Het huis van een boer.--De IJslandsche vrouw.--Gastvrij
onthaal.--IJslandsche hartelijkheid.--Melaatschen.
Het had donker moeten worden, maar onder den vijfenzestigsten
breedtegraad kon het daglicht der poolgewesten mij niet verwonderen;
op IJsland gaat de zon gedurende de maanden Juni en Juli niet onder.
De warmte was echter afgenomen; ik was koud en had vooral
honger. Welkom was ons de "boër", die zich gastvrij tot onze ontvangst
opende.
Het was het huis van een boer, maar op het punt van gastvrijheid was
het evenveel waard als dat van een koning. Bij onze komst stak de
eigenaar ons zijne hand toe, en zonder verdere plichtplegingen gaf
hij ons een teeken om hem te volgen.
Te volgen, zeg ik, want het zou onmogelijk geweest zijn om naast hem
te gaan. Een lange, nauwe, donkere gang verleende den toegang tot deze
woning, gebouwd van ter nauwernood bewerkte balken, en gaf gelegenheid
om in de kamers te komen; deze waren ten getale van vier: de keuken,
het spinvertrek, de "badstofa" of slaapkamer van het gezin en de beste
van alle, de kamer voor de vreemdelingen. Mijn oom, aan wiens gestalte
men niet gedacht had bij het bouwen van het huis, stiet wel drie-
of viermaal het hoofd tegen de uitstekende punten van de zoldering.
Men bracht ons in onze kamer, eene soort van zaal met een, bodem
van vastgetrapte aarde en verlicht door een venster, welks ruiten
vervaardigd waren van niet zeer doorschijnende schaapsvliezen. Het
beddegoed bestond uit droog voer, in twee houten, roodgeverfde en met
ijslandsche spreuken versierde kooien gespreid. Ik had zooveel weelde
niet verwacht; alleen heerschte er in dit huis eene sterke lucht van
gedroogde visch, geweekt vleesch en zuremelk, die mijne reukzenuwen
onaangenaam aandeed.
Toen wij ons reisgewaad afgelegd hadden, deed de stem van den gastheer
zich hooren, die ons uitnoodigde om in de keuken te komen, het eenige
vertrek waar men stookte, zelfs bij de strengste koude.
Mij oom haastte zich om aan dit vriendelijk bevel te gehoorzamen. Ik
volgde hem.
De keukenschoorsteen was nog een ouderwetsch model; in het midden
van de kamer diende een steen tot haard, in het dak was een gat,
waardoor de rook wegtrok. Die keuken diende ook tot eetzaal.
Toen wij binnentraden, groette onze gastheer ons, alsof hij ons nog
niet gezien had, met het woord "saellvertu"! dat wil zeggen "weest
gelukkig", en kwam ons de wang kussen.
Zijne vrouw sprak na hem dezelfde woorden, vergezeld van hetzelfde
ceremonieel; daarna bogen zich de beide echtgenooten diep met de
rechterhand op het hart.
Ik haast mij te zeggen, dat die ijslandsche vrouw moeder was van
negentien kinderen, allen, groot en klein, door elkander krielende
te midden der rookwolken, waarmede de haard de kamer vulde. Ieder
oogenblik zag ik een blond en eenigszins droefgeestig kopje uit dien
nevel te voorschijn komen. Men zou gezegd hebben, dat het een krans
van slecht schoongemaakte engelenkopjes was.
Mijn oom en ik behandelden dit "broedsel" zeer hartelijk; weldra
zaten er drie of vier van die kleuters op onzen rug, evenveel op onze
knieën en de rest tusschen onze beenen. Zij die praatten, herhaalden
"saellvertu" in alle denkbare tonen. Zij die niet praatten, schreeuwden
er des te harder om.
Dit concert werd afgebroken door de aankondiging, dat het maal gereed
was. Op dit oogenblik kwam de jager te huis, die voor het voederen
der paarden gezorgd had, dat wil zeggen, hij had ze eenvoudig in het
veld los laten loopen; de arme dieren moesten zich vergenoegen met
te knabbelen aan het schaarsche mos der rotsen en eenig niet zeer
voedzaam zeegras; den volgenden morgen zouden zij niet nalaten om
uit eigen beweging den arbeid van den vorigen dag weder op te vatten.
