XXIII. Frater Guillelmus de Sancto Ypolito dicte domus Mansi Dei ordinis
dicti Templi, testis juratus ad sancta Dei Evangelia, super predictis
articulis et eorum quolibet sibi expositis in vulgari, ut principalis de
se ipso, et ut testis de aliis, diligenter et sigillatim interrogatus,
respondens ad primum, II-XXXIX articulos inclusive, negavit ipsos
articulos et omnia et singula contenta in eis, excepto quod confessus
est Christum Jhesum crucifixum verum Deum esse, passum et mortuum fuisse
in ligno sancte crucis pro redemptione humani generis, non pro culpis
nec pro peccatis suis, sed pro nostris duntaxat, cum ipse peccatum non
fecerit, nec dolus unquam fuerit in ore ejus semper veridico; se habere
spem firmam habende salvationis per eum et per neminem alium; pro cujus
honore ipse et reliqui fratres Templi portant signum venerabilis crucis
rubee in mantellis albis vel nigris, in figuram vel signum sacri
sanguinis Jhesu Christi, cujus effusione ipse crucem suam sanctissimam
insignavit; quam fratres dicti Templi ter in anno adorant reverenter.
Item confessus est quod, tempore sue recepcionis, tam preceptor Mansi
Dei, qui ipsum in fratrem recepit ad ordinem dicti Templi, quam ipse
receptus per eum, sese mutuo osculati fuerunt in ore tantum.
Idem addidit se credere, et idem credit eciam de aliis suis
confratribus, omnia sacramenta Ecclesie Dei vera esse et salutem humani
generis contineri in illis, et esse fidem suam quod in ipsis sacramentis
sit salus et liberacio peccatorum omnium fidelium sperantium in Domino
Jhesu Christo.
Adiciens quod nec Magister nec preceptores nec visitatores [p. 507]
ordinis Templi nec quisquam alius claves Ecclesie non habens, nisi sint
fideles presbiteri et rite delibuti execucionem ordinis habentes a suo
prelato, non possunt confitentes absolvere a peccatis. Que quidem
absolucio cum spiritualis sit et animas liberat a peccatis, putat et
credit quod a nemine possit fieri layco nisi a solo presbitero, ut
predixit. Dixit tamen quod predicti magistri et preceptores et
visitatores interdum puniunt fratres criminosos et delinquentes penis
corporalibus, verberantes eosdem in corpore, et penas alias infligunt
sicut in statutis ipsius ordinis designantur, et interdum gratiam
faciunt sicut eis videtur, et penas predictas vel prorsus relaxant vel
mitigant sicut placet.
Item confessus est quod, tempore sue recepcionis, fratres ejusdem
ordinis promittunt recipienti eos se non deserturos ordinem Templi
assumptum pro quovis alio ordine majore vel leviore, nisi facultas
agendi hec a sibi superiore et licencia tribuatur.
Dixit eciam quod statim recepti ad dictum ordinem pro professis
habentur, et quod eorum recepcio januis clausis fit in capella et
capitulo Mansi Dei, exclusis extraneis, et solis fratribus presentibus
ordinis qui tunc adsunt; et hoc ideo fieri dixit de more et statutis
dicti ordinis, quia in capitulis in quibus fratres recipiuntur multa
fiunt et tractantur secreta que non licet aliis quam fratribus
publicari.
Ad XL-LXXXII articulos inclusive, diligenter et sigillatim interrogatus,
respondens negavit ipsos articulos et omnia et singula contenta in eis,
excepto quod ipse, et idem credit de aliis fratribus, portat cingulum de
lino vel de canape super camisiam, ad designandum castitatem quam ipsi
fratres in sua recepcione receptori promittunt servare.
Dixit tamen quod ipsis cordulis non cinguntur nec tanguntur ydola nec
capita aliqua ydolorum, nec scit nec unquam audivit fratrem aliquem qui
talibus cordulis cinctus fuerit sic pollutis in ydolis et infectis.
Item dixit quod ipse in nullis capitulis dicti ordinis unquam fuit nisi
in solis capitulis domus Mansi Dei; que cum fiunt presentibus fratribus
dicte domus, in capella ejusdem domus, clausis hostiis fiunt, [p. 508]
exclusis reliquis qui non sunt fratres ordinis predicti. Nec unquam
scivit nec audivit quod aliqua inibi fierent vel dicerentur, nisi illa
que necessaria sunt ordini, secundum Dei beneplacitum et honorem, et que
putat esse utilia et expedire animabus fratrum ordinis supradicti; et
illa promittunt dicti fratres clausa et secreta tenere, nec super illis
collationem habere, nisi inter eos fratres solos qui in ipsis capitulis
affuerunt; et si quisquam secus faceret, pena certa statuta est contra
eum ut se privatum sentiat commodis dicte domus.
