Produced by Andrew Sly, David Starner and the Online
Distributed Proofreading Team at https://www.pgdp.net (This
book was produced from scanned images of public domain
material from the Google Print project.)
Kolekto Esperanta Aprobita de D-o Zamenhof
W. SHAKESPEARE
HAMLETO
REGHIDO DE DANUJO
TRAGEDIO EN KVIN AKTOJ
TRADUKIS
L. ZAMENHOF
KVARA ELDONO
FRANCUJO.--HACHETTE ET Cie, _PARIS_.
ANGLUJO.--«REVIEW of REVIEWS», _LONDON_.
DANUJO.--ANDR.-FRED. HÖST & SÖN, _KJOBENHAVN_.
GERMANUJO.--MOLLER & BOREL, _BERLIN_.
HISPANUJO.--J. ESPASA, _BARCELONA_.
ITALUJO.--RAFFAELLO GIUSTI, _LIVORNO_.
POLUJO.--M. ARCT, _WARSZAWA_.
SVEDUJO.--ESPERANTO FÖRENING, _STOCKHOLM_.
PERSONOJ:
Klaudio, regho de Danujo.
Hamleto, filo de la estinta kaj nevo de la nuna regho.
Gertrudo, reghino de Danujo, patrino de Hamleto.
Polonio, eminenta kortegano.
Ofelio, filino de Polonio.
Horacio, amiko de Hamleto.
Laerto, filo de Polonio.
Voltimand }
Kornelio }
Rosenkranz } korteganoj.
Güldenstern }
Osrik }
Pastro.
Marcello }
Bernardo } oficiroj.
Francisko, soldato.
Reinhold, servanto de Polonio.
Fortinbras, reghido de Norvegujo.
La spirito de la patro de Hamleto.
Kapitano.
Nobelo.
Ambasadoro.
Aktoroj.
Servanto.
Sinjoroj kaj sinjorinoj de la kortego, oficiroj, soldatoj, shipanoj,
tombistoj, kurieroj kaj popolanoj.
La agado havas lokon en Elsinoro.
HAMLETO
REGHIDO DE DANUJO
AKTO I
SCENO I
Teraso antau la palaco. Francisko staras sur la posteno; Bernardo venas.
BERNARDO
He! Kiu?
FRANCISKO
Halt'! Respondu: kiu iras?
BERNARDO
La regho vivu!
FRANCISKO
Chu Bernardo?
BERNARDO
Jes!
FRANCISKO
Vi akurate venis al la servo!
BERNARDO
Dekdua horo sonis. Iru dormi.
FRANCISKO
Mi dankas. La malvarmo estas trancha,
Kaj mi min sentas nun ne tute bone.
BERNARDO
Chu chio estis orda kaj trankvila?
FRANCISKO
Ech mus' ne preterkuris.
BERNARDO
Bonan nokton!
Se vidos vi Marcellon, Horacion,
Kolegojn miajn, rapidigu ilin!
FRANCISKO
Jen, shajnas, ili. Haltu! Kiu iras?
(Horacio kaj Marcello venas.)
HORACIO
Amikoj de la lando.
MARCELLO
Kaj de l' regho.
FRANCISKO
Nu, bonan nokton!
MARCELLO
Bonan al vi dormon!
Vin kiu anstatauas nun?
FRANCISKO
Bernardo.
Li gardas nun. Adiau! (Foriras.)
MARCELLO
He! Bernardo!
BERNARDO
Chu Horacio?
HORACIO
Peco de li mem.
BERNARDO
Salut' al vi, Marcello, Horacio!
HORACIO
Chu la apero nun denove venis?
BERNARDO
Nenion vidis mi.
MARCELLO
Jen Horacio
Parolas, ke ghi estas nur imago,
Ne kredas li pri la fantom' terura,
Kiun ni vidis jam la duan fojon.
Kaj tial mi lin tien chi invitis,
Ke li kun ni maldormu nunan nokton
Kaj, kiam la fantomo reaperos,
Li vidu kaj kun la fantom' parolu.
HORACIO
He, babilajho! Kredu, ghi ne venos.
BERNARDO
Sidighu do, kaj provos mi denove
Ataki per rakont' orelon vian,
Ke ghi forjhetu sian obstinecon
Kaj kredu, kion ni du fojojn vidis.
HORACIO
Nu, mi konsentas. Bone, ni sidighu,
Kaj vi rakontu.
BERNARDO
En la lasta nokto,
En la momento, kiam tiu stelo
Tre luma, kiun vidas vi, en sia
Kurado trans arkajho la chiela
En tiu sama loko, kiel nun,
Trovighis, tiam ni--mi kaj Marcello--
Ekvidis...
MARCELLO
Haltu! Jen ghi mem aperas!
(Montras sin spirito en armajho.)
BERNARDO
Li mem, li mem, mortinta nia regho!
MARCELLO (al Horacio)
Vi estas instruita, Horacio,
Parolu vi kun li!
BERNARDO
Chu ne simila
Li estas al la regho? Diru mem!
HORACIO
Jes, jes! Li mem! Mi miras, timas, tremas.
BERNARDO
Li volas, ke kun li oni parolu.
MARCELLO
Parolu, Horacio!
HORACIO (al la spirito).
Kiu estas
Vi, kiu vagas en la nokta horo
En la majesta nobla eksterajho
De la mortinta regho de Danujo?
Mi vin petegas per chielo: diru!
MARCELLO
Li estas ofendita.
BERNARDO
Li foriras.
HORACIO
En nomo de chielo! Restu! Diru!
(La spirito foriras.)
MARCELLO
Li iris for, respondi li ne volis.
BERNARDO
Ha, Horacio, kio al vi estas?
Vi estas pala, tremas? Chu ne pli,
Ol songho estas tiu chi apero?
HORACIO
Per Dio! Mi ne povus tion kredi,
Se mi ne vidus ghin per miaj propraj
Okuloj.
MARCELLO
Ne simila al la regho?
HORACIO
Ne malpli multe, ol vi al vi mem.
Jes, ghuste tian portis li armajhon
En la batalo kontrau la Norvegoj,
Li ghuste tian vidon havis, kiam
Li en kolero sian pezan glavon
En la glacion batis. Strange!
MARCELLO
Tiel
Li jam du fojojn kun minaca vido
Aperis antau ni en sama horo.
HORACIO
Ne povas mi precize ghin klarigi;
Sed la apero, kiom mi komprenas,
Al nia land' malbonon antaudiras.
MARCELLO
Chu ne militon? Chu vi scias, kial
Nun gardoj chie staras, pafilegoj
Nun estas pretigataj chiam novaj,
El l' eksterlando venas bataliloj,
Rapide shipoj estas konstruataj
En granda nombro, kaj ech en dimanchoj
Ne chesas la prepara laborado?
El kia kauzo tiu rapidado
Kaj laborad' en tago kaj en nokto?
Chu povas iu diri?
HORACIO
Jes, mi povas,--
Almenau tiom, kiom mi ghin audis.
La lasta regho, kies la figuro
Jhus antau ni aperis, estis iam
Vokita--vi ghin scias--al batalo
De la Norvega regho Fortinbras.
Hamleto, nia brava, glora regho,
En la batalo venkis Fortinbrason.
Lau la kontrakto antausigelita
Kaj sankciita de la rajt' kaj moro
Post morto de l' venkita Fortinbras
La tuta lando de l' venkita regho
Transiris en posedon de l' venkinto.
Se la venkinto estus Fortinbras,
Al li transiri devus nia lando.
Sed nun la juna fil' de Fortinbras,
Kuraghigita eble per la morto
De nia regho, amasigis aron
Da kuraghuloj kaj aventuristoj
Por entrepreno, kiun nia regno
Komprenas bone; lia celo estas:
Per forta mano de la bataliloj
Elshiri nun el nia man' la landon,
Perditan per batal' de lia patro.
Kaj tio, kiel shajnas, estas kauzo
De niaj preparighoj kaj gardado
Kaj laborado en la tuta lando.
BERNARDO
Mi pensas ankau, ke la kauzo estas
Nun tio chi. Pro tio ankau certe
Nun vizitadas nokte nian gardon
Terura la fantomo en armajho
De l' regho, kiu kauzis la militon.
HORACIO
Ne! Mi alion timas de l' fantomo!
En la plej glora temp' de l' granda Romo,
Jhus antau la pereo de Cezaro,
Mortintoj sin ellevis el la tomboj.