"Saellvertu!" zeide Hans bij zijn binnentreden. Vervolgens omhelsde
hij heel bedaard en stijf, zonder dat de eene kus luider klonk dan
de andere, den gastheer, de gastvrouw en hunne negentien kinderen.
Toen die plichtpleging afgeloopen was, zette men zich aan tafel ten
getale van vier en twintig en bij gevolg op elkander in den waren
zin des woords. De gelukkigsten hadden maar twee kleuters op de knieën.
Toch ontstond er stilte in deze kleine wereld, toen de soep op tafel
kwam, en de, zelfs den ijslandschen knapen aangeboren stilzwijgendheid,
hernam haar gezag. De gastheer bediende ons van eene niet onsmakelijke
korstmossoep, vervolgens van eene verbazende portie gedroogde
visch, zwemmende in sedert twintig jaar verzuurde boter, die bij
gevolg verre te verkiezen was boven versche, volgens de op IJsland
heerschende denkbeelden over de kookkunst. Daarbij kwam nog "skyr,"
eene soort van gestremde melk met beschuit en smakelijk gemaakt door
jeneverbessensap; eindelijk tot drank wei met water, hier "blanda"
genoemd. Ik kon er niet over oordeelen of dit zonderlinge voedsel
lekker was of niet. Ik had honger en bij het nagerecht verzwolg ik,
tot den laatsten mondvol toe, eene dikke boekweitepap.
Zoodra de maaltijd afgeloopen was, verdwenen de kinderen; de
volwassenen gingen om den haard zitten, waaraan turf, heide, koemest
en graten van gedroogde visch lagen. Na zich wat verwarmd te hebben,
begaven de verschillende groepen zich naar hare eigene kamers. De
gastvrouw bood ons, naar 's lands gebruik, aan om onze kousen en
broeken uit te trekken; maar na een vriendelijke weigering van onzen
kant drong zij er niet op aan, en ik kon eindelijk in mijn bed van
voer wegkruipen.
Den volgenden morgen te vijf uur namen wij afscheid van den
ijslandschen boer; mijn oom had veel moeite om hem eene behoorlijke
schadeloosstelling te doen aannemen, en Hans gaf het sein tot het
vertrek.
Honderd schreden van Gardär begon het voorkomen van den bodem te
veranderen; de grond werd moerassig en minder geschikt voor den
tocht. Ter rechterzijde verlengde de rij bergen zich tot in het
oneindige, gelijk een verbazend stelsel van natuurlijke vestingwerken,
waarvan wij de schuine vlakte volgden; dikwijls moesten wij beken
overtrekken, die noodzakelijk doorwaad moesten worden, zonder echter
de bagage te nat te maken.
De woestijn werd hoe langer hoe akeliger; somtijds echter scheen eene
menschelijke schaduw in de verte te vluchten; als de kronkelingen van
den weg ons onvoorziens in de nabijheid van een dezer spoken brachten,
kreeg ik terstond eene walging op het gezicht van een gezwollen hoofd
met eene glimmende huid, ontbloot van haar en met afzichtelijke wonden,
die zichtbaar waren door de scheuren van ellendige lompen.
Het ongelukkige schepsel stak zijne misvormde hand niet uit; het
pakte zich integendeel weg, maar toch niet zoo snel of Hans had het
nog begroet met het gewone "Saellvertu".
"Spetelsk!" zeide hij.
"Een melaatsche!" herhaalde mijn oom.
Dit enkele woord bracht zijn afschrikwekkend uitwerksel voort. Deze
akelige melaatschheid is vrij algemeen op IJsland; zij is niet
besmettelijk, maar erfelijk; ook is het huwelijk aan die rampzaligen
verboden.