Adjecit eciam se nescire nec unquam scivisse quod in ordine Templi, nec
in aliqua parte vel aliquo loco ejus, fuerint errores de quibus
tractatur in articulis prelibatis; et ideo presidentes ipsi ordini de
negligentia corripiendi vel denunciandi Ecclesie Dei, vel de fratrum
desistencia a dictis erroribus qui nunquam fuerunt in dicto ordine,
prout credit, nequeunt aliqualiter reprehendi, nec dolus nec culpa
aliqua dari eis juste potuit, quia puniri vel reprehendi aut corrigi vel
castigari non potuit quod non fuit.
Ad LXXXIII, LXXXIIII et LXXXV articulos inclusive, diligenter et
sigillatim interrogatus, respondens dixit quod fratres qui in presencia
sanctissimi domini nostri summi pontificis et dominorum cardinalium
fratrum ejus, predicta in articulis contenta asseruntur fuisse confessi,
respondet et dicit se credere ipsos fratres in omnibus et per omnia
falsa esse confessos et contra omnimodam veritatem, salva semper
excellencia societatis ejusdem domini nostri pape et dominorum
cardinalium reverencia et sacri consistorii sancte Sedis.
Ad LXXXVI articulum diligenter interrogatus, respondens dixit quod
frater Arnaldus de Torrosella tunc preceptor dicte domus Mansi Dei, in
festo Penthecostes proxime futuro erunt XV anni elapsi vel circa,
recepit ipsum qui loquitur in fratrem dicti ordinis, in capella dicte
domus Mansi Dei, presentibus et ibidem astantibus Arº Rocha, Raymundo
Sageti, Laurentio Regalis, Jacobo de Oleriis et pluribus aliis fratribus
dicti ordinis.
De modo autem sue recepcionis et coherentibus ei, dixit idem in effectu
sicut frater Bartholomeus de Turre testis primus deposuit, et sicut
in libro statutorum et regule ordinis Templi latius continetur. [p. 509]
Qui quidem liber exhibitus est et traditus domino Elnensi episcopo,
inquisitori hujus inquisitionis, per dictum fratrem Bartholomeum, ut
audivit dici.
Ad LXXXVII et LXXXVIII et ultimum articulos diligenter et sigillatim
interrogatus, respondens dixit se nec scire nec credere predictos
errores de quibus in articulis agitur unquam habuisse ortum vel inicium
a quoque de fratribus ordinis memorati nec a quovis alio, nec scit nec
credit ydolum vel ydola esse vel fuisse aliquo tempore in ipso ordine
vel loco aut parte aliqua ordinis sepedicti; nec venerari putat ydolum
custodiri ab aliquo fratre vel alio in ipso ordine, nec usquam usque nec
nunc mentionem aliquam audivit dici vel fieri de predictis, nec scit
quid sit ydolum nec capud ydoli, nec putat quod in capitulis dicti
ordinis, temporibus anteactis, aliqua fuerint tractata vel dicta que
Domino nostro Jhesu Christo debeant displicere.
Super aliis vero tam circumstanciis quam coherentibus ipsis articulis
diligenter interrogatus, dixit se nescire plura nec credere aliter quam
superius est confessus.
Anno et die quibus supra.
XXIIII. Frater Symon de Elna ordinis dicti Templi et domus Mansi Dei,
testis juratus ad sancta Dei Evangelia super predictis articulis et
eorum quolibet sibi expositis in vulgari, ut principalis de se ipso, et
ut testis de aliis, diligenter et sigillatim interrogatus, respondens ad
primum, II-XXXIX articulos inclusive, negavit ipsos articulos et omnia
et singula contenta in eis. Confessus tamen est quod in recepcione
fratrum ad dictum ordinem nulla fiunt nec fieri precipiuntur nec
docentur ab aliquo inhonesta facta vel dicta, sed solum Deo beneplacita
et honesta.
Dixit eciam quod sacramentum altaris et omnia alia ecclesiastica
sacramenta credunt dicti fratres et ipse qui loquitur, sicut fideles et
catholici Christiani, prout ipse scit de se, et de aliis confratribus
ipsius ordinis idem credit. Credunt eciam Christum Dominum Jhesum Deum
esse unicum redemptorem et salvatorem omnium sperantium in se, [p. 510]
et ejus crucem adhorant singulis annis ter veneratione et devotione
humili et devota, nudis pedibus, in die Veneris sancta, cultellis et
cofis capitum depositis, exclusa omni irreverencia et immundicia de
quibus in articulis mentio fit expressa.