Kaj promenadis tra la urbaj stratoj;
Kaj steloj kun teruraj fajraj vostoj,
Kaj sanga roso, makulita suno,
Mallumigita luno,--chio tio
Aperis tiam kiel antausignoj
De granda malfelicho. Tiel ofte
Antau la veno de renversoj grandaj
Sin montras strangaj teruraj signoj
En la naturo. Al ni ankau certe
Nun la chielo sendas tian signon...
(La spirito denove aperas.)
HORACIO
Sed ha! denove li aperas! Nepre
Mi nun kun li parolos, se ech morto
Al mi per ghi minacos! Halt', fantomo!
Se vochon vi posedas kaj parolon,--
Parolu! Se per ia bona faro
Al vi trankvilon povas mi alporti,--
Parolu! Se danghero al la lando
Minacas kaj ankorau estas eblo
La landon antausavi,--ho, parolu!
Kaj se en via vivo vi kolektis
Trezorojn kaj enfosis en la teron
Kaj nun pro ili vagas en la noktoj,--
Parolu! Diru! Restu kaj respondu! (Koko krias).
Haltigu ghin, Marcello! Ghi foriras!
MARCELLO
Chu piki lin per mia halebardo?
HORACIO
Jes, piku lin, se li ne volas stari!
BERNARDO
Jen ghi!
HORACIO
Jen ghi! Ho, halt'!
MARCELLO
Ha, ghi foriris!
(La spirito foriras).
Ni lin ofendas! Kontrau majesteco
Ni venas kun sovagha atakado!
Kiel aer' li estas nevundebla,
Kaj nia atakado estas vana!
BERNARDO
Li volis jam paroli, sed la koko
Ekkriis.
HORACIO
Kaj subite li ektremis,
Simile al estajho pekoplena
Che krio de teruro. Oni diras,
La koko, trumpetisto de l' mateno,
Per sia lauta, forta, hela vocho
El dormo vekas dion de la tago,
Kaj lau la krio de la koko tuj
El akvo, fajro, tero kaj aero
Spirito chiu, kie ajn li vagas,
Rapidas hejmen; la fantomo pruvis
Al ni, ke tio estas ne malvero.
MARCELLO
Li malaperis che la koka krio.
Mi audis, ke en nokto Kristonaska,
En kiu sur la teron venas Kristo,
La koko krias tra la tuta nokto:
Kaj ne kuraghas tiam la spiritoj
Sin montri, kaj la nokto estas pura,
La steloj ne minacas, la koboldoj
Sin kashas kaj la sorchistinoj dormas:
Char tiel sankta estas tiu nokto.
HORACIO
Mi ankau audis, kaj mi iom kredas.
Sed vidu, la mateno purpurvesta
Levighas sur la roson de l' monteto:
Ni povas jam forlasi la postenon,
Kaj mi konsilas: tion, kion vidis
Ni en la nokto, ni rakontu chion
Al la Hamleto juna; char mi jhuras,
Ke la spirito, por ni tiel muta,
Al li parolos. Chu konsentas vi,
Ke ni al li raportu, kiel amo
Kaj shuldo al ni fari ghin ordonas!
MARCELLO
Mi petas vin, ni faru ghin! Mi scias,
En kia loko ni lin certe trovos. (Chiuj foriras).
SCENO II
Salono en la palaco. La regho, la reghino, Hamleto, Polonio, Laerto,
Voltimand, Kornelio, Korteganoj eniras.
REGHO
Ankorau fresha estas la memoro
Pri l' morto de la kara nia frato,
Al nia kor' konvenus nun funebri,
Kaj kvazau unu frunto de malghojo
La tuta regno devus nun sulkighi:
Sed tamen la prudento necesigas
Nin venki la naturon; kun malghojo
Pri la mortinto ni decidis ligi
Memoron pri ni mem kaj pri la regno.
Kaj tial ni kun ghojo depremita,
Per unu el l' okuloj plezurante
Kaj per la dua larmojn vershegante,
Kun ghoj' funebra, plor' edzighofesta,
Pesante juste ghojon kun doloro,
Edzighis kun l' edzin' de nia frato,
Kun la reghino nia kaj vidvino,
Heredantino de la glora regno.
Obeis ni per tio chi al via
Konsilo tre prudenta kaj libera.
Akceptu nian dankon kaj saluton!
Kaj nun transiru ni al la aferoj.
Vi scias, ke la juna Fortinbras,
Ne respektante dece nian indon,
Pensante eble nun, ke per la morto
De nia kara frato renversighis
La ordo kaj la fort' en nia lando,--
Ekpensis, ke li estas pli potenca
Kaj ekturmentis nin per la postulo
Redoni nun al li la tutan landon,
Perditan de mortinta lia patro
Lau plena rajt' al glora nia frato.
Ni tial vin kunvokis nun. Auskultu
Decidon nian: Jen ni skribis skribon
Al l' onklo de la juna Fortinbras--
Malforta kaj malsana en la lito,
L' intencon de la nevo li ne scias--
Ni skribis, ke retenu li la nevon
De liaj krimaj, arogantaj agoj,
Char chiuj preparighoj ja farighas
En lia propra lando kaj popolo.
Vin, bravaj Voltimand kaj Kornelio,
Ni sendas kun la skribo kaj saluto
Al la maljuna estro de l' norvegoj.
Sed ne ricevas vi la rajton trakti
Kun la norvego pli, ol en mezuro
De tio, kion jhus ni al vi diris.
Adiau, kaj per rapideco montru
Al ni fervoron vian!
KORNELIO kaj VOLTIMAND.
Kredu, regho,
Fidele ni plenumos la ordonon.
REGHO
Ne dubas ni pri ghi. Felichan vojon!
(Voltimand kaj Kornelio foriras.)
Kaj nun, Laerto, al l' afero via!
Vi diris, ke vi peti ion volas!
Pri kio ajn prudenta vi al ni
Parolos, viaj vortoj ne perdighos.
Volonte ni plenumos vian peton.
Ne pli obea estas kap' al koro,
Ne pli servema mano al la busho,
Ol la Danuja tron' al via patro.
Sciigu nin pri la deziro via.
LAERTO
Mi petas vin, permesu al mi, regho,
Reiri nun Francujon. Mi volonte
El tie venis tien chi, por fari
La servon mian che l' kronado via;
Sed nun, jam plenuminte mian shuldon,
Sopiras mi denove al Francujo,
Kaj nun de vi permeson mi petegas.
REGHO
Chu via patro ghin permesas? Kion
Al tio diras Polonio?
POLONIO
Regho!
Li eldevigis la permeson mian
Per ne chesanta ripetado, tiel,
Ke fine mi al lia peto donis
Sigelon mian. Nun por li mi petas
Permeson vian, via regho moshto.
REGHO
Mi liberigas vin. Nun via tempo
Libere estas al dispono via.--
Kaj nun al vi mi turnas min, Hamleto,
Vi, kara nevo, kara filo mia!
HAMLETO (flanken).
Sed certe tute fremda per la koro!
REGHO
Ankorau chiam nuboj sur la frunto?
HAMLETO
Ho, ne! Mi staras ja antau la suno!
REGHINO
Forjhetu la doloron, kara filo,
Amikan frunton montru al la regho.
Ne serchu kun palpebroj mallevitaj
Eterne vian patron en la polvo.
Vi scias ja: la leghoj de l' naturo
Ne estas refareblaj! Kio vivas,
Necese devas iam morti. Vivo
Eterna post la tombo nur ekzistas.
HAMLETO
Ho, jes, reghino, chiuj devas morti.
REGHINO
Nu kial do la morto de la patro
Al vi ekshajnis tiel eksterorda?
HAMLETO
Ekshajnis? Ne, ghi estas, ho, patrino.
Ne mia nigra vesto, nek la ghemoj,
Nek la okuloj plenaj de larmaro,
Nek la funebra vido de l' vizagho,
Nek chiuj moroj de senkonsoleco
Min vere montras. Chio estas shajno.
Funebron estas tre facile ludi.
L' efektivajhon portas mi interne;
Eksteraj gestoj estas ja nur vestoj.
REGHO
Tre bela kaj laudinda estas via
Malghojo pri la patro la mortinta.
Sed sciu, ankau via patro perdis
La patron sian, tiu--ankau sian.
La filo, lau la shuldo de infano,
Funebri devas kelkan tempon. Tamen
Obstine kaj sen ia fino plendi,--
Agado tia estas granda peko
Kaj tute ne konvenas al la viro.
