Die Afrikaners aap baie graag na. En meesal vergeet hulle om eers te gaan
sit en die koste te bereken. ’n Paar studente gaan Duitsland-toe, kom as
hooggeleerde doktore terug, vertel ons dat ons hele opvoedkundige stelsel
verkeerd is, en ons sê onmiddellik ja en amen daarop. „In Duitsland
maak hulle so en so en so, en ons behoort dit hier ook te doen!” roep
een van die intellektuele reuse, en dadelik word deur die lengte en die
breedte van die land deur middel van die pers uitgebasuin dat al ons
skole volgens Duitse model moet ingerig word. Wie nie saamstem nie,
word vir bekrompe en ongeleerd uitgeskel. So was dit vanselewe toe ons
’n Skotse onderwysstelsel ingevoer het, en so gaan dit vandag nog. In
plaas dat ons gaan sit en ’n suiwer Suid-Afrikaanse stelsel ontwerp
wat rekening hou met Suid-Afrikaanse toestande, neul ons aljimmers met
ingevoerde artiekels. In stede van Suid-Afrikaanse skoene te dra, dwing
ons ons voete om te groei volgens die formaat van ingevoerde stewels. As
ons streng eerlik met onsself wil wees, dan sal ons moet erken dat ons
patriotisme waarop ons kamtig so trots is, dikwels selfbedrog is. Ons
strewe na die vreemde en uitheemse en jaag dit na asof ons hele saligheid
daarvan afhang.
En so het ons eindelik tot die ontdekking gekom dat ’n mens die kind se
intellek kan meet! Dis nie juis ’n nuwe teorie nie, want iets wat bestaan
kan ’n mens meet, hoewel so ’n metery dikwels tot absurde gevolgtrekkings
lei. Die kopbeen van ’n idiotiese ou Boesman word in Taungs per ongeluk
opgegrawe, en nadat sorgvuldige afmetings van die lengte, hoogte en
breedte gemaak is, beweer die een groot geleerde na die ander dat
eindelik die skedel van ons ou stamvaderlike aap ontdek is! O tempora! O
mores!
So wou ek maar net gesê het dat dit miskien wel moontlik sal blyk om die
menslike verstand te meet, maar dan moet rekening gehou word met baie
meer omstandighede as wat nou gebeur. Dis mos tog dwaasheid om te reken
dat ’n stel intelligensie-toetse wat opgetrek is vir ’n Johannesburgse
seun, toepaslik sal wees om die verstand te meet van ’n seun wat sy hele
lewe op die delwerye geslyt het. Onmoontlik sal dit seker nie blyk om
intelligensie-toetse vir die delwerskind op te stel nie, maar dan moet in
gedagte gehou word al die omstandighede wat op sy ontwikkeling ingewerk
het: sy huislike lewe, sy vermake, sy skool.
Maar nou kom een en ander van die jonger deskundiges vars uit een van
Amerika se uniwersiteite met ’n volledige stel intelligensie-toetse
volgens Terman, en kom pas dit somar onvervals toe op Suid-Afrikaanse
kinders, om uit te vind of die bloedjies hoër of laer staan as hulle
Amerikaanse nefies en niggies! ’n Ander bring weer die Binet-toetse
in sy hand-sakkie saam en verklaar met fronsende voorhoof en treurige
hoofskudding dat ons seuns en dogters agter is vir hulle Europese boeties
en sussies. ’n Derde gee Cyril Burt se intelligensie-toetse netso
onvervals en maak dan sy gevolgtrekkings!
As dit nie was dat die leser my miskien met Ananias sou klassifiseer nie,
dan het ek hier opgeteken ’n stel intelligensie-toetse wat aan sekere
skole in Transvaal gestuur is, met die versoek aan die onderwyser om
dit in sy klas af te neem. Die resultate moes opgestuur word om te sien
hoeveel normale kinders ons in hierdie deel van die provinsie besit.
Ek verstaan dat die uitslae uiters teleurstellend was. En g’n wonder
nie, want die meeste vrae was absurditeite. Een toets moet tog aan die
vergetelheid ontruk word, en dis die volgende: „Wat sou jy doen as jy nog
’n hele ent van die skool af is en die klok hoor lui?”
Nou glo ek dat dat die kind moes antwoord dat hy sou hardloop dat die
stof so staan om darem nog te trag om betyds te kom, maar die delwerseun
dink glad anders oor die saak, en hier volg enige van die antwoorde:
(1) Ek sou ’n paar skrifte agter by my broek insteek.
(2) Ek sou omdraai en my pa gaan help.
(3) Ek sou sê my ma het my uitgestuur en dat ek moes wag.
(4) Ek sou sweer dat ek ons donkies moes gaan keer.
(5) Ons skool het nie ’n klok nie; Meester blaas op ’n fluitjie.
(6) Ons sou nie die klok hoor nie; ons donkiekar raas te baie.
Geeneen van die voorgaande antwoorde het enige punte behaal nie!
Die opsteller was verbaas oor die onbegaafdheid van Kreepoort se
delwerskinders!
* * * * *