AVERTISSEMENT
DU SECOND VOLUME.
L'espérance qu'on nous donne de recevoir des archives étrangères
plusieurs documents importants, nous oblige d'ajourner encore
l'introduction générale que nous avions promise. Il importe qu'elle
contienne un résumé complet de toutes les pièces que l'on pourra réunir.
Celles qu'on va lire, et qui ne nous étaient connues jusqu'ici
qu'imparfaitement, sont de nature à modifier sous plusieurs rapports les
hypothèses que nous avons émises au tome III de notre _Histoire de
France_ en faveur de l'ordre du Temple.
Du reste, quelque opinion qu'on adopte sur la règle des Templiers et
l'innocence primitive de l'ordre, il n'est pas difficile d'arrêter un
jugement sur les désordres de son dernier âge, désordres analogues à
ceux d'autres ordres religieux. Il suffit de remarquer dans les
interrogatoires que nous publions, _que les dénégations sont presque
toutes identiques_, comme si elles étaient dictées d'après un formulaire
convenu; _qu'au contraire les aveux sont tous différents_, variés de
circonstances spéciales, souvent très-naïves, qui leur donnent un
caractère particulier de véracité. Le contraire devrait avoir lieu, si
les aveux avaient été dictés ou arrachés par les tortures; ils seraient
à peu près semblables, et la diversité se trouverait plutôt dans les
dénégations.
Je renouvelle ici mes remercîments aux savants employés des Archives
nationales, MM. Castelnau et de Stadler, qui m'ont aidé pour la copie,
la correction et la table du second volume.
PROCÈS
DES TEMPLIERS.
Frater Petrus de Lanhiaco Noviomensis diocesis serviens, testis [p. 1]
supra juratus, XXX annorum vel circa, non defferens mantellum ordinis,
quia a festo Purificacionis citra ipsum dimiserat, et radi fecerat sibi
barbam, cum quo inquisitum fuerat, absolutus et reconciliatus per
dominum archiepiscopum Remensem in concilio Remensi, lectis et
diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se
nescire, nec credere, nec audivisse dici de contentis in eis, nisi quod
infra sequitur, quia non vidit aliquem alium in ordine recipi, nec
interfuerat capitulis eorumdem. Ipse autem receptus fuerat per fratrem
Robertum de sancto Justo, quondam preceptorem tunc ballivie de Pontivo,
in festo Exaltacionis Sancte Crucis proximo preterito fuerunt VI anni,
in capella domus Templi d'Oymont in Pontivo Ambianensis diocesis,
presentibus fratribus Petro de Lanhi, avunculo ipsius testis,
Noviomensis, qui non fuit captus cum aliis, quia affugit; Johanne de
Bali Ambianensis et Roberto de Reinbaval Noviomensis, et Johanne Castel
Noviomensis diocessum, et Johanne dicto Burgundo servientibus, quos
credit vivere, in hunc modum: nam instructus a dicto avunculo suo et
aliis, peciit ter, flexis genibus, panem et aquam et vestitum ordinis,
et cum responsum fuisset quod bene deliberaret, quia oporteret eum a se
abdicare propriam voluntatem, esurire quando vellet comedere, vigilare
quando vellet dormire, et multa dura et aspera sustinere, et ipse testis
dixisset quod omnia sustineret, prestito ab eo per juramentum prestitum
super quemdam librum apertum, in quo erat ymago Crucifixi, quod [p. 2]
non erat servilis condicionis, debitis quod solvere non posset nec
matrimonio obligatus, fecit eum vovere et jurare castitatem,
obedienciam, et vivere sine proprio, servare bonos usus et consuetudines
ordinis; et postmodum imposuit sibi mantellum in nomine Patris et Filii
et Spiritus Sancti, ad honorem Dei et beate Marie et omnium sanctorum,
et associavit eum, patrem et matrem suos participacioni bonorum ordinis
presencium et futurorum, et fecit eum osculari dictam ymaginem
Crucifixi, et postmodum preceptor et astantes osculati fuerunt eum in
ore; et dictus receptor instruxit eum quot _Pater noster_ diceret pro
horis suis, et qualiter regeret se in ordine. Quo facto, dixit ei
ibidem, in presencia aliorum, quod abnegaret Deum; cum autem ipse testis
stupefactus diceret quod non abnegaret creatorem suum, subjunxit idem
receptor quod hoc oportebat eum facere, quia erat de punctis ordinis et
quia alii faciebant, et tunc ipse testis abnegavit Deum, ore non corde,
ut dixit. Postea precepit ei quod spueret super quamdam crucem ligneam
veterem, in qua nulla apparebat ymago Crucifixi, juxta sedem dicti
receptoris collocatam, nescit per quem allatam, dicens quod hoc esset de
dictis punctis ordinis, et ipse testis spuit non supra sed juxta eam.
Post que dixit eidem quod secundum dicta puncta debebat eum osculari in
ano, et precepit quod ibi oscularetur eum, sed avunculo ipsius testis
flexis genibus instante, remisit ei osculum memoratum. Subsequenter
dixit ei quod secundum dicta puncta poterat aliis fratribus carnaliter
commisceri, et ipsi cum eo; hoc tamen non fecit, nec credit quod in
ordine fieret, nec quod in recepcionibus aliorum fratrum intervenirent
alia illicita, sed ista duntaxat. Credit quod eorum sacerdotes debite
celebrarent, et quod alii fratres crederent ecclesiasticis sacramentis,
quibus ipse credebat. Statim pro professis habebantur. Clandestine
recipiebantur, ex quo credit quod esset suspicio contra eos.
Deffendebatur eis sine juramento quod non revelarent secreta
capitulorum, sed de modo recepcionis non fuit sibi facta mentio
specialis, nec fuit sibi injunctum quod non confiteretur nisi
sacerdotibus ordinis, et fuit de predictis erroribus confessus in [p. 3]
septimana in qua fuit receptus, in dicta capella, cuidam fratri
carmelite, cujus nomen et cognomen ignorat, qui absolvit eum, imposita
sibi penitencia quod jejunaret VII annis diebus sabatinis; quam
penitenciam in parte complevit. Credit quod fratres scientes errores et
potestatem corrigendi habentes, negligentes fuerunt, quia non
correxerunt eos nec denunciaverunt Ecclesie. In domibus ordinis in
quibus fuit commoratus vidit elemosinas et hospitalitatem convenienter
fieri et servari. Audivit dici quod clam, januis clausis, eorum
capitulia tenebantur. Credit quod totus ordo servasset quod magnus
Magister cum conventu ordinasset, et quod nunc grandia scandala,
suspicio et infamia sint exorta contra ordinem, et quod confessata per
eum essent nota fratribus ordinis, contra quem audivit dici magnum
Magistrum et alios aliquos errores, nescit quos, fuisse confessos.
Obtulerat se, malo ductus consilio, ad deffensionem ordinis una cum
aliis, et fuit protestatus in principio deposicionis sue quod non
intendebat recedere a deposicione per eum facta coram dicto domino
archiepiscopo Remensi.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Acta fuerunt hec dictis die et loco, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Veneris sequenti, que fuit quinta dies dicti mensis
Marcii, fuerunt adducti pro testibus ad presenciam eorumdem dominorum
commissariorum, in domo predicta fratrum Minorum, Raynandus de Pruino
Senonensis, olim preceptor domus Templi Aurelianensis, Johannes de
Mortuo Fonte Suessionensis, et Guillelmus de Hoymont Parisiensis
diocessum, presbiteri degradati in concilio Senonensi ab omnibus
minoribus et majoribus ordinibus, exuti tamen privilegio clericali et
privati habitu Templi, et ad murum perpetuum sub certa forma per dictum
concilium condempnati; necnon Raynaudus de Cunheriis miles [p. 4]
Belvacensis, Petrus de Claromonte Belvacensis, et Bernardus de Sarnayo
Parisiensis diocessum, servientes, per dictum concilium sub certa forma
condempnati ad murum perpetuum; et Lambertus de Cormelles Suessionensis
diocessis, serviens; qui, tactis sacrosanctis Evangeliis, juraverunt
dicere plenam et meram veritatem in isto negocio, secundum formam
juramenti aliorum testium superius registratam, expositam et
vulgarizatam eisdem.
Quo facto, dictus frater Lambertus, habens mantellum et barbam ordinis,
quadraginta quinque annorum vel circa, nondum absolutus nec
reconciliatus, cum quo tamen, ut dixit, fuerat inquisitum per priorem
Predicatorum conventus Trecensis, commissarium fratris Guillelmi de
Parisius ordinis predicti, inquisitoris heretice pravitatis in regno
Francie; protestacione premissa quod a deposicione quam fecerat coram
dicto priore Trecensi non intendit recedere, lectis et diligenter
expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se nescire, nec
credere, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod sequitur.
Dixit enim se fuisse receptum in capella domus Templi de Colomeriis in
Bria, Meldensis diocesis, circa festum beati Martini hiemalis proximo
preteritum fuerunt XXIIII anni vel circa, per fratrem Hugonem Picardi
quondam, de mandato fratris Arnulphi de Vysamale, quondam tunc
preceptoris Brie; presentibus fratribus Gerardo de Pruino presbitero,
tunc preceptore domus Templi de Pruino, Remigio de Ploysi deffunctis, et
quibusdam aliis de quibus non recolit, in hunc modum: nam cum peciisset
panem et aquam et societatem fratrum ordinis sibi concedi amore Dei et
beate Marie, et responsum fuisset sibi quod bene deliberaret, quia
oporteret eum multa aspera sustinere in ordine, et quod rogaret Deum
quod eum dirigeret, tandem ipso instante et supplicante ut prius,
prestito ab eo per juramentum quod non habebat infirmitatem latentem nec
erat excommunicatus, nec alteri religioni nec matrimonio alligatus,
fecit eum vovere et jurare dictus receptor castitatem, obedienciam, et
vivere sine proprio, tenere bonos usus et bonas consuetudines que erant
et que imponerentur per superiores in ordine, nec esset in loco [p. 5]
in quo aliquis exheredaretur injuste, vel in quo studio suo falsum
judicium redderetur. Postmodum imposuit sibi mantellum et tam ipse quam
frater Gregorius, miles quondam, nacione Picardus, cujus cognomen
ignorat, qui sue recepcioni interfuit, et alii astantes ipsum testem
osculati fuerunt in ore. Deinde omnes astantes exierunt dictam capellam,
receptore predicto et ipso teste solis remanentibus in eadem, et clauso
ostio dicte capelle per ipsum receptorem, duxit eum prope altare, et
ostensa sibi quadam cruce lignea existente retro altare, in qua nulla
erat ymago, quam ipse recordatur, precepit ei quod abnegaret Deum; et
cum ipse testis diceret constanter quod ipse nunquam abnegaret creatorem
suum, dictus receptor dixit ei quod, postquam juraverat obedienciam,
oportebat eum sic facere, et tunc ipse testis dolens, ut dixit,
abnegavit Deum ore non corde. Postea precepit ei quod spueret super
dictam crucem. Dixit eciam quod dictus receptor, hiis factis, osculatus
fuit ipsum testem in pectore supra vestes. Alia inhonesta non
intervenerunt in recepcione sua predicta. Dixit eciam quod vidit recipi
fratrem Hugonem de Nantolio Suessionensis diocesis, circa principium
hujus Quadragessime fuerunt octo anni vel circa, in capella domus Templi
de Cheuruto Senonensis diocesis, quem recepit predictus frater Gerardus
de Pruino, tunc preceptor dicte domus de Cheruto, presentibus fratribus
Drocone tunc preceptore domus de Scinhi dicte diocesis Trecensis et
Johanne Monachi Suessionensis diocesis, servientibus, de quorum vita vel
morte non habet certitudinem; in cujus recepcione licita et honesta que
fuerunt dicta et facta in recepcione ipsius testis servata fuerunt;
illicita tamen confessata per eum vel alia non vidit fieri nec injungi.
Requisitus si credit quod in recepcionibus aliorum fierent et
servarentur predicta illicita confessata per eum, respondit se credere
quod non. Credit bene ecclesiasticis sacramentis, et credit quod alii
fratres crederent, ut dixit, et quod eorum sacerdotes debite
celebrarent. Statim pro professis habebantur, ut fuit sibi dictum. Clam
fiebant recepciones eorum, nullis presentibus nisi fratribus [p. 6]
ordinis. Cordulis cingebantur supra camisias, quas recipiebant unde
volebant. Injunctum fuit ei quod non revelaret secreta capitulorum, non
facta alia mencione de modo recepcionis; non tamen juravit. Si erant
aliqui qui secretos errores in ordine scirent, negligentes fuerunt quia
non denunciaverunt Ecclesie. Elemosinas et hospitalitatem vidit
convenienter fieri et servari in domibus ordinis in quibus fuit
conversatus. Fuit sibi dictum quod procuraret utilitatem ordinis juste,
non tamen fuit dictum quod injuste. Credit quod totus ordo servasset
illud quod magnus Magister cum conventu statuisset. Grandia scandala,
suspicio et infamia sunt exorta nunc contra ordinem.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Acta fuerunt hec die et loco predictis, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Lune sequenti, que fuit VIII dies dicti mensis Marcii,
fuerunt adducti pro testibus ad presenciam eorum dominorum
commissariorum, in domo predicta fratrum Minorum, fratres Guillelmus de
Torrage miles Carnotensis, Guillelmus deu Liege preceptor de Rupella, P.
Theobaldi preceptor de Castro Bernardi Xantonensis, et Helias Raynaudi
Petragoricensis, preceptor domus Templi de Dongno diocesis Xantonensis,
Guillelmus Terice Cenomanensis, et Thomas de Panpalona preceptor domus
d'Averin in Navernia Panpalonensis, et domus de Riba Forada
Therasconensis diocesis. Qui tactis sacrosanctis Evangeliis juraverunt
dicere in isto negocio plenam et meram veritatem, secundum formam
juramenti aliorum testium superius registratam, expositam et
vulgarizatam eisdem.
