PIST. _Germina_ numerosa, obverse conica, connata, receptaculo innata,
apice convexiuscula, singula superficie subhexagona. _Styli_ vix ulli,
brevissimi simplices, numero germinum, solitarii. _Stigmata_, puncta,
prominula, marcescentia, (in aliis varietatibus, bifida; Thunberg).
PER. _Bacca_ globosa, glabriuscula superficie hexagonis conscripta,
pallide virens; maxima dodrantalis; pulpa farinacea, alba, subfibrosa,
maturitate succosa, flava; receptaculo clavato, carnoso,
longitudinaliter fibroso, palmari, adnata.
SEM. (in hac varietate). Rudimenta sterilia, minuta, oblongiuscula,
emarcida, fusca, apice pilo decies longiore coronata, pulpae immersa.
Varietates praecipuae huius arboris duae sunt α) _Fructu apyreno_; haec
iterum in quinque ordines dispescitur quarum nomina lingua,
taheitensium vernacula sunt sequentia:
{26} a) _Uru_, fructu apyreno globoso, laevi, mutico, vulgatissimae,
quam modo adumbravimus, varietati proprius.
b) _Maira_ fructu apyreno ovali, mutico, foliis profundius dissectis.
c) _Patea_, fructu apyreno, oblongo scabro, quasi squamoso.
d) _Tatarra_, fructu apyreno, ovali, germinibus verrucoso-
mamillaribus stylo persistente muricatis; his accedit
e) _Soccus lanosus_ Rumph. herb. amboin. I. tab. 32. fructu apyreno
muricato, intus lanato-fibroso.
β) _Fructu seminifero_, cuius descriptionem dederunt Rumphius et
Sonnerat. Haec olim in Taheiti insula cum praecedente reperiebatur, sed
progressu temporis neglecta periit, quum apyrenae varietatis ad rem
cibariam praestantior sit usus. Semina magnitudine fere castaneas
exaequant, oblonga, subangulosa, utrinque in acumen produira, tunicis
propriis, brunnea et alba, corticata, singula interstincta membranulis
sive tunicis pluribus (e germinum abortu) et carne minus abundante
succosa. Haecce semina in primis Celebae insulae hominibus pro alimento
praecipuo inserviunt, qui eadem cinere fervido tosta, vel in aqua
cocta, vorant.
Apyrena artocarpi varietas conjunctim cum seminifera adhuc in marianis
insulis reperitur; in novis porro Hebridibus ac in amicorum
archipelago, {27} licet rarior, occurrit; copiosissima autem omnium in
societatis et marchionis mendozae insulis, atque satis abunde in
Sandvigiis nonnullis colitur. Vidi etiam semel artocarpi stirpem
juniorem in arboreto quodam novae Caledoniae, ubi inter rarissimas
procul dubio recenseri debet.
Fructus hicce apyrenus perfecte maturus, pulposus, dulcescens, facile
putrescit, atque tum alvum fertur nimis laxare; immaturus vero
farinaceus est, et in fornace subterranea, vel etiam super igne tostus,
saluberrimum et gratissimum nutrimentum praebet, sapore panis triticei
non adeo dissimile, tametsi cum radicibus helianthi tuberosi sive etiam
solani tuberosi quandam similitudinem habeat. Octo continuis mensibus
taheitenses et adiacentium insularum marchionis incolae hocce inprimis
cibo vescuntur, neque per reliquos quatuor menses, a Septembre in finem
Decembris, sub ipso inflorescentiae et grossificationis tempore eodem
prorsus carent, cum loco recentis fructus massam pulpae, fermentatione
acidulatam, in panis speciem coquere probe norint, eamque in deliciis
habeant. Liber arboris ad rem vestiariam pari modo, quo mori
papyriferae liber, adhibetur; lignum pro cymbis, domibusque
exstruendis; amenta mascula pro fomite igniario; folia pro cibis
involvendis manibusque abstergendis inserviunt. Succus lactescens
glutinosus coquendo inspissatur, et in viscum avibus capiendis idoneum
convertitur; idem admistum aliis ingredientibus gluten praebet, quod
hydriarum fissuris illini solet. Trium arborum annona ad alendum unum
hominem sufficit.
{28}