Crusoëi ortus, indoles, educatio — Cupido peregrinandi —
Discessus a parentibus — Profectio Londinium — Infausta initia —
Tempestas — Navis obruta fluctibus — Advenit Londinium, unde
solvit ad Guineam.
Erat Eboraci, in urbe apud Anglos celeberrima, vir quidam cui
nomen Crusoëo. Tres filios suscepit.
Maximus natu, armorum studiosior quam librorum, tractare a puero
gladios, ordine militari comites instruere, aures vicinorum
repetito tympani sonitu obtundere, et, vix adolescens, e fictis
certaminibus ad vera procurrit et miles fit.
Qui quum sic didicisset sex circiter menses jussu centurionis
stare et sequi, vertere corpus ad sinistram dextramque, exarsit
bellum Turcas inter et Anglos, in quo quum multa egregie
fecisset, gravissimo confossus vulnere cecidit.
Alter filius literas in gymnasio discebat ut causas in foro
ageret*, nec parva erat parentum magistrorumque de juvene
expectatio ; sed quum forte in feriis septembribus, corpore
adhuc calido, aquam nimis frigidam imprudentius bibisset, in
morbum incidit et intra paucos dies exstinctus est.
Jam nullus supererat præter minimum illum natu, qui Robinson
appellabatur. Itaque suam in eo spem omnem ambo parentes
collocaverunt, quippe qui ipsis unicus esset. Nihil eo carius in
terris habebant ; sed amor eorum non erat rectæ rationi
consentaneus*.
Quum enim debuissent eum certa disciplina assuefacere, omnia
filiolo indulgebant ; qui quum ludere quam studere mallet, totam
illam ætatem quæ bonis artibus vacare poterat, in otio et nugis
consumebat.
Pater optabat ut ille mercaturæ se addiceret. Hoc vero minime
filio placuit ; se malle ait orbem terrarum peragrare, ut multas
res novas audire, multas videre posset.
Jam annum ætatis decimum septimum attigerat, socordiæ ignaviæque
traditus. Quotidie autem patrem urgebat ut peregrinandi
licentiam impetraret, quam ille nolebat concedere. Quum tandem
more suo præter portum forte vagabatur, incidit in unum ex
æqualibus, navarchi cujusdam filium, qui in eo erat ut cum patre
Londinium navigaret.
Interrogavit Crusoëum sodalis an adjungere se socium itineris
vellet. “ Libenter, ” ait ille ; “ vereor autem ut parentes id
mihi concedant* ! ” “ Hui ! ” respondet alter, “ clam illis
proficiscendum est. Post tres hebdomades reduces erimus.
Parentibus vero nuntiandum curabis quonam terrarum migraveris. ”
“ Sed pecunia careo, ” ait Crusoëus. “ Nihil id refert, ” alter
excipit, “ siquidem hoc tibi gratis constabit* ”.
Robinson noster, re paululum deliberata, illico manu cum altero
juncta, “ Euge, o bone, ” exclamat ! “ ibo tecum ; sed navem
confestim conscendamus ”. Tum mandat cuidam ut post aliquot
horas patrem conveniat* moneatque filium ad Londinium invisendum
jam profectum, mox rediturum esse. Quibus peractis, ambo sodales
navem conscendunt.
Nec multo post nautæ solvunt ancoras velaque vento intendunt.
Cœlum serenum erat, ventusque adeo secundus ut brevi Eboracum e
conspectu abeuntium se subduxerit. Postero die jam eo devenerant
ubi Ousa in mare effluit, et nunc altum tenent*. Quanta vero
Crusoëus admiratione stupuit, quum mare immensum intuens, supra
se nihil præter cœlum, nihil ante, pone, circa se nisi aquam
conspiceret !
Fuit per biduum aer serenus, ventusque prospere afflavit
navigantibus. Tertio autem die cœlum nubibus tegi, ventusque
vehementior esse cœpit. Primo fulgura emicant, velut si totum
flammis cœlum arderet. Deinde ingruunt tenebræ quasi in
altissima nocte ; tonitrua cum ingenti fragore resonare, imber
de cœlo ruere torrenti similis, mare intumescens fluctus ciere.
Navis modo ad nubes tolli, modo præceps ferri in profundum.
Quantus funium strepitus ! quantus in navi tumultus ! quod
quisque nactus erat id complectebatur ne ipse dejiceretur*.
Crusoëus, insuetus maris adolescens, quum jactationem maris
ferre non posset, nausea oppressus, tanto affectus est dolore,
ut expiranti similis videretur.