Quo facto, dictus frater Guillelmus de Liege serviens, preceptor de
Rupella Xantonensis diocesis, testis supra juratus, mantellum ordinis
et barbam defferens, qui fuit protestatus quod non intendit [p. 7]
recedere a deposicione per eum facta coram domino archiepiscopo
Xantonensi, per quem absolutus et reconciliatus fuerat apud Rupellam,
octuaginta annorum vel circa, lectis et diligenter expositis sibi
omnibus et singulis articulis, respondit se nichil scire, credere vel
audivisse dici de contentis in eis nisi quod sequitur. Videlicet quod
ipse in recepcione sua de nullo illicito vel inhonesto fuerat requisitus
vel solicitatus, nec post recepcionem, nec vidit fieri in recepcionibus
aliorum quibus adfuerat nec post. Ipse autem fuerat receptus, in
vigillia Nativitatis Domini proximo preteriti fuerunt sexaginta duo anni
vel circa, in capella domus Templi de Roches Pictavensis diocesis, per
fratrem Hugonem Grisardi militem quondam, preceptorem tunc Aquitanie,
presentibus fratribus Roberto Anglico preceptore de Banes Xantonensis
diocesis serviente, Francone de Bort tunc preceptore de Lemozucinio,
Symone de Nigella tunc preceptore de Insula Bochardi, militibus, et
pluribus aliis deffunctis, in hunc modum: nam cum pluries interpolate
peciisset panem et aquam, societatem et pauperem vestitum ordinis, et
responsum fuisset ei quod bene deliberaret super hoc, et ipsi eciam
deliberarent, finaliter concesso quod reciperet eum, fecit eum vovere et
jurare super quoddam missale apertum, ubi erat ymago Crucifixi, et
apponere manus suas prope canonem ibi _Te igitur etc._, quod viveret
sine proprio, servare castitatem, obedienciam, et obedire omnibus
preceptoribus suis, servare bonos usus et bonas consuetudines ordinis,
et quod non esset in loco ubi aliquis exheredaretur injuste. Post que
imposuit sibi mantellum, et ipse et fratres astantes fuerunt eum
osculati in ore. Postea instruxit eum quot _Pater noster_ diceret pro
horis suis, qualiter jaceret, et quod caveret sibi specialiter a crimine
sodomitico, quia si committeret, poneretur in carcere perpetuo, et quod
non revelaret secreta capitulorum. De nullo autem illicito vel inhonesto
fuit illi facta mencio in recepcione sua vel post; nec ipse fecit fieri,
nec precepit, nec scivit quod fierent in recepcionibus illorum quos ipse
recepit nec post. Audivit tamen dici ab aliquibus ex fratribus [p. 8]
ordinis; de quorum nominibus non recordatur, quod preceptum fuerat eis
in recepcionibus eorum quod spuerent supra crucem; sed ipsi dicebant se
non spuisse; non tamen audivit dici ab eis quod preciperetur eis aliquid
de abnegacione, nec de conculcacione, nec de osculis inhonestis, nec
eciam de crimine sodomitico, vel de aliquo inhonesto. Requisitus quando
audivit predicta dici, dixit quod sunt quinquaginta anni vel circa, et
ex tunc habuit malam suspicionem contra ordinem, quam antea non habebat.
Ipse autem recepit XX vel XXV fratres in ordine de quibus dixit esse
vivum in Rupella Petrum de Luchet servientem Xantonensis diocesis, omnes
alios esse mortuos; quem Petrum recepit in capella de Rupella, circa
instans festum nativitatis beati Johannis Baptiste erunt quinque anni
vel circa, presentibus quodam fratre presbitero ordinis Gallicano, cujus
nomen et cognomen ignorat, Bartholomeo de Pertenay, Guillelmo de Mortone
Engolismensis diocesis servientibus deffunctis, et eum recepit per eum
modum per quem deposuit se fuisse receptum. Dixit eciam se recepisse
predictos Petrum et alios secundum modum licitum, quia cum dimisisset
ducentas libras Turonenses reddituales, quas habuisset existens in
seculo, ut existens in ordine salvaret animam suam, nullo modo
consensisset aliquid illicite actum, eo sciente, mandante vel
consenciente; sed ex quo audiverat dici quod aliquibus receptis per
alios quam per ipsum preceptum fuerat quod spuerent supra crucem, et
habuerat suspicionem in corde suo quod hoc esset verum, quando
contingerat eum adesse recepcionibus aliorum, recedebat quam prius
poterat, tradito mantello receptis. Requisitus si per aliquem ex
superioribus suis fuerat ei preceptum quod servaret aliquid illicitum in
recepcionibus fratrum vel post, respondit quod non. Requisitus si ipse
locutus fuerat eisdem superioribus se audivisse dici quod predicta
spuicio crucis precipiebatur per aliquos fieri in ordine, respondit quod
non; dixerat tamen frequenter multis ex fratribus ordinis quod sibi
displicebat multum quia eorum recepciones fiebant clandestine, nullis
presentibus nisi fratribus ordinis, et se dubitare quod male eis [p. 9]
propter premissa contingeret, et hoc dicebat quia credebat et credit
quod propter premissas clandestinaciones seculares haberent suspicionem
contra eos. Requisitus quos viderat in ordine recipi, respondit se non
recordari, et credit quod omnes sint mortui; sed in Rupella sunt circa
XV vivi, qui fuerunt recepti auctoritate magistri Pictavie: et de
mandato ipsius magistri, ipse testis recipiebat eos ad beneficia
ordinis, et reservabat ipse testis inducionem eorum dicto magistro, et
postmodum ipso teste absente, induebantur per ipsum magistrum, vel per
alios quibus ipse magister committebat super hoc vices suas, quia non
curabat ipse testis eos induere nec quando induebantur adesse.
Requisitus quare non curabat eos induere nec interesse recepcionibus
eorum vel aliorum, respondit quod propter suspicionem quam habebat quod
fieret spuicio supradicta. Requisitus si erat aliquis superior eo qui
adesset recepcionibus illorum quos ipse recepit et recipi mandavit,
respondit quod non. Requisitus si credit quod aliquis illorum qui
adfuerunt recepcionibus illorum quos ipse recepit vel recipi mandavit,
preceperit dictis receptis quod facerent aliquid illicitum, respondit se
credere quod non, sed credit quod illi qui recipiebant alios quos ipse
vidit recipi, vel aliqui ex astantibus, post recessum ejus, preceperunt
eis quod spuerent, et quod ipsi spuissent in dictam crucem vel prope
eam. Requisitus si scit vel credit quod dicta spuicio fieret ex punctis
ordinis vel ex precepto superiorum ordinis, respondit se nescire unde
ortum habuit, nec a quibus nec quando; nec credit quod hoc fieret ex
punctis ordinis nec ex regula eorum, sed quod dictus error fuerit
introductus ab aliquibus perversis de superioribus ordinis. Requisitus
si scit, vel audivit dici, vel credit quod aliquis alius error vigeret
in ordine, respondit se credere quod non, sed multi ex eis erant superbi
et alios opprimentes, extorsiones ab eis facientes, per abusum
litterarum apostolicarum et aliis modis. Requisitus si scit vel credit
quod comuniter preciperetur in ordine quod fieret spuicio supra dicta,
respondit se nescire, nec credebat quod communiter in dicto ordine
fieret nec preciperetur, sed per aliquos in aliquibus locis. [p. 10]
Item dixit, quod ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis, et
credit quod alii fratres ordinis bene crederent, et quod eorum
sacerdotes debite celebrarent. Laici tenentes capitula in eorum
terminacione dicebant in effectu talia verba: De hiis que obmittetis
dicere, propter verecundiam carnis vel propter timorem discipline
ordinis, nos facimus vobis talem indulgenciam qualem possumus, sed
loquamini de hoc fratribus sacerdotibus. Requisitus si per dicta verba
prelata aliqui credebant esse absoluti a peccatis venialibus vel
mortalibus, respondit quod ipse non credit, nec credit quod alii
crederent, sed ex quadam consuetudine dicebant predicta verba.
Requisitus si in capitulis manifestabant peccata eorum carnalia,
respondit quod hoc nunquam viderat nec audiverat fieri. Item, dixit quod
ex privilegiis ordinis, statim pro professis habebantur, ut possent
micti ultra mare quocumque injungeretur eis. Dicebatur eis quod absque
licencia superiorum non poterant exire ordinem. Cordulis assumptis unde
volebant cingebantur super camisias cum quibus jacebant, nec scit nec
credit quod tangerent capita ydolorum, nec quod haberent nec adorarent
ydola. Qui revelassent secreta capitulorum vel ea que in ipsis capitulis
agebantur circa recepciones vel alia, eciam fratribus qui non adfuerant,
fuissent incarcerati et puniti. Absque licencia non poterant nisi
sacerdotibus ordinis confiteri. Fratres scientes errores fuerunt
negligentes, quia non correxerunt eos nec denunciaverunt Ecclesie.
Injungebatur in ordine quod elemosinas et hospitalitatem debite
observarent, et eas vidit convenienter in dicto ordine fieri et servari;
et inhibebatur quod injuste non acquirerent ordini. Januis clausis,
nullis presentibus nisi fratribus ordinis, eorum capitulia tenebantur.
Quod magnus Magister cum conventu statuisset servasset totus ordo,
contra quem nunc grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta.
Confessata per eum credit quod essent nota multis ex fratribus ordinis,
ad cujus se deffensionem non obtulerat.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio vel
comodo temporali habito vel habendo, respondit quod non, sed pro [p. 11]
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate: et est sciendum
quod intelligebat Latinum.
Acta fuerunt hec predictis die et loco, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, in crastinum, videlicet die Martis sequenti, qui fuit VIIII
dies mensis Marcii, fuit adductus ad presenciam eorumdem dominorum
commissariorum, in domo predicta fratrum Minorum, frater Guillelmus de
Torrage miles Carnotensis diocesis, testis supra juratus, ut deponeret
dictum suum, mantellum ordinis et barbam defferens, sexagenarius vel
circa, cum quo inquisitum fuerat, absolutus et reconciliatus per dominum
episcopum Xantonensem. Lectis autem et diligenter sibi expositis omnibus
et singulis articulis, respondit se nescire nec credere de contentis in
eis nisi quod sequitur. Dixit enim quod ipse receptus fuerat in capella
domus Templi de Malo Leone Pictavensis diocesis, in vigilia instantis
festi Resurrectionis Dominice erunt XXV anni vel circa, per fratrem
Johannem dictum le Franceys militem quondam, preceptorem tunc Pictavie,
presentibus fratribus Matheo de Britannia presbitero, cujus cognomen
ignorat, et pluribus aliis deffunctis quorum nomina ignorat, in hunc
modum: nam cum requisivisset se recipi, et deliberassent eum recipere,
fecerunt eum vovere et jurare vivere sine proprio, servare castitatem,
obedienciam, bonos usus et bonas consuetudines ordinis. Postmodum
receptor imposuit ei mantellum, et ipse et astantes osculati fuerunt eum
in ore. Postmodum instruxit eum quot _Pater noster_ diceret pro horis
suis, et qualiter regeret se in ordine; sed de abnegacione, vituperiis
crucis, osculis inhonestis, crimine sodomitico vel aliqua alia re
illicita non fuit ei locutus, nec audivit dici nec credit quod diceretur
aliis in eorum recepcionibus vel post, nec quod fieret per eos nec in
ordine. Requisitus si quos alios viderat recipi, et ubi et quando et a
quibus, respondit quod per testem proximo examinatum, preceptorem de
Rupella, viderat recipi in capella domus Templi de Rupella [p. 12]
insimul, circa Natale proximo preteritum fuerunt octo anni vel circa,
fratres Zachariam de sancta Sora presbiterum, et Guillelmum Fargeti
servientes, quos credit vivere; non recolit de presentibus nec de
nominibus aliorum quos vidit recipi: in quorum recepcionibus nichil
vidit, nec scivit, nec audivit fieri illicitum. Item, dixit quod fuerat
conjugatus in seculo, et quod steterat per annum et dimidium ultra mare,
et ibi fuit sibi dictum per quemdam fratrem militem ordinis senem, cujus
nomen et cognomen ignorat, sed videtur sibi quod esset Hispanus, quod
tarde venerat ad ordinem quia erat senex, sed forte cicius venerat quam
expediret sibi, quia dictus miles non credebat, ut dixit ipsi testi,
quod ordo eorum diu durare posset propter superbiam eorum, et quia
acquirebant dicto ordini quibuscumque modis poterant, et erant nimis
cupidi et ambitiosi, nec intendebant ad factum armorum contra infideles
sicut debuissent; et hoc fuit dictum: ipsi testi in primo anno
recepcionis sue. Item, dixit quod bene credebat ecclesiasticis
sacramentis, et credit quod alii fratres bene crederent et quod eorum
sacerdotes debite celebrarent. Jurabant ordinem non exire. Statim pro
professis habebantur. Clandestine recipiebantur, nullis presentibus nisi
fratribus ordinis, ex quo credit quod esset suspicio contra eos. Non
credit quod cordule quibus cingebantur tangerent capita ydolorum, nec
quod haberent nec adorarent ydola. Absque licencia non poterant nisi
sacerdotibus ordinis confiteri. Elemosinas et hospitalitatem faciebant,
aliqui largius, aliqui strictius. Acquirebant multa illicita, non tamen
hoc eis precipiebatur. Capitulia tenebantur valde tempestive et
aliquando de nocte, nullis presentibus nisi fratribus ordinis, deputato
uno ad custodiam porte, ne exterius audirentur ea que dicebantur
interius. Quod magnus Magister statuebat cum conventu servabatur in
ordine, contra quem nunc grandia scandala, suspicio et infamia sunt
exorta. Audivit dici magnum Magistrum et alios aliquos errores, nescit
quos, confessos fuisse contra ordinem, ad cujus deffensionem se non
obtulerat.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, [p. 13]
odio vel temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed
pro veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Guillelmus d'Erree serviens Cenomanensis diocesis, testis supra
juratus, sexagenarius et ultra, mantellum ordinis et barbam defferens,
cum quo inquisitum fuerat, absolutus et reconciliatus per dominum
episcopum Xantonensem, lectis et diligenter expositis sibi omnibus et
singulis articulis, respondit se nescire nec credere de contentis in
eis, nec audivisse dici, nisi quod sequitur. Dixit enim se fuisse
receptum, in instanti festo beati Barnabe erunt quinquaginta duo anni
vel circa, in capella domus Templi de Aynes Cenomanensis diocesis, per
fratrem Petrum Armenart servientem quondam, preceptorem tunc dicte
domus, de mandato fratris Hugonis Gisardi tunc magistri Aquitanie, de
cujus parentela erat ipse testis, presentibus fratribus Johanne Armenart
fratre dicti preceptoris, Johanne Musseti servientibus, deffunctis, in
hunc modum: nam cum peciisset panem et aquam, prout instructus fuerat,
et obtulisset se velle fieri servum esclavum ordinis, et requisitus per
eos respondisset quod non erat alteri religioni nec matrimonio
alligatus, nec excommunicatus, fecit preceptor eum vovere et jurare
super quemdam librum apertum castitatem, obedienciam, vivere sine
proprio, servare bonos usus et bonas consuetudines ordinis, et non
revelare secreta capitulorum. Postea imposuit sibi mantellum, et ipse et
fratres astantes osculati fuerunt eum in ore, et fecerunt eum induere
vestes religionis, et instruxerunt eum quot _Pater noster_ diceret pro
horis suis, quod jaceret cum pannis lineis, cinctus una cordula; sed de
abnegacione, vituperiis crucis, osculis inhonestis, crimine sodomitico
vel aliquo alio illicito non fuit ei locutum in dicta recepcione nec
post, licet aliud dicat se recognovisse coram dicto domino episcopo
Xantonensi, metu tormentorum, quoad spuicionem crucis et abnegacionem
Dei; sed primo, antequam esset ad panem et aquam positus, [p. 14]
predictas spuicionem et abnegacionem negaverat coram eo sicut negat
nunc. Requisitus si scit, credit vel audivit dici quod in recepcionibus
aliorum intervenerunt aliqua ex illicitis que nunc negavit intervenisse
in sua, respondit quod non, quia vidit recipi circa decem vel XV in
ordine, in quorum recepcionibus non vidit fieri aliquid illicitum nec
audivit dici quod post fieret. Requisitus de nominibus illorum quos
vidit recipi, respondit quod, infra mensem a recepcione sua, vidit in
capella predicta recipi insimul fratres Matheum Golarat et Johannem
Borrel milites, deffunctos, per fratrem Matheum Bardo militem quondam,
dictis preceptore dicte domus et ejus fratre, et Johanne Musseti
presentibus. Vidit eciam recipi, in capella domus Templi de Lamahn
Xantonensis diocesis, fratrem Petrum de sancto Genesio presbiterum
quondam, per preceptorem de Rupella, eri examinatum, sunt XXV anni vel
circa; et frater Robertus Guiteri serviens quondam fuit receptus cum
dicto presbitero, et interfuerunt fratres Guillelmus de la Cabana
serviens quondam, et alii de quibus non recolit. Vidit eciam recipi per
dictum preceptorem de Rupella fratrem Arnaudum Bocandi agricultorem, in
dicta capella de Laman, deffunctum, sunt circiter XXV anni, presentibus
illis qui adfuerant recepcioni dictorum presbiteri et Roberti Guiteti.