Adjecit eciam quod, tempore receptionum fratrum ad dictum ordinem, tam
recipiens quam recepti vicissim sese deosculantur in ore tantum,
abjectis ceteris deosculationibus turpibus et nefandis. Ad osculum autem
oris admittuntur dicti fratres noviter recepti per fratres alios
circumstantes et per recipientes eciam, ut inter se mutuam habeant
caritatem, et ut semper fraterna dilectione utantur.
Item dixit se non recordari an promittant simpliciter vel jurent se non
relicturos susceptum ordinem Templi; sed bene scit quod statim cum
recepti sunt ad illum pro professis habentur.
Dicte autem recepciones fratrum fiunt in capella domus Mansi Dei,
clausis januis capelle ipsius, et exclusis omnibus aliis preter fratres.
Nec unquam interfuit in aliorum locorum capitulis, nisi in solis
capitulis dicte domus Mansi Dei.
Ad XL-LXXXII articulos inclusive, diligenter et sigillatim interrogatus,
respondens negavit ipsos articulos et omnia et singula contenta in eis;
excepto quod confessus est quod ipse et ceteri fratres dicti ordinis
portant cordulas de lino vel de canape super camisias de die et de nocte
continue, ad restringendam lasciviam carnis et in signum castitatis
servande quam in assumptione sui ordinis promiserunt, non tactas tamen
in ydolis vel capitibus ydolorum; quod nescit nec unquam audivit
mentionem fieri usquam nunc de eisdem; nec scitur, prout ipse credit,
per aliquem fratrem dicti ordinis quid sit ydolum in ordine vel in
aliqua parte ipsius. Nec unquam ad certam longitudinem vel mensuram
recipiunt cordulas quibus renes eorum cingunt, sed eas portant et
assumunt sicut placet eisdem.
Item confessus est quod modum sue recepcionis ipsi fratres nec alia que
fiunt in eorum capitulis audent alicui revelare, nec loqui eciam de hiis
qui ibi fiunt cum fratribus aliis dicti ordinis, nisi duntaxat cum illis
qui in ipsis capitulis affuerunt.
De erroribus autem et de eorum correctionibus, necnon de eis [p. 511]
non notificatis vel insinuatis Ecclesie, de quibus agitur in articulis
prelibatis, respondit et dixit se nec scisse nec unquam mentionem fieri
audisse in domo Mansi Dei, in qua a tempore recepcionis sue citra ad
dictum ordinem moram traxit; nec putat nec credit opus fuisse vel locum
dictis correctioni, insinuationi et emendationi de quibus agitur, cum,
sicut credit, nunquam fuerint dicta nefanda crimina nec errores in
ordine, nec in domo Mansi Dei ipsius Templi, nec apud fratres aliquos,
sicut spes sua est et sic credit. Ad id autem quod dicitur multos ex
fratribus dicti ordinis, tam in judicio quam extra, quam coram
solempnibus personis confessos esse errores de quibus agitur in
articulis, respondit et dixit se non credere ipsos fratres nec eorum
aliquos confessionem de predictis erroribus veram confessionem fecisse,
sed falsam penitus, sicut credit; cum in nulla parte ordine Templi
commissa vel audita fuerint, prout credit, dicta nefanda crimina
contenta in eis.
Ad LXXXIII, LXXXIIII et LXXXV articulos inclusive, diligenter et
sigillatim interrogatus, respondit et dixit quod fratres dicti Templi
qui dictos errores et crimina in presentia sanctissimi patris et domini
nostri pape, et coram dominis reverendis cardinalibus et in eorum
consistorio, sunt confessi, cujuscumque condicionis vel status predicti
confitentes existant, se credere dictos confitentes contra veritatem
falsitatem dixisse et veritatem penitus tacuisse; cum, sicut credit, in
dicto ordine Templi vel in aliqua parte ejus nec dicta unquam fuerint
vel commissa nec audita sic nefanda crimina ut illa sunt, sicut credit;
et ideo mentitos dictos fratres esse credit in capud suum, salva semper
sanctitate et excellentia Sedis apostolice et honore.