Ribel' ghi estas kontrau la chielo,
Signo de kor' sovagha kaj senbrida,
De kapo nematura kaj malforta.
Pri kio chiu scias, ke farighi
Ghi devis; kio estas tute simpla,
Plej ordinara fakto en la mondo:
Pro kia kauzo tion chi obstine
Alpreni al la koro? Fi, ghi estas
Pekado kontrau Dio kaj naturo,
Pekado kontrau la mortinto mem;
Malsagho antau pura la prudento,
Kiu predikas: «patroj devas morti»,
Kaj kiu chiam, de l' mortint' unua
Ghis nuna tempo, diras kaj ripetas:
«Ghi devas tiel esti!»--Mi vin petas,
Forjhetu la doloron la sencelan
Kaj vidu patron en persono nia;
La mondo sciu, ke al nia trono
Vi estas la sendube plej proksima,
Kaj, kiel plej amanta el la patroj,
Mi portas por vi amon plej varmegan
En mia koro. Ke vi nun reiru
Al la lernejo alta Vittenberga,
Ni tion ne dezirus; ni vin petas,
Vi restu apud ni, amata nevo,
Unua kortegano, kara filo.
REGHINO
Vi ne rifuzu al patrino via:
Mi petas vin, Hamleto, restu hejme.
HAMLETO
Al vi obei estas mia shuldo.
REGHO
Jen tio estas bele respondita.
Mi ghojas, ke vi restas. Nun, reghino,
La propravola cedo de Hamleto
Plenigas mian koron je plezuro;
Kaj tial ni aranghos nun festenon,
Kaj kune kun la sono de l' pokaloj
La pafilegoj tondru; chiun fojon,
Kiam la regho levos la pokalon,
De l' tero tondro iru al chielo,
Tra l' mondo ghojon disportante.--Venu!
(La regho, reghino, Laerto kaj korteganoj foriras).
HAMLETO
Ho, kial ne fandighas homa korpo,
Ne disflugighas kiel polv' en vento!
Sin mem mortigi kial malpermesis
La Plejpotenca! Dio mia granda!
Ho, kiel bestaj kaj abomenindaj
Aperas chiuj agoj de la mondo!
Fi, fi! Ghardeno plena de venenaj
Malbelaj herboj, chie senescepte!
Apenau pasis du monatoj! Ne!
Nur ses semajnoj! Tia granda homo!
Se lin kompari kun la nuna regho,
Li estis Apolono che Satiro!
Kaj tiel amis li patrinon mian,
Ke al la vento ech li ne permesis
Vizaghon shian tushi! Ho, chielo!
Ho tero! Chu forgesi estas eble?
Kaj shi ja lin pasie tiel amis!
Kaj tamen nun post kelke da semajnoj...
Pri tio mi ne volas ech ekpensi!
Malforto! via nom' estas: virino!
Monato! Shi ankorau ne eluzis
La shuojn, kiujn portis shi, irante
Funebre post la cherk' de mia patro,
Vershante larmojn kvazau per riveroj.
Ho Dio mia! Besto senprudenta
Malghojus ja pli longe! Nun edzino
De mia onklo, frat' de mia patro,
Sed ne simila pli al mia patro,
Ol mi al Herkuleso! Nur monato!
La signoj de mensogaj shiaj larmoj
Ankorau de l' vizagh' ne malaperis,--
Shi estas jam edzino de alia!
Ho, malbenita rapideco flugi
En kriman liton, liton de adulto!
Ne bonon ghi alportos! Tamen krevu
Kor' mia, sed silentu mia busho!
(Horacio, Bernardo kaj Marcello venas.)
HORACIO
Salut' al la reghido!
HAMLETO
Ha, mi ghojas
Vin vidi! Se memoro min ne trompas,
Vi estas Horacio?
HORACIO
Jes, reghido.
Kaj chiam tute preta al vi servi.
HAMLETO
Ne nomu min «reghido», sed «amiko».
Sed kial vi forlasis Vittenbergon?
(Al Marcello)
Marcello?
MARCELLO
Jes, reghido.
HAMLETO
Mi tre ghojas
Revidi vin.
(Al Horacio) Sed diru serioze,
Por kio vi forlasis Vittenbergon?
HORACIO
De maldiligenteco, ho, reghido.
HAMLETO
Al malamiko via ne permesus
Mi tion diri, kaj vi vane penas
Kredigi min, ke tio estas vero.
Mi scias, vi ne amas sen laboro
Vagadi. Kion tie chi vi faras?
Chu trinki vi ankorau volas lerni?
HORACIO
Mi alveturis al la enterigo
De via patro.
HAMLETO
Ha, ne moku min,
Kolego; diru, ke vi alveturis
Al fest' edzigha de patrino mia!
HORACIO
Jes, vero, princ', la dua baldau sekvis
Post la unua.
HAMLETO
Vidu, mia kara,--
Afero simpla de ekonomio:
De l' fest' funebra restis multaj manghoj,--
Por ke la manghoj vane ne pereu,
Edzighon fari oni nun rapidis.
Ho, pli volonte mi en la infero
Renkontus malamikon plej malbonan,
Ol tagon tiun chi alvivi! shajnas
Al mi, ke mi la patron mian vidas...
HORACIO
Ha, kie?
HAMLETO
En l' okuloj de l' animo.
HORACIO
Mi konis lin, li estis brava regho.
HAMLETO
Li estis homo en plej pura senco.
Al li similan ni neniam vidos.
HORACIO
Reghido, al mi shajnas, ke mi vidis
Lin en la lasta nokto.
HAMLETO
Vidis? Kiun?
HORACIO
La reghon, vian patron, mia princo.
HAMLETO
La reghon? Mian patron?
HORACIO
Trankviligu,
Reghido, por momento vian miron
Kaj elauskultu, kion mi raportos
Pri mirindajho, kies la verecon
Atestos ambau tiuj chi kolegoj.
HAMLETO
Pro Dio, ho, rakontu pli rapide!
HORACIO
Du noktojn al Marcello kaj Bernardo
Aperis ghi: postene ili staris,--
Kaj jen en noktomeza silentego
Aperas antau ili ia ombro,
Simila tute al patro via,
Armita de la kapo ghis piedoj;
Per pasho serioza kaj majesta,
Ne rapidante, ghi sin pretershovas;
Tri fojojn ghi ripetas sian marshon
Antau la teruritaj oficiroj,
Proksime tiel, ke per halebardo
Ghin ili povus tushi. Dispremitaj
De granda timo, ili mute staras
Kaj ech ne provas ion ekparoli.
Pri la aper' mistera kaj terura
Al mi ili rakontis. Mi kun ili
En la sekvanta tria nokto gardis,
Kaj jen tre vere en la sama horo,
Pri kiu ili diris, en la sama,
Perfekte tiu sama maniero
Aperis la fantomo. Vian patron
Mi konis,--la fantom' al li similis,
Kiel de l' sama akvo gut' al guto.
HAMLETO
Sed kie ghi okazis?
MARCELLO
Ghi okazis
Sur la teras', kie ni staris garde.
HAMLETO
(al Horacio) Al li parolis vi?
HORACIO
Jes, mia princo;
Sed li al mi ech vorton ne respondis.
Nur unu fojon shajnis, ke li levas
La kapon kaj moveton ian faras,
Por ekparoli: sed subite tiam
Ekkriis laute koko la matenon,
Kaj tuje forrapidis la fantomo
Kaj malaperis.
HAMLETO
Efektive strange!
HORACIO
Mi jhuras, ke ghi estas pura vero!
Ni ghin kalkulis kiel nian devon
Al vi raporti pri l' afero.
HAMLETO
Vere,
Sinjoroj, tio min maltrankviligas.
Chu vi hodiau staros gardon?
CHIUJ
Jes.
HAMLETO
Kaj, diras vi, li estis en armajho?
CHIUJ
Jes, princo.
HAMLETO
De la kapo ghis piedoj?
CHIUJ
De l' kapo ghis piedoj, nia princo.
HAMLETO
Kaj sekve la vizaghon vi ne vidis?
HORACIO
Levita estis lia viziero,
Kaj ni tre bone vidis la vizaghon.
HAMLETO
Chu la rigardo estis malafabla?
HORACIO
Mieno lia montris pli suferon,
Sed ne koleron.
HAMLETO
Chu li estis pala,
Au chu koloron havis en vizagho?