Vidit eciam recipi ultra mare in Acoy, sunt XXXII anni et amplius, per
fratrem Thomam Berardi, tunc magnum Magistrum ordinis, fratrem Guidonem
de Charbac militem quondam Cenomanensis diocesis, in pleno conventu,
presentibus fratribus Hugone de Perando et Raynerio de Affricourt,
Raynerio de Lissi, Theobaldo Gaudini, qui postea fuit magnus Magister
ordinis, militibus, et pluribus aliis; de nominibus aliorum quos vidit
recipi dixit se non recordari ad presens. Item, dixit quod bene credebat
ecclesiasticis sacramentis, et credit quod alii fratres bene crederent
et quod eorum sacerdotes debite celebrarent. Juravit ordinem non exire.
Statim pro professis habebantur. Clandestine recipiebantur, quod ei
displicebat, ut dixit, et secreta capitulorum non audebant, eciam
fratribus qui non adfuerant, revelare; et cordulas quibus cingebantur
portabant in signum castitatis. Absque licencia non debebant [p. 15]
confiteri aliis quam sacerdotibus ordinis, si eos habere poterant.
Elemosinas et hospitalitatem fecit et vidit convenienter fieri in
domibus ordinis in quibus fuit; sed aliquando, quando non habebant unde,
restringebantur. De nocte aliquando, propter negocia occurentia, et
alias de die clam eorum capitulia tenebantur. Quod magnus Magister cum
conventu statuisset fuisset servatum in ordine, contra quem nunc grandia
scandala, suspicio et infamia sunt exorta, indebite, ut credit. Non
obtulerat se ad deffensionem ordinis.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio vel
comodo temporali habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Thomas de Panpalona serviens, preceptor domorum de Averyns in
Navarra Pampalonensis et de Riba Forada Terrassonensis diocessum, et
supra juratus, mantellum ordinis et barbam defferens, cum quo inquisitum
fuerat, absolutus et reconciliatus per dominum episcopum Xantonensem,
sexagenarius vel circa, lectis et diligenter expositis sibi omnibus et
singulis articulis, respondit se nescire nec audivisse dici, nec credere
de contentis in eis nisi quod sequitur. Videlicet se nunquam vidisse,
nec scivisse, nec audivisse dici, nisi postquam fuit captus, quod in
recepcionibus fratrum vel post fierent abnegaciones, dogmatizaciones,
vituperia crucis, oscula inhonesta, crimen sodomiticum nec alia
inhonesta in articulis contenta. Supradicta deponens cum imprecacione
maledictionis et dampnacionis anime sue et corporis, et sub virtute
juramenti prestiti per eumdem, et quod eciam nesciebat alios errores
esse in ordine supradicto. Dixit tamen quod, ob vim multorum tormentorum
prius illatorum eidem apud sanctum Johannem Angeliacensem, confessus
fuit post dicta tormenta, coram illis qui torquebant eum, quod credebat
confessionem per magnum Magistrum factam esse veram, et quod ei
adherebat; et post magnum tempus elapsum, cum continue stetisset in duro
carcere, nec ministrarentur sibi nisi panis et aqua, fuit [p. 16]
confessus coram dicto domino episcopo quod in recepcione sua spuerat
juxta quamdam crucem, ore non corde, et quod fuerat osculatus receptorem
suum supra umbilicum, camisia intermedia; que confessio fuit falsa, ut
dixit. Requisitus ubi, quando, a quo et quibus receptus fuerat,
respondit se fuisse receptum in capella domus Templi civitatis
Tripolitane, in festo Omnium Sanctorum proximo preteritum fuerunt XXX
anni vel circa, per fratrem quondam Rodoricum de Cuyre militem, tunc
preceptorem Tripolitanum, presentibus fratribus Rodorico Ynanhes socio
dicti preceptoris, Johanne de Pugi militibus, et Durando de Lemovicis
serviente, deffunctis, et pluribus aliis de quibus non recolit, in hunc
modum: nam cum peciisset se recipi ad beneficium ordinis, et diceret se
velle fieri servum esclavum dicti ordinis, prout instructus fuerat per
aliquos amicos suos, dictus receptor concessit sibi et fecit eum vovere
et jurare castitatem, obedienciam, vivere sine proprio, et servare bonos
usus et bonas consuetudines ipsius ordinis, et quod pro posse suo
juvaret ad acquirendum Terram Sanctam. Quo facto imposuit ei mantellum,
et osculatus fuit eum in ore. Postmodum instruxit eum quot _Pater
noster_ diceret pro singulis horis, et qualiter regeret se in ordine.
Requisitus si aliquid illicitum vel inhonestum fuit dictum vel factum in
recepcione sua vel post, dixit per juramentum suum quod non. Requisitus
si quos receperat in ordine, respondit quod sic: fratrem Michaelem de
Castella servientem, cujus cognomen ignorat, vivum; ut credit, quem
recepit in capella dicte domus de Averin, sunt circiter sex anni,
presentibus fratribus Petro Garini presbitero, capellano dicte domus,
Petro de Moranti clavigero dicte domus, Petro de Losarcos, Bernardo
Cathalano et Amerio de Perpiniano servientibus residentibus in dicta
domo, quos idem testis dimisit ibidem quando venit ad partes istas in
quibus fuit captus, et in dicta recepcione servavit illum modum quem
deposuit fuisse servatum in sua. Requisitus quos viderat recipi in
ordine, respondit quod vidit recipi in capella domus Templi de Ylerda
civitate, in eorum capitulio generali celebrato ibidem, in instanti
mense Marcii erunt sex anni vel circa, fratrem Raymundum [p. 17]
d'Angleyrola militem, per fratrem Berrengarium de Cardona militem
quondam, magistrum tunc Aragonie, presentibus fratribus Symeone de
Lerida nunc preceptore Aragonie, Berrengario de Bello Visu castellano
castri de Monsso, Dalmacio de Tuno preceptore de Berbeyra, militibus, et
aliis circiter centum; et eisdem hora, loco, presentibus, et per eumdem
et eodem modo fuerunt recepti fratres Petrus Sanchi, Symon Petri et
Remirus Petri de Navarra milites; vidit eciam, in aliis capitulis
generalibus celebratis in dicto castro de Monsso, recipi multos alios,
quorum nomina et cognomina dixit se in memoria non habere, nec vidit,
nec scivit, nec credit, nec audivit dici quod aliqua illicita
intervenerunt in dictis recepcionibus vel post. Item, dixit quod ipse
bene credebat ecclesiasticis sacramentis, et credit quod alii fratres
ordinis bene crederent et quod eorum sacerdotes debite celebrarent.
Item, dixit quod, finitis capitulis eorum et factis precibus
generalibus, dicebat, ut sibi videtur, frater laicus qui tenebat
capitulum quod ipse absolvebat eos, ex potestate sibi tradita a Deo, de
hiis que obmiserant dicere propter verecundiam carnis vel propter
timorem discipline ordinis, et dicebat quod flecterent genua et quod
presbiter qui erat ibi absolveret eos et dicerent _Pater noster_.
Requisitus si per absolucionem quam faciebat dictus laicus ipse testis
vel alius frater ordinis credebant esse absoluti a peccatis venialibus
vel mortalibus, respondit de se ipso quod non, nisi fuisset ea confessus
presbitero, et credit quod alii fratres crederent idem. Requisitus quid
intelligebat per illa verba, ob reverenciam carnis vel timorem
discipline ordinis, dixit quod novem casus erant in ordine propter quos
perdebant ordinem, inter quos erat unus casus si aliquis convinceretur
commisisse crimen sodomiticum; et erant aliqui casus triginta et unus
propter quos perdebant mantellum vel incarcerabantur, inter quos erat
unus si fuissent convicti ad fornicacionem vel alio peccato carnali,
unde credit quod dicta illa dicerentur per dictum laicum tenentem
capitulum, ut si aliquis obmitteret dicere aliquem ex dictis XL casibus
vel aliis ob verecundiam carnis vel timorem discipline, quod [p. 18]
faciebat eis illam indulgenciam quam poterat. Requisitus si post dictum
capitulum potuisset aliquis accusari de aliqua culpa commissa per eum
ante dictum capitulum, respondit quod sic. Item, dixit quod in
recepcione sua juraverat ordinem non exire, et idem juraverant illi quos
vidit recipi, absque licencia superiorum suorum. Clandestine
recipiebantur, ex quo credit quod esset suspicio contra eos. Credit quod
ubique reciperentur in ordine uniformiter secundum modum confessatum per
eum. Injungebatur eis quod non revelarent secreta capitulorum, eciam
illis fratribus qui non adfuerant, et si revelassent, perdidissent
domum, quia iste erat unus de dictis novem casibus. Quamdiu habere
poterant sacerdotibus [sic] ordinis non debebant aliis confiteri, sed si
eos habere non poterant, poterant sacerdotibus secularibus vel fratribus
Minoribus confiteri. In capitulis generalibus precipiebatur fratribus
quod bene recolligerent religiosos et bonas personas, et quod eorum
capellas tenerent bene ornatas; et eleemosinas et hospitalitatem vidit
convenienter in ordine fieri et servari. Precipiebatur eis quod debito
modo acquirerent ordini. Clam, nullis presentibus nisi fratribus
ordinis, eorum capitulia tenebantur. Quod magnus Magister cum conventu
statuebat servabat totus ordo, contra quem nunc grandia scandala,
suspicio et infamia sunt exorta. Non obtulerat se ad deffensionem
ordinis. Audivit dici magnum Magistrum et alios aliquos errores, nescit
quos, fuisse confessos contra ordinem.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Petrus Theobaldi serviens, preceptor domus Templi de Castro
Bernardi Xantonensis diocesis, testis supra juratus, mantellum ordinis
et barbam defferens, quadraginta annorum vel circa, absolutus et
reconciliatus par dominum episcopum Xantonensem qui inquisiverat cum eo,
ut dixit, lectis et diligenter expositis sibi omnibus et [p. 19]
singulis articulis, respondit se nescire, nec credere, nec audivisse
dici de contentis in eis nisi quod sequitur. Dixit enim quod ipse fuit
receptus in quadam camera domus Templi de Banes Xantonensis diocesis,
circa festum Conversionis sancti Pauli nuper preteritum fuerunt XXIII
anni vel circa, per fratrem Amblardum quondam de Vienesio militem, tunc
magistrum Aquitanie, presentibus fratribus Johanne Galvuti presbitero,
Petro Danbon, Fulcone de sancto Genesio servientibus, deffunctis, et
quibusdam aliis de quibus non recolit, in hunc modum: nam cum ipse
peciisset se recipi ad societatem ordinis, et diceret se velle fieri
servum esclavum ordinis, dictus receptor, prestito per juramentum quod
non erat excommunicatus, nec debitis que non posset solvere obligatus,
nec matrimonio vel religioni alteri obligatus, fecit eum vovere et
jurare obedienciam, castitatem, vivere sine proprio, servare bonos usus
et bonas consuetudines ordinis, et quod acquirendum Terram Sanctam
juvaret pro posse suo. Quo facto, imposuit ei mantellum, et ipse et
receptor et alii duo fuerunt ipsum testem osculati in ore. Postmodum
instruxit eum quot _Pater noster_ diceret pro singulis horis, et
qualiter se regeret et haberet in ordine. Requisitus si abnegaciones,
vituperia crucis, dogmatizaciones, oscula inhonesta vel aliqua alia
tangencia crimen sodomiticum fuerunt dicta vel injuncta seu facta in
recepcione sua predicta vel post, respondit per juramentum suum quod
non, licet aliquid de predictis recognoverit coram dicto domino episcopo
Xantonensi, metu tormentorum prius scilicet per dimidium annum ante
recognicionem predictam sibi illatorum, et eciam propter minas que per
alios, non per dictum dominum episcopum, inferebantur eidem, ut dixit.
Requisitus si predicta illicita credit quod, seu aliqua ex eis vel alia
inhonesta, fierent in recepcionibus aliorum vel post, respondit se non
credere, quia vidit aliquos recipi, in quorum recepcionibus non vidit
aliquid illicitum vel inhonestum injungi vel fieri, nec audivit quod
post recepciones eorum aliqua illicita vel inhonesta intervenissent.