Ad LXXXVI articulum diligenter interrogatus, respondens dixit quod
frater Raymundus de Baco tunc preceptor dicte domus Mansi Dei recepit
ipsum in fratrem dicti ordinis, circa festum Omnium Sanctorum proxime
venturum erunt XXXVII anni elapsi vel circa, in capella dicte domus,
presentibus et ibidem astantibus Arº Rocha, Raymundo de Cirritania, G.
Vinea, Petro de Villanova et pluribus aliis fratribus dicti ordinis jam
defunctis.
De modo autem sue recepcionis et contingentibus eam, dixit idem [p. 512]
in effectu ut frater Bartholomeus de Turre, primus testis, dixit et
deposuit supra in eodem articulo, et sicut de dicto modo recipiendorum
fratrum ad dictum ordinem agitur et tractatur in libro statutorum et
regule ordinis dicti Templi.
Ad LXXXVII et LXXXVIII et ultimum articulos diligenter et sigillatim
interrogatus, dixit se nichil scire de contentis in eisdem.
Super aliis vero tam circumstantiis quam coherentibus ipsis articulis
diligenter interrogatus, dixit se nescire plura nec credere aliter quam
superius est confessus.
Anno et die quibus supra.
XXV. Frater Jacobus Mascaroni ordinis dicti Templi et domus Mansi Dei,
testis juratus ad sancta Dei Evangelia super predictis articulis et
eorum quolibet sibi expositis in vulgari, ut principalis de se ipso, et
ut testis de aliis, diligenter et sigillatim interrogatus, respondens ad
primum, II-XLV articulos inclusive, dixit se nec scire nec credere
contenta in illis nec aliqua de eisdem; salvo quod in recepcionibus
fratrum ad ordinem Templi fiunt deosculationes fratrum recipientium et
receptorum ad dictum ordinem in ore tantum, secundum morem et statuta
dicti ordinis, in signum fraterne dilectionis in Domino et mutue
caritatis.
Addidit quoque quod fratres, statim cum recepti sunt ad dictum ordinem,
sunt professi; promittentes simpliciter, non jurantes quod susceptum
ordinem Templi pro quovis alio fortiori vel leviori non relinquent;
possent tamen si vellent, obtenta licencia superioris, cui esset
facultas libera concedendi.
Addidit eciam quod ad dictum ordinem Templi fit recepcio fratrum in
ecclesiis seu capellis domorum dicti ordinis, clausis januis capellarum,
et exclusis omnibus preter fratres ordinis antedicti.
Interrogatus quare clauduntur janue capelle in qua fratres ad ordinem
predictum recipiendi sunt, dixit quod sic se habent consuetudines et
statuta ordinis dicti Templi.
Ad XLVI-LXXXII articulos inclusive, diligenter et sigillatim [p. 513]
interrogatus, respondens negavit ipsos articulos et omnia et singula
contenta in eis; addens se nec scire nec credere que dicuntur in illis,
eo salvo quod scit quod fratres dicti ordinis, ex quo sunt recepti ad
illum, tenentur et debent portare singuli singulas cordulas de lino vel
de canape seu de lana supra camisias suas, ad restringenda carnis vicia,
et in signum honestatis et castitatis promisse a se.
Addidit tamen quod nusquam cum predictis cordulis capita vel ydola
cinguntur vel tanguntur, nec eis injungitur, prout credit, quod certe
longitudinis debeant esse dicte cordule, quibus omni tempore debent esse
precincti et cum eis dormire, sed fratrum quisque sibi eas assumit
breves vel longas, sicut placet, et cum eas contingit rumpi vetustate
vel alio quovis modo, recipiunt alias sicut volunt.
Adjecit eciam quod fratres dicti ordinis, omni cessante prohibicione,
sua confitentur peccata non fratribus nec magistris nec preceptoribus
laycis, sed fratribus capellanis et presbiteris ejusdem ordinis, si eis
volentibus confiteri adsit facultas libera adeundi eosdem presbiteros,
vel si malint, licenter fratribus Predicatoribus vel Minoribus aut aliis
religionis approbate, aut secularibus presbiteris execucionem ordinis
habentibus, possunt sua confiteri peccata et penitencias salutares ab
eis recipere pro peccatis.
Ad illud autem quod in articulis dicitur de correctione et nunciatione
non facta Ecclesie per superiores ipsius ordinis, et de viciis et
criminibus ac erroribus non correctis et a fratribus dicti ordinis
dimissis, respondens dixit se nusquam in dicto ordine audisse mentionem
fieri predictorum, nec scit nec credit quod in ipso ordine nec in aliqua
parte ejus vicia, errores et crimina de quibus agitur in articulis,
habuerint ortum nec initium, nec unquam in ordine predicto audita
fuerint nec eciam acceptata.
