa — Advehitur ad
Canāriās īnsulās — Inde profectus ad Americam naufragium facit.
Caput Tertium
Sēra Crūsōeī paenitentia — Dēspērātiō — Vītam miserē sustentat —
In spēluncā habitat.
Caput Quārtum
Reperit pōma eximiae magnitūdinis — Sibi cōnficit varia
īnstrūmenta — Fūniculōs — Strātum — Umbellam — Pēram —
Kalendārium.
Caput Quīntum
Rōbinson īnsulam perlūstrat — Magnus terror — In gaudium
vertitur — Dēscrīptiō Lamae — Ūnum occīdit — Sed igne caret —
Carnem mōre Tartarōrum coquit.
Caput Sextum
Turbō ingēns — Tempestās unde magnum Rōbinsōnī beneficium —
Taedium sōlitūdinis — Arānea.
Caput Septimum
Praeda ingēns — Deest rēs maximē necessāria — Vōta irrita —
Ambulātiō — Natātiō — Rēs variae.
Caput Octāvum
Lama mānsuēfacta — Pullī — Rēs variae.
Caput Nōnum
Terrae mōtus — Mōns ignivomus — Lamae, vī aquārum abreptī —
Spēlunca Rōbinsōnis dīruta.
Caput Decimum
Crūsōeus domicilium reficit — Parat sibi alimenta in hiemem —
Imbribus continuīs impedītus domī, fingit vāsa — Nectit rēte —
Arcum et sagittās cōnficit.
Caput Ūndecimum
Summae Rōbinsōnis miseriae — Ab īnsectīs īnfestātur — Vestēs ex
pellibus sibi cōnficit — Incidit in gravem morbum.
Caput Duodecimum
Convalēscit ex morbō — Maximī lūctūs — Parva gaudia — Psittacus.
Caput Tredecimum
Multus labor in excavandā scaphā — Crūsōeī cōnstantia — Quōmodo
diem inter variās occupātiōnēs distribuit — In bellicīs artibus
sē exercet.
Caput Decimum Quārtum
Rōbinson īnsulam peragrat — Vestīgia hominum reperit — Summus
terror — Prōspicit crānia, ossa, manūs, pedēs — Quod territō et
fugientī accidit.
Caput Decimum Quīntum
Epulae immānēs — Proelium — Fortitūdō Crūsōeī — Friday servātus.
Caput Decimum Sextum
Crūsōeus parātus ad obsidiōnem ferendam — Friday dēscrībitur —
Quārē sīc appellātus — Rēgia potestās — Abundat Crūsōeus opibus.
Caput Decimum Septimum
Suspīciō in laetitiam et admīrātiōnem versa — Cāsus quī rīsum
legentī movēbit — Rēbus secundīs adversae levantur.
Caput Decimum Octāvum
Rōbinson domum fossā et pālīs mūnit — Docet socium Anglicē loquī
— Ambō scapham fabricāre statuunt.
Caput Decimum Nōnum
Pluviārum tempus — Sociī nectunt strāgulās — Rētia — Cymba
cōnficitur — Nostrī marī sē committunt.
Caput Vīcēsimum
Ambō ē perīculō sē expediunt — Reversī in īnsulam, hortum colunt
— Piscantur — Natant — Vēnantur — Novum iter suscipiunt —
Tempestās — Magna nāvis dērelicta — Ignōta animālia — Ratis.
Caput Vīcēsimum Prīmum
Multae opēs repertae — Cibī — Supellēx — Īnstrūmenta — Vestēs —
Sclopēta — Rōbinson repente dīves.
Caput Vīcēsimum Secundum
Adsunt ! Adsunt ! — Arma inter sociōs dīviduntur — Parātur
bellum — Duo virī adversus quīnquāgintā — Victōris dēmentia.
Caput Vīcēsimum Tertium
Friday patrem suum invenit — Cōntiō convocāta — Lēgātī missī —
Īnstitūtae lēgēs — Spēlunca — Mōnstrum.
Caput Vīcēsimum Quārtum
Nāvis anglica appulsa ad īnsulam — Quō cāsū — Magna Crūsōeī in
praefectum merita — Spēs līberātiōnis.
Caput Vīcēsimum Quīntum
Fundāta colōnia — Crūsōeus relinquit īnsulam — Quod accidit in
patriam redeuntī — Quōmodo vītam deinde honestam et beātam
dēgit.
————