HORACIO
Terure pala.
HAMLETO
Chu li vin rigardis?
HORACIO
Tre forte.
HAMLETO
Kial mi kun vi ne estis!
HORACIO
Por vi l' apero estus tro terura!
HAMLETO
Tre povas esti. Chu li longe restis?
HORACIO
Apenau centon povus vi kalkuli
Che nerapida kalkulad'.
MARCELLO kaj BERNARDO
Pli longe!
HORACIO
Almenau tiam, kiam mi ghin vidis.
HAMLETO
La barbo estis griza, chu ne vere?
HORACIO
Ghi estis tia, kiel mi ghin vidis
Che lia vivo: duonnigre-griza.
HAMLETO
Hodiau mi kun vi en nokto staros;
Denove eble venos la fantomo.
HORACIO
Ghi certe venos.
HAMLETO
Kaj se ghi aperos
En l' eksterajh' de mia nobla patro,
Al ghi mi ekparolos, se ech tuta
Al mi minacus la infero. Vin
Mi chiujn petas, se ghis nun silentis
Vi pri l' apero, tenu ankau plu
Ghin en sekreto; kaj al chio, kio
Okazos eble en la nokto, havu
Okulojn kaj orelojn, sed ne bushon.
Per mia amo mi vin rekompencos.
Adiau do! en la dekdua horo
Sur la teraso mi vin revizitos.
CHIUJ
Al via princa moshto niaj servoj!
HAMLETO
Ne, via amo, kiel al vi mia.
Adiau do! (Horacio, Marcello kaj Bernardo foriras.)
Spirit' de mia patro
En bataliloj! Mi supozas ion
Malbonan. Ho, se venus jam la nokto!
Ghis tiam do trankvile! Malbenajhoj
Kaj krimoj venas al la lum' de l' tago,
Se ech murego tera ilin kovras. (Foriras).
SCENO III
Chambro en la domo de Polonio. Laerto kaj Ofelio eniras.
LAERTO
Pakajho mia estas sur la shipo.
Adiau, fratineto! Se vi havos
Okazon, ne forgesu al mi skribi
Pri via farto.
OFELIO
Chu vi tion dubas?
LAERTO
Sed pri Hamleto kaj pri lia amo
Konsilas mi al vi, vi ghin rigardu,
Kiel kapricon kaj nur kiel ludon
De juna sango; bela violeto
En la printempo: frue elkreskinta,
Sed ne konstanta,--dolcha, sed ne daura,
Odoro, ghuo de momento unu,
Nenio pli.
OFELIO
Nenio pli?
LAERTO
Jes, tiel
Vi ghin rigardu. La natur', kreskante,
Grandighas pli ne sole per la korpo
Kaj per la forto de la sama sento;
Kun la kreskado de la tempo ofte
Shanghighas la spirito kaj la servo
Interne. Nun li eble amas vin;
Nek trompo nek malico nun makulas
La virton de l' animo lia: tamen
Memoru vi, ke en la rango lia
De sia volo li ne estas mastro.
Li mem ja estas sklav' de sia stato;
Ne povas li, kiel la simplaj homoj,
Por si elekti: de elekto lia
Dependas farto de la tuta regno,--
Li tial devas gvidi la elekton
Per la aprob' kaj vocho de la korpo,
Al kiu li mem servas kiel kapo.
Se li nun diras, ke li amas vin,
Prudente estas, ke vi al li kredu
Nur tiom, kiom povas li plenumi
La vorton sian,--tio estas tiom,
Kiom permesas la komuna vocho
De tuta la Danujo. Ekmemoru,
En kia grad' honoro via povas
Suferi, se auskultos tro kredeme
Vi lian kanton, se la koron vian
Vi perdos kaj al lia persistado
Malkovros la trezoron vian chastan.
Vi timu ghin, fratino mia kara,
Evitu flaman mezon de la amo,
Atakon kaj atencon de deziro!
Knabin' plej chasta perdis jam modeston,
Se al la lun' shi montris sian charmon.
Ech virto ne evitas kalumnion,
L' infanojn de printempo ofte mordas
La verm' ankorau en la burghoneco,
Kaj al la frua roso de juneco
Spiret' venena estas plej danghera.
Vin gardu do! Tim' donas garantion.
Por la juneco chie staras retoj.
OFELIO
La sencon de l' instruo via bona
Konservos mi, por gardi mian bruston;
Sed, bona mia frato, vi ne agu
Simile al la predikistoj, kiuj
Predikas krutan vojon al chielo,
Dum ili mem senzorge kaj volupte
Sur flora vojo de gajeco pashas,
Mokante pri prediko sia propra.
LAERTO
Ne timu! Tamen mi tro longe restis.--
La patro venas jen! (Polonio eniras.)
(Al Polonio) Duobla beno
Sendube duobligas la felichon:
Dank' al okazo mi denove povas
Adiau al vi diri.
POLONIO
Vi ankorau
La domon ne forlasis? Al la shipo!
La vento blovas helpe al la vojo,
Kaj oni vin atendas. Nu, akceptu
Denove mian benon.
(Li metas la manon sur la kapon de Laerto.)
Kaj memoru
Regulojn, kiujn mi al vi instruis:
Ne chian penson metu sur la langon,
Ne donu tuj al chia penso faron.
Afabla estu, sed ne tro kredema.
Al la amiko saghe elektita
Kunforghu vin en fera fideleco,
Sed gardu vian manon de la premo
De chiu renkontota bona frato.
Vi gardu vin de chia malpacigho;
Se vi ghin ne evitos,--tiam agu
Fortike, ke la malamik' vin timu.
Al chiu servu per orelo via,
Sed ne al chiu servu per la busho.
Konsilojn chiam prenu vi de chiu,
Sed propran jughon en la kapo tenu
Lau via mon' mezuru vian veston,
Sed chio estu takta kaj konvena;
Vin vestu bone, sed ne kiel dando:
Lau vest' ekkonas oni ofte viron,
La homoj altastataj en Francujo
En tiu punkto estas tre zorgemaj.
Ne prenu prunte kaj ne prunte donu:
Per pruntedono ofte oni perdas
Krom sia havo ankau la amikon,
Kaj pruntepren' kondukas al ruino
De la mastrajho. Antau chio estu
Fidela al vi mem,--de tio sekvos,
Ke vi ne estos ankau malfidela
Al la aliaj homoj. Nun adiau,
Kaj mia beno vin akompanadu!
LAERTO
Adiau, mia patro kaj sinjoro!
POLONIO
Jam tempo. Iru, oni vin atendas.
LAERTO
Adiau, Ofelio, kaj memoru
Pri tio, kion diris mi al vi!
OFELIO
Mi bone shlosis ghin en mia kapo,
Kaj la shlosilon mi al vi fordonas.
LAERTO (al Polonio kaj Ofelio)
Adiau! (Foriras.)
POLONIO
Kia estas la konsilo,
Pri kiu li parolis?
OFELIO
Pri Hamleto,
Pri la reghido.
POLONIO
Ha, jes, ghustatempe!
Mi audis, ke en lasta temp' Hamleto
Al vi komencis montri amikecon
Kaj ke vi mem apartan afablecon
Al li montradis. Se ghi estas vero--
Mi audis ghin en formo de averto--
Mi devas al vi diri, ke vi mem
Kredeble ne komprenas tute klare
Dangheron, kiu al filino mia
Kaj al honoro via nun minacas.
Kiel vi estas unu kun la dua?
La veron al mi diru!
OFELIO
De mallonge
Al mi li ripetadis kelkajn fojojn,
Ke li estimas min.
POLONIO
Ha, ha! Estimo!
Parolo de nesperta knabineto!
Kaj kredas vi al la «estimo» lia?
OFELIO
Mi mem ne scias, kiel pri ghi pensi.
POLONIO
Nu, audu do! Vi estas tre malsagha,
Ke vi akceptas por kontanta mono
La vortojn, kiuj vere ne enhavas
Ech plej malgrandan indon. Vi vin tenu
Prudente kaj singarde, char alie
La malsagheco via la grandega
Vin pereigos!
OFELIO
Li al mi proponis
La amon sian pure kaj honeste.
POLONIO
Jes, pure kaj honeste! Vi, senkapa!
OFELIO
Li jhuris al mi, patro mia kara,
Per chiuj sanktaj jhuroj de chielo.