Requisitus de nominibus eorum quos vidit recipi in ordine, dixit quod
ipse vidit recipi fratrem Johannem Mathei servientem, in capella [p. 20]
domus Templi de Votone Engolismensis diocesis XX anni sunt vel circa,
per fratrem Raymundum de Marolio militem quondam, preceptorem tunc dicte
domus de Votone, presentibus fratribus Petro Mathei presbitero, et
Gerardo la Veruha serviente, tunc preceptore Petragoricensi, deffuncto,
et quibusdam aliis de quibus non recordatur; et eisdem die et loco, et
per eumdem, et eisdem presentibus et eodem modo fuerunt recepti cum
dicto fratre Johanne Mathei fratres Geraldus Juiza, et Petrus Sapientis
servientes, deffuncti. Vidit etiam aliquos alios recipi, de quibus non
recordatur, in quorum recepcionibus vidit fieri et servari modum per
quem deposuit se fuisse receptum, et nulla illicita vel inhonesta
intervenerunt in eorum recepcione nec post, quod ipse sciverit vel
audiverit. Credit sacramentis ecclesiasticis, et credit quod alii
fratres crederent et quod eorum sacerdotes debite celebrarent. Dicebatur
eis quod statim pro professis habebantur, et quod ordinem exire non
poterant absque licencia superiorum. Clandestine recipiebantur et eorum
capitulia tenebantur, ex quo credit quod esset suspicio contra eos.
Cordulis unde volebant assumptis cingebantur supra camisias cum quibus
jacebant. Injungebatur eis quod non revelarent secreta capitulorum et ea
que agebantur in ipsis capitulis, nisi essent communia, illis fratribus
qui non adfuissent in eis, et si revelassent, audivit dici quod
perdidissent domum. Injungebatur eis quod, quamdiu possent habere
sacerdotes ordinis, non confiterentur aliis. Credit quod uniformiter
reciperentur in ordine, sicut deposuit se fuisse receptum. In capitulis
audivit precipi quod eleemosine debito modo fierent, et eas ac
hospitalitatem vidit convenienter fieri et servari in domibus ordinis in
quibus fuit commoratus. Precipiebatur eis quod debito modo acquirerent
ordini. Januis clausis, nullis presentibus nisi fratribus ordinis, eorum
capitulia tenebantur, proviso quod non audirentur exterius que fiebant
et dicebantur interius. Totus ordo servasset quod magnus Magister cum
conventu statuisset. Nunc grandia scandala, suspicio et infamia sunt
exorta contra ordinem, contra quem magnus Magister et alii [p. 21]
dicuntur aliqua fuisse confessi; ad cujus deffensionem ordinis se non
obtulerat.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Helias Raynaudi Petragoricensis diocesis serviens, preceptor
domus Templi de Dompnho Xantonensis diocesis, testis supra juratus,
mantellum ordinis et barbam defferens, quinquagenarius vel circa, cum
quo fuerat inquisitum, absolutus et reconciliatus par dominum episcopum
Xantonensem, lectis et diligenter expositis sibi omnibus et singulis
articulis, respondit se nunquam vidisse nec scivisse quod in
recepcionibus fratrum ordinis vel post fierent abnegaciones,
dogmatizaciones, vituperia crucis, oscula inhonesta, vel alia que ad
crimen sodomiticum, vel que ad alia illicita in articulis contenta, nec
credit quod fierent dicta illicita vel aliqua ex eis; nec audivit hoc
dici, nisi post capcionem eorum, et credit quod omnes communiter
reciperentur in ordine ubique sicut frater Amblardus de Viena quondam,
tunc preceptor Aquitanie, receperat in capella domus Templi deu Deffes
Xantonensis diocesis, dominica ante instans festum Ascensionis Domini
erunt circiter XXIV anni vel circa, presentibus fratribus Helia de
Bordelia milite, Petro Lemovicensi preceptore dicte domus deu Deffes,
Petro de Petragoris, et aliis defunctis; a quo cum requisisset
caritatem, elemosinam et societatem ordinis et ei concessisset, fecit
eum vovere et jurare castitatem, obedientiam, vivere sine proprio,
servare bonos usus et bonas consuetudines ordinis, et jurare pro posse
suo ad acquirendum Terram Sanctam. Postmodum imposuit sibi mantellum, et
ipse et fratres astantes osculati fuerunt eum in ore. Et instruxit eum
quot _Pater noster_ diceret pro horis suis, et qualiter regeret se in
ordine; et nullum illicitum vel inhonestum intervenerat in dicta
recepcione sua nec post, nec eciam in recepcionibus infrascriptorum quos
vidit recipi, quod ipse testis sciverit vel audiverit dici. [p. 22]
Vidit autem recipi fratrem Guillelmum de Fretive Petragoricensis
diocesis, vivum ut credit, in capella domus templi de Siturat
Xantonensis diocesis, per fratrem Petrum de Madit quondam militem, tunc
tenentem locum magistri Pictavie, sunt X anni vel circa, presentibus
fratribus Petro Theobaldi, texte supra proximo examinato, Hugone
Raynaudi preceptore dicte domus de Siturat, vivis ut credit, et
quibusdam aliis de quibus non recordatur. Vidit eciam recipi fratrem
Arnaudum nepotem dicti fratris Petri Theobaldi, in predicta capella de
Siturat, sunt circiter sex anni, per fratrem Theobaldum quondam militem,
tunc preceptorem deus Espans, presentibus dicto fratre Petro Theobaldi,
Hugone Raynaudi fratre ipsius testis, preceptore dicte domus, quem
credit vivere; plures non vidit recipi, quod recordetur. Non credit quod
adorarent catum, nec quod essent increduli ecclesiasticis sacramentis,
quibus ipse credit, nec quod eorum laici absolverent vel possent
absolvere a peccatis, nec quod jurarent ordinem non exire, sed dicebatur
eis quod statim pro professis habebantur. Clandestine recipiebantur,
nullis presentibus nisi fratribus ordinis; nec scit quod hec ante
capcionem esset suspicio contra eos. Non credit quod haberent nec
adorarent ydola, nec quod cordule, quibus super camisias cum quibus
jacebant cingebantur, tangerent capita ydolorum. Injungebatur eis quod
non revelarent secreta capitulorum; qui revelassent, tanquam
inobedientes puniti fuissent, sed nescit qualiter. Quamdiu poterant
habere sacerdotes ordinis, non debebant aliis confiteri. Non audivit
precipi quod eleemosine vel hospitalitas restringerentur, sed
contrarium, nec quod preciperetur, nec per nefas acquirerent, sed
contrarium, nec quod excubie ponerentur in capitulis, que januis
clausis, nullis presentibus nisi fratribus ordinis, tenebantur. Quod
magnus Magister cum conventu statuisset servasset totus ordo, si bonum
et justum fuisset; contra quem ordinem nunc grandia scandala, suspicio
et infamia sunt exorta, et contra quem magnus Magister et alii dicuntur
aliqua fuisse confessi. Item, dixit quod, propter tormenta ei prius
illata, fuit confessus postmodum coram domino episcopo [p. 23]
Xantonensi abnegacionem et spuicionem prope crucem. Requisitus si
condixerat cum quinque testibus precedentibus, qui simul de Rupella
adducti fuerant, quod sic deponerent, respondit quod non.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate; et non obtulerat
se ad deffensionem ordinis. Postmodum rediens, dictus frater Petrus
Theobaldi dixit se interfuisse recepcioni dicti fratris Arnaudi nepotis
sui.
Acta fuerunt hec die et loco predictis, presentibus magistro Amisio, et
me Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Mercurii sequenti, que fuit X dies dicti mensis Marcii,
fuerunt adducti pro testibus, ad presenciam dominorum episcoporum
Mimatensis et Lemovicensis, et Archidiaconi Tridentini, aliis excusatis,
in domo predicta fratrum Minorum, fratres Petrus de Grimenilio
presbiter, et Petrus Janz Belvacensis, Guillelmus Boncelli Ebroicensis,
Baudoynus de Gisi Laudunensis, et Johannes de Ponte-Episcopi Noviomensis
diocessum. Qui, premissa protestacione quod non intendebant recedere a
deposicionibus suis alias factis per eos coram ordinariis suis, et quod
si plus vel minus dicerent, quod eis non prejudicet, juraverunt, tactis
sacro sanctis Evangeliis, dicere in isto negocio plenam et meram
veritatem, secundum formam juramenti aliorum testium superius
registratam, expositam et vulgarizatam eisdem.
Quo facto, dictus frater Petrus de Grumenil presbyter, triginta annorum
vel circa, mantellum ordinis non defferens, quia ipsum dimiserat in
concilio Senonensi, cum quo inquisitum fuerat, absolutus et
reconciliatus in dicto concilio, lectis et diligenter expositis sibi
omnibus et singulis articulis, respondit quod nunquam interfuerat
recepcionibus aliorum nec capitulis eorum, unde nesciebat, nec [p. 24]
credebat, nec audiverat dici de contentis in dictis articulis nisi quod
sequitur. Dixit enim quod frater Robertus de Belvaco quondam, preceptor
tunc ballivie de Pontivo, receperat ipsum testem, die Martis ante festum
Omnium Sanctorum proxime preteritum fuerunt sex anni, in capella domus
Templi de Somorens Belvacensis diocesis, presentibus fratribus Alberto
de Grumenil presbitero, avunculo ipsius testis, Guillelmo dicto Anganz,
et Jacobo Burgondo servientibus, deffunctis, in hunc modum: nam cum,
instructus ab aliis, peciisset panem et aquam ordinis instanter, et
finaliter ei concessisset, prestito ab eo per juramentum quod non erat
servilis condicionis, nec alteri religioni nec debitis quod solvere non
posset obligatus, nec habebat aliquod impedimentum, fecit eum vovere et
jurare super quemdam librum castitatem, obedienciam, vivere sine
proprio, et quod juvaret pro posse suo ad acquirendum Terram Sanctam.
Post que imposuit ei mantellum, et ipse et astantes osculati fuerunt eum
in ore. Deinde traxit ipsum testem versus altare, juxta quod erat quedam
crux erecta, certis fratribus deambulantibus per capellam, et precepit
ei quod abnegaret illum qui representabatur per imaginem existentem in
dicta cruce; et cum ipse testis respondisset quod hoc nullo modo
faceret, dixit ei quod hoc oportebat eum facere, quia erat de punctis
ordinis, et si non faceret, poneretur in tali loco quod gauderet hoc
facere antequam inde exiret, et tunc ipse testis abnegavit illum qui
representabatur per dictam imaginem, ore non corde, ut dixit. Postea
precepit ei quod spueret supra dictam crucem, et ipse spuit non supra
sed juxta. Deinde precepit quod oscularetur eum in ano, et cum ipse
testis nollet hoc facere, precepit quod oscularetur eum saltem in
umbilico super carnem nudam, et fuit eum ibi osculatus; precepit eciam
ei quod predicta nemini revelaret. Dixit eciam ei quod carnaliter
poterat commisceri aliis fratribus ordinis; hoc tamen non fecit, nec
credit quod predicta illicita vel alia inhonesta contenta in articulis
intervenirent in recepcionibus aliorum nec post, quia nunquam vidit, nec
scivit, nec audivit dici ante capcionem eorum. Dixit insuper se [p. 25]
confessum fuisse de predictis erroribus in crastinum sue recepcionis,
apud Belvacum, cuidam canonico Belvacensi claudo, cujus nomen et
cognomen ignorat, penitenciario domini episcopi Belvacensis, qui
absolvit eum, imposita sibi penitencia quod jejunaret in pane et aqua
tribus sextis feriis, et quod legeret psalterium XVIII vicibus, et quod
non perseveraret in dicto errore; quam penitenciam ipse peregit, nec
unquam in dicto errore perseveravit, ut dixit. Item, dixit quod ipse
bene credebat ecclesiasticis sacramentis, et credit quod fratres ordinis
bene crederent; et ipse celebrabat in ordine secundum formam Ecclesie;
et credit quod alii presbiteri ordinis debite celebrarent; nec fuit sibi
inhibitum quod obmitteret verba canonis. Fuit ei dictum quod statim pro
professo habebatur. Clandestine recipiebantur, nullis presentibus nisi
fratribus ordinis. Cordula qua ipse cingebatur supra camisiam cum qua
jacebat non tetigerat capita ydolorum, nec credit quod cordule aliorum
tangerent, nec quod ydola haberent vel adorarent. Absque licencia non
poterant nisi sacerdotibus ordinis confiteri. Injungebatur eis quod non
revelarent secreta capitulorum. Eleemosinas et hospitalitatem vidit
convenienter fieri et servari in domibus ordinis in quibus exstiterat
commoratus. Si erant aliqui in ordine qui scirent errores predictos et
eos non correxerunt nec denunciaverunt Ecclesie, fuerunt negligentes.