Zulke verschijningen waren niet geschikt om het landschap op te
vroolijken, dat uiterst treurig werd; de laatste bosjes gras stierven
weg onder onze voeten. Geen boom was er te zien, met uitzondering van
eenige groepjes dwergbeuken, die op kreupelhout geleken. Geen dier,
dan eenige paarden, die hun eigenaar niet kon onderhouden en die op de
doodsche vlakte rondzwierven. Somtijds zweefde een valk in de grauwe
wolken en vluchtte pijlsnel naar het zuiden; ik liet mij medeslepen
door de naarheid dezer woeste natuur en mijne herinneringen voerden
mij terug naar mijn geboorteland.
Wij moesten weldra eenige onbeduidende kleine fjörds en eindelijk
eene ware golf oversteken; de zee, die juist stil was, veroorloofde
ons om zonder te wachten over te gaan en het gehucht Alftanes, eene
mijl verder gelegen, te bereiken.
Nadat wij twee aan forellen en snoeken rijke rivieren, de Alfa en de
Heta, doorwaad hadden, waren wij des avonds verplicht den nacht door
te brengen in een verlaten bouwval, waardig om bezocht te worden door
al de kaboutermannetjes der noordsche fabelleer; zoo veel is zeker dat
de geest der koude er zijne woning had gevestigd en ons den ganschen
nacht met zijne guiterijen kwelde.
De volgende dag leverde geen bijzonder voorval op. Altijd dezelfde
moerassige grond, dezelfde eenvormigheid, hetzelfde treurige
voorkomen. Des avonds hadden wij de helft onzer reis afgelegd en
sliepen wij in de "annexia" van Krösolbt.
Den 19den Juni reden wij omtrent eene mijl ver over een bodem
van lava; deze toestand van den grond heet hier "hraun;" de aan de
oppervlakte gerimpelde lava bootste de vormen van kabels na, nu eens
in de lengte uitgerekt, dan weder opgerold; een verbazende stroom
daalde van de naburige bergen, die nu uitgebrande vulkanen waren,
maar van wier vroeger geweld deze overblijfselen het voldingendste
bewijs opleverden. Evenwel steeg nog hier en daar de damp van warme
bronnen omhoog.
Het ontbrak ons aan tijd om deze verschijnselen waar te nemen; wij
moesten vooruit; weldra betraden onze rijdieren weder een moerassigen
bodem, afgebroken door meertjes. Wij richtten ons nu naar het westen;
wij waren de groote baai van Faxa omgetrokken en de dubbele witte
top van den Sneffels verhief zich in de wolken op een afstand van
nog geen vijf mijlen.
De paarden liepen goed, niet gestuit door de hindernissen van den
grond; ik voor mij begon zeer vermoeid te worden, maar mijn oom zat
nog even stevig en recht, als op den eersten dag; ik kon niet nalaten
hem evenzeer als den jager te bewonderen, die dezen tocht als eene
bloote wandeling beschouwde.
Op Zaterdag, den 20sten Juni, des avonds te zes uur, bereikten
wij Büdir, eene buurt aan de zeekust gelegen. De gids vorderde zijn
bedongen loon. Mijn oom rekende met hem af. De eigene familie van Hans,
dat wil zeggen zijne volle ooms en neven, bood ons een nachtverblijf
aan; wij werden goed ontvangen en zonder van de vriendelijkheid dezer
brave lieden misbruik te maken, zou ik gaarne bij hen uitgerust
hebben van de vermoeienissen der reis. Maar mijn oom, die daaraan
geene behoefte had, verstond het anders, en den volgenden morgen
moesten wij op nieuw onze goede beesten bestijgen.
De grond droeg sporen van de nabijheid van den berg, wiens
granietwortels uit den grond kwamen, gelijk die van een ouden eik. Wij
reden om den verbazenden voet van den berg heen. De professor verloor
hem niet uit het oog; hij maakte driftige gebaren, hij scheen hem
uit te dagen en te zeggen: "Ziedaar den reus, dien ik zal ten onder
brengen!" Eindelijk, na een marsch van vier uur, bleven de paarden
van zelven stilstaan voor de deur der pastorie van Stapi.