POLONIO
Kaptiloj por la birdoj! Mi ja scias,
Ke se la sango bolas, tiam lango
La jhurojn ne avaras. Ho, filino,
Ne prenu vi por fajro tiun flamon,--
Ghi lumas, sed ghi tute ne varmigas,
Ghi estingighas tuj, ne supervivas
Ech la minuton de la promesado.
De nun kun via virga afableco
Avaru pli; la paroladon vian
Vi shatu pli, ne estu tute preta
Tuj lau ordono! La reghid' Hamleto
Ankorau estas juna, kaj li havas
Pli grandan liberecon, ol al vi
Donata povas esti. Ofelio,
Mallonge mi sed klare al vi diras:
Ne kredu al jhurado lia; jhuroj
Similaj estas trompaj delogantoj,
Antauparoloj de tre pekaj petoj;
Promesojn piajn ili hipokritas,
Por pli sukcese veni al la celo.
Per unu vorto: nun vi ech minuton
Ne restu en intima parolado
Kun la reghid' Hamleto! Ne kuraghu
Forgesi mian tiun chi ordonon!
Nun iru!
OFELIO
Mi obeos, mia patro. (Ambau foriras.)
SCENO IV
La teraso antau la palaco. Hamleto, Horacio kaj Marcello venas.
HAMLETO
Ho, kiel akra estas la aero!
HORACIO
Jes, princo, blovas vento malvarmega.
HAMLETO
Kioma horo?
HORACIO
Baldau la dekdua.
MARCELLO
Ne, ne, jam la dekdua horo batis.
HORACIO
Chu efektive? Mi ne audis. Sekve
Alproksimighas jam la temp', en kiu
Aperas ordinare la spirito.
(Post la sceno estas audataj tamburado kaj ektondro de pafilego.)
Ha, kion tio chi signifas, princo?
HAMLETO
La regho diligente nun pasigas
La nokton en gajega festenado;
Kaj chiun fojon, kiam li eltrinkas
Pokalon, pafilegoj al la mondo
Anoncas la grandfaron de la regho.
HORACIO
Ekzistas tia moro?
HAMLETO
Jes, sendube.
Sed pensas mi, ke estas pli honore
Forgesi tian moron, ol ghin sekvi.
La brua kaj dibocha festenado
Alportis al ni tre malbonan gloron
Che la popoloj de la tuta mondo.
Drinkistoj oni nomas nin insulte;
Kaj tiu chi makulo malpurigas
La gloron de plej grandaj niaj faroj.
Similan sorton ofte ankau havas
Privataj homoj, se sen propra kulpo
Makulon ian ili de naturo
Ricevis; se ekzemple de naskigho--
En kio ne ilia vol' ja estis--
Ilia sango estas tro bolanta,
Rompanta ofte digon de prudento;
Au se kutimo ilin malbonigis,--
La mond' ilin atakas sen kritiko,
Se ech iliaj virtoj estas puraj
Kaj multenombraj. Grajno da malbono
Por la okul' de l' mondo ofte kovras
La tutan indon de plej bona homo.
(Aperas la spirito en armajho.)
HORACIO
Ho, vidu, princo, ghi aperas!
HAMLETO
Dio!
Defendu nin, angheloj de chielo!
(Li staras kelkajn minutojn senmove.)
Spirito sankta, au demon' terura,
Chu el chielo au el la infero,
Chu vi intencas bonon au malbonon,--
Aperis vi en tia nobla formo,
Ke mi paroli devas. Ho, Hamleto,
Ho, patro, ho vi, regho de Danujo,
Respondu! Ho, ne lasu min perei
En nesciado! Diru al mi, kial
Sin levis el la tombo viaj ostoj?
Kaj la cherkujo, kien ni trankvile
Vin metis, kial ghi malfermis nun
La pezan sian bushon de marmoro,
Por vin eljheti? Kion ghi signifas,
Ke vi, senviva korpo, en armajho
Denove venis en la lunan lumon,
Por ektimigi nin, malsaghajn homojn,
Kaj nin ataki per teruraj pensoj
Ne klarigeblaj por l' animo nia?
Por kio! Diru! Kial? Kion fari?
(La spirito faras signojn al Hamleto.)
HORACIO
Li vokas vin, ke iru vi kun li,
Li kvazau volas ion komuniki
Nur al vi sola.
MARCELLO
Kun afablaj gestoj
Li vokas vin pli malproksimen, princo;
Sed ho, pro Di', ne iru!
HORACIO
Ne, ne iru!
HAMLETO
Sed tie chi ne volas li paroli,
Kaj mi lin sekvos.
HORACIO
Ho, ne, ne, reghido!
HAMLETO
Nu, kion do mi timos? Mia vivo
Ne havas por mi indon, kaj l' animo,
Senmorta, kiel la spirito mem,
Ja ne bezonas timi la spiriton.
Li vokas min denove; mi lin sekvos.
HORACIO
Sed se li vin allogos al la maro,
Au eble al la supro de l' shtonego,
Staranta super la senfunda akvo,
Kaj tie per terura nova vido
Subite nebuligos vian saghon
Kaj pereigos vin? Memoru, princo!
Jam per si mem al chiu viva homo
Terura estas tiu alta pinto,
Pendanta super la bruantaj ondoj
De plej profunda loko de la maro.
HAMLETO
Li chiam vokas. (Al la spirito) Iru, mi vin sekvas!
MARCELLO (retenante Hamleton).
Ho, princo, vi ne iros!
HAMLETO
For la manojn!
HORACIO
Auskultu nin, ne iru!
HAMLETO
Mia sorto
Min vokas, kaj per ghi mi sentas nun
En chiu vejno de la korpo mia
Potencan feran forton de leono.
(La spirito faras signojn)
Li chiam vokas! Lasu! Pro chielo! (Li sin elshiras.)
Fantomon faros mi el chiu, kiu
Kuraghos min reteni! For! (Al la spirito) Ho, iru!
Mi post vi iras. (La spirito kaj Hamleto foriras.)
HORACIO
Ha, li frenezighis!
MARCELLO
Ni sekvu lin! La dev' al ni ordonas!
HORACIO
Ni iru! Kiel tio chi finighos?!
MARCELLO
Malbona io estas en Danujo.
HORACIO
Nin gardos la chielo.
MARCELLO
Ni rapidu!
SCENO V
Izolita loko de la teraso. La spirito kaj Hamleto venas.
HAMLETO
Ho, kien vi kondukas min? Parolu!
Mi plu ne iros jam!
SPIRITO
Auskultu!
HAMLETO
Diru!
SPIRITO
Jam proksimighas mia horo. Baldau
Reiri devos mi al la sulfuraj
Turmentaj flamoj.
HAMLETO
Malfelicha patro!
SPIRITO
Min ne bedauru, sed atentu bone,
Al tio, kion diros mi.
HAMLETO
Parolu!
Atenti estas mia sankta shuldo.
SPIRITO
Kaj venghi ankau, kiam vi ekscios.
HAMLETO
Ho, Dio! Venghi? Kion?
SPIRITO
Audu bone.
Mi estas la spirit' de via patro,
Mi estas kondamnita longan tempon
Vagadi en la nokto kaj bruladi
La tutan tagon en eternaj flamoj,
Ghis mi purighos de la chiuj pekoj
De mia tera vivo. Se ne estus
Al mi malpermesite paroladi,
Rakonton tiam povus mi komenci,
De kiu chiu vort' al vi dispremus
La koron, rigidigus vian sangon,
El kapo elsaltigus la okulojn,
Kaj chiun vian haron disstarigus
Simile al haregoj de histriko.
Sed la misteroj de posttomba vivo
Ne devas soni al orelo tera.
Auskultu! Se vi amis vian patron...
HAMLETO
Ho, Dio!
SPIRITO
Venghu por mortigo lia!
HAMLETO
Mortigo?
SPIRITO
Jes, mortigo plej malnobla,
Terura, nenatura, neaudita.
HAMLETO
Ho, nomu lin! Ke povu mi tuj flugi,
Simile al la penso de amanto
Mi flugu venghi tuj.
SPIRITO
Vi shajnas preta
Vi estus dorma, kiel pala herbo,
Kreskanta sur la bordo de la Leto,
Se restus vi trankvila. Audu, filo:
La famon oni faris, ke en tempo
De mia dormo en ghardeno mia
Serpento mordis min; kaj oni trompas
Per la mensoga fam' pri mia morto
L' orelon de la regno; tamen sciu,
Ho, nobla mia filo: la serpento,
De kies mordo mortis via patro,
Nun portas lian kronon.