Quod magnus Magister cum conventu statuisset servasset totus ordo,
contra quem nunc grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta, et
contra quem audivit dici magnum Magistrum et alios aliquos errores
fuisse confessos; ad cujus ordinis deffensionem se obtulerat cum aliis,
non quod vellet venire contra deposicionem suam.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Guillelmus Boncelli serviens Ebroicensis diocesis, testis [p. 26]
supra juratus, XXXIIII^or annorum vel circa, quod voluntarie mantellum
dimiserat, et radi fecerat sibi barbam post concilium Senonense, cum quo
inquisitum fuerat, absolutus et reconciliatus per dominum episcopum
Parisiensem, lectis et diligenter expositis sibi omnibus et singulis
articulis, respondit se nescire, nec credere, nec audivisse dici de
contentis in dictis articulis nisi quod sequitur. Dixit enim se fuisse
receptum, circa instans festum Nativitatis beati Johannis Baptiste erunt
XII anni vel circa, per fratrem Philippum Agate, preceptorem Normanie,
testem supra examinatum, in capella domus Templi sancti Stephani de
Benavilla Ebroicensis diocesis, presentibus fratribus Guillelmo
Durgenses presbitero, curato dicte domus quondam, Albino preceptore de
Bangi Bajocensis diocesis, Enrico Anglici preceptore de Valle de
Canivilla servientibus, deffunctis, in hunc modum: nam cum stetisset per
dimidium annum in dicta domo, ut fratres probarent mores suos et ipse
eorum, et concordassent ipsum recipere, in dicta die recepcionis, cum
petiisset se recipi, predicti fratres Anricus et Albinus ex parte
receptoris dixerunt ei quod bene deliberaret, quia si intraret,
oporteret eum abdicare a se propriam voluntatem et subjici aliene,
esurire quando vellet comedere, vigillare quando vellet dormire, multa
dura et aspera sustinere, nec habere forsitan equos, vestes et alia que
videbat eos exterius habere; et cum respondisset quod omnia sustineret,
instruxit eum quod, intrans ad dictum receptorem, peteret ab eo panem et
aquam et societatem ordinis, et offerret se velle fieri servum esclavum
ordinis; et cum hoc fecisset, prestito ab eo per juramentum quod non
erat servilis condicionis, nec excommunicatus, nec matrimonio, alteri
religioni vel debitis que solvere non posset obligatus, nec haberet
infirmitatem latentem, fecit eum vovere et jurare supra quemdam librum
castitatem, obedienciam, vivere sine proprio, servare bonos usus et
bonas consuetudines que tunc erant in ordine et quod in posterum
imponerentur, non revelare secreta capitulorum, nec interesse loco in
quo fieret falsum judicium ut aliquis exheredaretur injuste. [p. 27]
Post que imposuit ei mantellum, dicto presbitero aspergente aquam
benedictam supra eum et aliquas oraciones dicente, et receptor et
astantes fuerunt eum osculati in ore. Quo facto, instruxit eum quot
_Pater noster_ diceret pro horis suis, quod jaceret cum caligis et
femoralibus et camisia lineis, una cordula unde vellet assumpta cinctus,
et qualiter regeret se in ordine. Post que in presencia predictorum
precepit ei quod abnegaret Deum, et eo respondente quod hoc non faceret,
dixit quod hoc oportebat eum facere, quia talis erat consuetudo ordinis,
et tunc ipse testis abnegavit Deum ore non corde, ut dixit. Deinde
precepit ei quod spueret super quamdam crucem ligneam ibidem, nescit per
quem, allatam, in qua nulla erat ymago Crucifixi, et ipse testis spuit
non supra sed juxta eam. Postmodum precepit ei quod oscularetur eum in
umbilico, in quo fuit eum osculatus super camisiam; alia illicita non
intervenerunt in dicta sua recepcione vel post. Requisitus si predicta
illicita interveniebant in recepcionibus aliorum fratrum ordinis,
respondit quod nesciebat, nec viderat fieri, nec audiverat dici quod
fierent, nec sciebat quod crederet, et si forsitan interveniebant in
recepcionibus aliquorum, non credit quod intervenirent in recepcionibus
omnium; nam viderat in dicta capella, per dictum fratrem Philippum,
recipi fratrem Petrum Agate quondam, nepotem dicti Philippi, in vigillia
Symonis et Jude apostolorum fuerunt decem anni vel circa, presentibus
dicto curato et fratribus Richardo de Sanquenvilla quondam, et aliis
quorum nomina et cognomina ignorat; in cujus recepcione nichil vidit
fieri illicitum, nec audivit quod post interveniret. Item, dixit quod
ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis, et credit quod alii
fratres bene crederent, et quod eorum sacerdotes debite celebrarent.
Dicebatur eis quod statim pro professis habebantur. Clandestine
recipiebantur, nullis presentibus nisi fratribus ordinis, ex quo
habebatur suspicio contra eos. Qui revelassent secreta capitulorum
puniti fuissent, nescit qualiter. Absque licencia non poterant confiteri
nisi sacerdotibus ordinis, si eorum habebant copiam. Scientes errores
fuerunt negligentes quia non correxerunt eos nec denunciaverunt [p. 28]
Ecclesie. Elemosinas et hospitalitatem vidit convenienter fieri et
servari in domibus ordinis in quibus exstitit commoratus. Deffendebatur
eis quod illicite non acquirerent ordini. Capitulia singularia quibus
interfuit tenebantur clam, et aliquando tempestive. Non credit quod
errores per eum confessati longo tempore duraverint in ordine ante
recepcionem suam, sed credulitatis causam nescivit assignare. Quod
magnus Magister cum conventu statuisset servasset totus ordo, contra
quem nunc grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta, et contra
quem audivit dici magnum Magistrum et alios aliquos errores fuisse
confessos. Obtulerat se ad deffensionem ordinis una cum aliis.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Acta fuerunt hec dictis die et loco, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis.
Post hec, die Jovis sequenti, que fuit XI dies dicti mensis Marcii, fuit
adductus ad presenciam eorumdem dominorum commissariorum et domini
Mathei, in domo predicta fratrum Minorum, frater Baudoynus de Gisa
serviens Laudunensis diocesis, testis supra juratus, ut deponeret dictum
suum, mantellum ordinis defferens, qui propter infirmitatem, ut dixit,
radi fecerat sibi barbam, XXXIIII annorum vel circa, cum quo inquisitum
fuerat, absolutus et reconciliatus per dominum episcopum Parisiensem; et
protestacione premissa quod non intendit recedere a deposicione, per eum
facta coram dicto domino episcopo Parisiensi, lectis et diligenter
expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se nescire, nec
credere, nec audivisse dici de contentis in ipsis nisi quod sequitur.
Quia non viderat aliquem alium recipi in ordine, nec interfuerat
capitulis eorum, nec steterat in ordine, nisi quasi per dimidium annum
ante capcionem eorum; nam fuerat receptus per fratrem Radulphum [p. 29]
de Gisi, testem supra examinatum, de cujus parentela exstitit, in
presenti Quadragessima sunt IIII^or anni, in capella domus Templi de
Latinihaco Sicco Meldensis diocesis, presentibus fratribus Guidone
Lescolhe preceptore de Sabloneriis, Stephano de Sanci, Johanne Monachi,
et dicto Tossanz servientibus, de quorum vita vel morte non habet
certitudinem, in hunc modum: nam cum pluries interpolate requisivisset
panem et aquam, societatem et pauperem vestitum ordinis, et ei responsum
fuisset quod bene deliberaret; finaliter prestito per juramentum quod
non erat servilis condicionis, nec excommunicatus, nec matrimonio,
alteri religioni nec debitis que non posset solvere obligatus, nec
habebat infirmitatem latentem, fecit eum vovere et jurare super quemdam
librum castitatem, obedienciam, vivere sine proprio; postea imposuit
sibi mantellum, et ipse et astantes osculati fuerunt eum in ore; et
instruxit eum quot _Pater noster_ diceret pro horis suis, et qualiter
regeret se in ordine. Deinde aliis remanentibus in capella per eam
deambulantibus, traxit eum versus altare et dixit ei, ut videtur ipsi
testi, quod abnegaret Deum. Requisitus si est bene certus quod ei
dixisset quod abnegaret aliquem, respondit quod sic, et sibi videtur
quod dixit quod abnegaret Deum, et quod de Jhesu Christo nullam fecit ei
mencionem. Postea dixit quod non erat bene certus si sibi dixerat quod
abnegaret Deum vel Jhesum Christum: est tamen certus quod de altero
eorum precepit sibi quod abnegaret eum; et cum ipse testis resisteret,
dictus receptor flendo dixit ei quod hoc oportebat eum facere, quia ita
servabatur in religione, et tunc ipse testis abnegavit Deum vel Jhesum
Christum, ore non corde. Postea precepit ei quod spueret supra quamdam
crucem ligneam in qua nulla erat ymago Crucifixi, quam dictus receptor
tenebat in manu, que per quemdam alium fratrem, cujus nomen ignorat,
fuerat de retro altare allata eidem receptori in tradicione mantelli, et
ipse testis spuit non supra sed juxta eam. Precepit tamen sibi quod de
predictis nemini loqueretur, nisi fratribus ordinis Templi, de aliis
illicitis nullam sibi dictus receptor vel alius faciens [p. 30]
mencionem, nec credit quod dicta illicita confessata per eum, vel alia
inhonesta contenta in articulis, intervenirent in recepcionibus aliorum
vel post. Item, dixit quod bene credebat ecclesiasticis sacramentis, et
credit quod alii crederent, et quod eorum sacerdotes debite celebrarent.
Statim pro professis habebantur. Juravit ordinem non exire, et credit
quod idem jurarent alii. Clandestine recipiebantur. Injunctum fuit ei
demum in recepcione sua quod non revelaret secreta capitulorum nisi
fratribus ordinis, et quod absque licencia non confiteretur nisi
sacerdotibus ordinis. Scientes errores fuerunt negligentes quia non
correxerunt eos nec denunciaverunt Ecclesie. Elemosinas et
hospitalitatem vidit convenienter fieri et servari in domibus ordinis in
quibus fuit commoratus. Quod magnus Magister cum conventu ordinasset
audivit dici quod servasset totus ordo, contra quem nunc grandia
scandala, suspicio et infamia sunt exorta. Audivit dici magnum Magistrum
et alios aliqua confessos fuisse contra ordinem, ad cujus deffensionem
se obtulerat, non quod intenderet deffendere ab erroribus confessatis
per eum, ut dixit.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam;
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Johannes de Ponte Episcopi serviens Noviomensis diocesis, testis
supra juratus, mantellum ordinis et barbam non defferens, quia dictum
mantellum dimiserat in concilio Senonensi, et postea radi fecerat sibi
barbam, XXVII annorum vel circa, absolutus et reconciliatus per dominum
episcopum Carnotensem qui inquisiverat cum eodem; lectis et diligenter
expositis sibi omnibus et singulis articulis respondit se nescire, nec
credere, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod sequitur, quia
non vidit aliquem alium recipi in ordine, nec interfuerat capitulis
eorum. Ipse enim receptus fuit in quadam camera domus Templi de Sanciaco
Trecensis diocesis, in festo beate Marie de Septembri proximo [p. 31]
preterito fuerunt novem anni vel circa, per Radulphum de Gisi, testem
supra examinatum, presentibus fratribus Johanne le Mambe et Johanne
Bergerio servientibus, de quorum vita vel morte non habet certitudinem,
et quibusdam aliis de quibus non recordatur, in hunc modum: nam cum
petiisset ter interpolate panem et aquam, pauperem vestitum et
societatem fratrum ordinis, prestito ab eo per juramentum quod non erat
servilis condicionis nec excommunicatus nec matrimonio vel religioni
alteri obligatus, et quod non habebat infirmitatem latentem, dictus
receptor fecit eum vovere et jurare supra quemdam librum castitatem,
obedienciam, vivere sine proprio, et quod non esset in loco in quo
aliquis studio suo exheredaretur injuste; quo facto, imposuit sibi
mantellum, et ipse et astantes osculati fuerunt eum in ore. Postmodum
instruxit eum quot _Pater noster_ diceret pro horis suis, et qualiter
regeret se in ordine. Deinde ostendit sibi quamdam crucem ligneam in qua
erat ymago Crucifixi, et peciit ab eo, aliis videntibus et audientibus,
si credebat quod dicta ymago Crucifixi esset Deus; quo respondente quod
non, sed quod erat representacio Dei et Crucifixi, dixit ei quod non
crederet in illum qui representabatur per dictam ymaginem, quia non
fuerat Deus, sed falsus propheta, et quod abnegaret ipsum; et cum ipse
testis respondisset quod hoc nullo modo faceret, dixit ei quod hoc
oportebat eum facere, quia erat de punctis religionis, et tunc ipse
testis, timens sibi, ut dixit, quia erat circa auroram, ne deterius ei
contingeret, dixit quod abnegabat dictam imaginem, non gerens in animo,
ut dixit, quod abnegaret Deum nec Jhesum Christum qui representabatur
per dictam imaginem, et dictam abnegacionem imaginis fecit ore non
corde, ut dixit. Postea precepit ei quod spueret supra crucem pictam in
ejusdem crucis vel Dei despectum, sed non recolit bene si dixit in
despectum Dei vel crucis, et tunc ipse testis spuit non supra sed juxta
dictam crucem, quia dixit ei quod hoc erat de punctis ordinis; de aliis
illicitis contentis in articulis non fuit locutus eidem, sed dixit ei
quod alii fratres ordinis instruerent eum de aliis, quia ipse erat
profecturus Trecas. Requisitus si scit vel credit quod alii [p. 32]
fratres ordinis communiter reciperentur sicut deposuit se fuisse
receptum, respondit quod hoc nesciebat, sed pocius credebat quod sic
reciperentur quam contrarium. Item, dixit quod bene credebat
ecclesiasticis sacramentis, et credit quod alii crederent, et quod eorum
sacerdotes debite celebrarent. Juravit ordinem non exire, credens quod
alii idem jurarent. Clandestine recipiebantur. Cordulis unde volebant
assumptis cingebantur super camisias cum quibus jacebant. Injungebatur
eis quod non revelarent secreta capitulorum et quod absque licencia non
confiterentur nisi sacerdotibus ordinis. Fratres scientes errores
fuerunt negligentes quia non correxerunt eos nec denunciaverunt
Ecclesie. Audivit dici quod frater Gerardus de Villaribus preceperat
restringi eleemosinas et hospitalitatem, quas vidit convenienter fieri
et servari in domibus ordinis in quibus exstitit commoratus.
Deffendebatur eis quod non acquirerent illicite ordini, in quo servatum
fuisset quod magnus Magister cum conventu statuisset; contra quem
ordinem nunc grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta. Audivit
dici magnum Magistrum et alios aliqua confessos fuisse contra ordinem,
ad cujus deffensionem super aliquibus punctis se obtulerat, non quod
intenderet eum deffendere a confessatis per eum; et fuit in principio
protestatus quod non intendebat recedere a deposicione per eum facta
coram dicto domino episcopo Carnotensi.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Petrus de Janz serviens Belvacensis diocesis, testis supra
juratus, sexagenarius vel circa, non defferens mantellum ordinis, quia
ipsum dimiserat in concilio Senonensi, postea radi fecerat sibi barbam,
cum quo inquisitum fuerat, absolutus et reconciliatus per dominum
episcopum Parisiensem, lectis et diligenter expositis sibi omnibus et
singulis articulis, respondit se nescire, nec credere, nec [p. 33]
audivisse dici de eis nisi quod sequitur. Videlicet quod ipse receptus
fuerat, et frater Gerardus de la Chapa serviens Cathalanensis diocesis
cum eo, per fratrem Petrum de Torbona militem quondam, preceptorem tunc
ballivie Cathalanensis, circa instans festum Nativitatis beati Johannis
Baptiste erunt XXVIII anni vel circa, in capella domus Templi de
Novavilla prope Cathalanum, presentibus fratribus Andrea presbitero
dicte domus, Hugone Sicardi, Vicencio de Possessa, Jacobo Vienensi
servientibus, deffunctis, et Raynaudo de Dompierre, qui affugit in
capcione eorum, in hunc modum: nam cum peciissent panem et aquam
frequenter, et finaliter eis concessum fuisset, et dictum quod bene
deliberarent, quia oporteret eos multa dura et aspera sustinere,
prestito per juramentum eorum quod non erant servilis condicionis, nec
excommunicati, nec matrimonio nec alteri religioni nec debitis que
solvere non possent obligati, et quod non habebant infirmitatem
latentem, fecit eos vovere et jurare super librum castitatem,
obedienciam, vivere sine proprio, servare bonos usus et bonas
consuetudines ordinis, non revelare secreta capitulorum, nec interesse
loco in quo aliquis exheredaretur injuste. Post que imposuit eis
mantellos, et ipse et astantes fuerunt eos osculati in ore, et instruxit
eos quot _Pater noster_ dicerent pro horis suis, et qualiter regerent se
in ordine. Deinde aliis exeuntibus capellam, dictus receptor, accepta
quadam cruce lignea in qua erat ymago Crucifixi in manu sua et eis
ostensa, peciit eis si credebant in illum qui representabatur per eam;
quibus respondentibus quod sic, precepit quod eum abnegarent; et cum
ipse testis respondisset quod ordinem intraverat ut salvaret animam
suam, et quod hoc nullo modo faceret, dixit eis quod hoc oportebat eos
facere, sed non expressit causam nec si hoc esset de punctis religionis;
et tunc dictus Geraldus, cui primo imposuerat mantellum prius quam ipsi
testi, et post dictus testis abnegaverunt Deum, quam abnegacionem fecit
idem testis ore non corde, quod idem fecerit dictus Geraldus, ut dixit.