Quamobrem nec correctione nec emendatione nec significatione facienda
Ecclesie eguerunt, quia non potuit nunciari Ecclesie vel corrigi quod
non fuit, ut credit.
Ad LXXXIII, LXXXIIII et LXXXV articulos inclusive, diligenter et
sigillatim interrogatus, respondens dixit quod predicti qui in [p. 514]
articulis fratres asseruntur fuisse dicti ordinis Templi, cujuscumque
conditionis illi fuerint qui confessi sunt errores, crimina et vicia in
articulis nominata, dicit illos non fuisse fratres Templi, sed diabolos
in pelle hominum incarnatos; eo quod falsitatem in omnibus et per omnia
dixerunt et confessi sunt, veritate prorsus exclusa, sicut ipse qui
loquitur firmiter sperat et credit, salva semper sanctitate et
excellentia sanctissimi domini nostri pape et ejus sacri consistorii,
quorum honori nullatenus intendit detrahere, licet dixit dictos fratres
confitentes falsitatem dixisse in suis confessionibus et veritatem per
omnia tacuisse, ut credit.
Ad LXXXVI articulum diligenter interrogatus, respondens dixit quod
frater Raymundus de Baco tunc preceptor dicte domus Mansi Dei recepit
ipsum fratrem qui loquitur in fratrem dicti ordinis, die Dominica prima
post festum sancti Andree proxime preteriti fuerunt XXX anni elapsi vel
circa, in capella dicte domus Mansi Dei, presentibus et ibidem
astantibus Jacobo de Oleriis, Petro de Camporotundo, et Jordano de
Pulcrovisu, et pluribus aliis fratribus dicti ordinis.
De modo autem sue recepcionis, et contingentibus eandem, dixit idem in
effectu sicut frater Bartholomeus de Turre, primus testis, dixit et
deposuit in hoc eodem articulo.
Ad LXXXVII et LXXXVIII et ultimum articulos diligenter et sigillatim
interrogatus, respondens dixit se nichil scire de contentis in eis.
Super aliis vero tam circumstanciis quam coherentibus ipsis articulis
diligenter interrogatus, dixit se nescire plura nec credere aliter quod
superius est confessus.
Explicit inquisitio per nos Elnensem episcopum cepta contra predictos
fratres milicie Templi, ex commissione nobis facta per Sedem
apostolicam, super articulis a dicta Sede nobis transmissis et a
reverendo in Christo patre et domino Egidio sancte Narbonnensis ecclesie
archiepiscopo, qui auctoritate sacrosancte Sedis predicte litteratorie
inquisitionem hanc per nos precepit fieri, prout de hiis ex preambulis
et litteris ac documentis aliis extra precedentem inquestam [p. 515]
vacantibus plene patet. Unde ad eternam memoriam premissorum, prelibatam
inquestam manu publica triplici tabellionum publicorum scriptam, et
diligenter per dictos tabelliones examinatam et compertam, ut ab eis
didicimus per omnia veraciter convenire, subscriptam eciam ab eorum
singulis, ut moris apud eos est, et signis solitis subsignatam, necnon a
collegis seu nostris coinquisitoribus Elnensis ecclesie viris
venerabilibus archidiacono et sacrista, ceterisque viris religiosis de
quibus in precedentibus agitur accersitis, eorumdem collegarum sigillis
et nostro cereis et pendentibus, licet diebus et loco diversis, nos
tamen apud Elnam, in domo nostra episcopali, anno Domini millesimo
trecentesimo decimo, II kalendas septembris, fecimus communiri.
Ego vero Petrus Gayraudi clericus et notarius publicus reverendi in
Christo patris domini episcopi supradicti, predictis omnibus et singulis
interfui, et ea omnia manu propria scripsi, et in formam publicam
redegi, et signo meo consueto signavi. (L. S.)
Ego Petrus Raynaudi clericus, notarius ad predicta per reverendum
dominum Elnensem episcopum predictum constitutus, huic presenti
inquisicioni presens fui, et dicto mandato ipsius domini episcopi
subscripsi, et hoc signum feci. (L. S.)
Ego Johannes de Villaclara notarius ad predicta per reverendum dominum
Elnensem episcopum predictum constitutus, huic presenti inquisicioni
presens interfui, et de mandato ipsius domini episcopi subscripsi, et
meo publico et solito subsignavi signo. (L. S.)