HAMLETO
Mia onklo!
Ho, la profeta mia antausento!
SPIRITO
Jes, tiu plej malnobla adultulo
Per sorcho de la sprito, per perfido
(Ho, malbenita sprito kaj donacoj!)
Delogis la reghinon shajne virtan
Al la plezuroj de malnobla amo.
Hamleto mia! Ho, kia defalo!
De mi, kies la amo estis sankta,
Sendeklinigha chiam de la jhuro,
Farita en la tago de l' edzigho,--
Shi malaltighis al pekulo, kiun
Per chio la naturo ja malbenis!
Sed kiel virton peko ne delogas,
Se ghi ech en chiela vest' aperas,
Tiel volupto, se ech kun anghelo
Vi ligos ghin, enuas tamen baldau
Kaj serchas ion novan... Sed silentu!
Mi sentas jam aeron de mateno,--
Mi mallongigos la rakonton. Kiam
En la ghardeno lau kutimo mia
Mi dormis post tagmezo, via onklo
Mallaute alshtelighis kaj envershis
Al mi en la orelon plej teruran
Venenon el malgranda boteleto,
Venenon tian, kiu tre rapide
Trakuras tuj la tutan homan korpon
Kaj, kvazau acidajho en la lakto,
Momente malbonigas en la korpo
La tutan puran sangon. Mi pereis,
Kaj lepro mian tutan glatan korpon
Tuj kovris per abomeninda shelo.
Kaj tiel mi perfide en la dormo
Per frata mano estis senigita
De l' vivo, krono kaj edzino kune,
Mi estis mortigita en florado
De miaj pekoj, sen konfesodono,
Sen komunio sankta; la kalkulon
Ne resuminte, estis mi sendita
Kun chiuj kulpoj sur la kapo
Al granda, fina jugho.
HAMLETO
Ho, terure!
SPIRITO
Se havas vi animon, ne permesu,
Ke regha lito de Danujo servu
Por sangomiks' adulta kaj volupto.
Sed kiel ajn vi volos tion fari,--
Vi ne makulu vian filan koron:
Nenion faru kontrau la patrino,--
Shin jughos la chielo kaj la pikoj
De shia propra koro. Nun adiau!
La palighado de l' lumanta vermo
Anoncas la aperon de l' mateno.
Adiau, filo, kaj memoru min! (Foriras.)
HAMLETO
Ho, vi, chielo! Tero! Eble ankau
L' inferon voki?--Fi, halt' mia koro!
Ne maljunighu tuj, ho mia korpo!
Fortike vi min portu! Vin memori?
Jes, malfelicha patro! Tiel longe,
Ghis mia kapo perdos la kapablon
De chia memorado! Vin memori?
Sed de l' tabulo de memoro mia
Forvishos mi nun chion, kio restis,
Sentencojn chiujn el la libroj, chiujn
Pentrajhojn, postesignojn, kiujn lasis
Sur ghi la pasintajho kaj juneco,
Observojn kaj la spertojn de la vivo;
Ordono via vivos tute sola
De nun en mia cerbo, ne miksita
Kun io malpli inda. Ho, chielo!
Virino malhonesta kaj perfida!
Fripono! Vi, fripono ridetanta!...
La tabuleton donu! Mi enskribos,
Ke oni povas chiam ridetadi
Kaj tamen esti friponeg'. Almenau
En nia lando tio estas ebla. (Li skribas.)
Mi vin enskribis, onklo! Nun al mia
Deviz'! «Adiau kaj memoru min!»
Mi jhuris.
HORACIO (post la sceno).
Princo! Princo!
MARCELLO (post la sceno).
Princ' Hamleto!
HORACIO (post la sceno).
Ho, Dio lin defendu!
HAMLETO (decide, al si mem).
Tiel estu!
MARCELLO (post la sceno).
He! Princo! He!
HAMLETO
He! kara mia, he!
Al mi, birdeto mia, he! mi estas.
(Horacio kaj Marcello venas.)
MARCELLO
Nu, kio do sinjoro?
HORACIO
Kio nova?
HAMLETO
Ho, tre mirinde!
HORACIO
Diru, kara princo.
HAMLETO
Vi elbabilos.
HORACIO
Ne, pro la chielo!
MARCELLO
Mi ankau ne.
HAMLETO
He, kion vi parolas
Chu oni povus kredi?! Vi silentos?
HORACIO kaj MARCELLO
Jes, jes, pro la chielo, kara princo!
HAMLETO
En tuta la Danujo vi ne trovos
Friponon, kiu estus hom' honesta.
HORACIO
Spirito ne bezonis ja sin levi
El tombo, por sciigi nin pri tio.
HAMLETO
Vi estas prava. Tial mi nun pensas,
Sen plua disputado ni jam povas
Al ni la manojn premi reciproke
Kaj iri hejmen. Iru, kien vokas
Vin la aferoj kaj deziroj viaj--
Aferojn kaj dezirojn chiu havas--
Mi ankau, la mizera, iros fari
Aferon mian,--mi nun iros preghi.
HORACIO
Malklare kaj tre strange vi parolas.
HAMLETO
Ha, mi bedauras, ke mi vin chagrenas.
Mi ghin bedauras el la tuta koro.
HORACIO
Vi ne chagrenas nin.
HAMLETO
Ne, Horacio,
Chagren' ghi estas, pro Patriko sankta...
Pri la spirito de mi al vi diros,
Ghi estas tre senkulpa kaj honesta.
La scivolecon pri la estintajho
Vi venkos, kiel povos. Nun, kolegoj,
Amataj kunlernantoj kaj amikoj,
Malgrandan unu peton mi vin petos.
HORACIO
Parolu, princo, ni ghin certe faros.
HAMLETO
Neniu devas scii pri l' apero
De nuna nokto.
HORACIO kaj MARCELLO
Ni promesas, princo.
HAMLETO
Sed jhuru!
HORACIO
Pro honoro, mi silentos!
MARCELLO
Mi ankau, pro honor'!
HAMLETO
Sur mia glavo!
MARCELLO
Ni jhuris jam, sinjoro.
HAMLETO
Sed mi petas,
Sur mia glavo jhuru al mi.
SPIRITO (sub la tero).
Jhuru!
HAMLETO
Ha, mia kara! Vi al ni alrampis?
Nu, bone! La bravul' auskultas. Jhuru!
HORACIO
Sed kiel jhuri?
HAMLETO
Ke neniam vi
Parolos ech per unu sola vorto
Pri tio, kion en la lasta nokto
Vi vidis. Jhuru sur la glavo!
SPIRITO (sub la tero).
Jhuru!
HAMLETO
Hic et ubique? Shanghu ni la lokon!
Al mi, sinjoroj! Metu viajn manojn
Denove sur la glavon kaj ripetu,
Ke vi neniam al neniu diros
Pri la apero de la nokto. Jhuru
Pri tio chi sur mia glavo!
SPIRITO (sub la tero).
Jhuru!
HAMLETO
Ha, brave, mia talp'! Vi bone fosas!
Pli malproksimen do, amikoj!
HORACIO
Dio!
Tre strange kaj neniel kompreneble!
HAMLETO
Plej bona estos, se vi ghin forgesos!
Ekzistas en chiel' kaj sur la tero
Pli da aferoj, ol en la lernejoj
Instruas filozofoj, Horacio.
Sed venu! Kaj mi tie chi denove
Vin petas, jhuru: kiel ajn mirindaj
Al vi agado mia poste shajnos,
Se eble poste trovos mi utile
Shajnigi, ke mi perdis la prudenton,--
Neniam vi kunmetu viajn manojn
En tia formo, nek la kapon vian
Balancu tiel, nek per parolado
Dusenca montru, ke vi ion scias,--
Ekzemple: «nu, ni scias», au «ni povus,
Se ni nur volus», au «se nur paroli
Ni povus», au «ekzistas unu punkto»...
Ne helpu al vi Dio en mizero,
Se tion chi vi faros,--jhuru!
SPIRITO (sub la tero).
Jhuru!
HAMLETO
Ripozu, ho, spirito malfelicha!
Kaj nun, sinjoroj, mi min rekomendas
Al vi kun mia tuta amikeco.
Kaj chion, kion mi, malricha, povas
Al vi alporti aman kaj amikan,
Kun Dia help' al vi mi ne rifuzos.
Ni iru! Kaj denove mi vin petas,
La fingron chiam tenu sur la busho!