De aliis illicitis non fuit locutus eisdem nec ipse receptor nec alius.
Item, dixit quod viderat per eumdem modum, ut sibi videtur, recipi
quoad licita, sed primo dixerat in generale fratrem quemdam [p. 34]
militem Lotoringum, cujus nomen vel cognomen ignorat, in quadam camera
domus Templi de Moncourt Cathalanensis diocesis, per dictum fratrem
Petrum de Torbona, sunt XXVI anni vel circa, presentibus dicto fratre
Raynaudo et ipso teste. Vidit eciam recipi fratrem Terricum le Petit
Laudunensis diocesis, et fratrem Petrum le Bergier de Viromandia
servientes quondam, simul in capella domus Templi de Bois Remensis
diocesis, per fratrem Therricum quondam preceptorem tunc baillivie de
Merlans, presentibus fratribus Albrico agricultore et quodam alio
bergerio dicte domus qui vocabatur Petrus, sunt XXIIII anni vel circa.
Plurium recepcionibus non recolit se interfuisse, ut dixit. Requisitus
iterato si credit quod in recepcionibus aliorum vel predictorum vel post
intervenerunt aliqua illicita, respondit se pocius credere quod non
intervenerunt quam contrarium. Item, dixit quod bene credebat
ecclesiasticis sacramentis, et credit quod alii fratres ordinis eodem
modo crederent, et quod eorum sacerdotes debite celebrarent. Statim pro
professis habebantur. Jurabant ordinem non exire. Clandestine
recipiebantur, nullis presentibus nisi fratribus ordinis. Cordulis
cingebantur assumptis unde volebant supra camisias cum quibus jacebant.
Injungebatur eis in generale quod non revelarent secreta capitulorum,
non faciendo specialem mencionem de modo recepcionis, et dicebatur eis
quod si revelarent, perderent habitum. Eleemosinas et hospitalitatem
vidit convenienter fieri et servari in domibus ordinis in quibus
exstitit commoratus, et reservabant bonum vinum pro forensibus.
Precipiebatur eis quod debitis modis, sed non indebitis, acquirerent
ordini. Capitulia singularia quibus interfuit vidit teneri de die,
januis clausis, nullis presentibus nisi fratribus ordinis, qui servasset
quod magnus Magister cum conventu statuisset. Nunc grandia scandala,
suspicio et infamia sunt exorta contra ordinem, ad cujus deffensionem se
obtulerat una cum aliis, contra quem audivit dici magnum Magistrum et
alios aliqua confessos fuisse; et fuit in deposicione sua protestatus
quod non intendebat recedere a deposicione per eum facta coram [p. 35]
dicto domino episcopo Parisiensi.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Robertus le Verrier Rothomagensis, Johannes de Bali Ambianensis,
Stephanus de Turno presbiter, et Jacobus de Villa Parisia Parisiensis,
ac Johannes de Fregevilla Senonensis diocesium, adducti pro testibus ad
presenciam eorumdem dominorum commissariorum, juraverunt, tactis
sacrosanctis Evangeliis, dicere in isto negocio plenam et meram
veritatem, secundum formam juramenti aliorum testium superius
registratam, expositam et vulgarizatam eisdem.
Acta fuerunt hec dictis die et loco, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, et aliis notariis supra ultimo nominatis, hoc
salvo quod dictus magister Amisius non interfuit examinacioni ultimi
testis, nec dictus magister Hugo recepcioni et juramento quinque
testibus supradictis.
Post hec, die Veneris sequenti, que fuit XII dies dicti mensis Marcii,
fuit adductus ad presenciam eorumdem dominorum commissariorum, in domo
predicta fratrum Minorum, frater Stephanus de Turno, presbiter
Parisiensis diocesis, testis supra juratus, ut deponeret dictum suum,
triginta annorum vel circa, qui mantellum dimiserat in concilio
Senonensi, quia inibi per quemdam servientem fuerat amotus ab eo, cum
quo inquisitum fuerat, absolutus et reconciliatus per dominum episcopum
Parisiensem, protestacione premissa quod non intendit recedere a
deposicione per eum facta coram dicto domino episcopo Parisiensi. Lectis
et diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se
nescire, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod sequitur.
Dixit enim quod, circa instans festum Nativitatis beati Johannis
Baptiste erunt octo anni vel circa, frater Hugo de Penrando [p. 36]
visitator Francie, presidens tunc capitulo eorum generali Parisius,
recepit in capella majori Templi ipsum testem et fratres Johannem Bratz
de Fer presbiterum, Richardum Scoti quondam, Richardum de Caprosia
dictum le Charon servientes, et duos alios servientes quorum nomina et
cognomina ignorat, presentibus fratribus Radulpho de Gisi et Philippo
Agathe tunc preceptore Normannie, et Reynardo de Tremplayo presbitero,
testibus supra examinatis, astante alia multitudine pro capitulo
congregata. A quo receptore cum peciissent instanter et pluries panem et
aquam ordinis, et eis respondisset quod bene deliberarent, quia
oporteret eos a se abdicare propriam voluntatem et subjici aliene, et
multa dura et aspera sustinere, finaliter prestito per juramentum quod
nichil dederant vel promiserant ut reciperentur in ordine supradicto,
nec erant alteri religioni obligati, nec habebant aliquid inpedimentum,
fecit eos vovere castitatem, obedienciam, et vivere sine proprio.
Postmodum imposuit eis mantellos, presbitero predicto dicente psalmum
Ecclesie: _Ecce quam bonum et quam jocundum_, et quasdam oraciones, et
omnes fratres astantes fuerunt eos osculati in ore. Quo facto, fuit
dictum per quemdam ex fratribus astantibus, nescit per quem, receptori
quod ipse obmiserat eos conculcare crucem facere, et quod apportaretur
crux ut conculcarent eam; et cum ipse testis et alii recepti hoc
audivissent, fuerunt vehementer stupefacti, et potissime ipse testis, ut
dixit. Quo viso, dictus receptor dixit quod ipse erat alibi profecturus,
et quod dimitterent dictos receptos stare, quia alias instruerentur de
punctis ordinis; et sic nulla cruce allata, nec de aliquo alio illicito
contento in dictis articulis facta tunc mencione ipsi testi vel aliis,
recesserunt. Sed quidam frater, cujus nomen et cognomen ignorat, dixit
quod, secundum consuetudinem ordinis, debebant abnegare Deum, ut sibi
videtur; sed postmodum, de dictis illicitis vel aliis nulla fuit facta
mencio ipsi testi, nec scit nec audivit quod fuerit facta mencio aliis
cum eo receptis. Requisitus si scit, vel credit, vel audivit dici quod
aliqua illicita intervenirent in recepcionibus aliorum fratrum vel post,
respondit quod nesciebat nec audiverat dici, sed credebat quod [p. 37]
eis preciperetur quod conculcarent crucem et spuerent supra eam, sed non
credit quod facerent spuicionem et conculcacionem predictas. Item, dixit
quod ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis, et credit quod alii
fratres ordinis bene crederent, asserens quod existens in ordine
secundum formam Ecclesie celebrabat, et credit quod alii presbiteri
ordinis idem facerent, nec audivit eis precipi quod verba canonis
obmitterent. Statim pro professis habebantur. Clandestine recipiebantur,
ex quo credit quod esset mala suspicio contra eos. Cordulis cingebantur
quas sumebant unde volebant. Inhibebatur eis quod non revelarent secreta
capitulorum; et qui revelassent, fuissent puniti, nescit qualiter. De
modo recepcionis non revelando non audivit fieri inhibicionem specialem.
Si erant aliqui qui scirent errores, fuerunt negligentes quia non
correxerunt eos nec denunciaverunt Ecclesie. Elemosinas et
hospitalitatem vidit convenienter fieri et servari in domibus ordinis in
quibus fuit conversatus. Clam tenebantur capitulia, sicut audivit dici.
Illa que ordinasset Magister cum conventu suo servasset totus ordo si
essent bona et justa, aliter non, sicut credit. Grandia scandala,
suspicio et infamia nunc contra ordinem sunt exorta. Audivit dici magnum
Magistrum et quosdam alios aliquos errores, nescit quos, contra ordinem
fuisse confessos.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate; et obtulerat se
deffensioni dicti ordinis una cum aliis.
Frater Johannes de Fregevilla serviens Senonensis diocesis, testis supra
juratus, agricola, quinquaginta quinque annorum vel circa, a quo
mantellum amoverant illi qui ceperunt eum et preceperunt quod radi
faceret sibi barbam, cum quo inquisitum fuerat, absolutus et
reconciliatus Senonis per dominum episcopum Aurelianensem, sede
Senonense vacante, lectis et diligenter expositis sibi omnibus et
singulis articulis, respondit quod nunquam viderat aliquem alium [p. 38]
recipi in ordine, nec interfuerat capitulis eorum, quia intendebat ad
agriculturam, unde nesciebat de contentis in dictis articulis, nec
credebat nec audiverat dici nisi quod sequitur. Dixit enim quod ipse
receptus fuerat in capella domus Templi de Bello Vissu diocesis
Senonensis, dominica post instans festum Pentecostes erunt XIIII anni
vel circa, per fratrem Johannem de Turno quondam, tunc thesaurarium
Parisiensem, presentibus fratribus Roberto Picardi tunc preceptore de
Furcis, et Johanne Lupi vineatore dicte domus servientibus, deffunctis;
a quo dicto receptore cum instanter peciisset panem et aquam, societatem
et pauperem vestitum ordinis, et ei respondisset quod bene deliberaret,
quia oporteret eum voluntati subjici aliene, et multa dura et aspera
sustinere, finaliter fecit eum vovere et jurare castitatem, obedienciam,
et vivere sine proprio, et servare bona ordinis; post que imposuit sibi
mantellum, et ipse et fratres astantes fuerunt eum osculati in ore. Quo
facto, aliis duobus de capella exeuntibus, dictus receptor precepit ipsi
testi quod abnegaret Deum ore non corde; et cum ipse testis peciisset
quare hoc faceret, dixit dictus receptor quod pro eo quod quia eidem
receptori placebat, et tunc ipse testis abnegavit Deum ore non corde, ut
dixit. Deinde precepit ei quod spueret super quamdam crucem ligneam, in
qua nulla apparebat ymago Crucifixi, appodiatam juxta cancellos
ecclesie, et ipse testis, quia promiserat obedienciam, spuit non super
sed juxta dictam crucem. Postmodum precepit ei quod oscularetur eum in
ano, sed non fuit eum ibi osculatus, sed super braccale. Alia illicita
non intervenerunt in recepcione sua supradicta nec post, nec scivit nec
audivit dici quod intervenirent in recepcionibus aliorum vel post, nec
scit nec credit super hoc ut respondit requisitus. Item, dixit quod in
die Veneris sancta adhorabant devote et reverenter crucem, et quod ipse
bene credebat ecclesiasticis sacramentis, et credit quod alii fratres
ordinis eodem modo crederent, et quod eorum sacerdotes debite
celebrarent. In recepcione sua fuit ei dictum quod statim pro professo
habebatur. Clandestine recipiebantur, ex quo credit quod esset suspicio
contra eos. Cordulis unde volebant assumptis cingebantur supra [p. 39]
camisias cum quibus jacebant. Injunctum fuit ei per receptorem quod non
revelaret secreta capitulorum nec modum recepcionis sue, et credit quod
perdidisset mantellum qui revelasset. Confitebantur quibus volebant.
Superiores ordinis, si sciebant errores, fuerunt negligentes quia non
correxerunt eos nec denunciaverunt Ecclesie. Eleemosinas et
hospitalitatem vidit convenienter fieri et servari in domibus ordinis in
quibus exstitit commoratus. Et omnes curialitates et honores erant eis
concessi, et turpitudines inhibite, et precipiebatur eis quod bonos usus
servarent et malos pro posse suo reprobarent. Quod magnus Magister cum
conventu suo ordinasset servasset totus ordo, contra quem nunc grandia
scandala, suspicio et infamia sunt exorta, et contra quem audivit dici
magnum Magistrum et alios aliqua fuisse confessos.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate; deffensioni
ordinis se non obtulerat.
