Prezentante ĉi tiun laboron al juĝo de la legantoj, mi sentas
internan bezonon kore danki nian karan Majstron, kiu, ricevinte en la
somero 1910 kelkajn ĉapitrojn de mia traduko, feliĉigis min per
kelkaj aprobaj linioj, kiuj decidigis min publikigi la laboron. Mi
kore dankas s-ron R. Mencel (Moskvo), kun kies kompetenta helpo estis
faritaj la rimarkoj pri botaniko kaj arĥeologio en la unuaj
ĉapitroj de l' libro.
* * * * *
Grafo A. K. Tolstoj naskiĝis en Peterburgo en 1817. Dank' al la
amikeco de lia onklo kun la fama poeto Ĵukovskij, edukinto de l'
kronprinco, la 8-jara Tolstoj estis prezentita al la samaĝa
kronprinco (estonta imperiestro Aleksandro II), kaj Tolstoj estis
inter la infanoj, kiujn oni invitis ĉiudimanĉe al la kronprinco por
komuna ludo. Liaj riĉaj kaj kleraj gepatroj zorgis pri la edukado
kaj instruado de l' filo: de infanaj jaroj li jam konis la
ĉefverkojn de l' rusaj kaj eksterlandaj poetoj, tre frue li mem
komencis verki poeziaĵojn.
Plenuminte en 1836 siajn ekzamenojn en Moskva universitato, li
ricevis oficon ĉe la rusa konsulejo de Germana deputitaro en
Frankfurto a/M. Poste li havis oficon ĉe imperiestra kancelario en
Peterburgo, sed baldaŭ li eksiĝis kaj kun kortegana titolo de
ĉasmajstro, sed sen ia ofico, li sin dediĉis ekskluzive al la
literaturo. Komence la publiko ekkonis lin kiel aŭtoron de belformaj
lirikaj kaj eposaj versaĵoj. Ili preskaŭ ĉiuj per sia stilo
atingis plej altan gradon de perfekteco kaj sonas kiel plej ĉarma
muziko. Adorado de naturo en ĉiuj ĝiaj formoj, honorado de homo
sincera, sendependa, homo de forta volo kaj kredo, kiu "malŝatante
la publikan verdikton, pie kaj kuraĝe klinas sian liberan frunton
antaŭ ĉio, kio estas lumo, kio estas vero", "homo, kiu sentime iras
_kontraŭ la fluo_"[1],--jen estas la ĉefaj temoj de liaj
poeziaĵoj. Sed samtempe li diligente kaj fervore studis la rusan
historion. Kiel rezultato de liaj studoj aperis en 1863 lia fama,
ĝis nun multe legata en Ruslando, historia romano "Princo
Serèbrjanij", kiu sendispute apartenas al ĉefverkoj de l' rusa
historia beletristiko, pro la originala altgrade bela stilo, tre
interesa enhavo kaj la senduba realeco de la historiaj faktoj, funde
studitaj de la aŭtoro. La sama historia epoko servis al Tolstoj kiel
materialo por liaj 3 famekonataj dramoj: "Morto de Ivano IV" (1866),
"Caro Teodoro Ivanoviĉ" (1868) kaj "Caro Boriso" (1870). Ili
aperigas profundan konon de la epoko kaj havas altan literaturan kaj
draman valoron; tial ĝis nun ili estas multe aplaŭdataj en plej
bonaj rusaj teatroj, kiel en la fama Moskva Arta Teatro, sur kies
scenejo "Caro Teodoro Ivanoviĉ", ekzemple, estis prezentita pli ol
100 foje.
Kelkaj kritikistoj konsideras Tolstoj'n kiel reprezentanton de l'
principo "arto por la arto", kaj ĉi tiu titolo en lia epoko ne estis
tre honorinda: en tiu epoko de kultura reviviĝo de l' rusa vivo plej
multe estis ŝatataj poetoj-civitanoj, poetoj, kiuj uzis sian
pli-malpli grandan talenton kiel batalilon kontraŭ ĉiaspecaj
premegantoj de la rusa popolo. Sed Tolstoj estis tro granda
artamanto, por ne suferi, vidante en la literaturo la elmontrojn de
malvastiga materialismo, lin ne povis ne indignigi la preferado de la
"utilo" al la "belo". Kaj, kiel homo sincera kaj tute ne politikema,
li senkaŝe eldiradis sian opinion, kaj tial oni baldaŭ donis al li
nomon de konservativulo, de politika indiferentulo. Sed indiferentulo
li ne estis: li posedis propran socia-politikan kredon, kvankam li
laŭ sia karaktero ne estis batalanto por io ajn. En la antikva
Ruslando lian simpation altiris ne la epoko de l' moskvaj
caroj-potenculoj, sed precipe la liberplena komunuma reĝimo de
Pskovo kaj Novgorodo ("La Posadniko", "La heroo Potoko"). Li satire
kritikas la krudan perfortecon, kun kiu Petro la Granda penadis
aliformigi Ruslandon en ekstere kulturan landon; plenhumore li
rakontas, kiel "nia granda caro, patro nia Petro Aleksèeviĉ" kuiris
kaĉon el eksterlanda grio kaj, kuirante, per bastono ĝin knedis; la
kaĉo montriĝis tro sala, tro densa,--kion fari? la infanoj tamen
ĝin manĝu... Ĉiam sincera kaj sendependa, li en siaj humoraĵoj
("Sonĝo de Popov", "Skizo de l' rusa historio de Gostomislo ĝis
Timaŝev", ,"La heroo Potoko") sentime aludas la tiutempajn faktojn
de la historia kaj literatura vivo, kio donis al li ne malmulte da
malamikoj en oficialaj kaj neoficialaj sferoj. Kaj ĝis sia morto
(1875) li restis homo sendependa, libera kaj kritikema.
_Maria Ŝidlovskaja._