Ni vivas en terura tempo! Ve,
Ke mi naskighis esti la punanto!
Nu, venu do! Ni iros chiuj kune.
(Chiuj foriras.)
AKTO II
SCENO I
Chambro en la domo de Polonio. Eniras Polonio kaj Reinhold.
POLONIO
Jen tiujn chi paperojn kaj la monon
Al li transdonu!
REINHOLD
Jes, sinjoro, bone.
POLONIO
Sed antau ol viziti lin, vi faros
Prudente, se vi bone eldemandos
Pri la konduto lia.
REINHOLD
Efektive,
Mi mem intencis tion fari.
POLONIO
Bone!
Tre bone! Antau chio vi demandu,
Kielaj Danoj loghas en Parizo,
De kia speco, kiel ili vivas,
Kun kiu kaj en kiaj societoj;
Se per demandoj tiel deflankighaj
Vi vidos, ili konas mian filon,
Vi venos pli proksime al la celo,
Ol per demandoj rektaj. Agu, kvazau
Vi konus lin nur iom, malproksime;
Ekzemple: «Ha, mi konas lian patron,
Kaj lian familion, ech lin mem
Mi iom konas». Chu vi min komprenas?
REINHOLD
Ho, jes, sinjoro!
POLONIO
«Ech lin mem», vi diros,
«Sed nur malmulte; se mi ne eraras,
Li estas tre sovagha, faras tion
Kaj tion...» nun vi povas lin kulpigi
Per plej diversaj elpensitaj faktoj;
Nur ne per ia malbonajho, kiu
Al li alporti povus malhonoron!
Ho, nur ne tion! Gardu vin de tio!
Nur tiajn faktojn, kiuj ordinare
Junecon akompanas.
REINHOLD
Nu, ekzemple
Ludado...
POLONIO
Jes! drinkado, duelado,
Insultemeco, au malpacemeco,
Ech petolado kun virinoj.
REINHOLD
Tamen
Chu tio jam ne estos malhonoro?
POLONIO
Ho, ne, se vi nur lerte ghin esprimos.
Ne diru, ke li estas tute sklavo
De volupteco; ne, prezentu liajn mankojn
En tia lumo, ke ili aperu
Kiel makuloj nur de libereco,
Esprimoj de flameco de l' spirito,
Ekboloj de senbrida juna sango.
REINHOLD
Sed, ho, sinjoro...
POLONIO
Kial tion fari?
REINHOLD
Jes, mi dezirus scii, kia celo...
POLONIO
Nu, vidu, mia plano estas tia,
Kaj mi esperas, ke ghi bone fruktos:
Se vi sur mian filon tiel jhetos
La makuletojn, tiam diligente
Atentu! Se kunparolanto via
La junan homon iam vidis kulpan
En la malvirtoj jhus nomitaj, tiam,
Ho, kredu, li en tia maniero
Al vi sin turnos: «Jes, sinjoro mia»,
Au «jes, amiko», au «jes, estimata»,
Au kiel ajn en tiu lando estas
La form' uzata de ekparolado...
REINHOLD
Nu, bone.
POLONIO
Kaj li poste faros tiel:
Li faros... jes... kion mi volis diri?..
Mi volis ion diri... Al diablo!
Nu, kie do mi haltis? He?
REINHOLD
Vi haltis
Che l' vortoj «li en tia maniero
Al vi sin turnos»
POLONIO
Ha! Al vi sin turnos.
Li turnos sin al vi: «Jes, mi lin konas,
Sinjoron tiun vidis mi hierau,
Au antau kelka temp', au kiam ajn;
En tia au tiela societo;
Li tie efektive alte ludis,
Li tie estis en malsobra stato,
Li tie sin batadis kun kolegoj»;
Au «mi lin vidis, kiam li eniris
En domon de virinoj de malchasto»;
Au tiel plu. Kaj tiam vi rimarkos,
Ke via kaptileto la mensoga
Alkaptis la ezokon de la vero;
Kaj tiel ni, sprituloj, chiam povas
Per anguletoj kaj per artifikoj,
Per kurba voj' al rekta celo veni;
Kaj tiel vi lau mia klarigado
Facile elesploros mian filon.
Chu vi komprenis bone?
REINHOLD
Jes, sinjoro.
POLONIO
Kaj nun kun Dio iru! Bonan vojon!
REINHOLD
Sinjor'...
POLONIO
Vi ankau mem lin elobservu,
Per la rilat' al vi.
REINHOLD
Mi chion faros.
POLONIO
Ke li nur diligente muzikadu!
REINHOLD
Tre bone. Mi salutas!
POLONIO
Nu, adiau!
(Reinhold foriras. Eniras Ofelio.)
POLONIO
Nu, kio, Ofelio? Kio nova?
OFELIO
Ha, estimata patro! De teruro
Mi tuta tremas!
POLONIO
Kio do farighis?
OFELIO
En mia chambro sidis mi, kudrante,--
Subite venas la reghid' Hamleto,
Kun disshirita vesto, sen chapelo,
La shtrumpoj disligitaj kaj malpuraj
Senorde pendas sur la maleoloj;
Tre pala, kun piedoj skuighantaj;
Kun vido tiel plena de teruro,
Kvazau li venus jhus el la infero,
Por antaudiri ian teruregon.
POLONIO
De am' al vi li eble frenezighis?
OFELIO
Sinjoro, mi ne scias, sed mi timas,
Ke tiel estas.
POLONIO
Kion do li diris?
OFELIO
Li prenis mian manon kaj ghin premis,
Kaj poste sin retiris kaj, tenante
La duan manon super la okuloj,
Li rigardadis sur vizaghon mian
Kun tia atenteco, kvazau volus
Li pentri ghin. Li tiel longe staris;
Kaj fine, ekskuinte mian manon,
Tri fojojn balancinte sian kapon,
Ekghemis li kun tia sopireco
Kaj tia profundeco, kvazau volus
Li kun la ghemo fini sian vivon.
Kaj poste li min lasis iri for,
Kaj ankau mem foriris, sed la kapon
Ankorau chiam tenis li turnite
Al mia flanko, ghis li malaperis.
POLONIO
Sufiche! Venu! al la regh' ni iru!
Ghi estas frenezigho de la amo;
La amo ruinigas la amanton,
Kondukas al decidoj malesperaj,
La homon ofte ghi turmentas pli,
Ol chiuj la pasioj en la mondo.
Bedauras mi la princon! Chu vi eble
Akceptis lin jam tro maldelikate?
OFELIO
Ne, kara patro; lau ordono via
Mi nur de li leterojn ne akceptis
Kaj malpermesis vizitadi min.
POLONIO
Nu, tio chi lin certe frenezigis.
Bedauras mi jam mian severecon.
Mi pensis ja, ke li nur petoladas
Kaj volas pereigi vin. Ho, Dio,
Ho, mia malbenita suspektado!
Ni, maljunuloj, havas la kutimon
Tro malproksime peli la singardon,
Kiel junuloj ofte tro suferas
Je absoluta manko de singardo.
Ni iru al la regho! La konfeso
Ne plachos al la regho, sed pli multe
Lin kolerigus la kashado. Venu!
(Ambau foriras.)
SCENO II
Chambro en la palaco. La regho, la reghino, Rosenkranz, Güldenstern
kaj korteganoj.
REGHO
Ni vin salutas, nia Rosenkranz
Kaj nia Güldenstern! Ne sole vidi
Ni volis vin, sed ankau la bezono
De viaj servoj igis nin vin voki.
Vi audis jam pri la metamorfozo
De la reghid' Hamleto: nek ekstere
Kaj nek interne li similas nun
Al tio, kio li antaue estis.
La kauzon, kiu, krom la patra morto,
Al tia stato nun lin alkondukis,
Ne povas mi diveni. Nun mi petas
Vin ambau, kiuj tutan la junecon
Kun li pasigis kune kaj tre bone
Lin konas,--vin mi petas, volu resti
Tra kelka tempo en palaco nia,
Penadu lin altiri al amuzoj
Kaj che okazoj esploradu lerte
La kauzon, kiu premas lin kashite.
Se konos ni la kauzon, ni jam povos
Kuraci lin.
REGHINO
Sinjoroj miaj karaj,
Pri vi li tiel ofte paroladis,--
Mi scias, li vin amas pli, ol chiujn.
Se vi konsentos fari la komplezon
Al ni kaj che ni resti kelkan tempon,
Por helpi al la malfelicho nia,
Ni rekompencos la viziton vian
Per plej konvena regha rekompenco.