Frater Jacobus de Villa Parisia serviens Parisiensis diocesis, testis
supra juratus, non defferens mantellum ordinis, quia ipsum voluntarie
dimiserat vetustate consumptum, et radi fecerat sibi barbam, XXXVIII
annorum vel circa, qui Aurelianis absolutus et reconciliatus fuerat per
dominum episcopum Aurelianensem inquisito cum eo, lectis et diligenter
expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se nunquam
interfuisse recepcioni alicujus alterius nec capitulis eorum, nec
steterat in ordine nisi per dimidium annum, seu quasi ante capcionem
eorum, unde nesciebat de contentis in dictis articulis, nec credebat nec
audiverat dici nisi quod sequitur. Dixit enim se fuisse receptum in
capella domus Templi de Campo Bubali Senonensis diocesis, per fratrem
Johannem de Tara preceptorem dicte domus, testem supra examinatum, in
Quadragessima proxima ante capcionem eorum, presentibus fratribus
Daniele de Parisius presbitero, Matheo de Tilheio et Petro de [p. 40]
Loyson, qui Matheus et Petrus fuerunt supra examinati. A quo receptore
cum peciisset panem et aquam et societatem ordinis, et predicto ei quod
bene deliberaret, quia oporteret eum voluntati subjici aliene, et multa
dura et aspera sustinere, concessisset, fecit eum vovere et jurare
castitatem, obedienciam, vivere sine proprio; et imposito sibi mantello,
ipse et fratres astantes fuerunt eum osculati in ore. Quo instructo quot
_Pater noster_ pro horis suis diceret et qualiter in ordine se regeret,
recedentibus predictis fratribus, precepit eidem testi, ostendens sibi
quamdam crucem ligneam in qua nulla erat ymago Crucifixi, de retro
altare acceptam, quod abnegaret Deum et spueret super dictam crucem; et
ipso teste respondente quod nullo modo abnegaret creatorem suum, dixit
ei quod hoc oportebat eum facere, quia ipse receptor hoc fecerat in
recepcione sua; et tunc ipse testis abnegavit Deum ore non corde, et
spuit non supra sed juxta dictam crucem. Post que precepit eidem testi
quod oscularetur ipsum receptorem in ano: fuit eum osculatus circa zonam
supra camisiam. Alia inhonesta non intervenerunt in dicta sua recepcione
nec post; nec scit aliter si intervenirent in recepcionibus aliorum, nec
hoc audivit dici, nec scit quod super hoc credat, quia parum fuit in
ordine. Item, dixit se bene credere ecclesiasticis sacramentis, et quod
alii fratres crederent, et quod eorum sacerdotes debite celebrarent.
Statim pro professis habebantur. Clandestine recipiebantur, ex quo
credit quod esset suspicio contra eos. Cordulis unde volebant assumptis
cingebantur supra camisias cum quibus jacebant, nec scit nec audivit
quod tangerent capita ydolorum. Dicebatur eis et deffendebatur ne
revelarent secreta capitulorum nec modum sue recepcionis. Si qui erant
fratres scientes errores in ordine, fuerunt negligentes quia non
correxerunt eos nec denunciaverunt Ecclesie. Elemosinas et
hospitalitatem vidit convenienter fieri et servari, ante ejus
recepcionem et post, in domibus ordinis in quibus exstitit commoratus.
Precipiebatur eis quod debite acquirerent ordini. Audivit dici quod
capitulia, januis clausis, nullis presentibus nisi fratribus, aliquando
tenebantur, valde tempestive, propter negocia occurrencia, et [p. 41]
credit quod ordinata per Magistrum cum conventu fuissent servata in toto
ordine, contra quem nunc grandia scandala, suspicio et infamia sunt
exorta, et contra quem audivit dici magnum Magistrum et alios aliqua
fuisse confessos.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
comodo temporali habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate; deffensioni
ordinis se non obtulerat.
Acta fuerunt hec die et loco predictis, presentibus magistro Amisio, me
Floriamonte Dondedei, Bernardo Filholi, Guillelmo Radulphi, Bernardo
Humbaldi et Hugo Nicolai notariis antedictis.
Post hec, die Sabati sequenti, que fuit XIII dicti mensis Marcii, fuit
adductus, ad presenciam dictorum dominorum Mimatensis et Lemovicensis
episcoporum, et archidiaconi Tridentini, aliis excusatis, in domo
predicta fratrum Minorum, frater Robertus le Verrier serviens
Rothomagensis diocesis, testis supra juratus, ut deponeret dictum suum,
non defferens mantellum ordinis, quia suasu aliquorum ipsum dimiserat in
concilio Remensi. Postmodum radi fecerat sibi barbam, XXXVI annorum vel
circa; qui fuit protestatus quod non intendit recedere a deposicione per
eum facta coram dicto domino Ambianensi episcopo qui nunc est, a quo
absolutus et reconciliatus exstiterat. Lectis autem et diligenter
expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit quod nunquam
viderat aliquem alium recipi in ordine, nec interfuerat eorum capitulis
generalibus nec aliis in quibus aliqua secreta tractarentur; unde
nesciebat, nec audiverat dici, nec credebat de contentis in ipsis
articulis nisi quod sequitur. Dixit nempe se fuisse receptum in capella
domus Templi de Belvaco, per fratrem Robertum de sancto Pantaleone
preceptorem dicte domus et baillivie de Pontivo, circa instans festum
apostolorum Petri et Pauli erunt octo anni vel circa, presentibus
fratribus Alberto presbitero, curato de Somorens quondam, Thoma [p. 42]
de Yemval tunc serviente, nunc autem presbitero, et Philippo de Menin
serviente, a quo receptore requisivit pluries panem et aquam, pauperem
vestitum et societatem ordinis, et obtulit se velle fieri servum
esclavum Dei et Terre sancte. Responso autem eidem quod bene
deliberaret, quia grandem rem petebat, et oporteret eum abdicare a se
propriam voluntatem, et subjici aliene, vigillare quando vellet dormire,
esurire quando vellet comedere; instante ipso teste pro sua recepcione,
fecit eum vovere et jurare super quemdam librum castitatem, obedienciam,
vivere sine proprio, servare bonos usus et bonas consuetudines ordinis
et malas reprobare, et non revelare secreta capitulorum. Post que
imposuit ei mantellum, et ipse et astantes fuerunt eum osculati in ore;
et instruxit eum quot _Pater noster_ diceret pro horis suis, qualiter
regeret se in ordine. Quo facto, dictus receptor et curatus de Somorens,
trahens ipsum testem retro altare, aliis remanentibus in capella,
dixerunt ei quod secundum statuta ordinis debebat spuere super crucem et
abnegare Deum vel Jhesum Christum, sed non recolit bene si dixerunt Deum
vel Jhesum Christum, magis tamen credit quod nominaverunt Deum quam
Jhesum Christum; et ostensa quadam cruce, non recolit si lignea vel
metalica, in qua erat ymago Crucifixi, apodiata ad dossale altaris,
precepit ei dictus receptor quod spueret supra dictam crucem, et ipse
testis noluit spuere supra, sed spuit juxta, quia dicebant quod erat de
punctis ordinis, et quia dixit quod hoc faceret ore non corde, et quod
postmodum posset de hoc confiteri; precepit eciam ei dictus receptor
quod abnegaret Deum vel Jhesum Christum, et ipse testis abnegavit ore
non corde. Deinde precepit ei quod oscularetur ipsum receptorem in
umbilico, in quo vel juxta fuit eum osculatus in carne nuda, quia dixit
quod erat de dictis punctis, secundum que eciam poterat aliis fratribus
ordinis carnaliter commisceri et ipsi cum eo. Hoc tamen non fecit, nec
credit quod fieret in ordine. Requisitus si scit vel audivit dici quod
illicita supra dicta vel alia intervenirent in recepcionibus aliorum
fratrum, respondit quod non, nec sciebat quod super hoc [p. 43]
crederet, quia non inquisivit de factis ordinis, adjiciens se fuisse
confessum de predictis erroribus in crastinum sue recepcionis, in domo
fratrum Minorum de Belvaco, fratri Petro de sancto Justo conventuali
dicti loci Minorum, qui absolvit eum, imposita penitencia quod nunquam
interesset loco in quo talia fierent, et quod jejunaret intendens [sic]
sine pannis lineis sextis feriis per annum. Item, dixit se bene credere
ecclesiasticis sacramentis, et quod alii crederent, et quod eorum
sacerdotes debite celebrarent; et in die Veneris sancta vidit per eos
crucem devote et reverenter adorari, calceamentis depositis, et
capuciis, birretis et pilleis amotis; et dicta die jejunabant in pane et
aqua et comedebant sine mappis. Dictum fuit ei in recepcione sua quod
statim pro professo habebatur, in quo nulli adfuerunt nisi fratres
ordinis. Cordulis unde volebant assumptis cingebantur supra camisias cum
quibus jacebant. In recepcione sua fuit ei per receptorem preceptum quod
nemini revelaret modum sue recepcionis et illicita que intervenerant in
eadem. Fratres scientes errores, si qui erant, fuerunt, ut credit,
negligentes quia non correxerunt nec denunciaverunt Ecclesie. In quatuor
domibus ordinis in quibus extitit claviger, fecit et vidit elemosinas et
hospitalitatem convenienter fieri et servari, et deffensum fuit sibi et
aliis deffendebatur, ut credit, per dictum receptorem suum et alios
receptores quod indebite non acquirerent ordini. Audivit dici quod clam
et valde mane eorum capitulia tenebantur. Ordinata per Magistrum cum
conventu fuissent servata, ut credit, in toto ordine, contra quem nunc
grandia scandala, suspicio et infamia sunt exorta; ad cujus deffensionem
se non obtulerat. Requisitus si alii fratres qui adfuerunt recepcioni
sue audierant vel viderant illa illicita que dicti receptor et curatus
dixerant ei, respondit se credere quod non.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Johannes de Baali serviens, preceptor domus Templi de [p. 44]
Bellenval Ambianensis diocesis, testis supra juratus, sexagenarius vel
circa, qui propter vetustatem mantellum suum consumptum dimiserat et
radi fecerat sibi barbam, protestacione premissa quod non intendit
recedere a deposicione per eum facta coram domino episcopo Ambianensi
qui nunc est, a quo absolutus et reconciliatus fuerat, lectis et
diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se
nescire, nec credere, nec audivisse dici de contentis in eis nisi quod
sequitur. Dixit nempe se fuisse receptum in capella dicte domus de
Bellenval, octava die post Pentecostes erunt XII anni vel circa, per
fratrem Petrum Minhot presbiterum, curatum dicte domus, de mandato
fratris Garini de Grandi Villarii preceptoris tunc ballivie de Pontivo,
presentibus fratribus Roberto de Reybenval Morinensis diocesis, quem
credit vivere, Petro de Lenhi tunc preceptore d'Oymont, Roberto de
Grandi Villari, deffunctis, et Jacobo de Vaucellis Ambianensis
diocesium, qui fuit postmodum reditus uxori quam desponsaverat ante
ingressum, de cujus vita vel morte non habet certitudinem; a quo quidem
receptore peciit instanter et frequenter panem et aquam et societatem
fratrum, ac pauperem vestitum ordinis; et sibi concessis, prestito per
juramentum quod non erat alteri religioni, matrimonio vel debitis que
solvere non posset cum litteris regiis obligatus, nec servilis
condicionis, nec excommunicatus, et quod non habebat infirmitatem
latentem, fecit eum vovere et jurare super quemdam librum castitatem,
obedienciam et vivere sine proprio; et precepit ei quod servaret bonos
usus et bonas consuetudines ordinis, et non revelaret secreta
capitulorum; et imposito sibi mantello, fuit eum osculatus et omnes
astantes in ore, instruens eum quot _Pater noster_ diceret pro horis
suis et qualiter regeret se in ordine. Post que dixit ei in presencia
predictorum quod abnegaret Deum vel Jhesum, sed non recolit quod istorum
nominavit, certum tamen se dixit quod abnegaret Deum vel Jhesum; et cum
ipse testis repugnaret, dixit ei quod talia erant puncta ordinis, et
ideo oportebat eum abnegare, propter quod ipse testis, multum dolens de
premissis, abnegavit Deum vel Jhesum ore non corde, ut dixit. [p. 45]
Deinde precepit ei quod spueret super quamdam crucem ligneam in qua erat
ymago Crucifixi, allatam ibidem per dictum receptorem, exprimendo talia
verba: Spue super prophetam, et ipse testis spuit non supra sed juxta,
quia dixit quod erat de punctis ordinis, secundum que eciam poterat
carnaliter commisceri fratribus ordinis et ipsi cum eo; hoc tamen non
fecit nec credit quod in ordine servaretur. Dixit eciam quod, secundum
dicta puncta, debebat eum osculari in ano, sed dictum osculum de gracia,
quia ipse receptor erat presbiter, remittebat ei. Alia illicita non
intervenerunt in recepcione sua predicta nec post, credens quod dicta
illicita confessata per eum intervenirent communiter in recepcionibus
aliorum, quia vidit recipi fratrem Petrum de Lenhi servientem
Noviomensis diocesis, quem credit vivere, in capella domus Templi de
Oymont Ambianensis diocesis, per fratrem Garinum de Grandi Villari
preceptorem tunc ballivie de Pontivo, vel per fratrem Johannem de
Sernoy, qui tenuit dictam balliviam de Pontivo, predictum fratrem
Garinum, non tamen bene recolit quis ipsorum duorum eum receperit nec
quo tempore; et adfuerunt fratres Petrus de Lenhi quondam, avunculus
dicti Petri, tunc preceptor dicte domus de Oymont, et Robertus de
Rembenval, et Gerardus Burgundus, de quorum vita vel morte non habet
certitudinem; et in dicta recepcione vidit servari modum qui fuerat
servatus in sua quoad licita, et audivit ipse testis quomodo predictus
receptor precepit eidem Petro quod abnegaret Deum et quod spueret supra
crucem, et dixit ei quod poterat carnaliter commisceri fratribus ordinis
et ipsi cum eo, et quod debebat dictum receptorem osculari in ano
secundum puncta ordinis; et in presencia ipsius testis et predictorum
dictus Petrus abnegavit Deum et spuit juxta crucem; sed ad preces et
requisicionem dicti avunculi sui, fuit ei remissum osculum inhonestum.