“ Heu ! parentes mei carissimi, heu ! ” iterum hæc iterumque
exclamavit, “ nunquam vos revisam. ”
“ Heu ! ” exclamant nautæ pallidi, omni omissa spe, “ periimus !
abrepti sunt mali ; navis aqua undequaque completur. ” His
auditis, Crusoëus, qui in cubili nautico sedebat, retro
collapsus est. Ceteri ad antlias* accurrere, ut navem, si fieri
possit, supra aquam retineant. Navarchus interim tormentorum*
sonitu iterum iterumque tentat ut navibus, si quæ forte non
longe abessent, significaret se magno in discrimine versari.
Crusoëus qui hujus fragoris causam ignorabat, ratus omnia
periisse, denuo exanimatus est.
Et jam pro se quisque aquam exhaurire, sed in infimo navis
tabulato* aquæ altitudo crescebat. Nihil præter mortem
expectandum erat. Ad navem sublevandam tormenta, dolia, mercium
sarcinæ*, omnia projiciuntur ; sed nihil hæc proficiunt.
Interea navis quædam alia, audito sonitu tormentorum quæ ad
significandum discrimen sonuerant, scapham emiserat ad servandos
saltem navigantes ; sed æstus fluctuum obstabat quominus
accederet. Attamen propius ita demum subiit, ut iis qui in navi
essent funis projiceretur. Cujus ope scapha tandem adducta est,
et in eam quisque desiliit ut saluti suæ consuleret*. Crusoëus,
qui jacebat mortuo similis, a quibusdam nautis quos
adolescentuli miserebat in eandem conjectus est. Vix paululum a
navi recesserant, quum illa ante oculos fluctibus obruta est. Et
nunc felicius contigit ut tempestas paulatim sedaretur ; aliter
cymba tot hominibus onerata ipsa quoque fluctibus absorpta
fuisset. Tandem post multa pericula pervenit ad navem, in quam
omnes excepti sunt.
Navis illa Londinium tendebat. Quatuor post dies ad ostium
Thamesis fluminis pervenit, et quinto die in portu jecit
ancoras. Mox in terram omnes descendunt, læti quod e periculo
evasissent.
Dum Crusoëus portum perlustrat, multa secum animo volvebat.
“ Quomodo mei reducem me excipient, si domum repetiero ?
Castigabunt sane propter tale delictum. Sodales vero et multi
alii me irridebunt quod tam cito redierim. ” Incertus consilii
audiit, non sine gaudio, nullam adesse navem quæ Eboracum
tenderet. Qui autem hac de re eum certiorem fecerat, unus e
præfectis earum navium erat quæ ad Guineam proficiscuntur.
Quum Robinson inter confabulandum negavisset se dolere quod
nulla sibi Eboracum redeundi adesset opportunitas, quia mira
flagraret cupiditate peregrinandi, præfectus navis ei auctor
fuit itineris ad Guineam faciendi. Quo audito primum Crusoëus
obstupuit. Sed quum præfectus ei dixisset iter hoc fore
jucundissimum, seque (ut haberet ipse quocum versaretur*) gratis
eum excepturum, ac præterea rem eam esse unde quæstum ille non
mediocrem faceret, tum vero tanta eum invasit cupiditas
proficiscendi, ut subito e memoria Eboracum exciderit.
Sed re paululum considerata, “ Equidem, ” ait Robinson,
“ quatuor tantummodo aureos* habeo. Ecquid ego commercii hac tam
exigua re eo loco faciam quo tu proficisceris ? ” Cui respondit
hæc præfectus : “ Sex insuper aureos ego tibi commodabo. Nec
majore pecunia tibi opus est ad ea emenda quibus multas in
Guinea opes consequaris. Quoties ab exiguis initiis res maximæ
profectæ sunt ! ”
“ Sed quid ego his emam ? ” inquit ille. “ Meras nugas*, ”
respondit præfectus ; “ vitrum, torques, cultros, forfices,
secures, tænias*, quibus nigri Africæ incolæ tantopere gaudent.
Vim enim auri eborisque centies majorem pro iis tibi dabunt. ”
Nec jam diutius sibi Crusoëus temperare potuit ; sed oblitus
parentum, amicorum, patriæ, hoc modo exclamat : “ En ego tibi
comes itineris præsto sum ”. “ Agedum, ” respondit præfectus ;
dextrisque junctis rem paciscuntur.
Itaque Crusoëus decem aureis dives, urbem jam properat, comparat
varias merces, uti navarchus præceperat, comparatasque in navem
transportandas curat. Paucos post dies, vento favente, præfectus
navis ancoras solvi atque vela ventis dari jussit.