ROSENKRANZ
Vi havas rajton, viaj reghaj moshtoj,
Al ni ordoni. Vi ne devas peti
Pri tio, kio estas nia shuldo.
GÜLDENSTERN
Obeos ni kaj ambau ni promesas
Lau chiuj fortoj servi akurate
Al viaj reghaj moshtoj.
REGHO
Ni vin dankas,
Ho, karaj Rosenkranz kaj Güldenstern!
REGHINO
Mi dankas vin, ho, karaj Güldenstern
Kaj Rosenkranz! Vizitu plej rapide
Hamleton, mian filon malfelichan.
Kaj iu el la korteganoj iru
Sinjorojn akompani al Hamleto!
GÜLDENSTERN
La Plejpotenca faru nian venon
Por li saniga!
REGHINO
Dio volu! Amen!
(Rosenkranz, Güldenstern kaj kelkaj korteganoj foriras. Venas
Polonio.)
POLONIO
Afabla regho! Jam el Norvegujo
Revenis la senditoj kun sukceso.
REGHO
Vi chiam estis patro de agrablaj
Sciigoj.
POLONIO
Chu ne vere, mia regho?
Jes, kredu, mia regho, mi dedichas
La tutan mian kapon kaj animon
Post mia Dio nur al mia regho.
Kaj nun mi pensas--se la cerbo mia
Ne chesis sur vojeto de prudento
Sukcese chasi--ke la veran kauzon
De l' frenezigho de l' reghid' mi trovis.
REGHO
Ho, diru! Mi rapide volas audi!
POLONIO
Auskultu antau chio la senditojn;
Kaj mia bona scio al vi estu
Postmangho al festeno la agrabla.
REGHO
Nu, bone, alkonduku la senditojn! (Polonio foriras.)
Li diras, ho, Gertrudo mia kara,
Ke trovis li la kauzon de malsano
De via filo.
REGHINO
Mi la kauzon vidas
Nur en la morto de la patro lia
Kaj en edzigho nia tro rapida.
REGHO
Ni baldau chion scios, mia kara.
(Polonio revenas kun Voltimand kaj Kornelio.)
Ni vin salutas, karaj revenintoj!
Rakontu, Voltimand, kion alportis
Vi de la frato nia la Norvega?
VOLTIMAND
Redonon de salut' kaj bondeziroj.
Tuj post' alveno nia li elsendis
Ordonon, por haltigi la preparojn
De sia nev', pri kiu li supozis,
Ke li armighas kontrau la Polujo;
Li post esploro efektive vidis,
Ke chio estis kontrau via moshto.
Kaj chagrenita, ke malsanon lian
Kaj maljunecon oni tiel trompis,
Li sendis tuj, por voki Fortinbrason,
Riprochis lin severe, kaj la nevo
Solene jhuris, ke li plu neniam
Batalos kontrau via regha moshto.
Per tio ghojigita, la maljuna
Por li asignis la salajron jaran
De tri mil kronoj kaj al li permesis
Kontrau Polujo uzi la varbitan
Militistaron; kaj por via moshto
Al ni li donis jenan skriban peton,
Ke vi permesi volu al l' anaro
Tra via lando fari la trairon
Sub la kondichoj, kiujn pli detale
Vi legos en la jena skriba peto.
REGHO
Ni trovas chion bona. Ni en tempo
Pli oportuna legos kaj pripensos
Kaj donos la respondon. Vin ni dankas
Por viaj penoj kaj fidela servo.
Nun iru vi ripozi, kaj hodiau
Al la vespero ni vin petas veni
Kun ni festeni. Estu bonaj gastoj!
(Voltimand kaj Kornelio foriras.)
POLONIO
Nun la negoco estas jam finita.
Ho, regho kaj reghino, se mi volus
Komenci nun klarigojn, kio estas
Regha moshteco, kio servemeco,
Kaj kial tago estas tago, kial
La nokto estas nokto, tempo--tempo:
Signifus tio perdi senutile
La tagon kaj la nokton kaj la tempon;
Char mallongeco estas la spirito
De sagho kaj multevorteco estas
La korpo kaj ekstera ornamajho,
Mi chion tial diros tre mallonge.
La nobla via filo frenezighis;
Mi diras «frenezighis», char en kio
Konsistas frenezigho? Ja en tio,
Ke oni frenezumas. Sed ni lasu
Ghin flanke kaj komencu...
REGHINO
Mi vin petas.
Pli da enhavo, malpli da artajho!
POLONIO
Mi jhuras, mi parolas sen artajho!
Li estas nun freneza,--estas vero;
Kaj vere tio estas tre domagha,
Kaj tre domaghe, ke ghi estas vero;
Cetere mi konsentas, ke mi uzis
Figuron neprudentan,--ni ghin lasu,
Kaj mi sen arto iru al l' afero.
Ni sekve diras, ke li frenezighis;
Nun restas, ke ni trovu nur la kauzon
De la efekto, au, pli vere diri,
De la difekto, char neniu dubas,
Ke tiu chi difekt-efekto havas
Sendube ian kauzon. Nun finite,--
La stato de l' afero estas tia:
Atenti volu! (Li elprenas paperon el la posho.)
Mi filinon havas
--Mi havas shin, char shi ja estas mia--
Nun el obeo, kiun shi ja shuldas,
Shi tion chi al mi transdonis. Vidu
Kaj konsideru! (Li legas)
«Al la chiela, la idolo de mia animo, la ravanta Ofelio»--Tio chi
estas malbona frazo, triviala frazo; «ravanta» estas triviala
frazo.--Sed auskultu plu: «Al shia belega delikata brusto tiuj
chi linioj» k. t. p.
REGHINO
Chu tion chi Hamleto al shi sendis?
POLONIO
Ho tuj, reghino, mi raportos chion.
(Li legas.) «Dubu pri la sun' super la tero,
Dubu, chu en steloj brilas flamo,
Dubu pri vereco de la vero,
Sed ne dubu nur pri mia amo.
Ho, kara Ofelio, la versofarado ne prosperas al mi; mi ne posedas
la arton ritmigi miajn sopirojn; sed ke mi forte vin amas, ho
plej kara mia, tion chi kredu al mi. Adiau! Via por eterne,
plej kara fraulino, tiel longe kiel tiu chi tera mashino al li
apartenas--Hamleto.»
Jen tion en shuldata obeado
Al mi filino mia montris. Ankau
Pri chio, kion li al shi parolis,
Precize lau la tempo kaj la loko
Kaj maniero shi al mi raportis.
REGHO
Sed kiel shi akceptis lian amon?
POLONIO
Kiele pensas vi pri mi?
REGHO
Mi pensas,
Vi estas hom' fidela kaj honesta.
POLONIO
Mi tion pruvos. Kion do vi pensus,
Se mi, vidante, kiel tiu amo
Disvolvas sin (mi tion bone vidis
Ankorau antau ol filino mia
Al mi rakontis),--kion pensus vi,
Au kion pensus shia regha moshto,
Reghino mia alte estimata,
Se mi en la afero ludus rolon
De leterujo au de skribotablo,
Se mi silente, mute mian koron
Por tio fermus kaj sen ia faro
Rigardus tiun amon? Kion tiam
Vi povus pensi pri persono mia?
Ne, mi alpashis rekte al l' afero
Kaj tiel diris al filino mia:
«Reghida mosht' Hamleto estas princo,
Por vi tro alta; ne kuraghu ludi!»
Kaj mi al shi ordonis, ke shi tenu
Sin malproksime de la princ' Hamleto,
Leterojn ne akceptu, nek donacojn.
Ordonon mian patran shi plenumis,
Kaj li, nun rifuzita (vi permesu
Ke mi raportu per mallongaj vortoj),
Farighis tre malghoja kaj li perdis
La apetiton, poste ech la dormon,
Li baldau perdis ankau sian forton
Kaj poste perdis ankau la konscion,
Kaj tiel shtup' post shtupo li enfalis
En la frenezon, kiu nun lin premas
Kaj chiujn nin sincere malghojigas.
REGHO (al la reghino).
Vi pensas, ke ghi povus esti ebla?
REGHINO
Tre povas esti.
POLONIO (al la regho).
Chu ech unu fojon
Vi iam vidis, ke mi kun certeco
Raportis: «tiel estas», kaj en vero
Ne estis tiel?
REGHO
Ne, mi ne memoras.