Alios non vidit recipi, et de predictis dixit se fuisse confessum dicto
fratri Petro Minhot, qui recepit eum, et dixit ei quod, ex quo dolebat
de predictis, Deus misericors remitteret ei, et absolvit eum, injuncto
quod bona que faceret in religione eorum essent sibi in [p. 46]
remissione dicti peccati et aliorum. Requisitus de loco et tempore
confessionis, respondit quod infra mensem a recepcione sua fuerat
confessus in capella dicte domus de Bellenval. Requisitus quare non
fuerat confessus alii quam ipsi receptori, respondit quod ex eo quia
dictum fuerat ei quod, absque licencia sui superioris, non poterat aliis
quam sacerdotibus ordinis confiteri, et quia dictus receptor erat
curatus suus, non curavit ire ad confitendum aliis sacerdotibus ordinis
nec petere ab eo licenciam aliis qui non essent de eorum ordine
confitendi. Item, dixit se bene credere ecclesiasticis sacramentis, et
quod alii crederent et eorum sacerdotes debite celebrarent. Clandestine,
nullis presentibus nisi fratribus ordinis, recipiebantur. Statim pro
professis habebantur. Cordulis unde volebant assumptis cingebantur supra
camisias cum quibus jacebant, in signum castitatis. Qui noluissent
facere illicita que deposuit intervenisse in recepcione sua fuissent
puniti, nescit qualiter, et inhibebatur eis ne revelarent secreta
capitulorum nec modum recepcionis sue, et quod non loquerentur, eciam
inter se, de predictis, et credit quod perdidissent habitum si
contrarium fecissent. Fratres scientes errores fuerunt negligentes quia
non correxerunt eos nec denunciaverunt Ecclesie. In domibus ordinis in
quibus extitit commoratus vidit elemosinas et hospitalitatem
convenienter fieri et servari, et audivit dici quod capitulia generalia
clam, nullis presentibus nisi fratribus ordinis, tenebantur, aliquando
multum tempestive, et credit quod ordinata per Magistrum cum conventu
fuissent servata in toto ordine, contra quem nunc grandia scandala,
suspicio et infamia sunt exorta. Credit quod illicita confessata per eum
essent manifesta fratribus ordinis, contra quem audivit magnum Magistrum
et alios aliquos errores fuisse confessos; non obtulerat se ad
deffensionem ordinis.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Symon lo Begue Altisiodorensis, Garimus de Corbon [p. 47]
Lingonensis, Stephanus de Brolio Cathalanensis, et Adam de sancto
Johanne in Brocuria Ambianensis diocesum, adducti pro testibus ad
presenciam eorumdem dominorum commissariorum, juraverunt, tactis
sacrosanctis Evangeliis, dicere in isto negocio plenam et meram
veritatem, secundum formam juramenti aliorum testium superius
registratam, expositam et vulgarizatam eisdem.
Quo facto, frater Adam de sancto Johanne in Brocuria preceptor domus
Templi de Rosseria Ambianensis diocesis, quinquagenarius vel circa, qui
pro suasione aliquorum mantellum dimiserat et radi fecerat sibi barbam,
cum quo inquisitum, absolutus et reconciliatus fuerat per dominum
episcopum Ambianensem qui nunc est, lectis et diligenter expositis sibi
omnibus et singulis articulis, respondit se nescire nec audivisse dici,
nec credere de contentis in eis nisi quod sequitur. Dixit enim se fuisse
receptum in capella dicte domus de Roseria, per fratrem Robertum de
Belvaco quondam, in instanti festo beate Katerine fuerunt novem anni vel
circa, presentibus Johanne lo Camus quondam, tunc preceptorem dicte
domus, et Johanne de Foqueriis Belvacensis diocesis, de cujus vita vel
morte non habet certitudinem, servientibus, in hunc modum: nam cum
instanter et frequenter peciisset amore Dei et Jhesu Christi sibi
concedi panem et aquam, et societatem et pauperem vestitum ordinis, et
obtulisset se velle fieri servum esclavum Dei et ordinis et Terre
sancte, et ter ei responsum fuisset quod bene deliberaret, quia
oporteret eum abdicare a se propriam voluntatem et subici aliene,
esurire et sitire quando vellet comedere et bibere, vigillare quando
vellet dormire, et multa alia dura et aspera sustinere; finaliter
respondente ipso teste quod omnia sustineret, et post ejus recepcionem
instante, prestito per juramentum quod ex malo ingenio et per symoniam
non veniebat ad dictum ordinem, et quod non erat servilis condicionis,
nec excommunicatus, nec matrimonio, nec alteri religioni nec debitis que
solvere non posset obligatus, et quod non habebat infirmitatem latentem,
fecit eum vovere et jurare super quemdam librum castitatem, [p. 48]
obedienciam, vivere sine proprio, et servare pro posse suo bonos usus et
bonas consuetudines, bona et elemosinas ordinis, et non revelare secreta
capitulorum, et quod cum habitu ordinis non intraret aliquem locum
inhonestum; et imposito sibi mantello, ipse et fratres astantes fuerunt
eum osculati in ore; et instruxit eum quot _Pater noster_ diceret pro
horis suis, et qualiter regeret se in ordine. Deinde dixit ei in
presencia predictorum quod abnegaret Deum ore non corde, quia hoc erat
de punctis ordinis; postmodum posset de hoc confiteri: et ipse testis,
dolens de predictis, abnegavit Deum ore non corde. Post que precepit ei
quod spueret super quamdam crucem ligneam que erat retro altare, in qua
nulla erat ymago Crucifixi, et ipse testis spuit non super, sed juxta
eam. Et postmodum precepit sibi quod oscularetur eum in ano, et ipse
testis fuit eum osculatus parum supra anum. Requisitus si deposuerat
femoralia dictus receptor quando fecit dictum osculum, respondit quod
sic. Item dixit quod post predicta dictus receptor dixit ei quod,
secundum dicta puncta ordinis, poterat carnaliter commisceri aliis
fratribus ordinis et ipsi cum eo; hoc tamen non fecit, nec credit quod
in ordine fieret. Requisitus si scit vel credit vel audivit dici quod
dicta illicita confessata per eum vel alia inhonesta intervenirent
communiter in recepcionibus aliorum fratrum ordinis vel post, respondit
quod nesciebat bene; quia non viderat recipi nisi fratrem Adam
servientem dicti receptoris, cujus cognomen ignorat, qui fuit receptus
secundum quod ipse testis deposuit se fuisse receptum quoad licita, per
fratrem Johannem de Nans presbiterum quondam, de mandato dicti fratris
Roberti, in Capella domus Templi de Morlenis Belvacensis diocesis, in
festo Omnium Sanctorum proximo preterito fuerunt quinque anni vel circa,
presentibus fratribus Johanne de la Vercines preceptore dicte domus de
Morlens, quem credit vivere, et ipso teste. Tradito autem mantello ipsi
Ade et ducto per dictum fratrem Johannem retro altare, ipse testis
recessit, et nescit quid ibi egerunt; extimat tamen quod intervenerunt
illa illicita que deposuit intervenisse in recepcione sua, nec [p. 49]
scit quid credat, an predicta illicita vel alia intervenirent communiter
in recepcionibus aliorum, vel post. Item dixit se fuisse confessum de
predictis erroribus infra quindecim dies a recepcione sua, in capella
dicte domus de Morlenis, dicto fratri Johanni de Nans, a quo absolutus
exstitit, imposita sibi penitencia quod deinceps non esset in loco in
quo talia fierent et quod ea non faceret, et quatuor sextis feriis
camisiam non portaret. Item, dixit quod bene credebat ecclesiasticis
sacramentis, credens quod alii fratres ordinis eodem modo crederent, et
quod eorum sacerdotes debite celebrarent; et vidit a fratribus ordinis
crucem in die Veneris sancta devote et reverenter, calceamentis,
capuciis et pilleis depositis, flexis genibus, in honorem Christi,
adhorari. Statim pro professis habebantur. Januis clausis, nullis
presentibus nisi fratribus ordinis, recipiebantur. Cordulis unde
volebant assumptis cingebantur super camisias cum quibus jacebant, ne
ita libere contingerent carnem suam. Injunctum fuit ei, et credit quod
aliis injungebatur, ne revelarent secreta capitulorum, de modo
recepcionis nulla speciali habita mencione, et credit quod qui
revelassent puniti fuissent, nescit qualiter. Audivit dici quod absque
licencia non poterant nisi sacerdotibus ordinis confiteri. Si qui erant
fratres scientes errores predictos, fuerunt negligentes quia non
correxerunt eos nec denunciaverunt Ecclesie. Dictus frater Robertus
precepit eidem testi in dicta domo de Roseria quod elemosinas et
hospitalitatem debito modo servaret, et eas vidit convenienter fieri et
servari in domibus in quibus extitit commoratus, et inhibebatur eis ne
eorum vicinos agravarent, et ne indebite ordini acquirerent, ut audivit
dici. Clam, nullis presentibus nisi fratribus ordinis, eorum capitulia
tenebantur. Credit quod lata statuta per Magistrum cum conventu fuissent
servata in toto ordine, contra quem grandia scandala, suspicio et
infamia post eorum capcionem sunt exorta, ad cujus deffensionem se non
obtulerat. Nec sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio,
temporali comodo habito vel habendo, sed pro veritate dicenda, ut dixit;
et fuit protestatus ante deposicionem suam quod non intendebat [p. 50]
recedere ab alia deposicione per eum facta coram dicto domino episcopo
Ambianensi: et fuit ei injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Acta fuerunt hec dictis die et loco, presentibus me Floriamonte
Dondedei, et aliis notariis supra proximo nominatis.
Post hec die Lune sequenti, que fuit XV dies dicti mensis Marcii, fuit
adductus ad presenciam eorumdem dominorum, commissariorum et domini
Mathei, Symon lo Begue serviens, Altisiodorensis diocesis, testis supra
juratus, ut deponeret dictum suum, non defferens mantellum ordinis, quia
ipsum voluntarie dimiserat, et radi fecerat sibi barbam, absolutus et
reconciliatus per dominum episcopum Aurelianensem, Senonis, qui
inquisiverat cum eodem, sexagenarius vel circa. Lectis autem et
diligenter expositis sibi omnibus et singulis articulis, respondit se
nescire, nec audivisse dici, nec credere de contentis in eis nisi quod
sequitur, asserens se non interfuisse recepcioni alicujus alterius nisi
sue, nec capitulis eorum. Ipse enim fuit receptus in capella domus
Templi de Villa Mozon Altisiodorensis diocesis, circa instans festum
Pasche erunt trigenta anni vel circa, per fratrem Galterum Gonterii
quondam servientem, tunc preceptorem dicte domus, presentibus fratribus
Guillelmo Villani, Guaufredo et Guillelmo Guilhon fratribus carnalibus
servientibus, deffunctis, in hunc modum: cum enim peciisset panem et
aquam, societatem fratrum et pauperem vestitum ordinis, et dictum et
responsum fuit ei quod bene deliberaret, quia multa dura et aspera
oporteret eum sustinere; tandem ipso instante pro recepcione sua, dictus
receptor fecit eum vovere, et jurare castitatem, obedienciam, et vivere
sine proprio, servare bonos usus et bonas consuetudines, et non revelare
secreta ordinis. Quo facto, imposuit sibi mantellum, et ipse receptor et
astantes fuerunt eum osculati in ore. Postmodum instruxit eum quot
_Pater noster_ diceret pro singulis horis, et qualiter se regeret et
haberet in ordine. Deinde precepit ei quod spueret super quamdam [p. 51]
crucem ligneam, ut sibi videtur, nescit per quem ibidem allatam, in qua
erat ymago Crucifixi; et cum ipse aliquantulum resisteret, dictus
receptor dixit sibi quod ita debebat facere, et tunc ipse testis propter
obedienciam quam juraverat, spuit non supra sed juxta dictam crucem.
Postea precepit sibi quod abnegaret Deum, et cum idem testis diceret
quod ipse hoc nullo modo faceret, dictus receptor dixit ei quod alii de
ordine ita faciebant, et tunc ipse testis abnegavit Deum; premissa tamen
fecit ore non corde. Postmodum dixit ei quod oscularetur eum in spina
dorsi, et tunc ipse testis, elevatis per dictum receptorem pannis suis,
osculatus fuit eum in carne nuda retro supra zonam. Alia inhonesta non
fuerunt facta seu dicta in recepcione sua. Requisitus si credit quod
alii reciperentur in ordine per modum per quem deposuit se fuisse
receptum, respondit se credere pocius quod sic quam contrarium, quia ita
fuit factum in recepcione sua. Requisitus si nunquam audivit dici quod
dicta illicita fierent in recepcionibus fratrum ordinis, dixit se
nunquam audivisse, nisi post capcionem eorum, a quibusdam secularibus.
Item, dixit quod ipse bene credebat ecclesiasticis sacramentis, credens
quod alii fratres bene crederent, et eorum sacerdotes debite
celebrarent. Clam recipiebantur, scilicet nullis presentibus nisi
fratribus ordinis et januis clausis, et ex hoc credit quod esset mala
suspicio contra eos. Multi ex fratribus cordulis cingebantur super
camisiam, nescit ex qua causa. Injunctum fuit per receptorem suum quod
non revelaret modum recepcionis sue; qui eum revelasset vel secreta
capitulorum fuisset punitus, sed nescit qualiter. Si qui erant scientes
errores fuerunt negligentes quia non correxerunt eos nec denunciaverunt
Ecclesie. Elemosinas et hospitalitatem vidit convenienter fieri et
servari, et elemosinas augeri in domibus ordinis in quibus extitit
commoratus. Audivit dici quod Parisius tenebantur capitulia generalia
eorum, quandoque de nocte et clam; ordinata per Magistrum cum conventu,
ut audivit dici, fuissent servata in ordine, contra quem nunc grandia
scandala, suspicio et infamia sunt exorta. Audivit dici magnum Magistrum
et alios aliquos errores confessos fuisse contra ordinem, ad [p. 52]
cujus deffensionem se non obtulerat.
Requisitus si sic deposuerat prece, precepto, timore, amore, odio, vel
temporali comodo habito vel habendo, respondit quod non, sed pro
veritate dicenda; cui fuit injunctum quod non revelaret hanc suam
deposicionem, quousque attestaciones fuerint publicate.
Frater Robertus de Correnflos presbiter, curatus ecclesie de Bralli,
Bertrandus de Somerens, Johannes Bocherii de Grandi Villarii
Ambianensis, Adam de Inferno Noviomensis, Philippus de Manin, Robertus
de Rambeval Morinensis, Philippus de Lavercines, Martinus de Marselhes,
Johannes Peynet presbiter Belvacensis, Petrus de Siven presbiter,
Bisuntine, Geraldus Judicis preceptor domus Templi Narmatensis, Martinus
de Monte Trichardi preceptor domus Templi de Malo Leone, Johannes
Durandi preceptor domus Templi de Gandria, Johannes de Raans preceptor
Templi de Landeblancha, Bartholomeus de Podio Revelli Pictavensis,
Petrus de Sancto Benedicto Aurelianensis, Petrus de Monte Chalveti
Lugdunensis, Andreas de Monte Laudato, et Raynaudus Larchier Turonensis
diocessium, adducti pro testibus ad presenciam dictorum dominorum
commissariorum, premissa protestacione quod non intendunt recedere a
deposicionibus per eos factis coram ordinariis suis, et si plus vel
minus dicerent, quod eis non prejudicet, juraverunt, tactis sacrosanctis
Evangeliis, dicere in isto negocio plenam et meram veritatem, secundum
formam juramenti aliorum testium superius registratam, expositam et
vulgarizatam eisdem.
Acta fuerunt hec dictis die et loco, presentibus me Floriamonte
Dondedei, et aliis notariis ultimo nominatis. Dictus eciam magister
Amisius interfuit recepcioni juramenti testium predictorum hodie
productorum.